ئەرشیفەکانى هاوپۆل: كوردی – Kurdi

بەشی كوردی پێگەی ئەناركیستان

لە جەنگەکاندا ئێمە باجەکەی دەدین و ئەوان قازانجەکەی کۆدەکەنەوە

13/05/2026

قازانجەکانی کۆمپانیای ئارامکۆی سعودیە سەرەڕای ململانێکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بازی گەورەی داوە.  لە سێ مانگی یەکەمی ساڵدا بە ڕێژەی 26% زیادیکردووە و گەیشتووەتە 26.9 ملیار پاوەند کە 33.6 ملیار دۆلار دەکات، هاوکات داهاتەکەی نزیکەی 7% بەرزبووەتەوە بە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو بۆ 115.5 ملیار دۆلار.

ئەمین ناسر، سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکە، وتی: “هێڵی بۆریی ڕۆژهەڵات-ڕۆژئاوامان کە گەیشتە زۆرترین توانای خۆی کە 7 ملیۆن بەرمیل نەوتە لە ڕۆژێکدا، خۆی سەلماندووە کە خوێنبەرێکی گرینگی دابینکردنە، یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی شۆکێکی وزەی جیهانی و یارمەتیدانی ئەو کڕیارانەی کە کاریگەرییان لەسەرە بەهۆی سنووردارکردنی کەشتیوانی لە گەرووی هورمز.”

سعودیە بۆ دابینکردنی بودجەی خەرجییە ناوخۆییەکان زۆر پشت بە پاداشتەکانی ئارامکۆ دەبەستێت. حکومەت ڕاستەوخۆ خاوەنی زیاتر لە 80%ی ئەو کارەیە، لەکاتێکدا وەبەرهێنەرە سەروەرەکەی کە سندوقی وەبەرهێنانی گشتی 16%ی هەیە. کۆمپانیای ئارامکۆ کە بارەگا سەرەکیەکەی لە شاری “دەهران”ی سعودیە، زیاتر لە 76 هەزار کەس لە جیهاندا کاری بۆ دەکەن  و یەکێکە لە گەورەترین بزنس و بەرهەمهێنەرانی نەوت لە جیهاندا.

سێ وڵات لەم جەنگەدا زۆرترین قازانجیان کردووە : ڕوسیا ، ئەمریکا ، سعودییە.

“ئەمە کۆلۆنیالیزمی زبڵ و بەرماوەکانە”

02/05/2026

دەوڵەتانی وڵاتانی ئەوروپی چەکێکی دیکەشیان بۆ وێرانکردن هەیە کە گەر بۆیان بلوێ یا ڕاستتر گەر کەمتر پارەی تێبچێت هەرچی پلاستیک و زبڵ و پیسییان هەیە هەناردەی وڵاتانی دیکە دەکەن .

ڕاپۆرتێکی نوێی ڕۆژنامەی گاردیانی بریتانی زانیارییەکی زۆری تێدایە لەسەر ئەو بابەتەی سەرەوە.  ئێمەش لێرەدا چەند بڕگەیەکی دەکوردێنم تاکو ئەوەی بەرچاوی دەکەوێت بزانێت کە کۆڵۆنیالیزمی پلاستیک و  زبلیش هەیە .

ڕاپۆرت و شیکارییەکە دەڵێت :

شیکارییەکان دەریانخستووە کە ئەڵمانیا لە ساڵی 2025 زۆرترین هەناردەکاری پاشماوەی پلاستیکی بووە و 810 هەزار تۆنی بۆ دەرەوەی وڵات ناردووە بەریتانیا لە پلەی دووەمدا نزیک بووەوە و 675 هەزار تۆن هەناردە دەکات و بەشێکی زۆری پاشماوەکان ڕەوانەی تورکیا و مالیزیا و ئەندەنوسیا کراوە.

بەپێی شیکارییەکانی لێکۆڵینەوەکانی ناوچە ئاوییەکان و تۆڕی چالاکییەکانی بازل، بەریتانیا لە دوای ئەڵمانیاوە زیاتر لە 675 هەزار تۆنی هەناردە کردووە، کە بەرزترین ئاستی بووە لە ماوەی هەشت ساڵدا . بەشێکی زۆری پاشماوەکان  ڕەوانەی تورکیا کراوە  و دواتر مالیزیا  و ئەندەنوسیاش کە  شوێنێکی ئاسایی بوو. لێکۆڵینەوەکان چەندین جار پیشەسازی ڕیسایکلکردنی پلاستیک لەم وڵاتانەدا بە زیانەکانی ژینگە و فڕێدان و سووتاندنی نایاسایی و خراپ بەکارهێنانی کارەوە گرێداوە.

سێدات گوندۆغدو، زانای بایۆلۆجی دەریایی تورکیا کە لێکۆڵینەوە لە پیسبوونی پلاستیک دەکات، دەڵێت: “کەنارەکانی دەریای ناوەڕاستی تورکیا پیسترین کەناراوەکانە لە هەموو دەریای ناوەڕاستدا بەهۆی ئەو پاشماوە پلاستیکیانەی کە لە کارگەکانی ڕیسایکلکردنەوە دێن. بڕێکی زۆر لە مایکرۆپلاستیک هەیە – هەندێکجار خەڵک تەنانەت ناتوانن بچنە ناو دەریاوە بەهۆی هەموو پاشماوەکانەوە.”

وڵاتانی گەورەی وەک ئەمریکا و چین، پاشماوەی پلاستیکی کەمتر هەناردە دەکەن، بەشێکیش لەبەر ئەوەیە کە زیاتر لە ناوخۆدا مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لە ڕێگەی زبڵدان، سووتاندن یان ڕیسایکلکردنەوە، و ئەوان تووشی هەمان فشارەکانی ئامانجی ڕیسایکلکردن نین وەک ئەوروپا و بەریتانیا، کە هەناردەکردن دەتوانێت بۆ ڕێژەی فەرمی ڕیسایکلکردن هەژمار بکرێت. ئەمریکا لە ساڵی 2025 دا 385 هەزار تۆنی هەناردە کردووە، بەمەش پێنجەمین گەورەترین هەناردەکاری جیهان بووە، لە کاتێکدا لە ساڵی 2024 چین 18 هەمین گەورەترین هەناردەکار بووە.

یەکێتی ئەوروپا ڕەزامەندی دەربڕیوە تا مانگی نۆڤەمبەری 2026 هەناردەکردنی پاشماوەی پلاستیکی بۆ وڵاتانی دەرەوەی گروپی وڵاتانی دەوڵەمەندی ڕێکخراوی OECD قەدەغە بکات، بەڵام هێشتا نیوەی دەنێردرێت بۆ ئەو شوێنانە. بەشێکی زۆری ئەو بەشەی کە دەمێنێتەوە دەچێتە تورکیا کە ئێستا گەورەترین وەرگری پاشماوەی پلاستیکی ئەوروپییە.

سارا ماتیو، ئەندامی پەرلەمانی ئەوروپا لەسەر حسابی گروپی سەوزەکان/هاوپەیمانی ئازادی ئەوروپی، قەدەغەکردنی هەناردەکردنی نزیک بە “ساتێکی ئاو” وەسفکرد، وتی ئەوروپا دەستیکردووە بە بەرپرسیارێتی پاشماوەکانی خۆی. بەڵام ئاماژەی بەوەشکردووە، “بەهۆی هێرشەکانی سەر سیاسەتە سەوزەکان لەلایەن کۆنەپەرستان و ڕاستڕەوە توندڕەوەکانەوە” توانای یەکێتی ئەوروپا بۆ ڕیسایکلکردن لە ناوخۆدا لە چەند ساڵی ڕابردوودا یەک ملیۆن تۆن کەمیکردووە.

ماتیو وتی: “کێشەی سەرەکی ئەوەیە کە پلاستیکە تازە بەرهەم هێنراوەکان هێشتا زۆر هەرزانترن لە کەرەستە دووبارە بەکارهێنراوەکان و ڕیسایکل کراوەکان. ئێمە ساڵانێکە لەبارەی ئەم شکستەی بازاڕەوە دەزانین، بەڵام کۆمیسیۆنی یەکێتی ئەوروپا زیاتر لەسەر تایەی ئۆتۆمبێلەکە خەوتووە [و] ڕوبەڕوی ڕەگی تەحەددیاتەکان نەبووەتەوە.”

بەریتانیا بەڵێنێکی هاوشێوەی سەبارەت بە هەناردەکردنی پلاستیک بۆ وڵاتانی دەرەوەی ڕێکخراوی OECD داوە، کە لە یاسای ژینگەی ساڵی ٢٠٢١دا نووسراوە، بەڵام تا ئێستاش کەوتۆتە ژێر ڕاوێژکارییەوە. لە ساڵی 2025دا، نزیکەی یەک لەسەر پێنجی هەناردەکردنی پاشماوەی پلاستیکی بەریتانیا هێشتا بۆ وڵاتانی دەرەوەی OECD بووە، لەگەڵ بارکردن بۆ مالیزیا – ئێستا سێیەم گەورەترین شوێنی بەریتانیا – لە ساڵی 2024 وە نزیکەی 60% بەرزبووەتەوە. پوا لای پێنگ، چالاکوانێکی مالیزیا کە هەڵمەتی دژ بە لێشاوی پاشماوەی پلاستیکی بیانی و پیسبوونی دەرئەنجامی ئەو هەڵمەتە دەکات، دەڵێت: “ئەمە کۆلۆنیالیزمی پاشماوەیە”.

سەرمایەداری لە قەیراندا نییە :

Zaher Baher

24/04/2026

زۆرێك لە چەپەکان بە هەموو جۆرەکانییەوە کاتێک کە دەبینن تێشکانێکی دارایی ڕودەدات وەکو داخستنی هەندێك لە بانقەکان یاخود ئاڵوگۆڕێک لە بارودۆخی ئابووریی، وەکو بەرزبوونەوەی هەڵئاوسانی پارە ( بەرزبوونەوەی تێچووەکانی پێداویستییەکانی ڕۆژانە ) ئیتر ئەو برادەرانە دەڵێن سەرمایەداری لە قەیراندایە ، هەر لەبەر ئەوەی کە لە کتێبەکاندا خوێندویانەتەوە کە بیرمەندەکان ئاوایان وتووە .

من لەم بارەوە زۆرم نوسیوە و پۆستی زۆرم کردوە یاخود لە کۆمێنتی هاوڕێیان و برادەران لەسەر پۆستەکانم سەرنجی خۆمم لەم بارەوە داوە، کە سەرمایەداری زیاتر لە سەدەیەكە قەیرانی بە خۆیەوە نەدیوە .

لێرەدا هەر ئەوەندە دەڵێم و یادی ئەو برادەرانەی دەهێنمەوە:

سەرمایەداری سییستەمێکی بەهێزی بەیەکەوە گرێداراوی هەمە لایەنەیە . سیستەمی سەرمایەداری هەر پارە و ئابووری نییە بەڵکی ڕۆشنبیری و فەرهەنگییە ، کولتورییە ، سیاسییە ، هونەرییە ، پەروەردەو خوێندنە ، سروشت و ژینگەیە،  نەریت و خووە، دین و مەزهەبە، نەژادپەرستی و ڕایسیزم و فاشیسزمە  …… تد

هەمو ئەوانە سیستەمی سەرمایەدارییان تەکمیلە کردووە .  گرنگ نییە ئەگەر سەراپای بانقەکانی سەرمایەداری بە صندوقی دراوی نێودەولەتی و بانقی مەرکەزی ئەوروپا و بانقی جیهانییە و لە قەیراندا بن ، یاخوود بەشە ئابوورییەکەی سەرمایەداری لە قەیراندا بێت .  ئەمە مانای ئەوە نییە کە سیستەمی سەرمایەداری لە قەیراندایە .  لەبەرئەوەی بەشەکانی دیکەی کە لە سەرەوە ناوم هێنان زۆر جالاک و کاران هێشتا سەلامەتن ، چونکە مانەوەی کولتور و پەروەردەی سەرمایەدارایانە ، نەریت و خوی بورجوازییانە ، دەسەڵاتی سییاسیانە، بونییە/ پێکهاتەی کۆمەڵی هیرراشیانە / پلەبەندیانە  هەروەها چینایەتیانە هەر هەموویان هێشتا بە پێوەن و سەلامەتن.  ئەمانە دەتوانن  سیستەمەکە بە باشی ڕاگرن ئەو داڕمان و قەیرانەش کە لەو دوو بەشەی کە باسم کردن ڕووی داوە، ژیانیان بەبەردا ببێتەوە.

تا ئەو کاتەی کە تەنها ئەم رستەیە لەسەر زاری خەڵکی بێت و باوەڕیان پێی هەبێت  ” ئەمە دوا سیستەم و باشترین سیستەمە  کە مرۆڤایەتی پێی گەیشتووە و کۆتایی مێژووە ، گۆڕانکاری ڕوونادات ..”  دڵنیات دەکەمەوە کە سیستەمەکە لە قەیراندا نییە ئەوە ئێمەین لە قەیرانداین بە پاساو و بیانوی جیا جیا لە جەنگی خۆخۆریداین.

ڕاپۆرتی ١٣هەمین کۆنگرەی فێدراسیۆنی نێونەتەوەیی ئەنارکیست، ٣-٥ی نیسانی ٢٠٢٦ , ئەسینای پایتەخت، یۆنان

وەرگێڕانی ماشینی

پۆستەری کۆنگرەی ئایفا لەسەر دیوار لە نزیک LK37 ئەسینای ٢٠٢٦

ڕاپۆرتی ١٣هەمین کۆنگرەی ئایفا، ٣-٥ی نیسانی ٢٠٢٦ , ئەسینای پایتەخت، یۆنان

ڕاپۆرتێک لە کۆنگرەی سێزدەهەمی فیدراسیۆنە ئەنارکیستەکانی نێودەوڵەتی (IFA-IAF)، ئەسینای پایتەخت

سێزدەهەمین کۆنگرەی فیدراسیۆنە نێودەوڵەتییەکانی ئەنارکیستەکان (IFA-IAF) لە کۆتایی هەفتەی ٣-٥ی نیسانی ٢٠٢٦ لە ئەسینای پایتەخت بەڕێوەچوو، بە میوانداری Αναρχική Πολιτική Οργάνωση – Ομοσπονδία Συλλογικοτήτων (ڕێکخراوی سیاسی ئەنارکیستی-فیدراسیۆنی بەکۆمەڵەکان -APO). لەنێو ئەو فیدراسیۆنانەی دیکە کە بەشدارییان کردووە بریتی بوون لە فیدراسیۆنی ئەنارکیکا ئیتالیا (FAIt، ئیتاڵیا)، فیدراسیۆنی ئەنارکیست (FA، فەرەنسی زمان)، فیدراسیۆنی ئەنارکیکا سیسیلیا (FAS، سیسیلیا)، فیدراسیۆنی لیبرتاریای ئەرجەنتین (FLA)، فیدراسیۆنی ڕێکخستنی ئەنارکیست، FAO، سلۆڤینیا و کرواتیا)، Федерация на анархо-комунистите в България (FACB، فیدراسیۆنی ئەنارکیست-کۆمۆنیستەکان لە بولگاریا)، فیدراسیۆنی ئەنارکیستەکان (AF، بەریتانیا)، لەگەڵ میوانەکانی تاکەکانی چاودێر لە بەرازیل (Aurora Negra & Terre Livre) و سربیا (Klasna Solidarnost). ئەندامانی فیدراسیۆن و گروپە پەیوەندیدارەکان لە مەکسیک، بەڕازیل، چیک-سلۆڤاکیا، ئەڵمانی زمان و کۆڕبەندی ئەنارکیستی کورد بەشدارییان نەکرد، دووەمیان بەهۆی نیگەرانییەکان لە دۆخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. هاوڕێیانی کوباش بانگهێشت کران بەڵام پەیوەندیکردن لە کاتی گەمارۆی ئابووریدا تادێت قورستر بووە.

بۆ ئەوەی کۆنفرانسەکە بە باشی بەڕێوەبچێت کۆنگرە لە یەک شوێندا میوانداری کرا، کە سکوات لێلاس کاراگیانی 37 (LK37) بوو، کە بلۆکێکی شوقەیی سەرنجڕاکێشە و درێژخایەن، کۆنترین سکواتە لە یۆنان. نانخواردنی نیوەڕۆ و ئێوارە لەلایەن هەڤاڵانی ناو سکواتەکەوە دابینکرابوو و هەندێک شوێنی نیشتەجێبوون بۆ سەردانکەران ئامادەکرابوو. ئامێری وەرگێڕان بەکرێ گیرا بۆ دابینکردنی وەرگێڕانی ڕاستەوخۆ، هەرچەندە زمانی سەرەکی ئینگلیزی بوو. هەروەها LK37 شوێنی کۆبوونەوەی گشتی بوو ‘هەڵوێستی ئەنارکیستەکان سەبارەت بە ململانێ سەربازییەکان و هەڕەشەی گشتاندنی شەڕ’، ئێوارەی شەممە، کە لەلایەن APO میوانداری کرا.

کۆنگرەی IFA هەر سێ بۆ چوار ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت و کۆبوونەوەکانی نوێنەرانی دەستێوەردان (CRIFA) بەکاردەهێنرێن بۆ بەستنەوەی فیدراسیۆنەکان و پلاندانان بۆ کارنامە و چالاکییەکان، بۆ پەرەپێدانی بەڵگەنامەکان بۆ گفتوگۆکردن و دروستکردنی کۆدەنگی. بڕیاردان لە خوارەوە بۆ سەرەوە بە جۆرێکە کە فیدراسیۆنەکان سەرەتا بڕگەیەک بۆ بەرنامەی کار پێشنیار دەکەن و دواتر وەرەقە و هەڵوێستەکانیان لەسەر ئەو بابەتانە بەرهەم دەهێنن بۆ ئەوەی بخرێنە بەردەم کۆنگرە. کۆنگرە بە کۆبوونەوەی پلینۆم داڕێژرابوو کە هەموو فیدراسیۆنەکان ئامادەبوون، بۆ نموونە لەسەر بابەتی دیدگا ئەنارکیستییەکان سەبارەت بە یاخیبوونە جیهانییەکان (وەک ڕاپەڕین لە ئێران، ناوچەکانی دەریای ناوەڕاست، ماداگاسکار، ئەندەنوسیا و نیپاڵ). جگە لەوەش، فیدراسیۆنە بەشداربووەکان لە کۆنگرەکەدا بە هاوبەشی زنجیرەیەک وۆرک شۆپیان لەسەر ئەم بابەتانە ڕێکخست: سودان، ڕاستڕەوی توند، ململانێی پەروەردە، ژینگە، پیاوسالاری و توندوتیژی جێندەری و جیهانی دیجیتاڵی (ماددەی ئۆنلاین و ئاسایشی ئەلیکترۆنی) و هەندێک لایەنی کارگێڕی IFA تاوتوێ کران.

یەکەمین پلینۆمی ‘دژی تۆتالیتاریزمی مۆدێرن لە دەوڵەت، سەرمایەداری و جەنگ’ دیدگاکانی لەبارەی دژە سەربازییەوە هاوبەش کرد. تەوەرەکان بریتی بوون لە دژایەتیکردنی بنکە ئاسمانییەکان یان فڕۆکەکانی ناتۆ (ئیتاڵیا، سیسیلیا، کریت) و فراوانکردنی ناتۆ لە ئەوروپای ڕۆژهەڵات، دووبارە خستنەڕووی خزمەتگوزاریی سەربازی/ڕەشنووس (کرواتیا، فەرەنسا)، سەرکوتکردنی دەوڵەتی چالاکیی هاوپشتی فەلەستین (وەک یاسای تیرۆر کە دژی کردەوەی فەلەستین لە بەریتانیا بەکاردەهێنرێت)، زیادکردنی خەرجییە سەربازییەکان لەوانەش وەبەرهێنانی دوو بەکارهێنان وەک فڕۆکەخانە، بەندەری دەریایی یان سیستەمی شەمەندەفەر فراوانکردنەکان کە کرێکاران دەتوانن دەستوەردانیان تێدا بکەن.

لە کاتێکدا هەمیشە ناتوانرێت بگەینە کۆدەنگی، کۆنگرە پێشکەوتنی بەرچاوی لە کۆمەڵێک پرسدا بەدەستهێنا. بە تایبەتی فیدراسیۆنی ئیتاڵیا و یۆنان هەردووکیان هەڵوێستی وردیان لەسەر ململانێی جێندەری بەرهەمهێنابوو بە بەڵگەنامەکانی پەسەندکراوی فیدراسیۆنەکانیان لەگەڵ تێڕوانینەکان سەبارەت بە توندوتیژی جێندەری سیستماتیکی (APO) و ترانسفێمینیزم (FAIt)، بۆ نموونە لە FAI ئیتالیا: “ڕەگداکوتاندن و فراوانبوونی ترانسفێمینیزم و بزووتنەوە کەیرەکان تادێت پێویستە لە بەرامبەر چڕبوونەوەی ستەمی پیاوسالاریدا لە… قۆناغی ئێستا، کە تێیدا، لە ناوچە جیاوازەکانی جیهان، پەیوەندییەکەی لەگەڵ ستەمی ئایینیدا تادێت بەهێزتر دەبێت، حکومەتی مێلۆنی کردەوەی یاسایی تایبەت بە کارەکتەری پیاوسالاری و خێزانیی بەرهەمهێناوە بۆ پشتگیریکردنی ڕێژەی لەدایکبوون لەناو خێزانی نەریتی و بەرگریکردن لە خێزانی نەریتی و ڕەگەزپەرستی و پلەبەندی، لەگەڵ ئەوەشدا، تەنها میراتی مافی کاردانەوەش نییە نەریتی چەپەکان”. هەروەها FAIt زیادبوونی میلیتاریزەکردنی بەستەوە بە بەرزبوونەوەی کولتوری ماچۆ.

ئاپۆ تیشکی خستە سەر توندوتیژی پیاوسالاری، “لە قۆناغێکدا کە تۆتالیتاریزمی مۆدێرن کۆدەبێتەوە بۆ سەرکوتکردنی ئەو گەلانەی کە ڕاپەڕینن و دەنگی ناسیۆنالیستی و فاشیستەکان لە زیادبووندایە، ژنان، لە هەموو بەشێکی هەسارەکەدا، و بە تایبەتی ئەوانەی چینی پلێبی [چینی کرێکار]، ڕووبەڕووی مەترسییەکانی مردن و ئاوارەبوون، برسێتی و نەخۆشی دەبنەوە، بەدەر لە مەترسییەکانی توندوتیژی ڕەگەزی، ئەشکەنجەی سێکسی و لەسێدارەدان، وەک ئامرازی فەتحکردن و ژێردەستەکردن”. ئاپۆ تیشکی خستە سەر هێرشەکانی سەر مافەکانی لەباربردنی منداڵ لە ئەمریکا، و بەکارهێنانی سیستماتیکی توندوتیژی جێندەری وەک چەکێکی شەڕ لە سودان و فەلەستین، بەڵام هاوشێوەی ئەوەی لە ئیتاڵیادا هەیە، ناسیۆنالیستەکان ڕوو لە ‘سروشتی مێینە’ دەکەن بۆ ئەوەی ڕۆڵێک بۆ دایکایەتی لە بەرژەوەندی نیشتمانیدا دووپات بکەنەوە.

وۆرک شۆپی ‘سەرهەڵدانی ڕاستی دوور، و وەڵامدانەوەی دژە فاشیست’ لەلایەن AF و FA پێشکەشکرا. ئەی ئێف چوارچێوەی سەرهەڵدانی ڕیفۆرم بەریتانیای بەکارهێنا بۆ تاوتوێکردنی لایەنە کولتوورییەکانی ئایدۆلۆژیا و چالاکییە ڕاستڕەوە توندڕەوەکان. گرنگییەکی زۆر بە بەکارهێنانی یاساکانی نەزمی گشتی لە بەریتانیادا هەبوو بۆ سنووردارکردنی ناڕەزایەتییەکان. لە کاتێکدا دەستگیرکردنی پێشوەختە لە ڕێگەی تۆمەتی پیلانگێڕییەوە لە بەریتانیا شتێکی نوێ نییە، بەڵام پێدەچێت ئەمە قورستر بێت بۆ دەوڵەت ڕەوایەتی بدات لەو وڵاتانەی کە مێژووی دیکتاتۆرییەت هەبووە یان تەنانەت وەک بەشێک لە دەستوور باسی دژە فاشیزمیش کراوە. لە ئیتالیا و یۆنان ڕەگ و ڕیشەی دیکتاتۆریەتی فاشیستەکان قووڵە. بەڵام لە ڕووی کولتوورییەوە بابەتگەلێکی فاشیستی وەک ‘خودا، وڵات و خێزان’ دەگەڕێنەوە و ئێستا ئەنارکیستەکان و ناوچەکانیان بە تایبەتی لەلایەن پۆلیسەوە دەکرێنە ئامانج لە سەردەمی سەرکردایەتی ڕاستڕەوی توندڕەوی مێلۆنی لە ئیتاڵیا. هەرچەندە سەردەمی گەشەسەندنی بەرەبەیانی زێڕین لە یۆنان لە ڕابردوودایە، بەڵام بەشێکی بەهۆی سەرکوتکردنیان لەلایەن دەوڵەتەوە دوای کوشتنی گۆرانیبێژێکی دژە فاشیست، بەڵام پەیوەندی ئەندامەکانیان بە ‘ڕووی نەرم’ی ڕاستڕەوی توندڕەوەوە کە زیاتر میدیا دۆستانە، نەماوە. 

لە کاتێکدا کە ڕەنگە لە هەندێک وڵاتدا بتوانرێت سەرنجی مێژوو ڕابکێشرێت، بەڵام لە بەرازیل و بولگاریا و سربیا هەڕەشەی توندوتیژیی نیونازی لەسەر شەقام تا ئەمڕۆش مەترسییەکی گەورەیە چونکە بە ئاشکرا کاردەکەن و ڕووداوەکان کۆدەبنەوە یان ڕووداوەکان دەخەنە ڕوو، هەروەها ڕاستەوخۆ هێرش دەکەنە سەر ئەنارکیستەکان و هەندێکجاریش کوشتنیان لەسەر شەقامەکان هەیە. ئەنارکیستەکان لە بەرامبەردا ڕێگەی داهێنەرانەیان دۆزیوەتەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەوان وەک هاندانی چینەکانی بەرگریکردن لە خۆیان بەکۆمەڵ لە گەڕەکەکاندا، وەک لە کۆمەڵگە فاڤێلاکانی بەرازیل. 

وۆرک شۆپی پەروەردە دەرفەتێکی گرنگ بوو بۆ تێگەیشتن لە گۆڕانکارییەکانی یۆنان کە مۆدێلی هاوبەشی تایبەت بەسەر قوتابخانە ئامادەییەکاندا دەسەپێندرێت و ئەو مامۆستایانەی کە بەرەنگاری بە تایبەتکردن دەبنەوە و زیادبوونی بەکارهێنانی هەڵسەنگاندنی چڕ بۆ قوتابیان لە سەرانسەری مەودای تەمەنەکاندا دەبنە قوربانی. هەروەها مەترسی لەسەر ڕێکخستنی ئەنارکیستی لە زانکۆکاندا زیاد دەکات. بۆیە پێویستی سەندیکای بنەڕەتی بەهێز زۆر گرنگە. لە لایەنی هاندەری شتەکانەوە کۆنگرێس بیستوویەتی دەربارەی قوتابخانەیەکی ئامادەیی بێبەرامبەر Escula Libre de Constitution (ELC) لە بوینس ئایرێس لە ئەرجەنتین کە ئامانجی بەکارهێنانی شێوازە ئەنارکیستەکانی خوێندنە لەگەڵ منداڵانی تەمەن ١٦-١٨ ساڵ و هەروەها تاقیگەی پەروەردەی ئەنارکیست (LEA) لە ساوپاولۆی بەرازیل لە سەنتەری ڕۆشنبیری کۆمەڵایەتی (CCS). دەستپێشخەری LEA کە لەلایەن کتێبخانەی تێرا لیڤرەوە ئەنجامدراوە، ئامانجی لێکۆڵینەوە و بەرهەمهێنان و تاقیکردنەوەی پراکتیکەکانی پێداگۆژییە بۆ منداڵان، لەوانەش بەکارهێنانیان لە پێشانگە کتێبییە ئەنارکیستییەکان بۆ ئاسانکاریکردنی بەشداریکردنی مانادار بۆ منداڵان لەو بۆنانەدا.

دانیشتنی وۆرکشۆپەکە لەسەر ‘تاڵانکردنی سروشت’ لەلایەن ئاپۆوە پێشکەشکرا کە تیشک خرایە سەر کێشە سیاسی و کولتووری و کۆمەڵایەتییەکانی دەوروبەری قەیرانی کەشوهەوا و تاڵانکردنی سروشت و کۆمەڵگا ناوخۆییەکان لەلایەن دەوڵەت و پایتەختەوە. لە دانیشتنەکەدا باس لە دژایەتییە جەماوەرییەکان بۆ دەرهێنانی سەرچاوەکان، سەرمایەداریی ‘سەوز’ و کۆنترۆڵکردنی سروشت و پێکهاتە ناوخۆییەکان لەخۆگرتبوو. هەروەها لە دانیشتنەکەدا باس لە زیادکردنی شارنشینی و بازرگانیکردن و جەنتریفیکاسیۆن کرا. پەیوەندی بەهێز بە دژە سەربازییەوە دروستکرا سەبارەت بە ناڕەزایەتییەکان دژی گەشەپێدانی ژێرخانی. کێشەکانی وەبەرهێنانی گۆڕانی کەشوهەوا لە 

لە کۆتایی کۆتایی هەفتەدا کۆنگرەی ١٣ ی فێدراسیۆنی نێونەتەوەیی ئەنارکیست بەیاننامەیەکی هاوبەشی بەرهەمهێنا ‘دژی دیکتاتۆری جیهانی دەوڵەت و سەرمایەداری، دژی شەڕ و فاشیزم’ کە تیایدا تیشک خرایە سەر دژە سەربازیی، کە پەیوەست بوو بە دانیشتنی پلینۆمەوە. هەروەها بەیاننامەیەکی هاودەنگی بۆ ئەنارکیستەکانی کوبا بەرهەم هێنا. هەردووکیان پێش بڵاوکردنەوەیان لەلایەن فیدراسیۆنەکانی IFA پەسەند دەکرێن. چەپڵەیەکی گەورە بیسترا کاتێک کلاسنا سۆلیدارنۆست (سربیا) نیازی خۆیان ڕاگەیاند بۆ ئەوەی داواکاری پێشکەش بکەن بۆ پەیوەندیکردن بە IFA وەک گروپێکی پەیوەندیدار (ستاتۆیەک کە بۆ ئەو گروپانە بەکاردەهێنرێت کە مەبەستیان گەشەکردنە بۆ فیدراسیۆن). شوێنێک بۆ کۆنگرەی داهاتوو پێشنیار کرا لە کاتێکدا یەکێتی تۆپی پێی ئینگلتەرا ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر وەرگرتنی ڕۆڵی سکرتاریەت دوای کارە باشەکانی ڕێکخراوی FAO لە چەند ساڵی ڕابردوودا. پلانێک بۆ ئەنجامدانی کۆبوونەوەیەکی دیکە لە دەریای ناوەڕاست ڕێککەوتن کرا هەروەها ژمارەیەکی داهاتووی گۆڤاری ئایفا سەبارەت بە دیدگا دژە سەربازییەکان، کە فیدراسیۆنە ئەندامانی ئایفا بابەتەکانیان پێشکەش دەکەن. دوابەدوای وۆرک شۆپی زانیاری لەسەر سودان لەلایەن FAS و FA لە کۆنگرێسدا، پۆستەرێکی هاودەنگی نوێ پێشکەشکرا، کە تیشکی خستە سەر خەباتە ئەنارکیستەکانی سودان. دوای کۆتایی هەفتە کۆبوونەوەیەکی هاوپشتی کۆچبەرانی سودان لە ئەسینای پایتەخت بەڕێوەچوو کە دەرفەتێکی بۆ ئەوانەی زیاتر دەمێننەوە بۆ ئەوەی زیاتر دەربارەی دۆخەکە بزانن. هەروەها هاوڕێیانی ئایفا لەلایەن ڕێکخراوی FAO بانگهێشت کران بۆ پێشانگای داهاتووی کتێبی ئەنارکیستی بەڵکان لە شاری سکۆپی لە مەقدۆنیا لە مانگی ئەیلولدا. کۆنگرەکە بە ڕێزلێنانێکی ژاوەژاو بۆ هاوڕێی یەکێتی ئینگلتەرا ژان مارک ڕینۆ – دامەزرێنەری چاپە ئازادیخوازەکان و قوتابخانەی ئەنارکیستی “بۆن ئەڤێنتۆر” – کە لە کۆتایی مانگی ئازاردا کۆچی دوایی کرد، کۆتایی هات.

+++++++++++++++++++++

IFA congress posters on wall near LK37 Athens 2026

Report from the 13th IFA Congress, 3-5 April 2026 , Athens, Greece

A report from the 13th Congress of the International of Anarchist Federations (IFA-IAF), Athens

The 13th Congress of the International of Anarchist Federations (IFA-IAF) took place in Athens on the weekend of 3-5 April 2026, hosted by Αναρχική Πολιτική Οργάνωση – Ομοσπονδία Συλλογικοτήτων (Anarchist Political Organisation-Federation of Collectives -APO). Amongst the other federations which participated were Federazione Anarchica Italiana (FAIt, Italy),  Fédération Anarchiste (FA, French-speaking), Federazione Anarchica Siciliana (FAS, Sicily), Federación Libertaria Argentina (FLA), Federacija za anarhistično organiziranje (Federation for Anarchist Organizing, FAO, Slovenia & Croatia), Федерация на анархо-комунистите в България (FACB, Federation of Anarchist-communists in Bulgaria), Anarchist Federation (AF, Britain), with guests from observing individuals from Brazil (Aurora Negra & Terre Livre) and Serbia (Klasna Solidarnost).  Federation members and associated groups from Mexico, Brazil, Czech-Slovak, German-speaking and Kurdish Anarchist Forum did not participate, the latter due to concerns about the situation in the Middle East. Cuban comrades were also invited but contact has been increasingly difficult during the economic blockade.

To make the conference run smoothly the Congress was hosted at a single venue, the squat Lelas Karagianni 37 (LK37), an impressive long-standing apartment block, the oldest squat in Greece. Lunch and dinner were provided by comrades in the squat and some accommodation was made available to visitors. Translation equipment was hired to provide live translation, although the main language was English. LK37 was also the venue of a public meeting ‘The position of anarchists on military conflicts and the threat of generalisation of war’, on the Saturday evening, hosted by APO.

The IFA Congress takes place every three to four years with intervening delegate meetings (CRIFA) being used to connect the federations and plan agendas and activities, to develop documents for discussion and consensus building. The decision-making is bottom up such that federations initially propose items for the agenda and then produce their papers and positions on those topics to be presented to the congress. The congress was structured with plenary sessions with all federations present, for example, on the subject of anarchist perspectives on worldwide insurrections (such as the uprising in Iran, areas of the Mediterranean, Madagascar, Indonesia and Nepal). In addition, participating federations to the congress co-organised a series of workshops on the following topics: Sudan, the far right, education struggles, environment, patriarchy & gender violence and the digital world (online materials and cybersecurity) and some administrative aspects of IFA were discussed.

The first plenary ‘Against modern totalitarianism of State, Capitalism and War’ shared perspectives on anti-militarism. Themes included opposition to NATO air bases or planes (Italy, Sicily, Crete) and NATO expansion in Eastern Europe, reintroduction of military service/draft (Croatia, France), state suppression of Palestine solidarity activity (such as the terrorism law used against Palestine Action in UK), increased military spending including dual-use investments such as airport, sea port or rail system expansions that workers could intervene in.

Whilst it is not always possible to reach consensus, the congress made significant progress on a number of issues. In particular the Italian and Greek federations had both produced detailed positions on gender struggles with documents approved by their federations with insights on systemic gender violence (APO) and transfeminism (FAIt), for example from FAI Italy: “The rooting and expansion of transfeminism and queer movements is increasingly indispensable in the face of the intensification of patriarchal oppression in the current phase, in which, in various parts of the world, its link with religious oppression is increasingly strong. In Italy, the Meloni government has produced specific legislative acts of a patriarchal and familist character to support the birth rate within the traditional family. Familism and the defence of the traditional, sexist and hierarchical family, however, are not only the heritage of the reactionary right, because there is also a familism in the tradition of the left.” The FAIt also linked increased militarisation to a rise in macho culture.

APO focussed on patriarchal violence, “In a period in which modern totalitarianism is mobilized to suppress the peoples who revolt and nationalist and fascist voices are increasing, women, in every part of the planet, and especially those of the plebeian [working class] strata, are faced, beyond the risk of death, displacement, hunger and disease, with the daily threat of gender-based violence, sexual torture and executions, as tools of conquest and subjugation.” APO highlighted attacks on abortion rights in USA, and the systematic use of gender violence as a weapon of war in Sudan and Palestine, but also similarly to that in Italy, nationalists’ turn to ‘female nature’ to assert a role for motherhood in the national interest.

The ‘Rise of the Far Right, and Anti-fascist Response’ workshop was presented by the AF and FA. AF used the context of the rise of Reform UK to discuss cultural aspects of far right ideologies and activity. There was great interest in the use of public order laws in Britain to limit protest. Whilst pre-emptive arrest via conspiracy charge is not new in the UK, this appears harder for the state to justify in countries where there has been a history of dictatorship or where anti-fascism is even mentioned as part of the constitution. In Italy and Greece the roots from fascist dictatorships run deep. But culturally fascist themes such as ‘God, Country and Family’ are coming back, and now anarchists and their locales are being specifically targeted by the police during the far-right leadership of Meloni in Italy. Although the heyday of Golden Dawn in Greece is in the past, in part due to their suppression by the state after their murder of an anti-fascist singer, their members’ links to the more media friendly ‘soft face’ far right have not disappeared.

Whilst it may be possible to appeal to history in some countries, in Brazil, Bulgaria and Serbia the threat of neo-nazi violence on the street is still today a big threat because they operate and meet or put on events openly, as well as directly attacking and sometimes murdering anarchists on the streets. Anarchists have in turn found creative ways to combat them such as encouraging mass self-defence classes in neighbourhoods, such as in Brazil favela communities.

The education workshop was an important opportunity to understand the changes in Greece where private partnership models are being imposed on high schools and teachers who are resisting privatization and the increased use of intensive evaluation of pupils across the age range are being victimised. There is also increased threat to anarchist organising in universities.  Therefore the need for strong base unions is vitally important. On the encouraging side of things Congress heard about a free high school Escula Libre de Constitucion (ELC) in Buenos Aires, Argentina that is aimed at using anarchist methods of schooling with 16-18 year olds and also the Anarchist Education Laboratory (LEA) in São Paulo, Brazil at the Social Culture Center (CCS).  The LEA initiative, carried out by the Terra Livre Library, aims to study, produce, and experiment with pedagogical practices for children, including their use at anarchist bookfairs to facilitate meaningful input of children at those events.

The workshop session on ‘Plundering of Nature’ was introduced by APO focussed on political, cultural and social problems surrounding the climate crisis and the plundering of nature and local communities by the state and capital. The session included discussion of popular oppositions to resource extraction, ‘green’ capitalism and control over nature and local communities. The session also discussed increased urbanisation, commercialisation and gentrification. Strong links were made to anti-militarism regarding protests against infrastructural development. Problems with the $1T UN ‘2030 Agenda’ climate change investment were highlighted.

At the end of the weekend the 13th IFA congress produced a joint statement ‘Against Global Dictatorship of State and Capitalism, against War and Fascism’ focussed on anti-militarism, linked to the plenary session. It also produced a solidarity statement for the Cuban anarchists. Both will be ratified by the IFA federations before publication. Great applause was heard as Klasna Solidarnost (Serbia) announced their intention to apply to join IFA as an associated group (a status that is used for groups who have the intention of growing into a federation).  A venue for the next congress was proposed whilst the FA agreed to take on the Secretariat role after the good work of FAO over the last few years. A plan to hold another meeting in the Mediterranean was agreed as was a forthcoming issue of the IFA journal on anti-militarist perspectives, where IFA member federations will present articles. Following the informative workshop on Sudan by FAS and FA at the Congress, a new solidarity poster was presented, highlighting Sudanese anarchist struggles. After the weekend a Sudanese migrant solidarity meeting was held in Athens which gave an opportunity for those staying longer to learn more about the situation. IFA comrades were also invited by FAO to the next Balkan Anarchist Bookfair in Skopie, Macedonia in September. The congress concluded with a noisy tribute to FA comrade Jean-Marc Raynaud – founder of Libertarian Editions and the anarchist school “Bonne Aventure” – who died at the end of March.

 کۆمپانیا تایبەتەکان کە خزمەتگوزاری بە بەشی تەندروستی دەکەن لە ئینگلتەرەدا لە ماوەی دوو ساڵدا 1.6 ملیار پاوەند قازانجیان کردووە

13/04/2026

کاتێك کە مارگرێت تاچەر هاتە سەر حوکم لە ساڵی 1979 دا وەکو خۆیان دەڵێن ڕیفۆرمی گەورەی لە بریتانیادا کرد، لەوانە لێدان لە نقابە و فرۆشتنی خانووەکانی شارەوانی و خانووبەرەی جەمعییەکان ، بەتایبەتکردنی کەرتە دەوڵەتییەکانی وەکو کۆمپانیای غاز و تەلەفون و هێڵی ئاسمانی بریتانی و هێڵی ئاسنین و قیتارەکانی بەیەکەوە بەستنەوەی شارەکان و خەتەکانی میترۆی ناوشاریش ،  هەروەها خزمەتگوزاری ئاو و هەندێکیش لەبەشەکانی خەستەخانەکان .

کە حیزبی کرێکرانیش ( حیزبی لەیبەر ) لە ساڵی 1997 دا هاتن گەلێك لەوانەشیان کە بە نیوەناچڵی مابوونەوە یا نەفرۆشرابوون تەواو کرد بەتایبەت هەندێك بەش لە خەستەخانەکان وەکو بەشی ئیسعافەکان.  بەشی منداڵبوون ، بەشی چارەسەری کتوپڕییش هەر لە سێ خەستەخانە کرانە یەك خەستەخانە،   لەمانەش زیاتر دەست کرا بە بەستنی کۆنتراکتێکی زۆر لەگەڵ کۆمپانیا تایبەتییەکاندا.

بەگوێرەی توێژینەوەیەك کە لە ڕۆژنامەی گاردیانی ئەمڕۆدا 13/04 بوو 760  کۆمپانیای تایبەت گرێبەستییان لەگەڵ حکومەتدا هەبووە لە ماوەی دوو ساڵدا واتە 2024 و 2025  1.6 ملیار پاوەند قازانجیان کردووە .

توێژینەوەکە دەریخستووە کە گرێبەستەکان بایی 12 ملیار پاوەند بووە  کە  ئەو پارەیەیان قازانج کردووە .  چارەسەریش لە لایەن سیاسییەکان و هەندێك لە پەڕلەمانتارەکان للیا پەرتە موعاریزەکان  یاریکردنی بڕی قازانجە بۆ ئەو کۆمپانیانە تاکو لەوە بڕە پارەیە زیاتر قازانج  نەکەن .  ئەمە لە کاتێکدا ئەو بڕە قازانجە ، 1.6 ملیار پاوەندە بەس دەبوو بۆ ئەوەی لەو ماوەیەدا 9178 پزیشک یان 19428 پەرستاری دیکە دابمەزرێت .

کۆمپانیاکانی گرێبەست بە کاری پشکنینی دەستنیشانکردن وەک سی تی سکان بۆ نەخۆشەکان، و چارەسەرکردن و گۆڕینی تۆپەکانی كڵۆك و سەر ئەژنۆ، هەروەها چارەسەری  کێشەکانی پێست و بارودۆخی تەندروستی دەروونی و نەشتەرگەری ئاوی سپی چاو.

دوو ملیار پاوەند لە گرێبەستەکانی 12 ملیار پاوەندەکە بۆ ئەو کۆمپانیایانە بووە کە خاوەنەکانیان لە دەرەوەی بەریتانیان و باج نایان گرێتەوە. 533 ملیۆن پاوەند لەو دوو ملیار پاوەندە بۆ ئەو کۆمپانیایانە بووە کە خاوەندارێتی ئەو کەسانە دەکەن کە لە پەناگەی باجەکانی وەک جێرسی و دوورگەکانی کایمان دەژین و باج نادەن.  کۆمپانیاکان، بەتایبەتی ئەوانەی خاوەندارێتی کۆمپانیا تایبەتەکان دەکەن، 353 ملیۆن پاوەندیان لە داهاتی 12 ملیار پاوەندیان لە بەشی تەندروستی ئینگلتەرە  بەکارهێناوە بۆ پێدانی سوودی قەرزەکان.

ئەمەی کە لە بریتانیادا دەکرێت بەفیڕۆدانی پارەیە و دانی گرێبەستەکانە بەو کۆمپانیانە کە بەشێكیان دۆستی دەسەڵاتدارانن ، خودی ئەمەش گەندەڵییەکی یاساییکراوە .

ناڕەزاییەکان دژ بە بەرزبوونەوەی نرخی بەنزین و گازۆیل لە ئیرلەندەوە گەیشتە وڵاتی نەرویج

11/04/2026

ناڕەزایی گرانبوونی گازۆیل و بەنزین لە ئیرلەندە چوار ڕۆژە بەردەوامە هەتا دوێنێش کە هەینی بوو هەر بەردەوام بوو گەر چی حکومەت لەگەڵ نقابەی سایەقەکانی لۆری و شاحنەکاندا کۆبونەوەی کردووە ، بەڵام هیچ حسابێك بۆ ئەوانە کە ڕێگەی سەرەکی دیبلن ، پایتەختی ئیرلەندەیان گرتووە و هەندێك لە مەسفاکانی نەوت کە دەورە دراون .

ئەمە لە کاتێکدایە کە 100 لە بەنزیخانەکان لر ئیرلەندە لە نەبوونی بەنزین و گازۆیل دا داخراون و وا پێشبینیش کراوە گەر ئاوا بڕوات لە ڕۆژی هەینیدا دەبێت 500 بەنزیخانە.  لەبەر ئەمە حکومەت داوا لە خەڵك دەکات کە دەسبگرن بە سەرفکردنی بەنزین و گازۆیلەوە .

حکومەتی ئیرلەندە هێزی سەربازیی خستۆتە ئامادەباشییەوە ، گەر ناڕەازییکەران لۆری و شاحینە و تراکتۆرەکانیان لە سەر شەقامەکان لانەبەن ئەوە بە هێزی سەربازیی پێیان لادەبات.

ئەم ناڕەزاییە گەیشتۆتە وڵاتی نەرویجیش کە بە سەدان لۆری دوێنێ ، هەینی  گردبوونەتەوە هەندێك شەقامەکانیان بلۆک کردووە ، ئەمە لە کاتێکدا کە نەرویج خۆی نەوت دەردەهێنیت.  ناڕەزاییکەران دەڵێن ” ئیتر بەسە ، بەس” و دەیانەوێت کە نرخی بەنزین و گازۆیل زیاتر لەوەی کە حکومەت هێناوێتییە خوارەوە، دابەزێت.

بۆ چارەسەری ئەم گرفتە  هەندێک وڵات کەمکردنەوەی کاتی باجی سووتەمەنییان ڕاگەیاند و هەندێکی تریش ڕێوشوێنی سنووردارکردنی خواستیان گرتەبەر و بیریان لە بەکارهێنانی بیتاقەی وەرگرتنی بەنزین و گازۆیل کردۆتەوە.  فلیپین دۆخی “باری نائاسایی وزەی نیشتمانی”ی ڕاگەیاند.  دەسەڵاتدارانی فەرەنسا هەوڵیاندا ڕێگری لە کەمیی بەرفراوان بکەن و ڕۆژی هەینی ڕایانگەیاند کە ڕێگە بە تانکەرەکانی سووتەمەنی دەدرێت لە کۆتایی هەفتە و پشووی فەرمیدا تا 11 ی ئایار لە کاردا بن .

ڕەنگە ئەمە هەلێکی باش بێت بۆ بەخۆڕاییکردنی هاتوچۆی نێو شارەکان

بەخۆڕاییکردنی هاتووچۆ بە پاس و قیتار لە نێو شارەکاندا دەکرێت ببێتە داخوازیییەکی سەرەکی خەڵکی ولاتانی ئەوروپی بە تایبەت بریتانیا بە هۆی گرانی تکتەوە کە ڕێگرە لە چوونەدەرەوە کە خودی ئەمە یارمەتی گەشەی بزنسیش دەدات کە خەڵك دەتوانێت بگاتە هەر شوێنێک بۆ کڕینی ئەوەی پێویستیانە .

لە ئێستادا ئەم کەمپەینە لە لەندەندا هەیە و هەندێك لە گروپە خۆجێییەکانی لەندەن بەشێکین لەو کەمپەینە.

ئەو کەمپەینە لە زۆر لە شارەکانی وڵاتاندا سەرکەوتوو بووە وەکو فەرەنسا و لۆکسەمبەرگ و ئیسپانیا  و برازیل و ئۆسترالی و ئەمەریکا .

لە ئێستادا لە پاکستان ویلایەتی پەنجاب (گەورەترین ویلایەتی وڵاتەکە، کە ژمارەی دانیشتووانی 125+ ملیۆنە) و پایتەختەکەی ئیسلام ئابادە بۆ ماوەی مانگێک گواستنەوەی گشتییان بەخۆڕایی کردووە. هەروەها ویلایەتی ڤیکتۆریا لە ئوسترالیا گواستنەوەی گشتی کردووە بە بێبەرامبەر، بە شێوەیەکی کاتی. دەسەڵاتدارانی شارەوانی لە شاری هۆشی مینی ڤێتنام بیر لە پلانێکی هەمیشەیی دەکەنەوە.

دکتۆرە موقیمەکانی ئینگلتەرە بۆ جارێکی دیکەش مان دەگرن

06/04/2026

دکتۆرە موقیمەکانی بریتانیا لە بەیانییەوە ، سێ شەمە، 7ی نیسان ، جارێکی دیکە بۆ شەش ڕۆژ لە مانگرتندا دەبن  ئەم مانگرتنە درێژەدانە بە مانگرتنەکانی پێشویان کە لە 13/03/2023  وە دەستی پێکردووە ئەمە چواردەهەمین جاریانە.

 چەند ڕۆژێك لەمەوپێش جەمعییەی دکتۆرەکان لەگەڵ بەرپرسانی بەشی تەندروستیدا کەوتبوونە جۆرێك لە ڕێکەوتن ، بەڵام دەستوەردان و هاتنە ناوەوەی حکومەتە ڕێگری کرد کە وتووێژەکانیان بە تەواوی بچێتە پێشەوە و کۆتایی بێت .

مانگرتنی دکتۆرەکان سەبارەت بە زیادکردنی موچەیانە بە ڕێژەی لە سەدا 35 کە لە ڕاستییدا گەر تەماشای تێچوونی ژیان و بەرزبوونەوەی نرخ  لە ساڵی 2010 وە بکەیت ئەم ڕێژەیە لە حەقیقەتدا تەنها داوای لە سەدا 5 نەك لە سەدا 35 .  هەروەها دۆزینەوەی کۆرس بۆیان تاکو لەو بەشەی کە دەیانەوێت شارەزایی و جۆرێك لە پسپۆڕی بەدیبهێنن .

حکومەتی بریتانی ئۆفەرێکی نیوە ناچلیان کردن بۆ کۆتاییهێنان بە مانگرتنەکەیان بەڵام وەکو وتم ئەوە نیوە ناچڵ بوو بۆیە ئەمانیش بریاریان دا بۆ ماوەی 6 ڕۆژ مان بگرن ، هەفتەی پێشوو سەرەکوەزیران ئینزاری کردن و تەنها 48 کاژێری دا پێیان یا ئەوەتا ئەو ئۆفەر قەبوڵ بکەن یاخود ئەوەشی کە ئۆفەر کراوە دەکێشرێتەوە ، بەڵام دکتۆرەکان ئەو سازشەیان نەکردو بەردەوامییان داوە بە مانگرتنەکەیان .

شایانی وتنە کە بەشی تەندروستی فشارێکی ئێکجار زۆری لەسەرە و هەتا ئێستاش نزیکە 7 ملیۆن کەس لە لیستی چاوەروانکردندایە بۆ بینینی دکتۆری پسپۆڕ و سەرەی کیمیاوی و تیشک هەنێك لە نەشتەرگەرییەکان .

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ لە ڕۆژنامەی گاردیاندا

26/03/2026

توێژینەوەکان دەریانخستووە کە ئەمریکا لە ساڵی 1990 وە  بە بەهای 10 تریلۆن  دۆلار زیانی بە کەشوهەوا گەیاندووە. یەكێك لە زاناکان دەڵێت، ئەمریکا، کە سەرەکییە لە دەرکردنی دووەم ئۆکسیدی کاربۆندا، ‘بەرپرسیارێتییەکی زۆری’ لە ئەستۆدایە لە گەیاندنی زیانێکی ‘ گەورە’ لە ئاستی جیهانیدا

توێژینەوە نوێیەکان دەریانخستووە کە ئەمریکا لە ماوەی سێ دەیەی ڕابردوودا لە ڕێگەی دەردانی گەرمی هەسارەکانییەوە، زیانێکی گەورەی بە جیهان گەیاندووە  هاوکارتیش زیانی ئابووریی بەسەر خۆیشیدا هێناوە.

بەپێی ئەنجامەکانی توێژینەوەکە، ئەمریکا بەهۆی ئەوەی گەورەترین دەرهێنەری کاربۆنە لە مێژوودا، زیانێکی زیاتری بە گەشەی ئابووری جیهانی گەیاندووە لە لە خودی ئەمریکادا و هەروەها لە هەموو وڵاتێکی دیکە، پێش چین کەوتووە، کە ئێستا گەورەترین دەردەری کاربۆنە لە جیهاندا کە بەرپرسیارە لە زیانەکانی بەرهەمی ناوخۆیی 9 تریلۆن دۆلار لە ساڵی 1990ەوە.

بەم هۆیەوە وڵاتانی دیکەش زیانێکی زۆریان بەرکەوتووە، زیانە ئابوورییەکان بە شێوەیەکی ناڕێژەیی لە هەژارترین وڵاتەکاندا هەستیان پێکراوە.  توێژینەوەکە دەریخستووە لە ساڵی 1990 وە  دەردانی گازی ژەهراوی ئەمریکا بە مەزەندەکردنی 500 ملیار دۆلار زیانی ئابووری بە هیندستان و 330 ملیار دۆلار زیان بە بەرازیل گەیاندووە.

کارایی ئەم جەنگە لەسەر ژینگە و هەر ئاواش لەسەر دانیشتوانی ئێستا و نەوەی داهاتوو

22/03/2026

بە گوێرەی وتارێکی ڕۆژنامەی گاردیانی ئەمڕۆ کە من چەند برگەیەکیم کوردانووە کارایی جەنگەکە لەسەر ژینگە و هەروەها دانیشتوانیش کەمتر نییە لە کاراییەکەی کە لە ڕێگەی چەك و تەقەمەنی و مووشەک و بۆمباوە هەیەتی .

شیکارییەکان دەریانخستووە کە تەنها لە ماوەی تەنها 14 ڕۆژدا لە شەڕی ئەمریکا دژی ئێران 5 ملیۆن تۆن CO2 دەرچووە، غازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن.

شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بودجەی جیهانی کاربۆن خێراتر لە 84 وڵات بەیەکەوە تێدەپەڕێنێت.

لە کاتێکدا فڕۆکە جەنگییەکان و فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان و مووشەکەکان هەزاران کەس دەکوژن و ژێرخانەکان تەخت دەکەن و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکەنە ناوچەیەکی زەبەلاحی قوربانیدانی ژینگەیی، یەکەم شیکاری بۆ تێچووی کەشوهەوا دەرکەوتووە کە ململانێکان بووەتە هۆی دەردانی 5 ملیۆن تۆن گازی گەرمخانەیی لە 14 ڕۆژی یەکەمیدا. شیکارییەکە کە تایبەتە بە گاردیانی بەریتانی، چینێکی دیکە زیاد دەکات بۆ ڕاپۆرتکردنی ئەو زیانە کارەساتبارانەی ژینگەیی کە بەهۆی هێرشکردنە سەر ژێرخانی سووتەمەنی بەردینی، بنکە سەربازییەکان، ناوچە مەدەنییەکان و کەشتییەکان لە دەریادا دروست دەبن.

پاتریک بیگەر، بەڕێوەبەری توێژینەوە لە پەیمانگای کەشوهەوا و کۆمەڵگە و هاوکار لە نووسینی شیکارییەکە دەڵێت: “هەموو لێدانێکی مووشەکی یەکێکی دیکەیە لە پارەی پێشەکی لەسەر هەسارەیەکی گەرمتر و ناجێگیرتر و هیچ کامیان کەس سەلامەتتر ناکەن”. “هەموو ئاگرکوژێنەوەیەکی پاڵاوگە و هێرشی تانکەرەکان بیرخستنەوەیەکە کە جیۆپۆلەتیکی سووتەمەنی بەردینی لەگەڵ هەسارەیەکی گونجاودا ناگونجێت. ئەم شەڕە دیسانەوە نیشان دەدات کە خێراترین ڕێگە بۆ سەرپێچیکردنی قەیرانی کەشوهەوا ئەوەیە کە ڕێگە بدرێت بەرژەوەندییەکانی سووتەمەنی بەردینی سیاسەتی دەرەوە دیکتە بکەن.”

بینا وێرانبووەکان گەورەترین توخم لە تێچووی خەمڵێنراوی کاربۆن پێکدەهێنن. بە پشت بەستن بە ڕاپۆرتەکانی ڕێکخراوی مرۆیی مانگی سووری ئێران کە نزیکەی 20 هەزار بینای مەدەنی بەهۆی ململانێکانەوە زیانیان بەرکەوتووە، شیکارییەکە کۆی گشتی دەردانی گازی ژەهراوی لەم کەرتەوە بە 2.4 ملیۆن تۆن هاوتای CO2 ( دووەم ئۆکسیسی کاربۆن) مەزەندە دەکات. سووتەمەنی دووەم گەورەترین توخمە، کە فڕۆکە بۆمب هاوێژە قورسەکانی ئەمریکا لە دوورەوە وەک ڕۆژئاوای ئینگلتەرا دەفڕن بۆ ئەنجامدانی هەڵکوتانە سەر ئێران. شیکارییەکە مەزەندە دەکات کە لە نێوان 150 ملیۆن بۆ 270 ملیۆن  لیتر سووتەمەنی لەلایەن فڕۆکە و کەشتییە پاڵپشتییەکان و ئۆتۆمبێلەکانەوە لە 14 ڕۆژی یەکەمدا بەکارهێنراوە، کە کۆی گشتی دەردانی گازی ژەهراوی 529 هەزار tCO2e بووە.

یەکێک لە وێنە هەرە شۆککەرەکانی شەڕەکە، هەورە ڕەشەکان و بارانبارینی ڕەش بووە کە بەسەر تاراندا باریوە، دوای ئەوەی ئیسرائیل چوار کۆگای گەورەی هەڵگرتنی سووتەمەنی لە دەوروبەری شارەکەدا بۆردومان کرد و بە ملیۆنان لیتر سووتەمەنی ئاگری تێبەردا. شیکارییەکە مەزەندە دەکات کە لە نێوان 2.5 بۆ 5.9 ملیۆن بەرمیل نەوت لەو هێرشەدا سووتاوە و لێدانی هاوشێوە – لەنێویاندا تۆڵەسەندنەوەی ئێران لە دراوسێکانی کەنداو – کە بە مەزەندەکردنی 1.88 ملیۆن تۆن tCO2e دەرچووە. لە 14 ڕۆژی یەکەمدا ئەمریکا 4 فڕۆکەی لەدەستداوە، ئێرانیش 28 فڕۆکە و 21 کەشتی دەریایی و نزیکەی 300 مووشەکهاوێژی لەدەستداوە. ئەم ڕەقەکاڵا سەربازییە لەناوچووە مەزەندە دەکرێت کە هۆکاری دەردانی کاربۆنی بەرجەستەکراوی 172,000 tCO2e بێت.

هەروەها خودی بۆمب و مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان هەیە کە بەکارهێنانیان لە هەموو لایەکەوە بەرفراوان بووە. بە پشتبەستن بەو ئیدیعایانەی کە لە 14 ڕۆژی یەکەمدا ئەمریکا و ئیسرائیل زیاتر لە شەش هەزار ئامانجیان لەناو ئێران بۆردومان کردووە، لە کاتێکدا ئێران نزیکەی هەزار مووشەک و دوو هەزار فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی تەقاندووەتەوە، لەگەڵ ئەوەشدا بە مەزەندەکردنی هەزار و 900 ئامێری ڕێگریکەر بۆ بەرگریکردن لە دژی ئەوان تەقێنراوەتەوە، شیکارییەکە مەزەندەی کردووە کە تەقەمەنیەکان بەشدارییان کردووە لە نزیکەی 55 هەزار tCO2 لە دەردانی گازی ژەهراوی. بە گشتی دوو هەفتەی یەکەمی ململانێکان بووە هۆی دەردانی 5,055,016 tCO2e، کە یەکسانە بە 131,430,416 tCO2e لە ساڵێکدا – کە بە نزیکەیی هەمان ئابوورییەکی قەبارە مامناوەندە و سووتەمەنی بەردینی چڕ دەکات وەک کوێت. بەڵام هەروەها هەمان 84 وڵاتی کەمترین دەردانی غازە بە کۆی گشتی.

تا مانگی حوزەیرانی ساڵی ڕابردوو، زانایانی کەشوهەوا مەزەندەیان کردووە کە مرۆڤ دەتوانێت گازی گەرمخانەیی دەربدات کە هاوتایە لەگەڵ 130 ملیار تۆن CO2 بۆ ئەوەی ئەگەری 50%مان هەبێت بۆ وەستاندنی گەرمبوونی کەشوهەوا لە دەرەوەی 1.5C. بە ڕێژەی ئێستای 40 ملیار tCO2e ئەو بودجەیە تا ساڵی 2028 تەواو دەبێت.

The state is not a class instrument, but an instrument of a single class, the rich  and  the powerful people.

17/03/2026

Those who expect fundamental changes in the state may not understand the essence and nature of the state. The state is never in the interest of the workers and the poor, but is an instrument in the hands of their oppressors. That is why the very rich and the powerful people  support the the elections to vote for their candidate .

In US  there are 900 billionaires , 11 of whom have a combined net worth of $ 1.35 trillion and invited to the second inauguration of President Trump.

The billionaires donated more than $450m to elect Trump last year, Trump named a dozen billionaires to top positions. They include education secretary Linda McMahon ($3bn in wealth), commerce secretary Howard Lutnick ($3.2bn), and Steve Witkoff ($2bn) as chief Iran/Ukraine/Gaza negotiator. Trump also asked Musk (more than $800bn) to run the wrecking-ball crew at the so-called “Department of Government Efficiency”.

Showing how the system serves billionaires, the ultra-rich elite won lots of goodies in Trump’s Big Beautiful Bill. Of its $2tn in tax cuts, $750bn will reportedly go to the richest 1% of Americans, according to Brookings.

It’s not your imagination that inequality is growing worse – billionaires are pulling further away from everyone else, with the number of billionaires jumping by more than 50% since 2017. The richest 1%, whose wealth has more than doubled since 2017, owns 32% of the nation’s wealth, more than 10 times the 2.5% share owned by the bottom 50%. The richest 0.1% own 14.4% of the nation’s wealth, up 6 percentage points since 1990.

Together those six donated nearly $1bn. According to OpenSecrets, Musk topped the list with more than $280m, while Timothy Mellon, an 83-year-old banking heir, was second at $197m. Miriam Adelson, widow of a casino magnate, was third at $147m. Michael Bloomberg was the top donor to Democrats at $64m.

billionaires’ political spending skyrocketed, jumping 160-fold since 2010 and 2.5 times since 2020. Billionaires gave $16m in the 2008 presidential election and $231m in the 2012 election, the first after Citizens United, before soaring to $2.6bn in 2024.

According to the Harris Poll’s annual Americans and Billionaires Survey, conducted last November, 53% of Americans believe billionaires threaten our democracy. What’s more, 71% of Americans, including 64% of Republicans, say there should be a wealth tax on top earners, and 53% (up from 46% in 2024) say there should be limits on wealth accumulation.