ئەرشیفەکانى هاوپۆل: كوردی – Kurdi

بەشی كوردی پێگەی ئەناركیستان

ناڕەزایەتییەکان دژی پڕۆژەی گەشتیاری لە ئەلبانیا بێ وەستان بەردەوامن

12/06/2026

خۆپیشاندەران دژی گەشەپێدانی پلانی داڕێژراو لە زڤێرنێک، داوای دەست لەکارکێشانەوەی سەرۆکوەزیران دەکەن.  هەروەها توڕەیی ناوخۆیی لە گەندەڵی حکومەت و بەرژەوەندی جیهانی لە مامەڵە بازرگانییەکانی بنەماڵەی سەرۆکی ئەمریکا، نائارامییەکانی هەڵگیرساندووە و خۆپیشاندانەکانی بەر فراوانتر کردووە.

. بەشداربووانی خۆپیشاندانەکان  لە ژێر دروشمی “ئەلبانیا بۆ فرۆشتن نییە” گردبوونەوە، پێش ئەوەی بەرەو نووسینگەی سەرۆکوەزیران بڕۆن، لە گۆڕەپانی سکاندەربێگ کۆبوونەوە. .  ئەمان دژی پلانەکانی پەرەپێدانی پڕۆژەیەکی گەشتیارین لە ناوچەی ڤلۆرا و ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بەو هەواڵانەی کە باس لەوە دەکەن کەنار دەریایەک لە ناوچەی زڤێرنێک لە چوارچێوەی پڕۆژەیەکدا بفرۆشرێت کە گوایە پەیوەندی بەو وەبەرهێنەرانەوە هەیە کە پەیوەندییان بە ئیڤانکا ترەمپ کچەکەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا و جارێد کوشنەری زاوای ئەمریکاوە هەیە.

تا ئێستا هیچ ڕاوێژێکی گشتی نەکراوە، بەڵام نیشانەیەک هەیە کە بیرۆکەکە لە ڕێگادایە بۆ ئەوەی ببێتە واقیع. ئەلبانیا بەهۆی نزیکەی دوو هەفتەی ناڕەزایەتی توندەوە هەژاوە.

زانیارییە بڵاونەکراوەکانی دەریدەخەن لە کۆی 2509 جۆر باڵندە و زیندەور  لە دێڵتا 279 جۆریان لە ئاستی نێودەوڵەتیدا مەترسییان لەسەرە. .

ئەلیکۆ میهۆ، زانای بایۆلۆجی لە زانکۆی تیرانا، کە ساڵانە لەگەڵ خوێندکارەکانی چاودێری ناوچەکە دەکات، دەڵێت: “ئەمە شوێنی نیشتەجێبوونی گرنگن، گرنگ نییە کێ لە پشتیەوەیە، گرنگ ئەوەیە ئەو فشارەی کە دەیخاتە سەر ناوچەیەکی پارێزراو.”

ئاکیل کالا، چالاکوانێکی بەشداربووی خۆپیشاندانەکە بە ئانادۆڵوی ڕاگەیاند، ئەوان بە یەک مەبەست کۆبوونەتەوە، ئەویش دەستلەکارکێشانەوەی حکومەتە. ئاماژەشی  بەوەدا کە حکومەت هیچ داهاتوویەکی پێشکەش نەکردووە و ئابوورییان تێکداوە و ئێستا دەیەوێت زەویەکانیان بفرۆشێت.  ئەو دەڵێت “بۆیە یەکێک لە هۆکارەکانی هاتنی ئەلبانییەکان بۆ ئێرە، بۆچی لەم گۆڕەپانە کۆبوونەتەوە، ئەوەیە کە هەوڵی فرۆشتنی زەویەکانمان دەدەن، ئێمە نامانەوێت ئەمە ڕووبدات”. “کێشەیەکی دیکە ئەوەیە کە بەپێی ئەوەی لە میدیاکان بیستوومانە، ئەم زەوییە بە وەبەرهێنەرێک دەفرۆشرێت کە پێشینەیەکی زایۆنیستی هەیە. ئەگەر ڕاستگۆ بین کەس نایەوێت ئەلبانیا ببێتە فەلەستینی دووەم.”

ئەلبانیا لەژێر فشاردایە بۆ ئەوەی یاساکانی ژینگەپارێزی توندتر بکاتەوە بۆ ئەوەی مەرجەکانی یەکێتی ئەوروپا بەدیبهێنێت، کە هیوادارە تا ساڵی 2030 بەشداری یەکێتی ئەوروپا بکات.  ڕۆژی سێشەممە کۆمیسیۆنی ئەوروپا ڕایگەیاند کە پێویستە خۆی لەو کارانە بەدوور بگرێت کە داواکارییەکەی تێکدەدەن و داوای لێکرد “بەبێ دواکەوتن کاربکات” لە پابەندبوون بە ڕێساکانی ژینگە. هەر لەو ڕۆژەدا 96 ڕێکخراوی کۆمەڵگەی مەدەنی نامەیەکیان بۆ پەرلەمانی ئەلبانیا نووسی و داوایان کرد هەموارکردنەوەی یاسای پاراستنی ژینگە لە ساڵی 2024 هەڵبوەشێننەوە و ئاماژەیان بەو مەترسیانە کرد کە بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا دروستی دەکات.

خۆپیشاندانەکان لە ئەلبانیا لە فراوانبوون و گەشەکردنی زیاتردایە

04/06/2026

لە دوێنێوە  ، ڕۆژی 4شەمە ، بە سەدان هەزار کەس ڕژاونەتە سەر شەقامەکانی تیرانا ، پایتەختی ئەلبانیا ، دژ بە پرۆژەکەی جیراد کوشنەی زاوای دۆناڵد ترامپ.

سەرەتای ئەمساڵ ئیڤانکا ترەمپ لەگەڵ تیمێکی تەلارساز سەردانێکی لەناکاوی ئەلبانیایان ئەنجامدا، گەشتێکیان بەو شوێنەدا کرد کە لەلایەن کۆمپانیای وەبەرهێنانی هاوسەرەکەیەوە بۆ پەرەپێدان و ئاوەدانکردنەوە، تەرخانکرابوو. مەبەست لەم یەکەیە / پرۆژە هاوینەهەوارییە ڕووبەرێک بگرێتەوە کە نەک تەنها ڕووبەری بێ دانیشتووی سازان کە تاکە دوورگەی ئەلبانیایە لەخۆدەگرێت، بەڵکو شوێنی نیشتەجێبوونی کەنار دەریاکان لە پارکە نەتەوەییەکەی دەریاییدا کە دەوری داوە. ئەم پرۆژەیەش دروستکردنی یەکینەیەکە ،  مەجمەع، کە بە شێوەیەکی نوێ کە بریتییە لە خانو و وئوتێلی گرانبەها شوێنی حەوانەوە و پرۆژەی خزمەتگوزاری دیکە کە لە ڕاستیدا وێرانکردنی ژینگە و دەرکردنی کەسانێکن کە لەوێ دەژین هەروەها لەوێ زیاتر لە 200 جۆر باڵندەی لێیە کە ئەوانەش یا لەناو دەچن یا دەبێت کۆچ بکەن بۆ شوێنی نەگونجاو بۆیان .

حکومەتی ئەلبانیا دەیەوێت خۆپیشاندانەکان خامۆش بکات بەوەی کە گوایە ئەم پرۆژەیە وڵات پێشدەخات و هەڵی کار دێنێتە پێشەوە ، بەڵام کار بۆ کی و خزمەتگوزاری چۆن و بۆ کێ  و چەند پرسیارێکی دیکە؟

ئەم پرۆژەیە وا خەمڵێنراوە کە 1.19 ملیار دۆلاری تێبچێت لە ناوچەیەکدا کە لە مێژە وەک یەکێک لە هەستیارترینەکانی دەریای ناوەڕاست لە ڕووی ژینگەییەوە سەیر دەکرێت. ئەلێکساندەر ترایسێ، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری گروپی پێشەنگی پاراستنی وڵاتەکە، پاراستن و پاراستنی ژینگەی سروشتی لە ئەلبانیا (PPNEA) وتی: “لە سەرەتاوە تا کۆتایی بە تەواوی شەفافیەت نەبووە.” ئاماژەی بەوەشکردووە، “ئێمە هیچ ڕاوێژێکی گشتی و بەڵگەنامەیەکی گشتیمان نەبینیوە سەبارەت بە مۆڵەتەکان، بۆیە ئێستا ئەوەی دەیڵێین ئەوەیە، ئەگەر بولدۆزەرەکان لاببەن و سیاجەکە لاببەن و شوێنی نیشتەجێبوونەکان، تاکو  بگەڕێننەوە بۆ ئەوەی کە پێش دەستپێکردنی کارەکان  بوون، ئەوا دەتوانین دەست بە قسەکردن بکەین”.

یەکێکی دیکە وتی ئەمە ناوچەیەکی جۆراوجۆری بایۆلۆجی ناوازە و میراتی کولتوورییە کە  لە مەترسی لەناوچووندایە. : “ئەوە بوو خەڵکی ناوچەکە بەڕاستی توڕە بوون.” “ئەو کەسانەی لەوێ زەوییان هەیە، یان لەوێ لەسەر زەوی کاردەکەن، لەناکاو نەیانتوانی بگەنە ئەو شوێنە … ئێستا لەوە زیاتر بووە کە پرسێکی ژینگەیی بێت، بەڵکو بووە شتێکی هاووڵاتییانە و  زۆر گەورەترە.”   هاوکاتیش لەم هەفتەیەدا، دەزگای تایبەتی داواکاری گشتی دژە گەندەڵی ئەلبانیا، SPAK، ڕایگەیاند کە لێکۆڵینەوەیەکیان لە گۆڕانکارییە یاساییە مشتومڕاوییەکان دەستپێکردووە کە لە ساڵی ٢٠٢٤ سەبارەت بە ناوچە پارێزراوەکان پەسەندکراون.

مانگرتنی شۆفێرەکانی قیتاری ژێرزەمینی لە لەندەن

02/06/2026

زیاتر لە نیوەی شۆفێرانی قیتارەکانی ژێرزەمین لە لەندەن ڕۆژی ئەمڕۆ،  سێشەممە ، 02/06و پێنجشەمە، 04/06 مانگرتنی دووەم ئەنجام دەدەن.

لە ئێستادا مانگرتنێکی 24 کاتژمێری لەلایەن شۆفێرانی ژێرزەمین لەندەن دەستیپێکردووە، کە لەندەنی توشی شەلەل کردووە، چونکە رۆژانە زیاتر لە 3 ملیۆن کەسە قیتار بەکاردەهێنن. لەم مانگرتنەدا زیاتر لە  نیوەی شۆفێرانی قیتارەکان بەشداری مانگرتنەکەن .

یەکێك لە ڕیفۆرمەکانی مارگرێت تاچەر ئەوە بوو کە کەرتە حکومەتییەکانی وەکو خزمەتگوزاری قیتاری سەرزەمینی و ژێرزەمینی کردە کەرتی تایبەتی ، لێرەشدا هەر بەشێکی یا هەر خەتێکی بە کۆمپانیایەکی تایبەت فۆرشران ، هەر لە سەر ئەو بناخەیەش کرێکارانی بەشەکان بوونە خاوەنی چەند نقابەیەك واتە هەر نقابەیەك بۆ بەشێك کە ئەمەش لێدانێك بوو لە کرێکاران .

شۆفێرەکانی قیتاری ژێرزەمینی سەر بە دوو نقابەن : RMT  و Alef . ئیدارەی قیتارەکان دەیانەوێت کە ڕۆژی سەر کاری هەفتانە لە 5 ڕۆژەوە بکەنە 4 ڕۆژ ئەو بە شەی کە سەر بە ئاڕ ئێم تین ڕازی نین بەوە و هۆکاری خۆیانیان هەیە بەشەکەی دیکە کە سەر بە نقابەی ئەسلیفن ڕازین ، واتە ناکۆکی لە نێوانیاندا هەیە لەسەر ئەم مانگرتنەوە ئەمەش وا دەکات کە کرێکارانی سەر بە ئەسلیف مان نەگرن هەر لەبەر ئەمەشە کە نیوەیان مان دەگرن و نیوەکەی دیکەیان مان ناگرن .  دوێنی پاش 11 سەعات لێدوان داناوستاندن لە نێوانی نقابە و ئیدارەی قیتارەکاندا نەگەیشتنە هیچ ئەنجامێك ..

RMT ”  بڕیارەکەی ئیدارەی ڕەت کردەوە و نیگەرانییان هەیە سەبارەت بە شێوازە پێشنیارکراوەکانی کارکردنی 4 ڕۆژی. وتەبێژەکەیان وتی: “سەرەڕای هەموو هەوڵەکانمان لە دانوستانەکانی ئاکاسدا، ئیدارەی قیتارەکان ،  TfL ،  نەیتوانیوە دڵنیایی بدات لەسەر نیگەرانییە قووڵەکانی ئەندامەکانمان کە سەبارەت بە ماندوێتی و ناروونی و تەم و مژ و هەروەها کەمبوونەوەی نەرمی نواندن و  درێژی شفتی کارکردن و کەهەموو ئەمانە کارایی خۆیان دادەنێن و ڕٶڵی گرنگیان هەیە لەسەر  سەلامەتی وەک لێخوڕینی قیتارەکان . ئێمە ئامادەین بۆ گفتوگۆی مانادار و بەسوود، بەڵام مانگرتنەکانی سبەی [ واتە 3شەمە ]  و ڕۆژی 5 شەمە بەردەوام دەبێت “

ئەمەی کە هەیە ئینتەرنێت نییە بەڵکو فلتەرنێتە ، نیشانەی ئازادیی نییە

28/05/2026

ڕۆژی سێ شەمە ئێوارەکەی پاش ئەو ماوە درێژە، 88 ڕۆژ،  حکومەت لە ئێراندا بڕیاری دا کە هێلی ئینتەرنێت بکاتەوە .   لەم بارەشدا کاردانەوەی خەڵکی لە ئێراندا بە دوو ئاراستەدا ڕۆیشت .  ئاراستەیەکیان کە دەستیانکرد بە ئاهەنگ گێڕان بە هاتنەوەی ئینتەرنێت ، دەستەی دووهەمی خەڵکیش نەك هەر ئاهەنگیان بۆ نەگێڕا بەڵکو توڕەیی و ناڕەزایی خۆیان دەربڕی کە ئینتەرنێت مافێکی رەوای خەڵکییە و دەبێت خەڵکی لەو مافە بێ بەش نەبیت .

لە دیمانەکردنی چەند کەسێکدا بە ناوی گۆڕراوەوە کاردانەوەی خۆیان بەرانبەر کردنەوەی هێڵی ئینتەرنێت نیشاندا.

ئیلی* تەمەن ٤٢ ساڵ، هونەرمەندێکی خەڵکی تارانە، لە دوای ٢٨ی مانگی شوباتەوە بۆ یەکەمجار توانی پەیوەندی بکات.  ئاماژەی بەوەشکردووە، جگەرەیەکم داگیرساند و ساوندکلاودم لێدا و گوێم لە مۆسیقای دڵخوازمان گرت. . من و عەلی [هاوسەرەکەی] فرمێسکەکانمان ڕاگرت، پاشان گریاین و خۆمان قەناعەت پێکرد کە ئەمە تامێکی بچووکی ئازادییەکی زۆر گەورەترە دوای ڕووخانی ئەم ڕژێمە … و ئێمە بەڕاستی باوەڕمان پێیەتی.”

مریەم*، فۆتۆگرافەر لە تاران، دەڵێت “سەیرکردنی ئاهەنگەکان و چەپڵە لێدان، سکچوونە”. دایکی گوتی: “چ گاڵتەیەکی ڕەهایە”. “بەڕاستی سەیرکردنی میدیای ڕۆژئاوایی کە ئاهەنگی کرانەوەی ئینتەرنێت بە نیوەناچلی دەگێڕن وەک ئەوەی دەستکەوتێک بێت بۆ ئەوەی چەپڵە بۆ ڕژێمەکە لێبدەین، ئینتەرنێت مافی بنەڕەتی ئێمەیە، بێمانا بووە.”

ئاماژەی بەوەشکردووە، زیاتر لە شەش هەفتەیە کە ئەرکێکی حجزکردووە، ناچار بووە پارە لە دایک و باوکی قەرز بکات و هاتنەوەی ئینتەرنێت بە بچڕ بچڕیە و خاوێتی ڕێگەی پێنادات بە شێوەیەکی کاریگەر کار بکات. ئاماژەی بەوەشکردووە، “هێشتا ئینتەرنێتی مۆبایل ناتوانێت پەیوەندی بکات”. “واتسئەپ بەزەحمەت بەکاردەهێنرێت، تاکە شتێک ئەوەیە کە ئێستا VPN ئاسانترە پەیوەندی پێوە بکرێت. ئەوە تەنها شتێکە.”

بۆ ئەوانەی کە توانای کڕینی نرخی بەرزبوونەوەی VPN یان نییە کە بە دەگمەن کاریان دەکرد، ڕۆژی سێشەممە یەکەمجار بوو کە توانیان لە ئەکاونتی سۆشیال میدیاکانیان پۆست بکەن. خوێندکارێکی دانیشتووی تاران لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئینستاگرام نووسیویەتی: سڵاو هاوڕێیانی زیندانیان، هەست دەکەم بە شێوەیەکی کاتیی لە زیندانا نیم .

مینا* تەمەن 23 ساڵ، خۆپیشاندەرێکە و لە مانگی یەکدا دەستگیرکرا، وتی ترسی هەیە چاودێری فراوانتر بکرێت نەک هاتنەوەی ئینتەرنێت بە تەواوی. ئاماژەی بەوەشکردووە، “هیچ هۆکارێکیان نییە بۆ کردنەوەی ئینتەرنێت مەگەر ئەمە ڕێگەیەک بێت بۆ گواستنەوەی دانیشتووان بەرەو ‘پڕۆ ئینتەرنێت’ یان بۆ ناو تونێلەکان کە بتوانن بە ئاسانی چاودێریمان بکەن.” “ئێمە پێی دەڵێین ئەم فلتەرنێتە، ئەمە نیشانەی ئازادی نییە.”

ئەمین*، پرۆفیسۆر کە بنکەکەی لە تاران، دەڵێت: “ئەکاونتەکانم پڕن لە گرتەی پرسەی دایکان کە هاوار دەکەن، باوکان هاوار دەکەن و منداڵان لەسەر گۆڕی دایک و باوکیان پاڵکەوتوون، دڵم تەنگترە لەوەی کە پێشتر بووە”. “ئێمە گەورەترین دۆڕاوین لەم شەڕەدا. ئەوە ئەمریکا و ئیسرائیل و نە کۆماری ئیسلامی نین. ئێمە بژێوی ژیانمان و گەنجەکانمان و متمانەمان بە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەدەستدا.”

ئەمین وتی گەڕانەوەی ئینتەرنێت بیرهێنانەوەی هەموو ئەو شتانەیە کە لەدەستچووبوون: “ئەوەی بەڕاستی گەڕایەوە سەر ئینتەرنێت، نەهامەتی ئێمەیە نەک ئازادی.”

 مۆین*، کارمەندی پیشەیی ئایتی لە شاری کەرەج دەڵێت: “ترامپ پێویستی بە داخستنی دی ئێمەکانی هەیە، چونکە ڕووبەڕووی توڕەیی ڕاستەقینەی ئەو کەسانە نەبووەتەوە کە متمانەیان پێی هەبووە بۆ یارمەتیدان.” “ڕژێم بە ڕوونی لە شەڕی PRدا سەرکەوتنی بەدەستهێناوە، چونکە تەنانەت ئەوانەی ڕقیان لە ڕژێمە، ئێستاش لە ترەمپ توڕەن.”

هەروەها گەڕانەوەی ئۆنلاین هاوڕێ و خێزان هەستی تێکەڵاوی بۆ ئێرانییەکان لە هەندەران هێنایە ئاراوە. مەحشید نازمی تەمەن 38 ساڵ، داکۆکیکار لە مافی مرۆڤ و لە پاریسی پایتەختی فەرەنسا، دەڵێت: هەستێکی سەیر و سەمەرەم ئەزموون کرد، هەم دڵخۆشی و هەم دڵتەنگ. دەشڵێت: دڵتەنگ بووم بۆ هاوڕێکانم کە لە ئۆنلاین نەبوون و بەردەوام ئەکاونتەکانیانم دەپشکنم بۆ ئەوەی بزانم پەیوەندییان هەیە یان نا، دڵنیا نیم دەستگیرکراون یان کوژراون.

شەڕی دەسەڵات، شەڕی حوکمڕانی لە تورکیا بەردەوامە

27/05/2026

چەند ڕۆژێك لەمەوبەر دەرکەوت کە هەڵبژاردنی گشتی لە تورکیا لە ساڵی 2028 دا دەست پێدەکات .  ئەردۆگان بۆ ئەوەی کە هیچ ڕکەبەرێکی نەمێنیت و بە ئاسانی سوڕێکی دیکەش بیباتەوە ، لە ڕێگەی دادگاوە ڕۆژی 5شەمەی ڕابوردوو توانی سەرۆکی پارتی کۆماری، ئۆزگور ئۆزێل،  لاوە بخات .

بە گوێرەی بریارەکەی دادگە کە فەرمانی بە کەمال کلیچدارئۆغڵو، ڕکابەری دۆڕاوی ئۆزێل داوە کە وەک سیاسەتمەدارێکی بێ ڕەنگ سەیر دەکرێت، پۆستەکەی وەک سەرۆکی جەهەپە دەستپێبکاتەوە.

ئەو بڕیارە شۆکهێنەرەی ڕٶژی 5شەمە ڕابردوو هەڵبژاردنی سەرەتایی پارتەکانی ساڵی 2023 ی هەڵوەشاندەوە کە ئۆزێلی هەڵبژارد ئەمە دوایین هەنگاوی زنجیرەیەک بوو لە دژی جەهەپە، کە کۆنترین پارتی سیاسی تورکیایە، کە لە هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی 2024 دا سەرکەوتنی بەسەر ئاکەپەی دەسەڵاتداری ڕەجەب تەیب ئەردۆغان بەدەستهێنا و لە ڕاپرسییەکاندا بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینی.

بڕیارەکەی دادگە بووە هۆی دەربڕینی ناڕەزاییەکی گەورە لەناو ئەندمان و دۆستانی ئەو پارتەدا ، سەرۆکی پارتەکە داوای کرد کە خەڵکی لە ئەزمیر گردببێتەوە و ناڕەزایی دەربڕن بۆ دژایەتیکردنی بڕیارەکەی ئەردۆگان و دادگا  لە دوورخستنەوەی سەرۆکی پارتەکەدا. 

وەکو لە وێنەکاندا دەردەکەوێت پۆلیسی تورکیا گازی فرمێسکڕێژ بەکاردەهێنرێت  بۆ تێکدانی ناڕەزایەتییەکان . هاوکاتیش  ئۆزێل لە قسەکردنیا بۆ گردبووان ، وتی ڕۆژی یەکشەممە پۆلیس هێڕشی کردۆتە سەر بارەگای پارتەکەیان دەستیان کردووە بە لێدان و دەرکردنی ئەندامەکانی ناو بارەگاکە.

بەڵام ئەزموونەکانی دونیا دەریان خستووە کە لە ڕێگای هەڵبژاردنەوە هیچ گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی و سەرەکی ڕوونادات ، ئەمە لە هیچ وڵاتێکی دونژیادا نەبووە و بە دڵنیاییشەوە لە توکیاشادا ئەزموونێکی شکدتهێنەر دەبێت بۆ کرێکاران و چەوساوانی تورکیا .

حکومەتی تالیبان و یاسا نوێیەکانیان سەبارەت بە ژنان

23/05/2026

لە ئەفغانستان لە سەردەمی تاڵیبان هیچ قەدەغەکردنی هاوسەرگیری منداڵان لە ئەفغانستاندا نییە، بەڵام پێدەچێت یاسایەکی نوێی کە هەفتەی ڕابردوو پەسەندکرا، ئەوە پیشان بدات کە کچێک کە دواتر دەڵێت بە پێچەوانەی ویستی خۆی هاوسەرگیری کردووە، ئەگەر هاوسەرەکەی ڕازی نەبێت، ڕێگەی جیابوونەوەی پێنادرێت. هەروەها پێدەچێت یاسا نوێیەکە ئەوە پیشان بدات کە ژن ناتوانێت تەنها بە بیانووی نەبوونی مێردەکەی یان نەکردنی پاڵپشتی دارایی لە مێردەکەی جیاببێتەوە.

پێدەچێت هاوسەرگیری منداڵان بۆ یەکەمجار لەلایەن تاڵیبانەوە لە ئەفغانستان بە شێوەیەکی یاسایی ناسێندرابێت، چونکە چالاکوانان دەڵێن یاسا نوێیە “شەرمەزارکەرەکان” نزیکە لە مەحاڵەوە کچان و ژنانی گەنج بە پێچەوانەی ویستی هاوسەرەکانیانەوە داوای جیابوونەوە بکەن.

لە مانگی ئازاردا ژنان لە کابول ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە هاوسەرگیری منداڵان وەکو لە وێنەکەدا دەبینرێت. لەسەر دیوارەکە نووسیویانە: ” ئێمە دەنگی قوربانیانین. نا بۆ هاوسەرگیری منداڵان.”

چالاکوانان هۆشداری دەدەن، تالیبان ” شەرعیەت دەدەن بە هاوسەرگیری منداڵان’ بە یاسایەکی نوێ ڕەنگە تا ٧٠٪ کچان لە هاوسەرگیری پێشوەختە یان زۆرەملێدا بن بەڵام ئێستا یاسای جیابوونەوە لە هاوسەرەکەی  مەحاڵ دەکات ئەگەر مێردەکان ناکۆک بن”

یەکێک لە خەمڵاندنە نافەرمیەکان پێشنیاری ئەوە دەکات کە بەو پێیەی تالیبان ڕێگرییان لە خوێندن کردووە نزیکەی ٧٠% ی کچان پاڵیان پێوەنراوە بۆ هاوسەرگیری پێشوەختە یان زۆرەملێ و لە ٦٦%ی ئەم هاوسەرگیریانە کچانی خوار تەمەنی ١٨ ساڵیان تێدایە.

لە وەڵامی ناڕەزایی ژنانی چالاکواناندا ، وتەبێژی حکومەت وتی ” نابێ هیچ بایەخێک بە ناڕەزایەتی ئەو کەسانە بدەین کە دوژمنایەتی بیارەکان دەکەن چونکە ئەوان کێشەیان لە

گەڵ ئیسلام و لەگەڵ ئایین و لەگەڵ بناغەکانی سیستەمی ئیسلامیدا هەیە”.

لە جەنگەکاندا ئێمە باجەکەی دەدین و ئەوان قازانجەکەی کۆدەکەنەوە

13/05/2026

قازانجەکانی کۆمپانیای ئارامکۆی سعودیە سەرەڕای ململانێکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بازی گەورەی داوە.  لە سێ مانگی یەکەمی ساڵدا بە ڕێژەی 26% زیادیکردووە و گەیشتووەتە 26.9 ملیار پاوەند کە 33.6 ملیار دۆلار دەکات، هاوکات داهاتەکەی نزیکەی 7% بەرزبووەتەوە بە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو بۆ 115.5 ملیار دۆلار.

ئەمین ناسر، سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکە، وتی: “هێڵی بۆریی ڕۆژهەڵات-ڕۆژئاوامان کە گەیشتە زۆرترین توانای خۆی کە 7 ملیۆن بەرمیل نەوتە لە ڕۆژێکدا، خۆی سەلماندووە کە خوێنبەرێکی گرینگی دابینکردنە، یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی شۆکێکی وزەی جیهانی و یارمەتیدانی ئەو کڕیارانەی کە کاریگەرییان لەسەرە بەهۆی سنووردارکردنی کەشتیوانی لە گەرووی هورمز.”

سعودیە بۆ دابینکردنی بودجەی خەرجییە ناوخۆییەکان زۆر پشت بە پاداشتەکانی ئارامکۆ دەبەستێت. حکومەت ڕاستەوخۆ خاوەنی زیاتر لە 80%ی ئەو کارەیە، لەکاتێکدا وەبەرهێنەرە سەروەرەکەی کە سندوقی وەبەرهێنانی گشتی 16%ی هەیە. کۆمپانیای ئارامکۆ کە بارەگا سەرەکیەکەی لە شاری “دەهران”ی سعودیە، زیاتر لە 76 هەزار کەس لە جیهاندا کاری بۆ دەکەن  و یەکێکە لە گەورەترین بزنس و بەرهەمهێنەرانی نەوت لە جیهاندا.

سێ وڵات لەم جەنگەدا زۆرترین قازانجیان کردووە : ڕوسیا ، ئەمریکا ، سعودییە.

“ئەمە کۆلۆنیالیزمی زبڵ و بەرماوەکانە”

02/05/2026

دەوڵەتانی وڵاتانی ئەوروپی چەکێکی دیکەشیان بۆ وێرانکردن هەیە کە گەر بۆیان بلوێ یا ڕاستتر گەر کەمتر پارەی تێبچێت هەرچی پلاستیک و زبڵ و پیسییان هەیە هەناردەی وڵاتانی دیکە دەکەن .

ڕاپۆرتێکی نوێی ڕۆژنامەی گاردیانی بریتانی زانیارییەکی زۆری تێدایە لەسەر ئەو بابەتەی سەرەوە.  ئێمەش لێرەدا چەند بڕگەیەکی دەکوردێنم تاکو ئەوەی بەرچاوی دەکەوێت بزانێت کە کۆڵۆنیالیزمی پلاستیک و  زبلیش هەیە .

ڕاپۆرت و شیکارییەکە دەڵێت :

شیکارییەکان دەریانخستووە کە ئەڵمانیا لە ساڵی 2025 زۆرترین هەناردەکاری پاشماوەی پلاستیکی بووە و 810 هەزار تۆنی بۆ دەرەوەی وڵات ناردووە بەریتانیا لە پلەی دووەمدا نزیک بووەوە و 675 هەزار تۆن هەناردە دەکات و بەشێکی زۆری پاشماوەکان ڕەوانەی تورکیا و مالیزیا و ئەندەنوسیا کراوە.

بەپێی شیکارییەکانی لێکۆڵینەوەکانی ناوچە ئاوییەکان و تۆڕی چالاکییەکانی بازل، بەریتانیا لە دوای ئەڵمانیاوە زیاتر لە 675 هەزار تۆنی هەناردە کردووە، کە بەرزترین ئاستی بووە لە ماوەی هەشت ساڵدا . بەشێکی زۆری پاشماوەکان  ڕەوانەی تورکیا کراوە  و دواتر مالیزیا  و ئەندەنوسیاش کە  شوێنێکی ئاسایی بوو. لێکۆڵینەوەکان چەندین جار پیشەسازی ڕیسایکلکردنی پلاستیک لەم وڵاتانەدا بە زیانەکانی ژینگە و فڕێدان و سووتاندنی نایاسایی و خراپ بەکارهێنانی کارەوە گرێداوە.

سێدات گوندۆغدو، زانای بایۆلۆجی دەریایی تورکیا کە لێکۆڵینەوە لە پیسبوونی پلاستیک دەکات، دەڵێت: “کەنارەکانی دەریای ناوەڕاستی تورکیا پیسترین کەناراوەکانە لە هەموو دەریای ناوەڕاستدا بەهۆی ئەو پاشماوە پلاستیکیانەی کە لە کارگەکانی ڕیسایکلکردنەوە دێن. بڕێکی زۆر لە مایکرۆپلاستیک هەیە – هەندێکجار خەڵک تەنانەت ناتوانن بچنە ناو دەریاوە بەهۆی هەموو پاشماوەکانەوە.”

وڵاتانی گەورەی وەک ئەمریکا و چین، پاشماوەی پلاستیکی کەمتر هەناردە دەکەن، بەشێکیش لەبەر ئەوەیە کە زیاتر لە ناوخۆدا مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لە ڕێگەی زبڵدان، سووتاندن یان ڕیسایکلکردنەوە، و ئەوان تووشی هەمان فشارەکانی ئامانجی ڕیسایکلکردن نین وەک ئەوروپا و بەریتانیا، کە هەناردەکردن دەتوانێت بۆ ڕێژەی فەرمی ڕیسایکلکردن هەژمار بکرێت. ئەمریکا لە ساڵی 2025 دا 385 هەزار تۆنی هەناردە کردووە، بەمەش پێنجەمین گەورەترین هەناردەکاری جیهان بووە، لە کاتێکدا لە ساڵی 2024 چین 18 هەمین گەورەترین هەناردەکار بووە.

یەکێتی ئەوروپا ڕەزامەندی دەربڕیوە تا مانگی نۆڤەمبەری 2026 هەناردەکردنی پاشماوەی پلاستیکی بۆ وڵاتانی دەرەوەی گروپی وڵاتانی دەوڵەمەندی ڕێکخراوی OECD قەدەغە بکات، بەڵام هێشتا نیوەی دەنێردرێت بۆ ئەو شوێنانە. بەشێکی زۆری ئەو بەشەی کە دەمێنێتەوە دەچێتە تورکیا کە ئێستا گەورەترین وەرگری پاشماوەی پلاستیکی ئەوروپییە.

سارا ماتیو، ئەندامی پەرلەمانی ئەوروپا لەسەر حسابی گروپی سەوزەکان/هاوپەیمانی ئازادی ئەوروپی، قەدەغەکردنی هەناردەکردنی نزیک بە “ساتێکی ئاو” وەسفکرد، وتی ئەوروپا دەستیکردووە بە بەرپرسیارێتی پاشماوەکانی خۆی. بەڵام ئاماژەی بەوەشکردووە، “بەهۆی هێرشەکانی سەر سیاسەتە سەوزەکان لەلایەن کۆنەپەرستان و ڕاستڕەوە توندڕەوەکانەوە” توانای یەکێتی ئەوروپا بۆ ڕیسایکلکردن لە ناوخۆدا لە چەند ساڵی ڕابردوودا یەک ملیۆن تۆن کەمیکردووە.

ماتیو وتی: “کێشەی سەرەکی ئەوەیە کە پلاستیکە تازە بەرهەم هێنراوەکان هێشتا زۆر هەرزانترن لە کەرەستە دووبارە بەکارهێنراوەکان و ڕیسایکل کراوەکان. ئێمە ساڵانێکە لەبارەی ئەم شکستەی بازاڕەوە دەزانین، بەڵام کۆمیسیۆنی یەکێتی ئەوروپا زیاتر لەسەر تایەی ئۆتۆمبێلەکە خەوتووە [و] ڕوبەڕوی ڕەگی تەحەددیاتەکان نەبووەتەوە.”

بەریتانیا بەڵێنێکی هاوشێوەی سەبارەت بە هەناردەکردنی پلاستیک بۆ وڵاتانی دەرەوەی ڕێکخراوی OECD داوە، کە لە یاسای ژینگەی ساڵی ٢٠٢١دا نووسراوە، بەڵام تا ئێستاش کەوتۆتە ژێر ڕاوێژکارییەوە. لە ساڵی 2025دا، نزیکەی یەک لەسەر پێنجی هەناردەکردنی پاشماوەی پلاستیکی بەریتانیا هێشتا بۆ وڵاتانی دەرەوەی OECD بووە، لەگەڵ بارکردن بۆ مالیزیا – ئێستا سێیەم گەورەترین شوێنی بەریتانیا – لە ساڵی 2024 وە نزیکەی 60% بەرزبووەتەوە. پوا لای پێنگ، چالاکوانێکی مالیزیا کە هەڵمەتی دژ بە لێشاوی پاشماوەی پلاستیکی بیانی و پیسبوونی دەرئەنجامی ئەو هەڵمەتە دەکات، دەڵێت: “ئەمە کۆلۆنیالیزمی پاشماوەیە”.

سەرمایەداری لە قەیراندا نییە :

Zaher Baher

24/04/2026

زۆرێك لە چەپەکان بە هەموو جۆرەکانییەوە کاتێک کە دەبینن تێشکانێکی دارایی ڕودەدات وەکو داخستنی هەندێك لە بانقەکان یاخود ئاڵوگۆڕێک لە بارودۆخی ئابووریی، وەکو بەرزبوونەوەی هەڵئاوسانی پارە ( بەرزبوونەوەی تێچووەکانی پێداویستییەکانی ڕۆژانە ) ئیتر ئەو برادەرانە دەڵێن سەرمایەداری لە قەیراندایە ، هەر لەبەر ئەوەی کە لە کتێبەکاندا خوێندویانەتەوە کە بیرمەندەکان ئاوایان وتووە .

من لەم بارەوە زۆرم نوسیوە و پۆستی زۆرم کردوە یاخود لە کۆمێنتی هاوڕێیان و برادەران لەسەر پۆستەکانم سەرنجی خۆمم لەم بارەوە داوە، کە سەرمایەداری زیاتر لە سەدەیەكە قەیرانی بە خۆیەوە نەدیوە .

لێرەدا هەر ئەوەندە دەڵێم و یادی ئەو برادەرانەی دەهێنمەوە:

سەرمایەداری سییستەمێکی بەهێزی بەیەکەوە گرێداراوی هەمە لایەنەیە . سیستەمی سەرمایەداری هەر پارە و ئابووری نییە بەڵکی ڕۆشنبیری و فەرهەنگییە ، کولتورییە ، سیاسییە ، هونەرییە ، پەروەردەو خوێندنە ، سروشت و ژینگەیە،  نەریت و خووە، دین و مەزهەبە، نەژادپەرستی و ڕایسیزم و فاشیسزمە  …… تد

هەمو ئەوانە سیستەمی سەرمایەدارییان تەکمیلە کردووە .  گرنگ نییە ئەگەر سەراپای بانقەکانی سەرمایەداری بە صندوقی دراوی نێودەولەتی و بانقی مەرکەزی ئەوروپا و بانقی جیهانییە و لە قەیراندا بن ، یاخوود بەشە ئابوورییەکەی سەرمایەداری لە قەیراندا بێت .  ئەمە مانای ئەوە نییە کە سیستەمی سەرمایەداری لە قەیراندایە .  لەبەرئەوەی بەشەکانی دیکەی کە لە سەرەوە ناوم هێنان زۆر جالاک و کاران هێشتا سەلامەتن ، چونکە مانەوەی کولتور و پەروەردەی سەرمایەدارایانە ، نەریت و خوی بورجوازییانە ، دەسەڵاتی سییاسیانە، بونییە/ پێکهاتەی کۆمەڵی هیرراشیانە / پلەبەندیانە  هەروەها چینایەتیانە هەر هەموویان هێشتا بە پێوەن و سەلامەتن.  ئەمانە دەتوانن  سیستەمەکە بە باشی ڕاگرن ئەو داڕمان و قەیرانەش کە لەو دوو بەشەی کە باسم کردن ڕووی داوە، ژیانیان بەبەردا ببێتەوە.

تا ئەو کاتەی کە تەنها ئەم رستەیە لەسەر زاری خەڵکی بێت و باوەڕیان پێی هەبێت  ” ئەمە دوا سیستەم و باشترین سیستەمە  کە مرۆڤایەتی پێی گەیشتووە و کۆتایی مێژووە ، گۆڕانکاری ڕوونادات ..”  دڵنیات دەکەمەوە کە سیستەمەکە لە قەیراندا نییە ئەوە ئێمەین لە قەیرانداین بە پاساو و بیانوی جیا جیا لە جەنگی خۆخۆریداین.

ڕاپۆرتی ١٣هەمین کۆنگرەی فێدراسیۆنی نێونەتەوەیی ئەنارکیست، ٣-٥ی نیسانی ٢٠٢٦ , ئەسینای پایتەخت، یۆنان

وەرگێڕانی ماشینی

پۆستەری کۆنگرەی ئایفا لەسەر دیوار لە نزیک LK37 ئەسینای ٢٠٢٦

ڕاپۆرتی ١٣هەمین کۆنگرەی ئایفا، ٣-٥ی نیسانی ٢٠٢٦ , ئەسینای پایتەخت، یۆنان

ڕاپۆرتێک لە کۆنگرەی سێزدەهەمی فیدراسیۆنە ئەنارکیستەکانی نێودەوڵەتی (IFA-IAF)، ئەسینای پایتەخت

سێزدەهەمین کۆنگرەی فیدراسیۆنە نێودەوڵەتییەکانی ئەنارکیستەکان (IFA-IAF) لە کۆتایی هەفتەی ٣-٥ی نیسانی ٢٠٢٦ لە ئەسینای پایتەخت بەڕێوەچوو، بە میوانداری Αναρχική Πολιτική Οργάνωση – Ομοσπονδία Συλλογικοτήτων (ڕێکخراوی سیاسی ئەنارکیستی-فیدراسیۆنی بەکۆمەڵەکان -APO). لەنێو ئەو فیدراسیۆنانەی دیکە کە بەشدارییان کردووە بریتی بوون لە فیدراسیۆنی ئەنارکیکا ئیتالیا (FAIt، ئیتاڵیا)، فیدراسیۆنی ئەنارکیست (FA، فەرەنسی زمان)، فیدراسیۆنی ئەنارکیکا سیسیلیا (FAS، سیسیلیا)، فیدراسیۆنی لیبرتاریای ئەرجەنتین (FLA)، فیدراسیۆنی ڕێکخستنی ئەنارکیست، FAO، سلۆڤینیا و کرواتیا)، Федерация на анархо-комунистите в България (FACB، فیدراسیۆنی ئەنارکیست-کۆمۆنیستەکان لە بولگاریا)، فیدراسیۆنی ئەنارکیستەکان (AF، بەریتانیا)، لەگەڵ میوانەکانی تاکەکانی چاودێر لە بەرازیل (Aurora Negra & Terre Livre) و سربیا (Klasna Solidarnost). ئەندامانی فیدراسیۆن و گروپە پەیوەندیدارەکان لە مەکسیک، بەڕازیل، چیک-سلۆڤاکیا، ئەڵمانی زمان و کۆڕبەندی ئەنارکیستی کورد بەشدارییان نەکرد، دووەمیان بەهۆی نیگەرانییەکان لە دۆخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. هاوڕێیانی کوباش بانگهێشت کران بەڵام پەیوەندیکردن لە کاتی گەمارۆی ئابووریدا تادێت قورستر بووە.

بۆ ئەوەی کۆنفرانسەکە بە باشی بەڕێوەبچێت کۆنگرە لە یەک شوێندا میوانداری کرا، کە سکوات لێلاس کاراگیانی 37 (LK37) بوو، کە بلۆکێکی شوقەیی سەرنجڕاکێشە و درێژخایەن، کۆنترین سکواتە لە یۆنان. نانخواردنی نیوەڕۆ و ئێوارە لەلایەن هەڤاڵانی ناو سکواتەکەوە دابینکرابوو و هەندێک شوێنی نیشتەجێبوون بۆ سەردانکەران ئامادەکرابوو. ئامێری وەرگێڕان بەکرێ گیرا بۆ دابینکردنی وەرگێڕانی ڕاستەوخۆ، هەرچەندە زمانی سەرەکی ئینگلیزی بوو. هەروەها LK37 شوێنی کۆبوونەوەی گشتی بوو ‘هەڵوێستی ئەنارکیستەکان سەبارەت بە ململانێ سەربازییەکان و هەڕەشەی گشتاندنی شەڕ’، ئێوارەی شەممە، کە لەلایەن APO میوانداری کرا.

کۆنگرەی IFA هەر سێ بۆ چوار ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت و کۆبوونەوەکانی نوێنەرانی دەستێوەردان (CRIFA) بەکاردەهێنرێن بۆ بەستنەوەی فیدراسیۆنەکان و پلاندانان بۆ کارنامە و چالاکییەکان، بۆ پەرەپێدانی بەڵگەنامەکان بۆ گفتوگۆکردن و دروستکردنی کۆدەنگی. بڕیاردان لە خوارەوە بۆ سەرەوە بە جۆرێکە کە فیدراسیۆنەکان سەرەتا بڕگەیەک بۆ بەرنامەی کار پێشنیار دەکەن و دواتر وەرەقە و هەڵوێستەکانیان لەسەر ئەو بابەتانە بەرهەم دەهێنن بۆ ئەوەی بخرێنە بەردەم کۆنگرە. کۆنگرە بە کۆبوونەوەی پلینۆم داڕێژرابوو کە هەموو فیدراسیۆنەکان ئامادەبوون، بۆ نموونە لەسەر بابەتی دیدگا ئەنارکیستییەکان سەبارەت بە یاخیبوونە جیهانییەکان (وەک ڕاپەڕین لە ئێران، ناوچەکانی دەریای ناوەڕاست، ماداگاسکار، ئەندەنوسیا و نیپاڵ). جگە لەوەش، فیدراسیۆنە بەشداربووەکان لە کۆنگرەکەدا بە هاوبەشی زنجیرەیەک وۆرک شۆپیان لەسەر ئەم بابەتانە ڕێکخست: سودان، ڕاستڕەوی توند، ململانێی پەروەردە، ژینگە، پیاوسالاری و توندوتیژی جێندەری و جیهانی دیجیتاڵی (ماددەی ئۆنلاین و ئاسایشی ئەلیکترۆنی) و هەندێک لایەنی کارگێڕی IFA تاوتوێ کران.

یەکەمین پلینۆمی ‘دژی تۆتالیتاریزمی مۆدێرن لە دەوڵەت، سەرمایەداری و جەنگ’ دیدگاکانی لەبارەی دژە سەربازییەوە هاوبەش کرد. تەوەرەکان بریتی بوون لە دژایەتیکردنی بنکە ئاسمانییەکان یان فڕۆکەکانی ناتۆ (ئیتاڵیا، سیسیلیا، کریت) و فراوانکردنی ناتۆ لە ئەوروپای ڕۆژهەڵات، دووبارە خستنەڕووی خزمەتگوزاریی سەربازی/ڕەشنووس (کرواتیا، فەرەنسا)، سەرکوتکردنی دەوڵەتی چالاکیی هاوپشتی فەلەستین (وەک یاسای تیرۆر کە دژی کردەوەی فەلەستین لە بەریتانیا بەکاردەهێنرێت)، زیادکردنی خەرجییە سەربازییەکان لەوانەش وەبەرهێنانی دوو بەکارهێنان وەک فڕۆکەخانە، بەندەری دەریایی یان سیستەمی شەمەندەفەر فراوانکردنەکان کە کرێکاران دەتوانن دەستوەردانیان تێدا بکەن.

لە کاتێکدا هەمیشە ناتوانرێت بگەینە کۆدەنگی، کۆنگرە پێشکەوتنی بەرچاوی لە کۆمەڵێک پرسدا بەدەستهێنا. بە تایبەتی فیدراسیۆنی ئیتاڵیا و یۆنان هەردووکیان هەڵوێستی وردیان لەسەر ململانێی جێندەری بەرهەمهێنابوو بە بەڵگەنامەکانی پەسەندکراوی فیدراسیۆنەکانیان لەگەڵ تێڕوانینەکان سەبارەت بە توندوتیژی جێندەری سیستماتیکی (APO) و ترانسفێمینیزم (FAIt)، بۆ نموونە لە FAI ئیتالیا: “ڕەگداکوتاندن و فراوانبوونی ترانسفێمینیزم و بزووتنەوە کەیرەکان تادێت پێویستە لە بەرامبەر چڕبوونەوەی ستەمی پیاوسالاریدا لە… قۆناغی ئێستا، کە تێیدا، لە ناوچە جیاوازەکانی جیهان، پەیوەندییەکەی لەگەڵ ستەمی ئایینیدا تادێت بەهێزتر دەبێت، حکومەتی مێلۆنی کردەوەی یاسایی تایبەت بە کارەکتەری پیاوسالاری و خێزانیی بەرهەمهێناوە بۆ پشتگیریکردنی ڕێژەی لەدایکبوون لەناو خێزانی نەریتی و بەرگریکردن لە خێزانی نەریتی و ڕەگەزپەرستی و پلەبەندی، لەگەڵ ئەوەشدا، تەنها میراتی مافی کاردانەوەش نییە نەریتی چەپەکان”. هەروەها FAIt زیادبوونی میلیتاریزەکردنی بەستەوە بە بەرزبوونەوەی کولتوری ماچۆ.

ئاپۆ تیشکی خستە سەر توندوتیژی پیاوسالاری، “لە قۆناغێکدا کە تۆتالیتاریزمی مۆدێرن کۆدەبێتەوە بۆ سەرکوتکردنی ئەو گەلانەی کە ڕاپەڕینن و دەنگی ناسیۆنالیستی و فاشیستەکان لە زیادبووندایە، ژنان، لە هەموو بەشێکی هەسارەکەدا، و بە تایبەتی ئەوانەی چینی پلێبی [چینی کرێکار]، ڕووبەڕووی مەترسییەکانی مردن و ئاوارەبوون، برسێتی و نەخۆشی دەبنەوە، بەدەر لە مەترسییەکانی توندوتیژی ڕەگەزی، ئەشکەنجەی سێکسی و لەسێدارەدان، وەک ئامرازی فەتحکردن و ژێردەستەکردن”. ئاپۆ تیشکی خستە سەر هێرشەکانی سەر مافەکانی لەباربردنی منداڵ لە ئەمریکا، و بەکارهێنانی سیستماتیکی توندوتیژی جێندەری وەک چەکێکی شەڕ لە سودان و فەلەستین، بەڵام هاوشێوەی ئەوەی لە ئیتاڵیادا هەیە، ناسیۆنالیستەکان ڕوو لە ‘سروشتی مێینە’ دەکەن بۆ ئەوەی ڕۆڵێک بۆ دایکایەتی لە بەرژەوەندی نیشتمانیدا دووپات بکەنەوە.

وۆرک شۆپی ‘سەرهەڵدانی ڕاستی دوور، و وەڵامدانەوەی دژە فاشیست’ لەلایەن AF و FA پێشکەشکرا. ئەی ئێف چوارچێوەی سەرهەڵدانی ڕیفۆرم بەریتانیای بەکارهێنا بۆ تاوتوێکردنی لایەنە کولتوورییەکانی ئایدۆلۆژیا و چالاکییە ڕاستڕەوە توندڕەوەکان. گرنگییەکی زۆر بە بەکارهێنانی یاساکانی نەزمی گشتی لە بەریتانیادا هەبوو بۆ سنووردارکردنی ناڕەزایەتییەکان. لە کاتێکدا دەستگیرکردنی پێشوەختە لە ڕێگەی تۆمەتی پیلانگێڕییەوە لە بەریتانیا شتێکی نوێ نییە، بەڵام پێدەچێت ئەمە قورستر بێت بۆ دەوڵەت ڕەوایەتی بدات لەو وڵاتانەی کە مێژووی دیکتاتۆرییەت هەبووە یان تەنانەت وەک بەشێک لە دەستوور باسی دژە فاشیزمیش کراوە. لە ئیتالیا و یۆنان ڕەگ و ڕیشەی دیکتاتۆریەتی فاشیستەکان قووڵە. بەڵام لە ڕووی کولتوورییەوە بابەتگەلێکی فاشیستی وەک ‘خودا، وڵات و خێزان’ دەگەڕێنەوە و ئێستا ئەنارکیستەکان و ناوچەکانیان بە تایبەتی لەلایەن پۆلیسەوە دەکرێنە ئامانج لە سەردەمی سەرکردایەتی ڕاستڕەوی توندڕەوی مێلۆنی لە ئیتاڵیا. هەرچەندە سەردەمی گەشەسەندنی بەرەبەیانی زێڕین لە یۆنان لە ڕابردوودایە، بەڵام بەشێکی بەهۆی سەرکوتکردنیان لەلایەن دەوڵەتەوە دوای کوشتنی گۆرانیبێژێکی دژە فاشیست، بەڵام پەیوەندی ئەندامەکانیان بە ‘ڕووی نەرم’ی ڕاستڕەوی توندڕەوەوە کە زیاتر میدیا دۆستانە، نەماوە. 

لە کاتێکدا کە ڕەنگە لە هەندێک وڵاتدا بتوانرێت سەرنجی مێژوو ڕابکێشرێت، بەڵام لە بەرازیل و بولگاریا و سربیا هەڕەشەی توندوتیژیی نیونازی لەسەر شەقام تا ئەمڕۆش مەترسییەکی گەورەیە چونکە بە ئاشکرا کاردەکەن و ڕووداوەکان کۆدەبنەوە یان ڕووداوەکان دەخەنە ڕوو، هەروەها ڕاستەوخۆ هێرش دەکەنە سەر ئەنارکیستەکان و هەندێکجاریش کوشتنیان لەسەر شەقامەکان هەیە. ئەنارکیستەکان لە بەرامبەردا ڕێگەی داهێنەرانەیان دۆزیوەتەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەوان وەک هاندانی چینەکانی بەرگریکردن لە خۆیان بەکۆمەڵ لە گەڕەکەکاندا، وەک لە کۆمەڵگە فاڤێلاکانی بەرازیل. 

وۆرک شۆپی پەروەردە دەرفەتێکی گرنگ بوو بۆ تێگەیشتن لە گۆڕانکارییەکانی یۆنان کە مۆدێلی هاوبەشی تایبەت بەسەر قوتابخانە ئامادەییەکاندا دەسەپێندرێت و ئەو مامۆستایانەی کە بەرەنگاری بە تایبەتکردن دەبنەوە و زیادبوونی بەکارهێنانی هەڵسەنگاندنی چڕ بۆ قوتابیان لە سەرانسەری مەودای تەمەنەکاندا دەبنە قوربانی. هەروەها مەترسی لەسەر ڕێکخستنی ئەنارکیستی لە زانکۆکاندا زیاد دەکات. بۆیە پێویستی سەندیکای بنەڕەتی بەهێز زۆر گرنگە. لە لایەنی هاندەری شتەکانەوە کۆنگرێس بیستوویەتی دەربارەی قوتابخانەیەکی ئامادەیی بێبەرامبەر Escula Libre de Constitution (ELC) لە بوینس ئایرێس لە ئەرجەنتین کە ئامانجی بەکارهێنانی شێوازە ئەنارکیستەکانی خوێندنە لەگەڵ منداڵانی تەمەن ١٦-١٨ ساڵ و هەروەها تاقیگەی پەروەردەی ئەنارکیست (LEA) لە ساوپاولۆی بەرازیل لە سەنتەری ڕۆشنبیری کۆمەڵایەتی (CCS). دەستپێشخەری LEA کە لەلایەن کتێبخانەی تێرا لیڤرەوە ئەنجامدراوە، ئامانجی لێکۆڵینەوە و بەرهەمهێنان و تاقیکردنەوەی پراکتیکەکانی پێداگۆژییە بۆ منداڵان، لەوانەش بەکارهێنانیان لە پێشانگە کتێبییە ئەنارکیستییەکان بۆ ئاسانکاریکردنی بەشداریکردنی مانادار بۆ منداڵان لەو بۆنانەدا.

دانیشتنی وۆرکشۆپەکە لەسەر ‘تاڵانکردنی سروشت’ لەلایەن ئاپۆوە پێشکەشکرا کە تیشک خرایە سەر کێشە سیاسی و کولتووری و کۆمەڵایەتییەکانی دەوروبەری قەیرانی کەشوهەوا و تاڵانکردنی سروشت و کۆمەڵگا ناوخۆییەکان لەلایەن دەوڵەت و پایتەختەوە. لە دانیشتنەکەدا باس لە دژایەتییە جەماوەرییەکان بۆ دەرهێنانی سەرچاوەکان، سەرمایەداریی ‘سەوز’ و کۆنترۆڵکردنی سروشت و پێکهاتە ناوخۆییەکان لەخۆگرتبوو. هەروەها لە دانیشتنەکەدا باس لە زیادکردنی شارنشینی و بازرگانیکردن و جەنتریفیکاسیۆن کرا. پەیوەندی بەهێز بە دژە سەربازییەوە دروستکرا سەبارەت بە ناڕەزایەتییەکان دژی گەشەپێدانی ژێرخانی. کێشەکانی وەبەرهێنانی گۆڕانی کەشوهەوا لە 

لە کۆتایی کۆتایی هەفتەدا کۆنگرەی ١٣ ی فێدراسیۆنی نێونەتەوەیی ئەنارکیست بەیاننامەیەکی هاوبەشی بەرهەمهێنا ‘دژی دیکتاتۆری جیهانی دەوڵەت و سەرمایەداری، دژی شەڕ و فاشیزم’ کە تیایدا تیشک خرایە سەر دژە سەربازیی، کە پەیوەست بوو بە دانیشتنی پلینۆمەوە. هەروەها بەیاننامەیەکی هاودەنگی بۆ ئەنارکیستەکانی کوبا بەرهەم هێنا. هەردووکیان پێش بڵاوکردنەوەیان لەلایەن فیدراسیۆنەکانی IFA پەسەند دەکرێن. چەپڵەیەکی گەورە بیسترا کاتێک کلاسنا سۆلیدارنۆست (سربیا) نیازی خۆیان ڕاگەیاند بۆ ئەوەی داواکاری پێشکەش بکەن بۆ پەیوەندیکردن بە IFA وەک گروپێکی پەیوەندیدار (ستاتۆیەک کە بۆ ئەو گروپانە بەکاردەهێنرێت کە مەبەستیان گەشەکردنە بۆ فیدراسیۆن). شوێنێک بۆ کۆنگرەی داهاتوو پێشنیار کرا لە کاتێکدا یەکێتی تۆپی پێی ئینگلتەرا ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر وەرگرتنی ڕۆڵی سکرتاریەت دوای کارە باشەکانی ڕێکخراوی FAO لە چەند ساڵی ڕابردوودا. پلانێک بۆ ئەنجامدانی کۆبوونەوەیەکی دیکە لە دەریای ناوەڕاست ڕێککەوتن کرا هەروەها ژمارەیەکی داهاتووی گۆڤاری ئایفا سەبارەت بە دیدگا دژە سەربازییەکان، کە فیدراسیۆنە ئەندامانی ئایفا بابەتەکانیان پێشکەش دەکەن. دوابەدوای وۆرک شۆپی زانیاری لەسەر سودان لەلایەن FAS و FA لە کۆنگرێسدا، پۆستەرێکی هاودەنگی نوێ پێشکەشکرا، کە تیشکی خستە سەر خەباتە ئەنارکیستەکانی سودان. دوای کۆتایی هەفتە کۆبوونەوەیەکی هاوپشتی کۆچبەرانی سودان لە ئەسینای پایتەخت بەڕێوەچوو کە دەرفەتێکی بۆ ئەوانەی زیاتر دەمێننەوە بۆ ئەوەی زیاتر دەربارەی دۆخەکە بزانن. هەروەها هاوڕێیانی ئایفا لەلایەن ڕێکخراوی FAO بانگهێشت کران بۆ پێشانگای داهاتووی کتێبی ئەنارکیستی بەڵکان لە شاری سکۆپی لە مەقدۆنیا لە مانگی ئەیلولدا. کۆنگرەکە بە ڕێزلێنانێکی ژاوەژاو بۆ هاوڕێی یەکێتی ئینگلتەرا ژان مارک ڕینۆ – دامەزرێنەری چاپە ئازادیخوازەکان و قوتابخانەی ئەنارکیستی “بۆن ئەڤێنتۆر” – کە لە کۆتایی مانگی ئازاردا کۆچی دوایی کرد، کۆتایی هات.

+++++++++++++++++++++

IFA congress posters on wall near LK37 Athens 2026

Report from the 13th IFA Congress, 3-5 April 2026 , Athens, Greece

A report from the 13th Congress of the International of Anarchist Federations (IFA-IAF), Athens

The 13th Congress of the International of Anarchist Federations (IFA-IAF) took place in Athens on the weekend of 3-5 April 2026, hosted by Αναρχική Πολιτική Οργάνωση – Ομοσπονδία Συλλογικοτήτων (Anarchist Political Organisation-Federation of Collectives -APO). Amongst the other federations which participated were Federazione Anarchica Italiana (FAIt, Italy),  Fédération Anarchiste (FA, French-speaking), Federazione Anarchica Siciliana (FAS, Sicily), Federación Libertaria Argentina (FLA), Federacija za anarhistično organiziranje (Federation for Anarchist Organizing, FAO, Slovenia & Croatia), Федерация на анархо-комунистите в България (FACB, Federation of Anarchist-communists in Bulgaria), Anarchist Federation (AF, Britain), with guests from observing individuals from Brazil (Aurora Negra & Terre Livre) and Serbia (Klasna Solidarnost).  Federation members and associated groups from Mexico, Brazil, Czech-Slovak, German-speaking and Kurdish Anarchist Forum did not participate, the latter due to concerns about the situation in the Middle East. Cuban comrades were also invited but contact has been increasingly difficult during the economic blockade.

To make the conference run smoothly the Congress was hosted at a single venue, the squat Lelas Karagianni 37 (LK37), an impressive long-standing apartment block, the oldest squat in Greece. Lunch and dinner were provided by comrades in the squat and some accommodation was made available to visitors. Translation equipment was hired to provide live translation, although the main language was English. LK37 was also the venue of a public meeting ‘The position of anarchists on military conflicts and the threat of generalisation of war’, on the Saturday evening, hosted by APO.

The IFA Congress takes place every three to four years with intervening delegate meetings (CRIFA) being used to connect the federations and plan agendas and activities, to develop documents for discussion and consensus building. The decision-making is bottom up such that federations initially propose items for the agenda and then produce their papers and positions on those topics to be presented to the congress. The congress was structured with plenary sessions with all federations present, for example, on the subject of anarchist perspectives on worldwide insurrections (such as the uprising in Iran, areas of the Mediterranean, Madagascar, Indonesia and Nepal). In addition, participating federations to the congress co-organised a series of workshops on the following topics: Sudan, the far right, education struggles, environment, patriarchy & gender violence and the digital world (online materials and cybersecurity) and some administrative aspects of IFA were discussed.

The first plenary ‘Against modern totalitarianism of State, Capitalism and War’ shared perspectives on anti-militarism. Themes included opposition to NATO air bases or planes (Italy, Sicily, Crete) and NATO expansion in Eastern Europe, reintroduction of military service/draft (Croatia, France), state suppression of Palestine solidarity activity (such as the terrorism law used against Palestine Action in UK), increased military spending including dual-use investments such as airport, sea port or rail system expansions that workers could intervene in.

Whilst it is not always possible to reach consensus, the congress made significant progress on a number of issues. In particular the Italian and Greek federations had both produced detailed positions on gender struggles with documents approved by their federations with insights on systemic gender violence (APO) and transfeminism (FAIt), for example from FAI Italy: “The rooting and expansion of transfeminism and queer movements is increasingly indispensable in the face of the intensification of patriarchal oppression in the current phase, in which, in various parts of the world, its link with religious oppression is increasingly strong. In Italy, the Meloni government has produced specific legislative acts of a patriarchal and familist character to support the birth rate within the traditional family. Familism and the defence of the traditional, sexist and hierarchical family, however, are not only the heritage of the reactionary right, because there is also a familism in the tradition of the left.” The FAIt also linked increased militarisation to a rise in macho culture.

APO focussed on patriarchal violence, “In a period in which modern totalitarianism is mobilized to suppress the peoples who revolt and nationalist and fascist voices are increasing, women, in every part of the planet, and especially those of the plebeian [working class] strata, are faced, beyond the risk of death, displacement, hunger and disease, with the daily threat of gender-based violence, sexual torture and executions, as tools of conquest and subjugation.” APO highlighted attacks on abortion rights in USA, and the systematic use of gender violence as a weapon of war in Sudan and Palestine, but also similarly to that in Italy, nationalists’ turn to ‘female nature’ to assert a role for motherhood in the national interest.

The ‘Rise of the Far Right, and Anti-fascist Response’ workshop was presented by the AF and FA. AF used the context of the rise of Reform UK to discuss cultural aspects of far right ideologies and activity. There was great interest in the use of public order laws in Britain to limit protest. Whilst pre-emptive arrest via conspiracy charge is not new in the UK, this appears harder for the state to justify in countries where there has been a history of dictatorship or where anti-fascism is even mentioned as part of the constitution. In Italy and Greece the roots from fascist dictatorships run deep. But culturally fascist themes such as ‘God, Country and Family’ are coming back, and now anarchists and their locales are being specifically targeted by the police during the far-right leadership of Meloni in Italy. Although the heyday of Golden Dawn in Greece is in the past, in part due to their suppression by the state after their murder of an anti-fascist singer, their members’ links to the more media friendly ‘soft face’ far right have not disappeared.

Whilst it may be possible to appeal to history in some countries, in Brazil, Bulgaria and Serbia the threat of neo-nazi violence on the street is still today a big threat because they operate and meet or put on events openly, as well as directly attacking and sometimes murdering anarchists on the streets. Anarchists have in turn found creative ways to combat them such as encouraging mass self-defence classes in neighbourhoods, such as in Brazil favela communities.

The education workshop was an important opportunity to understand the changes in Greece where private partnership models are being imposed on high schools and teachers who are resisting privatization and the increased use of intensive evaluation of pupils across the age range are being victimised. There is also increased threat to anarchist organising in universities.  Therefore the need for strong base unions is vitally important. On the encouraging side of things Congress heard about a free high school Escula Libre de Constitucion (ELC) in Buenos Aires, Argentina that is aimed at using anarchist methods of schooling with 16-18 year olds and also the Anarchist Education Laboratory (LEA) in São Paulo, Brazil at the Social Culture Center (CCS).  The LEA initiative, carried out by the Terra Livre Library, aims to study, produce, and experiment with pedagogical practices for children, including their use at anarchist bookfairs to facilitate meaningful input of children at those events.

The workshop session on ‘Plundering of Nature’ was introduced by APO focussed on political, cultural and social problems surrounding the climate crisis and the plundering of nature and local communities by the state and capital. The session included discussion of popular oppositions to resource extraction, ‘green’ capitalism and control over nature and local communities. The session also discussed increased urbanisation, commercialisation and gentrification. Strong links were made to anti-militarism regarding protests against infrastructural development. Problems with the $1T UN ‘2030 Agenda’ climate change investment were highlighted.

At the end of the weekend the 13th IFA congress produced a joint statement ‘Against Global Dictatorship of State and Capitalism, against War and Fascism’ focussed on anti-militarism, linked to the plenary session. It also produced a solidarity statement for the Cuban anarchists. Both will be ratified by the IFA federations before publication. Great applause was heard as Klasna Solidarnost (Serbia) announced their intention to apply to join IFA as an associated group (a status that is used for groups who have the intention of growing into a federation).  A venue for the next congress was proposed whilst the FA agreed to take on the Secretariat role after the good work of FAO over the last few years. A plan to hold another meeting in the Mediterranean was agreed as was a forthcoming issue of the IFA journal on anti-militarist perspectives, where IFA member federations will present articles. Following the informative workshop on Sudan by FAS and FA at the Congress, a new solidarity poster was presented, highlighting Sudanese anarchist struggles. After the weekend a Sudanese migrant solidarity meeting was held in Athens which gave an opportunity for those staying longer to learn more about the situation. IFA comrades were also invited by FAO to the next Balkan Anarchist Bookfair in Skopie, Macedonia in September. The congress concluded with a noisy tribute to FA comrade Jean-Marc Raynaud – founder of Libertarian Editions and the anarchist school “Bonne Aventure” – who died at the end of March.