ئایا دۆناڵد ترامپ هەرەشە و مەترسییە؟*

ئایا دۆناڵد ترامپ هەرەشە و مەترسییە؟*

زاهیر باهیر

04/07/2020

بە دڵنیاییەوە مەترسییە، بەڵام بۆ كێ؟ پێش وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە دەبێت ئەوە بڵێم کە مێژوو تا ئێستا چەند ڕاستییەکی  سەبارەت بە شۆڕش فێرکردوین کە ناکرێت فەرامۆشیان بکەین.

یەکەم:  مێژوو نیشانیداوین کە پارتە سیاسییەکان هەر لە چەپەوە  و کۆمۆنیستەوە تا دەگاتە  سۆشیالیستی دەسەڵاتخواز ناتوانن گۆڕانکاری بنەڕەتیی لەم سیستەمەدا بکەن. لە ڕاستیدا ئەوان چەندەها ئاستتەنگیی  وەکو پارێزگاریکردن و درێژکردنەوەی تەمەنی سیستەمەکە، دروستدەکەن.

دووەم: شۆڕش نە لە ڕێگای کودەتای سەربازیی و نە لە ڕێگای پیلانی سیاسییەکانەوە دەکرێت.

سێیەم: مێژوویەکی دوور و درێژمان سەبارەت بە سیستەمی پەڕلەمانتاریی هەیە کە شکستیهێناوە لە هێنانی گۆڕانکاری بنەڕەتدا.

چوارەم: مێژوو ئەوەشی نیشانداوە کە هەژاریی بە تەنها ناتوانێت بناخەیەك بێت بۆ ڕوودانی شۆڕش.  لە ڕاستیدا لەوەش زیاتر مێژوو ئەوەی تۆمار کردووە کە هەژاریی خەڵکی زیاتر دەکاتە پاشکۆی دەوڵەت و کۆمەڵە خێرخوازییەکان لەبری ئەوەی متمانە بکەنە سەر خۆیان و خەبات بۆ گۆڕانکاری بنەڕەتی بکەن.

لە خەباتی چینی کرێکارانی بریتانی ئامارەکان ئەوەمان دەدەنەدەست کە ژمارەی خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان و مانگرتنەکان زۆر لە دابەزیندا بووە لە سەردەمی حوکمی پارتی لەیبەر [ پارتی کرێکاران] * .  خودی ئەمەش پرسێکە کە بە دەگمەن جیاوازییەك لە هەل ومەرجەکانی سەر کار و ژیاندا هەبووە  لەو کاتانەشدا کە حیزبی موحافزین لەسەر حوکم بوون.

لەگەڵ ئەوەشدا نکوڵی ئەوە ناکرێت کە هەندێك ڕیفۆرم لەسەر دەستی چەپ و سۆشیالدیمۆکراتەکانا کاتێك کە لە حوکمدا بوون ، کراون، کە بە ڕادەیەکی کەم ژیانی چینی کرێکارانی باشکردووە.  بەڵام ئەم ڕیفۆرمانە کرێکاران تەنها بۆ ماوەیەکی کەم سوودیان لێوەرگرتووە.  لە ماوەی درێژخایەندا ئومێدێکی ساختەیان دەداتێ، وایان لێدەکات کە زیاتر وابەستە بە پارتە سیاسییەکان ببن لە کردنی گۆڕانکاریید.  بە واتایەکی دیکە زەرەرمەندیان دەکات، وایان لێدەکات بڕوا بەخۆیان لەدەستبدەن کە بتوانن گۆڕانکارییەکان بکەن. هەر ئاواش دەماخیان دەشواتەوە کە گوایە ئەمەیە دیمۆکراسیی.  ئەو وەهمە  بە خەڵکی دەدات ئەمە جۆرێکی جیاوازی دەسەڵاتە و جۆرێکی جیای حکومەتە.  بە خەڵکی دەلێت دەوڵەت هەیە دیمۆکراسییە و دەوڵەتیش هەیە دیکتاتۆرە.  بەڵام لە راستیدا بوونی حکومەت/ دەوڵەتی  دیمۆکراسی یاخود دیکتاتۆریی هەر هەمان شتە.  دەوڵەت ناوی هەرچیبێت لە نێو سیستەمەکەدا کۆنترۆڵ و لاقەی خەڵکەکەی دەکات.  بە بەکارهێنانی ئامراز و دەسگەکانی لە حوکمی  دیمۆکراتیی و دیکتاتۆرییەتا هەرکامیان حوکممان بکەن، هەر وەکو یەکن.

کاتێك کە دیکتاتۆرەکان و پارتە ڕاستڕەوەکان لە دەسەڵاتدان، ڕاستییەك هەیە کە ئازادیی نییە یاخود زۆر کەمە.  هاوکات پەیوەندی کۆمەڵایەتی نێوانی خەڵکی زۆر توندوتۆڵە، هاوپشتییەکی زۆر باش هەیە، هەرەوها هاوکاریی و بەتەنگەوەهاتن و بەدەم یەکدیچوونیشەوە هەیە.  هەر ئاواش هێڵی جیاکەرەوە لە نێوانی هاوکاران و هاوپشتانی حکومەت و دەوڵەت و ئەوانەی کە دژ بەوان دەجەنگن ، زۆر ئاشکرایە.  زیاتریش لەوانە متمانە و یەکێتی لە نێوانی خەڵکیدا هەیە و تا ڕادەیەکیش هەمووان پاگەندەکانی دەوڵەت و میدیاکەی، ڕەتدەکەنەوە. زۆرێك لە ئێمە ئەم ئەزموونگەرییەمان لەسای حوکمی صەدام حوسەین-دا هەیە ، هاوڕێیانی وڵاتانی دیکەش هاوبەشی ئەم هەست و بۆچونە دەکەن.

با سەرنجێکی ئەمەریکا بدەین لەسای حوکمی سەرۆك ترامپ-دا، کە یەکێکە لە هەر دەسەڵاتدارەکانی جیهان.  من لەم کورتە وتارەدا پیویستم بەوە نیە کە بچمەوە بە تۆماری کارەکانی سێ ساڵ لەمەوبەری ترامپدا ، کە ئەو زۆربەی وەخت بە ڕاستی و ڕەوانی، بێ شاردنەوەی مەبەست، بە ڕاشکاوانە ئەوەی باوەڕی پێبووە وتوویەتی و کردویەتی.  لە ڕاستیشدا ئەوەی کە وتویەتی سەبارەت بە سیاسەتەکانی ئەمەریکا چ لە ناوخۆو چ لە دەرەوە، بێ پێچ پەنا بەڕێیکردوون.

ئەو ئێمەی باشتر بە سروشتی سیستەمی سەرمایەداریی ناساندووە.  ئەو زۆر ڕوونە کە چارەی زانستی گۆڕینی ژینگەی ناوێت، زۆریش کراوەیە بەرانبەر بە خۆشەویستی خۆی بۆ خەڵکانی دەوڵەمەند و دەستەبژێرەکان و هاوکارییەکی تەواوی کۆمپانیا زەبەلاحەکان دەکات.  هەرگیز ڕك و کینەی بەرانبەر بە هەژاران و نقابە و چەپەکان و کۆمۆنیستەکان و سۆشیالیستەکان و ئەنارشییەکان نەشاردۆتەوە. ئەو ڕاشکاوانە وتویەتی دەستێوەردانی ئیدارەکەی لە سوریا و عێراق-دا بۆ سامانی نەوتە.  ئەو بەردەوام سەرەکۆنەی بەرگرییکەرانی مافی مرۆڤ و یەکسانی کردووە.  هەڵوێستی بەرانبەر ئیسرائیل و پاشا و میرەکانی کەنداو و سەرۆك جەیر بۆلسەنارۆی بەرازیل و سەرۆکی فلیپین، ڕوون و ئاشکرا، دۆستانە بووە و دۆستانەیە. ئەو کابرایەکی دیپلۆماسی وەکو سیاسییەکانی بریتانیاو ئەوانەی دیکەی وڵاتانی ئەوروپا نییە، کە شتێك دەڵێن و کەچی شتێکی دیکە دەکەن.  ئەو دژ بە هەڵوێستی دووڕووانەی کۆنگریسی وڵاتەکەشێتی.  ئەو نیشانمان دەدات کە دەوڵەت و تەواوی ئیدارەکانی ڕەنگدانەوەی بزنسن و لەگەڵیدا ڕۆژدەکەنەوە.  پێمان دەڵێت بزنس و سیاسەت جیابوونەوەیان نییە و جیاش ناکرێنەوە.  ئەم لیستە درێژەی هەیە بەڵام من لیرەدا دەوەستم .

کەواتە پرسیارەکان لێرەدا ئەمانەن:  كێ سیستەمی سەرمایەداریمان بە ڕاستی وەکو خۆی نیشاندەدات؟  ترامپ یاخود سەرکردەکان و سیاسییەکانی بریتانیا و وڵاتانی ئەورپای ڕۆژئاوا؟ کێ لە هەقەتا وەکو ئەو قسەی دڵی خۆی دەکات و پێماندەڵێت ئەم سیستەمە سیستەمی ئێمە نییە و بۆ ئێمە نییە و سوودیشی بۆ ئێمە نییە بەڵکو  تەنها سوود بەو  و ئەوانەی وەك ئەون کە لەسەرەوە ناویانم هێنان دەگەیەنێت؟ بەڕاستی کێ لە ماوەی درێژخایەندا دووژمنی سەرمایەدارییە و خزمەتی بزوتنەوەی کرێکاران دەکات و پاڵ بە خەڵکەوە دەنێت بۆ مانگرتن و ناڕەزایی و تەنانەت ڕاپەڕینیش دژ بە سیستمەکە؟  ترامپ، یاخود سەرکردەکانی دیکە کە بەبەردەوامیی لە هەوڵی ڕتووشکردن و جوانکاریی سیستەمەکەدان وەکو سیستەمێکی دیمۆکراتیی، تاکو  خەڵکی دڵخۆش بە ڕیفۆرمەکان، بکەن ؟

لە ڕاستیدا سەرۆك ترامپ باشترین ژینگەی بۆ ڕاپەڕین لە ئەمەریکا خولقاندووە بە سەپاندنی هەموو ئەو سیاسەتانەی کە لە خزمەتی دەوڵەمەندەکانان. لەسای سەرکردایەتی ئەودا دڕندەیی  پۆلیس زیاتری کردووە ، نایەکسانیی تەشەنەی کردووە ، نادادەوەری کۆمەڵایەتی زیاتر لە برەودایە ،ڕێژەی هەژاریی زیاتر هەڵکشاوە ، هەروەها ڕك و کینەی زۆر لە موسڵمانان و بەرابنەر بە کۆمۆنێتی هاوڕەگەزخوازان و فێمەنیستان و ئەوانەی کە خوازیاری گۆڕینی ڕەگەزی خۆیانن، زۆر زیادی کردووە.

لە ئێستادا لە ئەمەریکا ئەم ژینگەیە هەیە و خەڵکی بێزاربوون لێی.  کوژرانی جۆرج فلۆید، بەداخەوە، تەنها خاڵی تەقینەوە بوو نەشتێکی دیکە بۆ ڕاپەڕینی خەڵکی.

سەرۆك ترامپ ڕەنگە شۆڕشی نەخولقاندبێت، بەڵام بە دڵنیانیەوە بزوتنەوەیەکی دروستکردووە، نەك هەر بە تەنها لە ئەمەریکا بەڵکو لە وڵاتانی ئەوروپاش، بە تایبەتی بریتانیا.  کوژران و ناوی جۆرج فلۆید تەنها سومبلێك بوو بۆ ڕاپەڕین .  Black Lives Matter ، “ژیانی ڕەشپێستان گرنگە”، تەنها بزوتنەوەی ڕەشپێستان و بە تەنهاش بۆ ئەوان نییە، بەڵکو بزوتنەوەی ملیۆنەها خەڵکییە لەم سەر زەمینە.  بزوتنەوەی هەموانە لە جیهاندا کە لەسەر دەستی دڕندەیی دەوڵەت بۆ ماوەیەکی یەکجار درێژ، خەڵکی دەیچێژێت، کە بریتییە لە سیاسەتی دەستگرتنەوە” تەقەشوف” ، نایەکسانیی، نادادوەریی کۆمەڵایەتیی، بێ کاریی، جەنگەکان، هەڵکەنرانی خەڵکی لە نێو کۆمەڵ و زێدی باوباپیرانیی، بێ ماڵیی و بێ خانوویی و بێ دەرەتانیی و زۆری دیکە.

بەدڵنیاییەوە بزوتنەوەکە هەموو شتێك لابەلا ناکاتەوە، بەلام هەندێك لە ڕواڵەتەکانی ژیان دەگۆڕێت.  لە ڕیگای بەکارهێنانی چالاکی ڕاستەوخۆوە، زۆر بە خێرایی ئەم بزوتنەوەیە توانی ئەوەی کە لۆبییکردن و واژۆ کۆکردنەوە و گلەیی و پرۆتێستە ترادیسوێنییەکان و چەلەحانێکیانی نێو دیوەخانەکانی پەڕلەمان، نەیتوانی لە ماوەی چەند دەهەیەکدا بەدەستیان بهێنێت، ئەم بزوتنەوەیە لە ڕێگای چالاکی ڕاستەوخۆوە، بەدەستیهێنا.  سروشتی کردنی پرۆتێستی گۆڕی، سیاسەتی مانەوە و کەرەنتینەکردنی لە ماڵدا تێشکان، مۆڵەت و پرسی پۆلیسی فەرامۆشکرد و خستییە لاوە هەروەها گوێشی نەگرت بۆ سیاسییەکان.   هەموو بەرپرسیارییەکانی خستە سەرشانی خۆی، هاوکاتیش گیانی کردەوە بەبەری ئەو بزوتنەوانەی کە پێش سەردەمی کۆرۆنا لە جیهاندا لە ئارادا بوون.

لە بریتانیا پرۆتێستەکان توانی زۆر شت بگۆڕێت: هێنانەخوارەوەی هەندێك لە پەیکەرەکانی پیاوانی ڕایسست و بازرگانانی کۆیلە لە شوێنە گشتییەکاندا.  لەمەش زیاتر چالاکوانان دەوڵەت و میدیایان ناچارکرد کە دان بە ڕاستینەی ڕەنگدانەوەی هەمە “موڵتی” کوڵتوورگەریی کۆمەڵی بریتانی بنێن. هەڵمەتەکان ” کەمپەین” داخوازای پڕۆگرامی خۆێندنی قوتابخانەکان و دانشگاکان دەکات بۆ ئەوەی ڕۆڵی مێژوویی ڕەشپێستەکان بخوێنرێت و ببێتە پرۆگرام.  هەروەها داوا لە مۆزەخانەکان دەکرێت کە تۆماری ڕۆڵی بریتانیا لە بازرگانیکردن بە کۆیلەوە، بکات.

لەگەڵ ئەوانەشی کە لە سەرەوە وتم ، ئەگەر خەڵکی گۆڕانکاریی بنەڕەتییان لە ژیانیانینا بوێت ، ڕژانە سەر شەقام و چنگاوشبوونی پۆلیس، ئەوانە کافیی نییە.  پێویستمان بە بەکارهێنانی ئەم تاکتیکە کەمتر هەیە.  پێویستمان بەوە هەیە کە قورسایی و چەقی خەباتمان و ئەزموونگەریمان و زانیاریمان و هەوڵەکانمان بخەینە سەر ڕێکخستنی خۆمان لە گەڕەکەکانا، لە شەقامەکانا، لە زانکۆکانا، لە کارگەکانا، لە ئۆفیسەکانا، لە کێڵگەکانا و شوێنەکانی دیکەی سەر کار. پێویستمان بەمانە هەیە بیکەین ئەویش لە ڕێکخراوە جەماوەریی و گروپە ئاسۆییە بێ سەرکردەکانا تاکو خۆمان بۆ فشارخستنە سەر دەوڵەت و دەسەڵات ئامادەبکەین،  دواپاڵی پێوەنێین بۆ ئەوەی بە خۆمان ژیانی خۆمان ڕێکخەین و گۆڕانکاری ڕاستەقینە بکەین .  هەنگاوی یەکەمیش خەباتکردنە بۆ بەدەستهێنانی شارەوانیی ئازاد و جێگرتنەوەی شارەوانییە گەندەڵە بیرۆکراتییەکان.

 

*ئەم وتارە لە لە سەرەتادا بە زمانی ئینگلیزی نوسیومە و پێش دە ڕۆژ لەمەوبەر لە ماڵپەرە ئەنارکیستەکانا بڵاومکردۆتەوە.

*http://isj.org.uk/why-are-there-so-few-strikes/*

Zaherbaher.com

کورتەیەك لە ژیان و کارەکانی پرۆدۆن

کورتەیەك لە ژیان و کارەکانی پرۆدۆن

و: زاهیر باهیر

بەشی حەوتەم:

پرۆدۆن بەردەوامبووە لە دژایەتیکردنی هەردووك: سەرمایەدار و موڵکییەتی دەوڵەتیش.  لە تئیوری موڵکییەتدا، پێداگریی  لەسەر ئەوە دەکات ” ئێستا لە 1840دا من بە تەواوی و بێ پێچ و پەنا و بەڕاشکاوانە  فکرەی موڵكییەت لە هەردوكیاندا: گروپیش  و تاکیش، ڕەتکردۆتەوە” بەڵام کاتێک کە چووەوە بەسەر تئیورەکەیدا و تازەی کردەوە دەڵیت ” موڵكییەت گەورەترین هێزی شۆڕشگێڕییە کە بە توانایەکی بێ ئەندازەوە دەتوانێت خۆی دژ بە دەسەڵات ڕێکبخات”   هەروەها ”  وەزیفەی سەرەکی تایبەتی  موڵکییەت لەناو خودی سیستەمەکە،  دەکرێت وەکو دژە-وەزنێك بێت  بەرانبەر بە هێزی دەوڵەت، بە کردنی ئەمەش زەمانەتی ئازادیی تاك دەکات” .  لەگەڵ ئەوەشدا ئەو بە بەردەوامی دژ بە چەقبەستنی سامان وموڵکییەت بووە لە دەستی جوتیار و پیشەگەر و خاوەنداراندا هەر بەو شێوەیە دژ بە موڵکییەتی تایبەتی زەویش بووە.  ” ئەوەی کە ناتوانم قەبوڵی بکەم سەبارەت بە زەوی لەبەر ئەوەی کە ئەو کارەی تێیدا دەکرێت مافی ئەو کارە دەداتە دەست خاوەندارێتییەکەی ”  لەوەش زیاتر هێشتا ئەو هەر باوەڕی وابووە کە ” موڵکییەت” دەبێت بە یەکسسانی دابەشبکرێت و سنوردار بکرێت بۆ ئەو کەسانەی کە لە ڕاستیدا بەکاریدەهێنن بۆ تاکەکان، خێزانەکان هەروەها جەمعییەکانی کرێکاران،  کە بەکاریدەهێنن”  پرۆدۆن بەرگریی لە مافی بۆماوەیی کردووە و هاوپشتیکردووە ” وەکو یەکێك لە بنیاتنەرانی خێزان و و کۆمەڵ ” . لەگەڵ ئەوەشدا ئەو ڕەتیکردۆتەوە کە ئەم بۆ ماوەییە بەدەر لە موڵکیەتی شەخسی درێژبکرێتەوە و جەدەلی ئەوەی کردووە ” لە سای یاسای جەمعییەدا ، مامەڵەکردن و ئاڵوگۆڕ بە سامانەوە، ئامرازەکانی کار ناگرێتەوە”

لە ئەنجامی دژبوونی بە قازانج ، کاری کرێگرتە، چەوساندنەوەی کرێکاران، خاوەندارێتی زەوی و سەرمایە هەروەها موڵکییەتی دەوڵەت، پرۆدۆن هەردك کاپیتاڵیزم و کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە.  ئەو چەمکی کۆمەکی بەرانبەرانەی، mutualism ، بۆ جۆری ئەناکیزمەکەی بەکاردەهێنا بۆ کۆنترۆڵکردنی ئامرازەکانی بەرهەمهێنان لە لایەن کرێکارانەوە.  لە دیدی ئەوەوە پیشەگەرانێك کە کار بۆخۆیان دەکەن، جوتیاران و هەروەها هەرەوەزییەکان، ئەمانە مامەڵە بە بەرهەمەکانیانەوە لە بازاڕادا دەکەن. لای پرۆدۆن کارخانەکان و شوێنەکانی دیکەی سەر کاری کرێکاران کە لە لایەن ” حەمعییەکانی کرێکارانەوە” بەڕیوەدەبرێن، ئەمانە لە سەر ڕێڕەویکردنی پرنسپڵەکانی دیمۆکراسی ڕاستەوخۆ کاردەکەن.  دەوڵەت هەڵدەوەشێتەوە لە شوێنەکەی کۆمەڵ لە لایەن فیدراسوێنی ” کۆموونە ئازادەکانەوە” ڕێکدەخرێت، ( کۆموون شارەوانیی لۆکاڵییە لە فەرەنسا ).  پرۆدۆن   لە ساڵی1863 دا، وتی ” هەموو ئایدیا ئابوورییەکانم کە لە ماوەی 25 ساڵەی پێشودا گەشەیکردووە دەتوانرێت لەمەدا خۆی ببینێتەوە: فیدراسوێنی کشتوکاڵی- پیشەسازیی.  سەراپای ئایدیا سیاسییەکانیش لەم هاوشێوە فۆرمیلەدا تواوەتەوە: فیدراسوێنی سیاسیی یاخود نانێوەندگەرایی”

پرۆدۆن دژ بوە بە دانی سوو و کرێی خانوو، بەڵام هەوڵی ئەوەی نەداوە کە بە یاسا هەڵیانوەشێنێتەوە ”  ناڕەزایی دەردەبڕم کاتێك کە ڕەخنەی ئاڵۆزی دەسگەکانم کردوە لەوانە کە موڵکییەت بەردی بناخە بووە، هەرگیز مەبەستم ئەوە نەبووە یاساخکردن یاخود سەرکوتکردنی بەکرێدانی زەوی  و سوو لەسەر سەرمایە بە ڕاگەیاندنییکی سەروەران، ڕووبدات . من وا تێدەفکرم هەموو ئەم دیمەنانە چالاکی بەشەرەیەتن  و دەبێت بۆ هەموان بەلاش و خۆبەخشانە بێت: من داوا دەکەم کە نە گۆڕانکارییان تیادا بکرێت ، نە بەربەستبکرێن نە سەرکوتیشبکرێن، بەڵکو پێچەوانەی ئەمە  سروشتیانە بەرهەم بهێنرێت و زەرووریین بە گوێرەی ئەو پرنسپڵی  جیهانییەی کە من پێشنیارم کردووە”  مامەڵە بکرێن. 

شۆڕش

پرۆدۆن شۆڕشگێڕ بووە، بەهەرحاڵ شۆيشگێڕێتییەکەی ئەو توندوتیژیی و جەنگی ئەهلیی نەبووە، بەڵکو گۆڕینی کۆمەڵ بووە.  ئەم گۆڕانکارییەش لە جەوهەردا ڕەوشت بووە  لە سروشتا و داواکاری بەرزترین ڕەوشتی لەوانە کردووە کە هەوڵی گۆڕینیان داوە .   ڕیفۆرمی دارایی بووە کە ئاوێتەیە لەتەك ڕێکخستنی نقدی بانق و جەمعییەکانی کرێکارانا، کە پرۆدۆن پێشنیاری بەکارهێنانی وەك هۆکاری [ڕافیعە]  هێنانی ڕێکخستنی کۆمەڵ  لەسەر بناخەی هێڵە نوێیەکان، کردووە.

درێژەی هەیە

کورتەیەك لە ژیان و کارەکانی پرۆدۆن

کورتەیەك لە ژیان و کارەکانی پرۆدۆن

بەشی شەشەم:

و: زاهیر باهیر

لە کتێبی ‘موڵکییەت چییە’؟ پرۆدۆن نوسیوێتی:

موڵکییەت کە کار لەسەر دوورخستنەوە و دژایەتیکردن و دوژمنایەتی دەکات، لە کاتێکیشدا کە ژمارەی دانیشتوان زیاددەکات ، ئەمە بووەتە مەبدەئی ژیان و هۆکارێکی کاربڕ و ڕوون بۆ هەموو شۆڕشێك. جەنگە ئاینییەکان و  جەنگەکانی داگیرکاریی کە لە پاکتاوکردنی [ ئیبادەکردنی] ڕەگەزەکان نزیكبوونەتەوە تەنها ڕوداوێکی بەرچاوخراوبوون کە هەر زوو لە ڕێگای شێوەی ماتماتیکانەی پێشەوەچونی ژیانی نەتەوەوە چارەسەرکران. هەرەسهێنانی کۆمەڵ و مردنەکان لە کۆمەڵدا بەهۆی دەسەڵاتی، هێزی گردبوونەوەی موڵك  لەلایەن موڵکییەتبوونەوە بووە.

بەر لە مردنی، پرۆدۆن چووەوە بەسەر هەندێك لە دید و بۆچونە سەرەتاییەکانیا.  لە کتێبی : پرنسپڵی فیدراسوێنا ( 1863 ) گۆڕانکاری لە بۆچونە سەرەتاییەکەی دەربارەی هەڵوێست بە  دژە دەوڵەت یاخود دژ بە دەوڵەت، کرد.  لێرەدا پەیگیریی   بۆ ”  هاوسەنگی دەسەڵات لە ڕێگای ئازادییەوە”  دەکرد  ئا لێرەدا نانێوەندگەرایی ” تیئوری حکومەتی فیدراڵ” ی خستە بەردەم . هەروەها پێناسەی ئەنارکیش-ی جیاواز کرد وەکو ” حکومەتی هەرکەسە و بۆخۆی” ئەمەش یانی ” وەزیفەکانی سیاسەت کەمکراونەتەوە بۆ وەزیفەکانی پیشەسازیی و یاسا و نەزمی کۆمەڵایەتیش تەنها لە ئاڵ و گۆڕ و مامەڵەدا گەشەدەکات” بەم کارەشی کە کردی وای لە پرۆدۆن کرد کە سیستەمی ئابوورییەکەی بە “ فیدراسوێنیی کشتیاریی و پیشەسازیی” پێناسەبکات  پاساوی ئەمەشی بە جەدەلی ” تایبەتمەندی  ڕیکخستنەکانی فیدراسوێن…..بۆ پاراستنی هاووڵاتیان لە فیدراڵییەتی دەوڵەتەکان هەروەها لە سەرمایەدار و دارایی دەرەبەگایەتیی، هەم لە ناوەوە و هەم لە دەرەوەش” دەکات هەروەها دژ بە گەڕانەوەی  ” کاری کرێگرتە” .  ئەمەش لەبەرئەوەی ئەو باوەڕی ئاوا بوو ” مافی سیاسیی، بە مافی ئابووریی کۆمەكدەکرێت و بەهێز دەبێت” 

لە کتێبی ‘تئیوری موڵکییەتدا کە دوای مردنی بڵاوبووەوە، پرۆدۆن ئەرگویمێنتی  ئەوە دەکات کە ” موڵك تاکە هێزێکە ، دەسەڵاتێکە کە دەتوانێت وەکو هاووەزنێك، هێزێك  بەرانبەر بە دەوڵەت، بوەستێتەوە”  لێردا ” پرۆدۆن توانیوێتی ئایدیای کە ‘موڵکییەت دزییە’، بەدەست بهێنیت و هاوکاتیش پێناسەیەکی نوێ بۆ ئەوە، وەکو ئازادیی، بداتێ.  لێردا گریمانی لە خراپ بەکارهێنانیا بە بەردەوامیی، چەوساندنەوەیە، کە مانای دزییە . هاوکاتیش موڵکییەت ئافراندنێکی خۆڕسکانەی کۆمەڵە و قەڵایەکیشە دژی دەسەڵاتی داگیرکەرانەی بەردەوامی دەوڵەت”  .

ئایا ئەردۆگان ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیی دروستدەکات؟

ئایا ئەردۆگان ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیی دروستدەکات؟

زاهیر باهیر

27/06/2020

بەربڵاوی هێڕشەکانی ئەردۆگان  بە ناردنی سەرباز و میلیشیاکانی بە سەرێك بۆ لیبیا و ڕۆژاوا و بە سەرێکی دیکە بۆ باشوور هەرەها هەڕەشەکانی بۆ سەر قوبرس و یۆنان بەردەواومە.  ئەم کارانەی ئەردۆگان کارادانەوەیەکی زۆری لێکەوتۆتەوە و هاوکاتیش دەرگایەکی گەورەی خستۆتە سەر پشت بۆ لیداوان و قسەکردن لەسەریان.  لە نێو سیاسییەکانی کورد و ڕۆشبیر و قەڵەمبەدەستەکانیدا، هەموان لەسە ئەوە ڕێکن کە ئەردۆگان بە دوای دروستکرنی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوەیە.  بێ گومان هەر کام لەمانەش بەڵگەی خۆیانیان پێیە و لەو بەڵگانەش هەڵپەی ئەردۆگانە کە هەیتێکی لە لیبیایە و هەیتێكی لەو شوێنانەی دیکەیە کە پێشتر ناوم هێنان.

بۆچونی من تەواو پێچەوانەی بۆچونی ئەوانەی سەرەوەیە .  من لام وایە ئەردۆگان ئەوەندە ساویلکە نییە کە بیەوێت ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیی دروستبکاتەوە ، بەڵکو ئەوەی کە دەیکات لە پێناوی بەرژەوەندییەکانیدایە لەو شوێنانەی کە خۆی بۆ دەکوتێت.  بۆ نموونە لە لیبیا سێ پرسی گەورە هەیە بۆ دەستتێوەردانی لە لیبیا. یەکەم: لە سەردەمی قەزافیی –دا کۆمپانیاکانی تورکی بیناکردن و بیناکردنەوەی گەلێك پرۆژەی گەورەیان لە ئەستۆ گرتبوو کە لە  زۆربەیانا دەستبەکار بوون ، هەندێكیشیان تەنها کۆنتراکتەکانیان واژۆ کرابوو.  کە قەزافی ڕوخا هەموو ئەو پرۆژانە وەستان و ئەوەشی کە واژۆیان لەسەر کرابوون هەر وەکو خۆیان ماونتەوە. دووەم: مەسەلەی نەوتە کە هەموان دەزانن کە لیبیا وڵاتێکی دەوڵەمەندە لە نەوت و سامانی غازی سروشتتیدا ، ئەویش بەشی خۆی دەوێت و لە لایەن حکومەتەکەی فەیاز ئەل سەراج-وە لە پاداشتی هاوکاریکردنی دژ بە هێزی خەلیفە حەفتار، پشکێکی لە نەوت پێدەدرێت . سێیەم: ئەردۆگان دوور بینە و نایەوێت میسر کە دژ بە ئیخوانەکانە ڕۆڵی لە لیبیادا، هەبێت ، چونکە لە ئایندەدا بە زەرەری ئەردۆگان و حیزبەکەی ئاکەپە دەگەڕێتەوە. ئەمە جگە لەوەی کە لیبیا بوەتە پرسێکی ناوچەیی و جیهانیی.

لە تەك یۆنانا کێشەی ئاوی هەیە و هەروەها گەڕان بە دوای نەوتدا .  لەتەك قوبرس-دا کێشەیەکی 46 ساڵییە  کە لە ساڵی 1974 وە بەشە تورکییەکەیان لە قوبرس بچڕیوە و دەوڵۆتکەیەکیان بۆ دروستکردووە کە تەنها هەرخۆیان دانیان پیادا ناوە و پەراوێزکەوتووە و لە هەژارییدا دەژی.  سەرۆکی ئەو بەشە تورکییە و بەشی زۆری تورکەکانیش ئەوە دەزانن کە کڵاویان لەسەر نراوە بە ناوی چیاکردنەوەی دەسەڵات و زەوییەوە لە کۆمەڵی قوبرسیی، کە زەرەور و زیانێکی زۆریان لێکردووە ، چەند جارێک هاتوونەتە سەر ئەوەی کە ڕێکبکەونەوە لە گەڵ حکومەتی مەرکەزیی قوبرسدا بەڵام ئەردۆگان هەڕەشەیە و فشارێکی گەورەیە و بەو هۆکارە ئەوە ڕونادات و ئەردۆگانیش نایەوێت تورکەکانی ئەوێ بچنەوە سەر وڵاتی قوبرس و ببنەوە بە بەشێك لەو کۆمەڵە.

هەرچیش دەستتێوەردانی ئەردۆگان لە ڕۆژاوادا هەیە و هێڕشکردن و داگیرکردنەکانی، هۆکارەکانی لای هەموان ڕوونە و پێویست ناکات لەسە ئەمە درێژ دادڕی بکەم.

سەبارەت بە داگیرکردنی باشوریش ئەردۆگان نایەوێت یا ڕاستتر ناتوانێت و ناکرێت کە باشوور داگیر بکات .  هۆکاری ئەمەش یەکجار زۆرن.  لەوانە ئەو، پێویستی بەوە نییە کە لە کاتێکدا والی خۆی لە باشووردا هەبێت، هەموو بەرژەوەندییەکانی تورکیا لە هەموو ڕویەکەوە لە هەموو شار و شارۆچکەکانی باشوردا پارێزراو بێت ، چی سیاسی، ئابووریی ، فەرهەنگیی و ڕۆشنبیریی و کولتوریی و زۆری تر .  ئەردۆگان پێویستی بەو سەریەشەیە نییە کە بێت هەولێر و زاخۆ و دهۆك [ ئەگەر بیشتوانێت] داگیر بکات و بە سەدەها بنکەی سەربازیی دانێت  و پارەیەکی خەیاڵی سەرفبکات و هەمیشەش لە دڵە ڕاوکێی کوژرانی سەرباز و ئەفسەرانیا بێت و خۆی بخاتە ژێر لۆمەی دەوڵەتانی ئەوروپا و ئەمەریکا و ڕوسیا و جەماوەری سەرشەقامەکانی ئەوروپا و کوردستان، دژایەتی بکەن.  هاوکاتیش کوردستان بەشێکە لە عێراق ، عێراق-یش دەوڵەتە بە هەموو کەموو کوڕییەکەوە کە ناکرێت وا بە ئاسانی لەشكری وڵاتێکی دیکە بێت داگیری بکات. خودی عێراقیش بە تەنها موڵکی خۆی نییە بەڵکو موڵکی ئێران و ڕوسیا و  ئەمەریکا و خەڵکی عەرەبی ناوخۆو هەموو عەرەبەکانی دەرو دراوسێ و جیهانە ، هیچ لایەك لەو لایانە بێ دەنگ نابن لە داگیرکردنی ئەو سێ شارەی کوردستان .  دوای ئەوەش کوردستان[ باشوور] هەر بریتی نییە لە هەولێر و زاخۆو دهۆك، کوردستان وڵاتێکی پان و بەرینە، سەرێکی لە سوریایە سەرێكی لە ئێرانە.  تورکیا چۆن دەتوانێت داگیری بکات ؟!! تورکیا  هەموو کوردستانی بە بێ تەقە ، ئابوریانە ، داگیرکردووە ئیتر بۆچی دەیەوێت  بە هێزی سەربازیی داگیری بکات کە زەرەرێکی گەورەی لیدەکات ، تەنانەت دەبێتە هۆی ڕووخانی، هەر خەڵکەکەی خۆی دژی دەچێتە سەرشەقام ، چونکە ئەوەی کە لە هێزی دابینکردنی سەربازەکانیا سەرفیدەکات لە باشووردا،  لە قووتی خەڵکی لە تورکیای دەگرێتەوە.  داگیرکرنی کوێت لەلایەن صەدامەوە باشترین نمونەیە، گەر صەدام نەچوایەتە کوێتەوە، ڕەنگبوایە ئێستاش لە سەر  حوکم بمایەتەوە.

دەوڵەتی تورکییە هێڕشێکە کردویەتی خۆشی دەزانێت کە سەرکەوتن بەدەستناهێنێت، بەڵام دەبێت بیکات هەم بۆ قورتاربوونی کاتیی لە هەندێك ئەزمەی، هەم کردنی بەناو جەنگی ” تیرۆریزم” و ڕازیکردنی ڕاستڕەو و فاشییەکانی ناو کۆمەڵی تورکیا.  ڕەنگە لەشکری تورکیا بۆ ماوەیەك بمێنێتەوە بەڵام مانەوەی بۆ ماوەیەکی درێژ لە باشوردا نە بۆی دەکرێت و نە ئەوەش پلانێتی . ئەوە ڕاستییە کە ئەردۆگان و هەندێك لەو وەزیرەکانی ڕاگەیاندنی سەیر سەیر و مەترسیدارانە دەدەن ، بەڵام ئەوانە جەنگی میدیاین و دەبێت زۆر باوەڕیان پێنەکەین .

ئەوەش ڕاستییە کە ئەردۆگان کۆشکێکی گەورەی لە ستایەڵی کۆنی ئیمپراتۆرییەتی  عوسمانیی دروستکردوە و پاسەوانەکانی بە جل و پۆشاکی سەردەمی عوسمانییەوەن ، بەڵام ئەمانە هیچ نین و بەڵگە نین بۆ ئەوەی کە ئەو دەەیەوێت دەوڵەتی عوسمانیی دروستبکات.  ئەمە تەنها بۆ دروستکردن و ڕاگرتنی شکۆی خۆیەتی، بۆ خۆڵکردنە چاوی ئەوانەن کە خەون بە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە دەبینن و خولیای گەڕانەوەی ئەو سەردەم و زەمانەیان و ڕاکێشانیانە بەرەو ئاکەپە ، دەنا ئەردۆگان ئەوەندە گێل نییە پاش 103 ساڵ بیەوێت ئەوە بکات.

دەسەڵات و دەسەڵاتداران زۆر زیرەکن و تاکتیکی زۆر سەیر و سەمەرە بەکاردەهێنن لە پێناوی مانەوەی خۆیاندا کە ئەمەش تەنها لەسەر حسابی گێلێتی بەشێك لە گەلە.  بۆ نموونە تەماشای صەدام بکەن لە ڕۆژەکانی جەنگی ئیران و عێراقدا گەڕایەوە بۆ دین ، هەر خودی جەنگەکەشی بەناوی قادسییەوە ناونا تاکو  جەماوەر بۆ مەبەستی خۆی هەڵخەڵەتێنێت. ئومەی عەرەبی و عروبەی بەکاردەهێنا تاکو هاوپشتی بۆ خۆی لە جەنگی لەتەك کورد و هەم لەتەك ئێرانیشدا، پەیدا بکات . هەر ئاواش نمونەی داگیرکردنی عێراق لە لایەن ئەمەریکا و هاوپەیماناناوە مانەوەیان و  جەنگیان لە ئەفغانستان ، لە لیبیا ، لە سوریا  بە ئێمە دەلێن جەنگی ” دژە تیرۆرە” بەڵام ئایا وایە؟ وەڵام لای خۆتانە بە بەڵگە و دۆکۆمێنتەوە.

هێڕشی دەوڵەتی تورکییە بۆ سەر باشوور، هێڕشە بۆسەر پەکەکە چونکە پەکەکە لە بەشی باشووردایە ، هێڕشیشە بۆسەر یەکێتی و پارتی تاکو زیاتر بیانکاتە پاشکۆی خۆی و ئامادەی هەموو جۆرە سازشێك بن، تاکو پێگەیان لەناو جەماوەری کوردیدا ئەوەندەی تر لاوازبێت و ڕسواتر بن.

ئەوەی کە ماوەتەوە بیڵێم ئەوەیە کە پاگەندەی داگیرکردنی باشوور و مانەوەی  تورکیا لەوێ، ئیدی  هەرکەس ئەو پاگەندانە بکات : پەکەکە ، سیاسییەکان ڕۆشنبیران یا ئەهلی فەیسبوك، بە گەوەرەترین زیان لەسەر جەماوەری باشوور دەگەڕێتەوە، پاگەندەیەکی ترسناکە و جگە لە ناڕاستییەکەی، ورە و بەرهەڵستی و دژایەتیکردنی لەشکری تورکیا  بە جەماوەر ناهێڵێت و ئەوەندەی تر دەیانتەپێنێت.   ئەم پاگەندانە خەڵکی دەکاتە کۆیلەیەکی بێ بیرکەرەوەی چاولەدەمی حیزب و ڕۆشنبیر و کادیرانی زانکۆ و پسپۆڕەکان و  سیاسییەکان و لەدەستدانی هەموو توانا و هێزێکی خۆی.

Zaherbaher.com

We condemn the Turkish state attack and invasion of the Iraqi Kurdistan

We condemn the Turkish state attack and invasion of the Iraqi Kurdistan

At the time when the Covid-19 is spread around the world and is a huge threat to people’s lives, a few days ago (16/06) the Turkish state launched an aggressive attack on Iraqi Kurdistan and invaded many villages and small towns.  In its intensive attack, both from the sky and on the land, it so far killed many innocent people, livestock, and destroyed anything they had: their houses their villages and lands. Their justification for this massive attack is defending their borders and fighting against the Kurdistan Workers’ Party, PKK.

We are not only against the military assault by the Turkish state, but in fact we are against any use of wars to solve disputes, agreements, settlements, or any other matters.  We only support using weapons in self-defence, as defending people’s rights, their lands, and their nature.

As a matter of principle we, Kurdish-speaking Libertarians, are against all the assassins and we are against all the decisions that are imposed on people through the force or wars, against putting them under pressure and  disturbing, destroying their peace and freedom. We demand a peaceful life, justice and equality for all people in the world.

Unfortunately, the civilian people in Kurdistan, helpless at resisting violent forces, like the Turkish state and the political militias. And neither the Kurdish militias who belong to Kurdistan Reginal Government, KRG, nor the Iraqi government do not want to resist the Turkish forces. They do not want to disturb and unbalance the interests of tyrannies in the region.  They are sharing the mutual economic, political, and cultural interests, as they are all part of the same capitalist system. But we, as Libertarians, cannot be silent in the face of this terrible atrocities.

We can and we should raise our voice and do whatever possible, whether it is in defending the life of a black person in the US or supporting the movement of Black Lives Matter (BLM).  We can also be and should be against any military confrontation between the US and Iran, between both Korean countries and India and China or any other wars between the countries. In view of this and of our principle that we are against all kinds of suppression of freedom and repression of poor people and working class. We are in favour and demanding the protection of the principles of peaceful society, togetherness, live in harmony and in total humanity. We are against invading the rights of individuals and societies and against the abuse of power in violating and crossing the borders illegally. This, in our view, is the red line: neither any state nor their militia should be allowed to invade people’s peaceful and normal life.

What is happening now in front of the eyes of the “International Community” is a genocide, it is a terrible atrocity. The Turkish state is an immensely powerful state and have a powerful and sophisticated army. It is the second powerful force in the North Atlantic Treaty Organization, NATO, it uses all their power, under the name of “Tiger’s Claws” against people in Iraqi Kurdistan.

We denounce this not just because we are Kurdish- speaking people, but as Libertarians too. We believe the peace and normal life of people do not emerge from the mouths and the sounds of weapons that cannot achieve and never will achieve normality and harmony to people’s life. That only happens through acknowledging each other, valuing each other and through cooperation.

Finally, we ask all Libertarians to raise their voices and stand up through whatever possible mean against all kinds of military confrontations, invasions and against the militia of political parties and the states.  We call our comrades, wherever they are, to stand up against the aggressive Turkish state that overtly and indiscriminately killing everybody in the Kurdish areas especially those who live in the villages that are on the border.

The support and solidarity with innocent people can be done in different ways. It can be through launching complaints, expressing anger and frustration, protests, and demonstrations. The best kind of support and solidarity is boycotting all the goods that are made in Turkey and by Turkish companies wherever they are. Boycotting its media, universities, language colleges and stopping holiday bookings to Turkey.  While Turkey has got so many interests in Iraqi Kurdistan the boycott is very effective.  Turkey has hundreds of companies plus colleges, shops, factories there, and it is the main country for Kurdish holiday makers.  In short Iraqi Kurdistan is one of the main market for the Turkish capitalists and the others.  Boycotting Turkey and the Turkish goods can also put pressure on the Kurdistan Reginal Government, KRG, Iraq and the foreign companies to meet people’s demand.

While we are supporting the struggle of Kurdish people against the Turkish assault and invasion of Kurdistan, in the meantime we support and offer our solidarity to their struggle against the KRG to achieve their demands.

Kurdish-speaking Libertarians

19th June 2020

دژی لەشکرکێشی دەوڵەتی تورکیا بۆ سەر ناوچە کورد نشینەکان

 

دژی لەشکرکێشی دەوڵەتی تورکیا بۆ سەر ناوچە کورد نشینەکان

ئێمە نەك هەر دژی لەشکرکێشی دەوڵەتی تورکیەین،  بەڵکو دژی هەموو چارەسەرێکی چەکدارین، بێجگە لە بەرەنگاریکردن و لە خۆ داکۆکیکردن و پاراستنی مافە سرووشتیی و گەردوونیی و کەسییەکانی خود بۆ یەکلاییکردنەوەی کێشەکان، لەبەر ئەوە ئێمە وەک ( یانەی ئازادیخوازانی کوردیی-زمان لە فەیسبووک ) دژی هەموو کوشتارێک دەبین و دژی هەموو جووڵە و کردار و بڕیارێک دەبین، کە دژ بە ئاسایش و  ئازادیی مرۆڤەکان بێت.  ئێمە  ژیانێکی ئاسوودە و یەکسان بۆ هەموو مرۆڤەکانی سەر گۆی زەمین خوازایارین.

لەم کاتەدا کە ڤایرۆسی کۆرۆنا بۆ سەر گشت کۆمەڵەکانی جیهان بە گشتی، هەڕەشەیە، دەوڵەتی تورکیە دژ بە خەڵکی بێتاوانی ناوچە کوردنشینەکان و ژینگە و داهات و مەڕ و مەڵاتیان هیرشێکی سەربازیی دەستپێکردوە ، ئەوە لە کاتێك نە کوردان وەک خەڵکی سڤیل دەتوانن  و نە هێزە سیاسیەکانیش دەیانەوێت بەشێك لە هێزی بەرەنگاریکردن بن و لە ڕاگرتنی تەرازووی چاوچنۆکیی و ستەمی ئابووریی و کولتووریی و سیاسیی جیهانیی و یەکلاکردنەوەی کێشەکان بە شێوەیەك لە شێوەکان ، ئێمە وەك چۆن دژی کوشتنی هاوڵاتییەکی ڕەشپێستی  ئەمەریکا لەلایەن پۆلیسی دەوڵەتی ئەمریکا دەبین، یان دژی هەڵگیرساندنی هەموو شەڕێك و لەشکر کێشیەکی نێوان هند و چین و  ئەمەریکا و ئێران و نێوان هەردوو کۆریا دەبین.. هەر ئاواش لە  ئاستی جیهان و لە خۆرهەڵاتی ناوین و هەرێمی کوردوستان  دژ بە هەموو لەشکر کێشیەك و  هەموو سەرکوتکردنێکی ئازادییەکان، خوازیاری پاراستنی بنەماکانی پێکەوەژیان و مرۆڤدۆستیی و ئاشتەوایی کۆمەڵایەتیی هەین.  پاکتاوکردن و بەزاندنی سنووری  ژیانی تاك و کۆمەڵ  دەبێت هێڵی سور بێت و نابێت بە ملهوڕیی دەوڵەتان و هێزە میلیشیاییەکان بواربدرێت، کە ئازادی و ئاساییشی خەلک لەنێوبەرن.

ئەوەی ئێستا لەبەر چاوی هەموو جیهان ڕوودەدات، زوڵمێکی هێجگار گەورەیە، کە دەوڵەتی تورکیە ماوەی چەند ڕۆژێکە هێرشێکی بەربڵاوی بە ناوی (چنگی هەڵۆ و چنگی پڵنگ ) دژ بە خەڵكی هەرێمی کوردستان دەستپێکردووە.  ئێمە  وەک کۆمەڵێک ئازادیخواز، بەس وەك کوردیی-زمانێک نا، بەڵکو وەك مرۆڤی سەربەخۆیخواز دەمانەوێت بە خۆمان و جیهان بڵێین ، ژیانی پڕ لە ئارامیی و  ئاسایی کۆمەڵەکان لە گڕی لوولەی تفەنگەکانەوە سەرچاوەی نەگرتووە و هەرگیز سەرچاوە ناگرێت. بەڵکو لە پێکەوەژیانی کۆمەڵایەتیی و هارمۆنی و دانانی سەنگ و بەها بۆ یەکدی بەدیدیهاتووە و دێت.

لە کۆتایی ئێمە لە هەموو ئازادیخوازێک خوازیار دەبین، با هەموومان لە تێکۆشان و هەڵمەتی وەستاندنی هەموو لەشکرکێشیەک و هەموو کردەیەکی چەکداریی هەموو لایەک دژ بە ڕۆڵەکانی ئەم ناوچەیە بەشداربین؛ بەتایبەتی لەشکرکێشی نابەرابەری سەربازیی دەوڵەتی تورکیە بۆ سەر خەڵكی بێتاوانی ناوچە کوردنشینەکان و گوندە سنوورییەکان.

ئێمە جارێکی دیکە وەک بەشێک لە ئازادیخوازانی جیهان و خەڵکی سڤیل و بێچەک و سەرکوتکراو، ڕایدەگەیەنین، لە بەرانبەر لەشکرکێشیی دەوڵەتان، بێجگە لە خۆنیشاندان و مانگرتن و گرتنی سڤیلیانەی سنوورەکان، دەتوانین گەورەترین چەکی کارای ئەم سەردەمە، کە بایکۆتکردنی کڕینی کاڵا و خواردنی تورکیە، بایکۆتکردنی میدیا و زانکۆ و فێرگە تورکییەکان، بایکۆتکردنی گەشتکردن بۆ تورکیە بەشێکن لە بایکۆتی گشتیی، تاقە هێزی فشاری خۆخۆیی خەڵکە و تەنانەت لە پاڵ فشاردانان لەسەر کۆمپانییە تورکییەکان و دەوڵەتی تورکیە، کە هەرێمی کوردستان گەورەترین بازاری سەرمایەدارانی ئەو وڵاتەیە،  بایکۆتکردن دەتوانێت دەسەڵاتدارانی هەرێم و دەوڵەتی عیراق و کۆمپانییە جیهانییەکانیش بخاتە ژێر فشاری داخوازییەکانی خەڵکی سڤیلی هەرێمی کوردستان و عیراق.

ئێمە لە ھەموو ڕووبەڕووبوونەوەیەکی جەماوەریی خەڵکی باشوور دژی لەشکرکێشی و داگیرکاریی ڕژێمی تورکیە و ھەروا دژی سەرکوت و ستەمکاریی حکومەتی ھەرێم   لە  خەڵکی سڤیل و دژی شەڕ،  پشتیوانیدەکەین.

یانەی ئازادیخوازان

(www.facebook.com/groups/AZADIXUAZAN)

١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠

 

The Revolt in Seattle ( US)

The Revolt in Seattle ( US)

14/06/2020

“Throughout the past weeks, in the midst of Black Lives Matter protests, Seattle has seen violent clashes as the police, and the National Guard attacked protesters in the Capitol Hill neighborhood. However, the clashes seem to have inspired self-organization in the area which finally lead to the formation of a police-free, community lead territory known as the Capitol Hill Autonomous Zone. As the protesters constructed barricades around the perimeter of the newly proclaimed autonomous zone and erected signs containing messages such as “You are now entering free Capitol Hill“ (which seems to be visibly inspired by the mural thats stands at the entrance of a self-declared autonomous nationalist area of Derry, Northern Ireland, that existed between 1969 and 1972) , “People’s republic of Capitol Hill“, “No-cop co-op“ and alike, the Zone caught the public eye and caused an avalanche of various responses on social media.”

کورتەیەك لە ژیان و کارەکانی پرۆدۆن

 

کۆمەکی بەرانبەرانە(Mutualism)*[1]

و: زاهیر باهیر

بەشی چوارەم:

 “سەرمایە”…لە مەیدانی سیاسیدا  هاوشێوە و تەریبە بە “حکومەت” …ئایدیای ئابووریی کاپیتاڵیزم سیاسەتی حکومەتە یاخود دەسەڵاتە،  هەروەها ئایدیای دینیانەی [ ئیتیولۆجی] یە، کەنیسە، ئەمانە سێ ئایدیای هاوجۆرن، هاوشێوەن کە لە ڕێگای جیاوازەوە پەیوەستدەبنەوە.  ‌هێڕشکردنە سەر یەکێکیان یەکسانە بە هێڕشكردنە سەر هەموویان ….ئەوەی کە سەرمایە  دەیکات بۆ کرێکار و  دەوڵەت بۆ ئازادیی، کەنیسەش بۆ ڕۆح هەر ئەوە دەکات. ئەم سیانییە [ سێ دانە] لە رەهایی دەسەڵاتا لە مامەڵەکردندا [ مومارەسە]  ژەهرێکن، هەر وەك چۆن وێرانکارییەکن  لە فەلسەفەدا. باشترین ئامرازە کاریگەرەکانی داپڵۆسێنەری خەڵكییە، خۆڕسکانە  جەستە و ئیرادە و ئاوەز دەکاتە کۆیلە.

پرۆدۆن لە کارە سەرەتاییەکانیا، خوێندنەوە و شیکردنەوەی سروشت و گرفتەکانی ئابووری سەرمایەداریی کردوە. لە کاتێکدا کە بە قووڵی ڕەخنەگری کاپیتاڵیزم بووە هەر ئاواش سۆشیالیستە هاوچەرخەکانی کە بەرگرییان لە فۆرمەکانی نێوەندگەرایی قوچکەیی لە کۆمەڵ، یاخود کۆنترۆڵی ئابووریی لەلایەن دەوڵەتەوە، رەتکردۆتەوە. لە زنجیرەیەك لە کۆمێنتەکانیا لە کتێبی: موڵکییەت چییە؟ کە ساڵی 1840 دەریکرد ، لە دوای مردنیشی Théorie de la propriété (تیئوری موڵکییەت، 1863-1864 )، ئەو بە ڕۆڵی خۆی  بانگەشەی ئەوەی کرد  ” موڵکییەت دزییە” ، ” موڵکییەت مەحاڵە [موستەحیلە] “، ” موڵکییەت ستەم  و زۆردارێتییە” هەروەها ” موڵکییەت ئازادییە”.

کاتێك کە ئەیوت ” موڵکییەت دزییە” ئەو ئاماژەی بە خاوەنزەوی یاخود سەرمایەدار کردووە، باوەڕی وابووە کە کاری کرێکارانیان ” دزیی” وە، بۆیە قازانجیان کردووە.  لای پرۆدۆن کارگەران  کە کاریان لای سەرمایەدار کردووە ” ملکەچ کراون، چەوسێنراونەتەوە :  بەردەوامبوونی ئەو هەل و مەرجەی سەر کاریان یەکێك بووە لە گوێڕایەڵییان”

لە هەڵسەنگاندنی ئەوەی کە موڵکییەت ئازادییە، ئەو ئاماژەی بە تەنها بە بەرهەمی تاکی کرێکاری نەکردوە، بەڵکو مەبەستیشی جوتیاران یاخود پیشەگەرانی  خاوەنماڵ و ئامرازەکانی پێوە مامەڵەکردن کە لە پای فرۆشتنی کاڵاکانیانا، کردووە. لای پرۆدۆن تەنها سەرچاوەی شەرعیی بۆ موڵکییەت کارە، کارکردن.  ئەوەی کە کەسێك بە خۆی بەرهەمیدەهێنێت ، ئەوە موڵکی خۆیەتی، بەدەر لەوە موڵکی نییە. ئەو لایەنگریی خۆبەڕێوەبەریی کرێکاران  دژ بە خاوەندارێتی تایبەتی ئامرازەکانی بەرهەمهێنان، بووە.  هەر وەکو لە ساڵی 1848 دا نوسیوێتی:

بە گوێرەی یاسای جەمعییە، گواستنەوەی سامان ئامرازەکانی کارکردن ناگرێتەوە، لەبەر ئەوە نابێتە هۆکاری نایەکسانیی…..ئێمەسۆشیالیستین …..لەسای کۆمەڵەی [ جەمعییە] جیهانیانەدا، خاوەندارێتی زەوی و ئامرازەکانی کارکردن خاوەنداێتی کۆمەڵایەتیی لێدەکرێت … ئێمە کانەکان و کەناڵە ئاوییەکان و هێێڵی شەمەنەفەرەکان، ئەمانە هەمووی  دەمانەوێت دیمۆکراتیانە بدرێتە دەستی کۆمەڵەکانی کرێکاران کە خۆیان ڕێکخستووە و …. دەمانەوێت ئەم جەمعیانە مۆدێلێك، نموونەیەك بن لە کشتوکاڵ و کشتیاریی و پیشەسازیی و مامەڵە و بازرگانیی.  ئەوەش کرۆکی ئایدیایەك ، مێتودێکە لە زۆربەی فیدراسوێنی  کۆمپانیاکان و هەروەها کۆمەڵەکانیش بەیەکەوە یەکدەگرن لە یەکێتییەکی [ فیدراسوێنێکی]  هاوبەش لە کۆماری دیمۆکراتیی و کۆمەڵایەتیدا.

پرۆدۆن خۆی بە سۆشیالیست زانیوە، هەر ئاواش دژ بە خاوەندارێتی دەوڵەتیش لە سەرمایە و کاڵا بووە، ئەو خوازیاری خاوەندارێتی لە لایەن خودی کرێکرانەوە لە جەمعییەکانا، بووە.  ئەم بۆچونە، پرۆدۆنی کرد بە یەکەم تئیوریناسی سۆشیالیزمی ئازادیخواز.  لە کۆتایی چەرخی نۆزدە و سەرەتای چەرخی بیست  پرۆدۆن  هەژموونی سەرەکی بووە لە سەر تئیوری خودی خۆبەڕیوەبەریی کرێکاران (autogestion)

درێژەی هەیە

[1]*  لە عەرەبیدا بە تەبادڵ ، تەبادلی وەرگێڕراوە بەڵام لە ئەسڵە  فەرەنسییەکەیدا  بە مەببەستی تەعاونی ، هەرەوەزەزی پرۆدۆن بەکاریهێناوە. من لێرەدا بە پرس و ڕای دوو هاوڕێی دیکە کردومە بە:  کۆمەکی بەرانبەرانە.

خۆپیشاندان و پرۆتێستەکانی دوێنێی لەندەن:

خۆپیشاندان و پرۆتێستەکانی دوێنێی لەندەن:

14/06/2020

دوێنێ ڕۆژی شەمە 13/06 خۆپیشاندان و پرۆتێستەکانی لەندەن بەیەکادان و توندووتیژییەکی زۆری بەخۆوە گرت بە تایبەت لە نێوانی پۆلیس و بەرەی ڕاستڕەو و فاشیی و بەشێك لە هەوادارانی فوتبۆڵدا.

خۆپیشاندانی دوێنێ بڕیار بوو کە گەورەترین خۆپیشاندان بێت کە لە لایەن ئەنتی فاشست و ئەنتی ڕایسست و هەروەها بزوتنەوەی بلاك لایڤس مەتەر دەبوایە ڕێکخرابوو.   بەڵام پاش ئەوەی کە ڕێکخەرانی بلاك لایڤس مەتەر بۆیان دەرکەوت کە بە هەزارەها فاشی بڕیاریان داوە بێنە لەندەن و پارێزگاری لە بتەکانی وەکو پەیکەرری چێرچڵ بکەن ، ئەوان بڕیاریان دا کە لە خۆپیشاندانەکە بکشێنەوە و خەڵکانی دیکەی خۆپیشاندەر لە شانی ئەنتی فاشی و ئەنتی ڕایسیزم بە تەنها لە شەقامەکان بە ژمارەیەکی کەمەوە لەبەر ڕەحمەتی هێڕشی  فاشییەکانا بەجێبهێڵن.

گەرچی بە بڕیاری پۆلیس دەبوایە لە دوای کاتژمێری 1 پاشنیوەڕۆوە خۆپیشاندان دەستی پێبکردایە و لە کاژێری 5 ی ئێوارەدا خەڵکی بڵاوەی بکردایە، بەڵام فاشییەکان لە کاژێری 11 وە ڕژانە سەر شەقامەکان تاکو درەنگانێکیش لە شەڕ و چنگاوشدا بوون دژ بە پۆلیس و خەڵکی .  ئەمەش بووە هۆی دەستبەسەرکردنی زیاتر لە 100 کەس و برینداربوونی زۆرێکیش جگە لە تێکشکاندانی چەند جێگایەك .