04/03/2024

چالاکوانێکی قسەکەری  Just Stop Oil ئەوەی پشتڕاستکردەوە کە گروپەکەیان بەردەوام دەبێت لە بەئامانجگرتنی شوێنە بازرگانییەکان و ماڵی پەرلەمانتاران سەرەڕای ئەوەی ڕیشی سوناک هۆشداری دەدات لە سەرهەڵدانی “حوکمڕانی حەشامات” لە بەریتانیا.

 دکتۆر گراهام باس، زانایەکی خانەنشینکراو کە پێشتر ٤٠ ساڵ لە کۆمپانیای زەبەلاحی نەوتی شێڵ کاری کردووە، ڕایگەیاندووە، خۆپیشاندانەکانی کۆمپانیای Just Stop Oil ناوەستن تەنانەت لەکاتێکدا سەرۆکوەزیران هەوڵدەدات ناڕەزایەتییە “تۆقێنەرەکان” بوەستێنێت.

دکتۆر باس وتی: “ئێمە لە دەرەوەی ماڵ و نووسینگەکانی پەرلەمانتاران دەوەستین بەڵام بە شێوەیەکی تەواو بێ توندوتیژی “ وتی: “پێموایە ئەگەر سەیری هێرشەکانی سەر پەرلەمانتاران بکەیت، ئەوا لە چالاکوانانەوە نەبووە.  ئەوان لە گورگە تەنیاکانەوە بوون، کەسانێک کە کێشەی تەندروستی دەروونییان هەیە و کێشەی تر.  ئاماژەی بەوەشکردووە، “مەترسییەکانی پەیوەست بە چالاکیی [ژینگەیی] بۆ کەسانی دیکە بە شێوەیەکی نائاسایی کەمن.  ئەم هەموو شتە [حوکمڕانی خەڵکانی بێ سەر و بەرە ] لەلایەن حکومەتەوە هەیەو زیاترە . “ بەڕێز سوناک کە ساڵی ڕابردوو ماڵەکەی لە یۆرکشایر لەلایەن چالاکوانانی جەست ستۆپ ئۆیلەوە کرایە ئامانج، ڕۆژی هەینی دژی “زیادبوونی شۆککەری پچڕانی توندڕەو و تاوانکاری” قسەی کرد.  ئاماژەی بەوەشکرد، خەڵک مافی ئەوەیان هەیە ناڕەزایەتی دەرببڕن بەڵام پێویستە “بە شێوەیەکی شایستە و ئاشتیانە و بە هاوسۆزی بۆ هاوشارییەکانتان” ئەوە بکەن.

گروپی جەست ستۆپ ئۆیل ڕەتیکردەوە بڵێت ڕەنگە کام سیاسەتمەدار بکرێتە ئامانج.  هەروەها بازرگانییەکان وەک ئامانجێکی سەرەکی دەمێننەوە، چونکە چالاکوانانی نەوتی جەست ستۆپ هەینی ڕابردوو بینای کۆلمۆریان لە بیرمینگهام داگیرکرد – کە شوێنی کۆمپانیا پێشەنگەکانی بیمەیە کە لەگەڵ کۆمپانیاکانی سووتەمەنی بەردینی کاردەکەن.

03/03/2024

پزیشکانی کۆریای باشوور گردبوونەوەیەکی بەرفراوانی دژە حکومەتیان ئەنجامدا لەسەر پلانی دامەزراندنی قوتابخانە پزیشکییەکان هەزاران پزیشکی باڵا لە سیئۆل، پایتەخت،  گردبوونەوە و پشتگیری خۆیان بۆ پزیشکە گەنجەکانی کە لەژێر چاودێری پزیشکە خاوەن ئەزموون پسپۆرەکاندا کار دەکەن دەربڕی کە نزیکەی دوو هەفتەیە مانیان گرتووە بەهۆی پلانێکی حکومەتەوە بۆ زیادکردنی بەرچاوی ژمارەی وەرگرتنی خوێندکاران لە قوتابخانەکانی پزیشکیی.

هاوکاتیش حکومەت رایگەیاندوو کە ئەمڕۆ دووشەممە هەنگاوەکانی کە وەکو هەڕەشەکردن بەرکاری هێنابوو دژ بە پزیشکانی مانگرتوو وەکو ڕاگرتنی مۆڵەتی کارکردنیان بۆ ماوەی لانی کەم 3 مانگ جێ بەجێ بکات . حکومەت چەندین جار ڕایگەیاندووە کە ئەگەر تا 29 شوبات نەگەڕێنەوە سەر کارەکانیان، ئەوا ڕووبەڕووی لانیکەم سێ مانگ ڕاگرتنی مۆڵەت و تۆمەتبارکردن دەبنەوە لەلایەن داواکارانی گشتی.

. پارک سونگ مین، ئەندامی باڵای کۆمەڵەی پزیشکی کۆریا لە وتارێکدا لە گردبوونەوەکەدا وتی: “سیاسەتی پزیشکیی بێمانای حکومەت بەرخۆدانێکی بێئەندازەی لەلایەن پزیشکە ڕاهێنراوەکان و خوێندکارانی پزیشکییەوە لێکەوتەوە و ئێمەی پزیشکەکان بووینەتە یەک.” “داوا لە حکومەت دەکەم: تکایە، ئێستا هەڕەشە و سەرکوتکردن بوەستێنن.”

ئەوان بۆ هاوکاری پزیشکانی مانگرتوو پزیشکە باڵاکان زنجیرەیەک گردبوونەوەیان ئەنجامداوە و پشتگیری لە پزیشکە گەنجەکان دەکەن بەڵام بەشدارییان لە مانگرتنەکەدا لە ئێستادا نەکردووە ، خۆ ئەگەر ئەوانیش مانگرتن ئەنجام بدەن، ئەوە فشارێکی گەورە دەخەنە سەر حکومەت و ناچاری دەکەن کە داخوازی دکتۆرە گەنجەکان جێ بەجێ بکات.

حکومەت دەیەوێت لە ساڵی داهاتووەوە ڕێژەی وەرگرتنی خوێندکاران لە قوتابخانە پزیشکییەکانی کۆریای باشوور بە ڕێژەی دوو هەزار کەس زیاد بکات، لە 3058 کەسی ئێستاوە،  گوایە بۆ ئەوەی باشتر مامەڵە لەگەڵ دانیشتوانی وڵاتەکەدا بکات کە بە خێرایی بەساڵاچوون.  بەرپرسانی حکومەت دەڵێن ڕێژەی پزیشک و دانیشتوانی کۆریای باشوور یەکێکە لە نزمترین ڕێژەی نێوان وڵاتانی پێشکەوتوو. بەڵام زۆرێک لە پزیشکان بە توندی ناڕەزایەتیان دەربڕیوە لەسەر پلانەکە و دەڵێن قوتابخانە پزیشکییەکان ناتوانن بەرگەی زیادبوونی بەرچاوی ژمارەی خوێندکاران بگرن.،  ئەوان دەڵێن پلانی دامەزراندنی کارمەندەکان هەروەها چارەسەری کەمیی درێژخایەنی پزیشکان ناکات.

گروپی بەڕێکردنی  شەمەندەفەر، The Rail Delivery Group (RDG) لە ڕێگای توێژینەیەکەوە لەسەر دەردانی غازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن  لا لایەن شەمەنەفەرەکانەوە و سەیارە کارەباییەکانەوە کە  ئەو داتایە  وردترین داتاکانی پیشەسازییە تا ئێستا کە جۆرەکانی شەمەندەفەر و ژمارەی سەرنشینەکانی تێدایە دەرکەوتووە کە شەمەندەفەرەکان نیوەی سەیارە کارەباییەکان غازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن دەردەن .

بەراوردکردنەکە ئامارە فەرمییەکانی حکومەت بەکاردەهێنێت بۆ تێکڕای دەردانی گازی ژەهراوی ئۆتۆمبیلی بەڕێوەبەری جێبەجێکار بەپێی دووری   باتری سەیارەی کارەبایی پەیوەدنی بە کارەباوە هەیە و باتریەکەش مادەی nickel, manganese, cobalt, lithium تێدایە .

بەپێی زانیارییەکانی RDG، چوون لە شاری ئێدنبرگەوە بۆ  لەندەن، 116 کیلۆگرام CO2 لە ئۆتۆمبێلێکی دیزڵ و 31.8 کیلۆگرام لە ئۆتۆمبێلێکی کارەبایی  پاتری و 12.7 کیلۆگرام بۆ هەر کەسێک کە بە شەمەندەفەر دەڕوات، دەردەدات.

01/03/2024

300 پەنابەر کە حکومەتی بریتانیا بە نیازە بیاننێرێت بۆ ڕواندا بۆ ماوەی 5 ساڵ بە گویرەی ڕاپۆرتەکەی وەزارەتی ناوخۆ ،  هەر یەکێکیان 1.8 ملیۆن پاوەند دەکەون لەسەر باجدەرانی بریتانیا.  ئەم بڕە  پارەیە تێچونی گواستنەوەیان بۆ ئەوێ و شوێنی ژیانیان و خزمەتکردنیان ، ڕاگرتنی تەندرووستیان و مەسرەفیان لەوێ و لابەلاکردنەوە کێشەی نەتوانین بە تێکەڵابوون بە کۆمەڵگەی ئەوێ و هەندێك تێچوی دیکە .

 حکومەتی بریتانیا بۆ ڕازیکردنی حکومەتی رواندە لە ساڵی 2021 دا 220 ملیۆن پاوەندیان پێدان.  بڕیارە  ئەمساڵ و ساڵی 2025 یش 50 ملیۆنی دیکەشیان پێبدەن بۆ ساڵی 2025 و 2026 50 ملیۆن پاوەندی تر و بۆ ساڵی 2026 بۆ 2027 50 ملیۆنی دیکەش بە فحکومەتی ڕواندە دەدرێت  ئەمە لە کاتێکدا هێشتا تاکە پەنابەرێك نەنێردراوە بۆ ئەوێ و زەمانەتی ئەوەش نییە کە ئایا حکومەت دەتوانێت کە لە پلانەکەیدا سەرکەوتوو بێت .  ئەمە جگە لەوەی هاوکاری دیکەی ڕواندە لە گەشەکردنی دۆخی ئابوورییەوە کە چەندەها ملیۆن پاوەندی دیکە دەبەخشرێت  پێیان.

بڕی تەواوی ئەو پارەیەی کە بریتانیا دەیدات بە حکومەتی ڕواندە تا ساڵی 2027  541 ملیۆن پاوەندە بۆ ناردنی  300 کەس کە هەر یەکەیان لەم پارەیە 1.8 ملیۆن پاوەند دەکەون .  هاوکاتیش وەزارەتی  ناوخۆ دەڵێت بۆ دابینکردنی ئوتێل بۆ هەر شەوێکی پەنابەران بۆ هەر یەکێکیا تێکڕا 140 پاوەندە . ئەمەش لە ماوەی 5 ساڵدا بۆ هەر پەنابەرێک دەکاتە 150 هەزار پاوەند هەر بۆ شوێنی مانەوەیان.

29/02/2024

چەند ڕۆژێکە کە کێڵگەوانەکانی هەرێمی وێلس لە بریتانیا لە خۆپیشاندانان هەندێك لە ڕێگا سەرەکییەکان و شەقامەکانی ئەو دەڤەرەیان بلۆک کردوە.

پرۆتێستی ئەمان لەلایەن نقابەکەیانەوە ڕێكنەخراوە بەڵکو لە ڕێگەی راگەیاندنی سۆشیال میدیاوە بە تایبەت فەیسبوکەوە  ڕاگەیانراوە.  لە ڕویەکی دیکەشەوە ئەم پرۆتێستە  جیاوازە لەو پرۆتێستانەی کە لە فەرەنسا و ئیسپانیاو هەندێک لە وڵاتانی ئەوروپیدا دەکرێت .  ئەمەی وێڵس لە لایەن چەند کەسێکی زۆر دەوڵەمەندی ڕاستڕەو  و دژ بە ژینگەوە کۆنترۆڵکراوە . 

ڕاستە ئەمان لە بنەڕەتدا داخوازی ڕەوایانەیان هەیە بەڵام پرۆتێستی ئەمجارەیان لەسەر ئەوەیە کە حکومەتی هەرێمی وێلس بڕیاری داوە کە یەك ملیۆن دار و درەخت بڕوێنێت بۆ ئەمەش داوای لە کێڵگەوانەکان کردوە کە هەر یەکەیان لە سەدا  10ی زەوییەکەی تەرخان بکات بۆ ڕواندنی  دار و درەخت. ئەوانیش دەلێن کردنی ئەمە لە سەدا 10.8 ژمارەی گاو گوێلک و بەرازو بەرخیان دادەبەزێت و هاوکاتیش دەبێتە هۆی بێ کاریی لە سەدا 11 کرێکاران و ئەوانەی کە لەوێ کار دەکەن ، کە 5،500 کەس دەکات .

بە گوێرەی توێژینەوەیەك کێڵگەوانەکان بە ڕێژەی لە سەدا 10 بەشدساری دەکەن لە غازی گرین هاوسدا و ژینگە پیس دەکەن بەهۆی پەروەردەکردنی مانگا و بەراز و گاو گوێڵک و بەرخەوە هاوکاتیش بە ڕێژەی لە  سەدا47 گازی میسان دەردەدەن .

سەرەکوەزیرانی بریتانیا ڕیشی سوناکیش چووە ناو پرۆتیستەکەیانەوە بەڵێنی هەندێك شتی پێداون بۆیان بکات .  سیاسەتی دوو فاقەیی حکومەت لێرەدا دەردەکەوێت کە لە کاتێكدا گروپی ژینگە دۆست و هەموو گروپەکانی دیکەی لەو چەشنە پرۆتێست دەکەن بۆ ماوەیەکی زۆر کەم شەقامێك بلۆك دەکەن یەکسەر دەگیرێن و دەیاندەن بە داداگا و دادگاش دەتوانێت بۆ ماوەی 3 ساڵ حوکمیان بدات  و سزای تا 10 هەزار پاوەندیان بدات .  

29/02/2024

نزیکەی هەفتەیەکە کە سێ بەش لە چوار بەشی  دکتۆرەکانی کۆریای باشوور لە مانگرتندا .  ئەو پزیشکە ڕاهێنراوانە ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە پلانەکانی حکومەت بۆ وەرگرتنی خوێندکاری پزیشکی زیاتر لە زانکۆکان، بۆ زیادکردنی ژمارەی پزیشکان لە سیستەمەکەدا.

کۆریای باشوور یەکێکە لە کەمترین ڕێژەی پزیشک و نەخۆش لە نێوان وڵاتانی پێشکەوتوودا و لەگەڵ پیربوونی خێرای دانیشتووان.

  حکومەتی کۆریای باشوور هەڕەشەی ئەوە دەکات کە ڕێکاری یاسایی بەرامبەر بە هەزاران پزیشکی مانگرتوو دەگرنەبەر و مۆڵەتی پزیشکییان هەڵدەوەشێنێتەوە ئەگەر ڕۆژی پێنجشەممە نەگەڕێنەوە سەر کارەکانیان، واتە ئەمڕۆ نەگەڕێنەوە سەر کارەکانیان.

ژمارەی ئەو خوێندکارە پزیشکییانەی لە ساڵی داهاتوودا لە زانکۆ وەردەگیرێن ، لە سێ هەزارەوە بۆ پێنج هەزار بەرزدەبێتەوە.  پزیشکە مانگرتووەکان دەڵێن کە ڕاهێنانی پزیشکی زیاتر دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی کوالیتی چاودێری، چونکە بە مانای پێدانی مۆڵەتی پزیشکی بە پزیشکانی کەمتر لێهاتوو دێت.

بە کورتی دووهۆکار هایە بۆ مانگرتنیان یەکەم کەمی مووچەیان کە بۆ ماوەی کارکردنی درێژ ، کە جاری واهەی 40 سەعات کار دەکەن بێ خەوتن و هەفتانەش نزیکەی 100 سەعات کار دەکەن .  هۆکاری دووەم : حکومەت دەیەوێت ساڵانە لە 3000 بۆ 5000 قوتابی لە زانکۆی پزیشی وەربگیرێت .  دکتۆرە مانگرتووەکان دەڵێن وەرگرتنی ئەم ژمارە زۆرە کەمکردنەوەی کواڵەتی دکتۆرە تا ئەو ئاستە بەرزەی زانیارییان نابێت و بە پەلە پێیاندەگەیەنن تاکو خەستەخانەکانیان پێ پڕ بکەنەوە کە ئەمەش هەم موچە دەهێنێت خوارەوە و هەم مەترسی لەسەر ژیانی نەخۆشیش دروست دەکات.

28/02/2024

جەنگ  و کاراییەکانی

شاخ

28/02/2024

لە دوای دۆزینەوەی کشتوکاڵەوە گرنگترین بووارێک کە مرۆڤ تیایدا زۆرترین وزە و قوربانی تیادا خەرجکرد، پەین و چاککردنی زەوی و ئامێری کشتوکاڵی و زیادکردنی بەرهەم نەبوو.. بەڵکو جەنگ بوو.. ئەوەش تەنها و تەنها بەهۆی ئەوەی کە دۆزینەوە و چالاکی کشتوکاڵی پاوانگەرایی تایبەتی یان (موڵکیەتی تایبەتی) لێکەوتەوە.  لە پێنج هەزار ساڵی رابردوودا نزیکەی 15هەزار جەنگ روویداوە، کە نزیکەی 25 ملیۆن قوربانی لێکەوتۆتەوە، تۆ ئێستا یەکێکیت لەو یەك کەسەی کە لەناو 19 کەسدا رزگارت بووە و ماویت. تەنها لە سەدەی شازدەدا 106 و لە سەدەی حەڤدە و هەژدەدا بەدوای یەکدا 231 و 730 جەنگ رویداوە، سەدە دوای سەدە ئەوەی زیاتر لە هەرشتێک پەرەی پێدرواوە جەنگە، لە سەدەی بیستدا زیاتر لە 1183 جەنگ روویداوە.. کە هەموو ساڵێکی ئەو سەدەیە نزیکەی 12 جەنگی بەردەکەوێت.. لە حاڵی حازردا نزیکەی 43 جەنگی گەرمی چەکداری لەسەر زەوی هەیە. ئاوا حسابکراوە کە مرۆڤ لەو ماوەیەدا 213 ساڵ لە جەنگدا ژیاوە بەرامبەر بە تەنها 1 ساڵ لە ئاشتی سەیر لەوەدایە هەمووش پێیانوایە جەنگەکانیان رەوان! جەنگ و تفاقە مادی و مەعنەوییەکانی، زیاتر لە هەر شێک پەرەی پێدراوە، لە راستیدا باروت و خوێنی مرۆڤ گەورترین بابەتی سەرمایەگوزاری بووە نەک کشتوکاڵ و کانزا، هەزاران جار زیاتر لە ئاودێری کشتوکاڵی، خوێنی رژاوی مرۆڤ بابەتی بازاڕی سەرمایەداری بووە، هیچ ئامرازێك نییە هێندەی ئامرازەکانی کوشتن و جەنگ و کاولکاری بەرەوپێش چووبێت.  لەگەڵ هەموو ئەوانەدا هەن کە ئەم سیستمە مرۆڤخۆرە، بە لوتکەی پێشکەوتنەکانی مرۆڤایەتی دەزانن..

کاراییەکانی  

جەنگ و پاشکاراییەکانی: – ئاوارەکردن – بێکارکردن – برسیکردن – شێواندنی باری دەروونیی نیشتەنێیانی ناوچە جەنگییەکان بەتاییبەت منداڵان – پارچەپارچەکردنی ژیان و یاداوەریی و خەونەکانی مرۆڤی جەنگزەدە – پچڕان و تێکدانی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان – لە ڕووی ئابوورییەوە گوڕێنی جوتیارە ئازادەکان بە کرێکارانی کرێگرتەی شاریی و کرێجی بێبەرهەم – تێکدانی دیمۆگرفیای ناوچەکان – وێران کردنی گوند و شارەکان – ژاراویکردنی زەوییەکان و سەرچاوە ئاوییەکان – تێکدانی ژیانی ئاژەڵان، زیاتر ژنان و منداڵان و پیر و پەککەوتوانی دەبنە قوربانی، زیادکردنی مەیلی ڕایسستی و ڕەگەزپەرستی ، لێکەوتنەوەی کوژراو و بریندار و پەککەوتە و هەژاری و نەبوونی و گرانی ، هەروەها دابەشکردنی خەڵکی و لاوازکردنی بزوتنەوەی کرێکاران ، زیادکردنی ڕۆحییەتی قەومگەرایی زۆری دیکە لەمانە…  

27/02/2024

بە گوێرەی ئەو ڕاپۆرتە ئەو نەوەیە بە هۆی کێشەی هەژاری دەروونییەوە کەمتر کاریان دەست دەکەوێت تاکو ئەوانەی کە لە چلەکانی تەمەنیاندان .

توێژینەوەکە ئاشکرایکردووە، ئەو کەسانەی تەمەنیان لە سەرەتای بیستەکاندایە و کێشەی تەندروستی دەروونییان هەیە، ڕەنگە دەستیان بە خوێندنێکی جێگیر نەگەیشتبێت و لە کۆتاییدا دەتوانن لە کارەکانیان دووربکەونەوە یان لە کارگەلێکی کەم مووچەدا بن.  بەگوێرەی داتا فەرمییەکان، 34%ی ئەو کەسانەی تەمەنیان لە تەمەنی 18 بۆ 24 ساڵدایە، نیشانەکانی تێکچوونی دەروونییان وەک خەمۆکی، دڵەڕاوکێ یان نەخۆشی دوو جەمسەری [ ئیزدیواجی] لە ساڵی 2021-22دا ڕاگەیاندووە. ئەمەش زیادبوونێکی بەرچاوە بە بەراورد بە ژمارەی ساڵی 2000 کە 24% بووە، کە ژنانی گەنج یەک هێندە و نیو زیاتر ئەگەری کاریگەری نەرێنییان لەسەرە.

لە ڕاپۆرتەکەدا کە داوای ڕێوشوێنی حکومەت دەکات، هەروەها دەرکەوتووە کە 79%ی ئەو کەسانەی تەمەنیان لە تەمەنی 18 بۆ 24 ساڵدایە و بەهۆی نەخۆشییەوە بێکارن، تەنها بڕوانامەیان لە ئاستی GCSE [ واتە پۆلی 3ی ناوەندی جاران ]  یان کەمتر هەیە. ئەمەش بەراورد دەکرێت بە 34%ی هەموو کەسانی ئەو گروپە تەمەنییە. هاوکات لە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە، لە وەرزی پاییزی ساڵی 2023دا 12%ی ئەو منداڵانەی تەمەنیان لە تەمەنی 11 بۆ 16 ساڵدایە کە تەندروستی دەروونییان خراپە، زیاتر لە 15 ڕۆژ لە خوێندن بێبەشبوون، بە بەراورد لەگەڵ یەکێکیان لە هەر 50 هاوپۆلێکی تەندروستتر.

لە ساڵی 2022،دا 40%ی ئەو کەسانەی تەمەنیان لە 18 بۆ 24 ساڵدا کێشەی تەندروستی دەروونییان هەبووە و لە کاردا بوون، لە کارێکی کەم مووچەدا بوون، بە بەراورد لەگەڵ 35%ی هاوتەمەنەکانیان کە تەندروستترن.  یەک لەسەر سێی ئەو گەنجانەی کە کێشەی تەندروستی دەروونییان هەیە و هیچ بڕوانامەیەکیان نییە، لە کارەکانیان دوورکەوتوونەتەوە، بە بەراورد بە 17%ی دەرچووان کە هەمان نەخۆشییان هەیە. 

ڕاپۆرتێکی دیکە کە توێژینەوەیەکە لەسەر هەژاری و نەبوونی متمانەی حاسڵکردنی خۆراکە.  داتاکان دەریدەخەن لە مانگی ڕابردوودا 15%ی ماڵەکانی بەریتانیا برسی بوون، لە کاتێکدا ملیۆنان کەس ژەمێکی خواردن دەبوێرن و ناتوانن بە بەردەوامی بازاریی بکەن، دامەزراوەی خۆراک هۆشداری دەدات کە ئەمە دەبێتە هۆکاری فراوانبوونی نایەکسانی تەندروستی.

بەپێی زانیارییە نوێیەکانی نائاسایشی ، واتە متمانە نەکردن بەبەردەوامی دەستەبەرکردنی خۆراک، ملیۆنان کەس – لەنێویاندا یەک لە هەر پێنج خێزانێک کە منداڵیان هەیە – لە چەند هەفتەی ڕابردوودا برسی بوون یان ژەمەکانیان بواردووە، چونکە بە بەردەوامی توانای کڕینی خواردنیان نەبووە. بەپێی شوێنپێهەڵگری دامەزراوەی خۆراک، 15%ی ماڵەکانی بەریتانیا – کە یەکسانە بە نزیکەی 8 ملیۆن کەسی گەورەساڵ و 3 ملیۆن منداڵ – لە مانگی یەکدا تووشی نەتوانایی کڕینی خۆراک بوون، چونکە بەرزبوونەوەی نرخی خۆراک بەردەوام بووە بۆ  گیرفانی خێزانە کەم داهاتەکان.

نزیکەی دوو لەسەر سێ (60%)ی ئەو ماڵانەی کە لە خۆراکدا نائەمنن، ڕایانگەیاندووە کە کەمتر میوەیان کڕیوە و 44% سەوزەیان کەمتر کڕیوە، چونکە لەگەڵ قەیرانی بەردەوامی تێچووی ژیاندا دەجەنگن.  لەبەرامبەردا تەنها 11%ی ئەو ماڵانەی کە خۆراکیان هەیە کەمتر میوەیان کڕیوە و 6%ی کەمتر سەوزەیان کڕیوە.

ئاستی نائاسایشیی خۆراک، واتە نەبونی متمانە بەداهات لە کڕینی خۆراکدا – بە پشتبەستن بە ڕاپرسییەکی ئاسایی دامەزراوەی خۆراک کە زیاتر لە 6 هەزار کەسی تێدا ئەنجامیداوە – کەمێک دابەزیوە لە 17.5% لە مانگی یەکی ساڵی 2023 بەڵام وەک ئەوەی لە هەفتەکانی یەکەمی پشێوی پەتای کۆرۆنا کە لە ساڵی 2020 دا بەرز بووەتەوە.

ڕاپۆرتیکی دیکە لایەنی تەندروستی بریتانییەکان دەربارەی  چارەسەری شێرپەنجە  هەڵدەسەنگێنێت  . توێژینەوەکان ئاشکرایان کردووە، تووشبووانی شێرپەنجە لە بەریتانیا تا حەوت هەفتە زیاتر چاوەڕێ دەکەن بۆ دەستپێکردنی چارەسەری تیشکی یان چارەسەری کیمیایی لە چاو کەسانی وڵاتانی بەراوردکراو. دۆزینەوە ئەو راستیانە بەڵگەیەکن سەبارەت بەوەی  کە بەریتانیا تا چەند لە دوای نەتەوەکانی دیکەیە، چونکە پسپۆڕان هۆشداری دەدەن لەوەی کە چانسی مانەوەی خەڵک کاریگەری چاوەڕوانییەکی زۆر بۆ چارەسەرکردن لەسەرە. لە یەکەم توێژینەوەی لەم جۆرەدا، پسپۆڕانی زانکۆی کۆلێژی لەندەن داتای زیاتر لە 780 هەزار نەخۆشی شێرپەنجەیان شیکردەوە کە لە نێوان ساڵانی 2012 بۆ 2017 لە چوار وڵاتی بەراوردکاریدا دەستنیشانکرابوون، ئەوانیش ئوسترالیا، کەنەدا، نەرویج و بەریتانیا. هەشت جۆری شێرپەنجەی لەخۆگرتبوو: شێرپەنجەی سورێنچک، گەدە، قۆڵۆن، کۆم، جگەر، پەنکریاس، سییەکان و هێلکەدان.

26/02/2024

ئەم پزیشکانە بۆ جاری دەیەم 5 ڕۆژی دیکە ماندەگرن سەبارەت بە زیادکردنی مووچەکەیان کە داوای لە سەدا 35 ی زیادە دەکەن کە بەشی زۆری قەرەبووکردنەوەی ساڵانی پێشترە واتە هەر لە ساڵی 2010 وە مووچەکەیان سەرنەکەوتووە یاخود بە ڕێژەی زۆر زۆر کەم کە زۆر لە خوار ڕێژەی هەڵاوسانی پارەوەبووە .مانگرتنەکەیان لە سەعات 7ی سەرلەبەیانی شەمە 24ی مانگەوە دەستی پێکردووە تا نیوەشەوی چوارشەمە ، 28 ی مانگ.

زاهیر باهیر

24/02/2024

لەم ڕۆژانەدا پەڕلەمانی ئەڵمانیا بڕیاری بەیاساییکردنی کانەبییان دا.  بە گوێرەی یاسای نوێ بۆ هەر تاکە کەسێکی ئەڵمانی کە تەمەنی 18 ساڵ و سەروترەوەیە دەتوانێت 3 بڕی کانەبی لە ماڵەوە بروێنیت یاخود دەتوانت 50 گرام کانەبی هەبێت لە ماڵەوە و لە دەرەوەش 25 گرامی پێبێت . 

مشتومڕی بەیاساییکردنی کانەبی و جۆری مادە هۆشبەرەکانی دیکە جگە لە کۆکاین لە ناو پەڕلەمانەکانی وڵاتانی ئەوروپییدا بۆ ماوەیەکی زۆرە کە بەردەوامی هەیە. لە بریتانیاش ئەمە مەسەلەیەکە بە سەدەها وتاری لە لایەن سەرکردەکانی پۆلیس و پارێزەر و خەڵکانی چەپ و سۆشیالیت و خودی پزیشك و پسپۆڕانی کە بە چارەسەرییەوە سەرقاڵن نوسراوە ، کە هەموویان لەگەڵ بەیاسایی کردنیدان.

یاساخکردنی کانەبی ، حەشیش ئەوانی دیکە بازاڕێکی گەورەی بۆ قاچاخچییەکان دروستکردووە ، مەیدانێکی کوشتارگەلی گەورەشی بۆ گەنجان و منداڵانی بریتانی درووست کردووە کە هەر ڕؤژ ناڕۆژێك گەنجێك دەدرێتە بەر چەقۆ و زۆر کاتیش چەقۆلێدراو دەمرێت .  هاوکاتیش بازاڕی بوون و وجودو فشاری گەورە و پشکنینی خەڵکانی بێ گومان و هەراسانکردنی گەنجانی ڕەشپێست و ئاسێوییەکانی لەلایەن پۆلیسەوە دروست کردووە.

لە ئەڵمانیا ماوەیەکی زۆر جەدەلی لەسە دەکرێت چونکە 7 ملیۆن ئەڵمانی دەیکێشن .  یاساکە منداڵانێک کە تەمەنیان نەگەیشتۆتە 18 ساڵ ئەم  یاسایە نایانگرێتەوە .  یاساکەش لە 01/04 وە جێبەجێدەکرێت و دوای 3 مانگیش دەکرێتە مۆڵەت وەرگرتن بەڵام بۆ مەرامی فۆرشتن نا.  ئەڵمایان سێیەم ولاتە دوای لۆکسەمبەرگ و ماڵتا لە بەیاساییکردنی کانەبیدا.

ئەگەر لە بریتانیاش ئەوە بکەن لە ماوەیەکی تۆزێك درێژدا نەك هەر گیانی سەدەها گەنج دەپارێزریت بەڵکو پارەیەکی خەیاڵیش بۆ بەشی تەندروستیش دەگێڕێتەوە و هەر ئاواش بۆ ئەرك و میزانییەی پۆلیسیش .  لە لایەکی دیکەشەوە ئەو بازاڕە ڕەشە تەسك دەبێتەوە بۆ قاچاخچییەکان کە جۆرەها مادەی نەشیا و نامۆ تێکەڵی بڕە سافییەکەی کانەبی ، حەشیش دەکەن تاکو کێشی زیاتر بکەن ،پارەی زیاتریان دەست بکەوێت و هاوکاتیش بەکارهێنەرەکانی کانەبی و حەشیش رووبەڕووی  نەخۆشی کوشندە دەکاتەوە و هەر بە گەنجێتی لە کەڵک دەکەون.