مانگرتنی زیاتر لە نیو ملیۆن کڕیکار و مامۆستا لە ئینگلەند و وێڵز

01/02/2023

ئەمڕۆ 4شەمە، 01/02/2023 مامۆستایانی قوتابخانەکان و کارمەند و وانەبێژەکانی زانکۆکان و ستافی سەر سنوورەکان و پشکنینی پەساپۆرتی گەشتیاران و هاتوچۆکەرانی فڕۆکەخانەکان و کڕیکارانی سەندیکای خزمەتگوزاری گشتی بەشەکانی دیکەی سەر بەدەوڵەت و سەندیاکی ئەسلیف، سایەقەکانی قیتار  و بەشێك سایەقی پاسەکانی خۆرئاوای لەندەن و ئەندامانی هەندێك لە سەندیکای دیکە دەستیان لە کاركێشاوە بە هۆی  ئامادە نەبوونی حکومەت بۆ زیادکردنی کرێ و موچەیان .

سەندیکای مامۆستایان  پێشبینی کردووە کە مانگرتنەکەی ئەمڕۆیان کاریگەری لەسەر  85%ی قوتابخانەکان دادەنێت. سەندیکای ئەسلیف، سایەقی قیتارەکان ڕۆژی هەینیش ، 03/02 دووبارە ماندەگرنەوە.

هەروەها مانگرتنەکە  زیاتر لە 100 هەزار فەرمانبەری حکومی لە زیاتر لە 100 فەرمانگە و دائیرەی گشتیدا گرتۆتەوە. لەوانە دامەزراوە و ئۆفیسەکانی وەکو  فەرمانگەی کابینەکانی وەزیرەکان ، بەشی تەندروستی، گواستنەوە، پەروەردە و بازرگانی، و مۆزەخانەی بەریتانیا، کۆمیسیۆنی هەڵبژاردنەکان، ئاژانسی بۆشایی ئاسمان و تۆماری زەوی بەریتانیا هەر هەموو هەمانە یا بە تەواوی داخران و نەکرانەوە یاخود بە نیوەناچلی کرانەوە

هاوکاتیش بە هەزارانی دیکە لە باوکان و دایکان ناچاربوون کە نەچنە سەر کار تاکو ئاگایان لە منداڵەکانیان بێت.

پرۆتێستەکەش لە سەعات ی11.30 سەر لەبەیانییەوە دەستی پێکرد کە زیاتر لە 100 هەزار کەس بەشداریکرد بۆ هاوکاری و هاوپشاتیی مانگرتوان .  ئەم ژمارەیە بۆ ڕۆژانی کارکردن واتە ڕؤژێك کە پشوو نەبێت ژمارەیەکی مێژوییە و بە دەگمەن لە بریتانیا ڕێکدەکەوێت کە خۆپیشاندان و پرۆتیستەکان لە ڕۆژانی سەر کاردا بێت.

درۆ و ساختەی حکومەتی بریتانی دەرهەق بە ژمارەی بێ کاران لە بریتانیادا

زاهیر باهیر

31/01/2023

ئەوەی کە حکومەت و موعارەزە و ئابووریناسانی سەردەم  لە بریتانیا لەسەری ڕێکن بڕی بێ کارییە لە بریتانیادا کە هەمیشە سیاسییەکان وەکو بەڵگەی سەرکەوتوانەی حوکمیان و خۆشگوزەرانی خەڵکی و خاڵێکی گرنگی مادیفێستەکەیان قسەی لەسەر دەەکەن .  لە راستیشدا ئەوە شێوە تۆمارکردنەی کە بۆ بێ کارانی دەکەن ، یا ڕاستتر ئەو گەمە پۆخڵەی کە ئەوان بە ژمارەی بێ کارانی دەکەن ، بۆ هەڵخەڵتاندنی خەڵکی ڕاستی تێدا هەیە .

چۆن؟

ئەوان پێوانەیەکیان بۆ بێکاری و بێ کار بوون هەیە .  لای ئەوان ئەوەی کە کەمئەندام بێت ، ئەوەی کە خاوەنپێداویستی تایبەتی بیت ،  ئەوانەی کە بیمەی نەخۆسی وەردەگرن، ئەوەی بە هۆکارێك کاری پێنەدرێت ، ئەو باوك و دایکانەی کە تاك باڵن ، واتە ئەوانەی کە مێردیان نییە یاخود ژنیان نییە ، بەڵام منداڵیان بەسەردا کەوتووە ، ئەوانەی کە لەسەر بیمەی دەرماڵەن ، ئەوانەی کە تەمەنیان لە شەستەکاندایە، ئەوانەی کە بێ جیگا و ڕێگان و ناتوانن خۆیان تۆمار بکەن  … هیچ گرووپێك لەم گروپانە لای حکومەت بێ کار نین و لە داتای تۆمارکردنی بێ کاریدا نین .  ژمارەی فەرمی دەوڵەتیی لە ئێستتادا وا نیشانی دەدات کە ڕێژەی بێ کاریی لە بەریتانیا تەنها لە سەدا 3.7

لەم ڕۆژانەدا میدیا ئاشکرای کرد  کە زیاتر لە 3 ملیۆن کەس کە کەمئەندامن و یا لەسەر و 50 ساڵەوەن ماوەیەکە کار ناکەن و لە کار وەستاون بە هۆکارێك ، ئەمانە بێ کارن .  ئەمانە ئەو کەسانەن کە گەر یارمەتییان بدرێت دەتوانن کار بدۆزنەوە و کار بکەن .  کەسێك کە کەمئەندام بێت مانای ئەوە نییە کە ناتوانێت کار بکات ، بەڵکو ڕەنگە نەتوانێت هەموو کارێك بکات بەلام دەتوانێت جۆرە کارێك بکات .  دایکێك یا باوکێکی تاكباڵ گەر هاوکاری بکرێت سەبارەت بە دانانی  ساواکانیان لە حەزانەدا، یاخود دانی پارەی دوای دەوام تەواوبوون ، کە بە ئینگلیزی پێی دەڵێن “Afterv School Club ”  لە قوتابخانە بمێننەوە تاکو باوکەکە یا دایکەکە لە دەوامەوە دێت هەڵی دەگرێت و دەیباتەوە بۆ ماڵەوە ، دەتوانێت کار بکات بەڵام کاتێك کە قوتابخانە 9.30 ی بەیانی دەستپێدەکات و سەعات 3.30 پاشنیوەڕۆ تەواو دەبێت ئیتر چۆن دایکە یا باوکە دەتوانێت واز لە کارکەی بێنێت و بێت منداڵەکەی بەرێتەوە؟؟  خۆ ئەمە ڕۆژ و دوو ڕۆژ نییە.  یاخود ئەگەر باخچەی منداڵان بە خۆڕایی بێت یا پارەیەکی کەم مبێت بێ گومان هاوکاری دایك و باوك دەکات بۆ کارکردن .  کاتێک کە کرێی کارەکە ئەوەندە کەمە ، چیاوازییەکی ئاوا نابینرێت لە نێوانی کارکردن و وەرگرتنی بیمەی بێ کاریدا ، بێ گومان خەڵکی کارکردن هەڵنابژێرێت ، بەڵام گەر موچە بەرزبکرێتەوە یاخود هاوکارییەکی دیکەی لە لایەن دەوڵەتەوە پێبکرێت ، بێ گومان ئەو کەسە کار دەکات.

بە گوێرەی ئەم ڕاپۆرتە تازەیە کە ژمارەی ڕاستینەی بێ کاران نیشان دەدات ڕێژەی بێ کاریی لە بریتانیا لە سەدا 12.1 نەك 3.7 .

کاری دەوڵەت و حکومەتەکەی هەمیشە لە تەفرەدانی خەڵكدایە و سەختکردنی ژیانیانە تاکو بتتوانێت کۆنترۆڵی باشتری خەڵکەکەی بکات .

مانگرتنی گشتی لە فەرەنسا

31/01/2023

ئەمڕۆ 3 شەمە ، 31/01/23 مانگرتنی سەرتاسەری لە فەرەنسا لە شەپۆلی دووەمی ناڕەزایەتییەکان دژی پلانەکانی سەرۆک ئیمانوێل ماکرۆن بۆ بەرزکردنەوەی تەمەنی خانەنشینی لە 62 ساڵەوە بۆ64 ساڵ دەستیپێکرد .

لەم مانگرتنەی ئەمڕۆدا هەشت سەندیکای گەورە بەشداری لە مانگرتنەکەدا دەکەن، کە قوتابخانە و گواستنەوەی گشتی و پاڵاوگەکانی نەوت پەک دەخات. خۆپیشاندان لە سەرانسەری فەرەنسا بەڕێوەدەچێت، دوای ئەوەی یەکەم ڕۆژی چالاکی کە هەر لەم مانگەدا روویدا  زیاتر لە ملیۆنێک کەسی بەخۆیەوە بینی شەپۆلی دووەم کە ئەمڕؤیە دەستیپێکردەوە.  سەندیکاکان ئاماژەیان بەوەش کردووە، نیوەی مامۆستایانی وڵات پەیوەندییان بەو مانگرتنەوە کردووە.

پێشبینی دەکرێت  لانیکەم لە 200 شار و شارۆچکەی فەرەنسەدا خۆپیشاندانی سەر شەقامەکان ڕووبدات و بەپێی ڕاپۆرتەکان 11 هەزار پۆلیسش خراونەتە سەر شەقامەکان و جێگیرکراون.

سەندیکای CGT ڕایگەیاندووە، لانیکەم سێ لەسەر چواری کرێکاران لە پاڵاوگە گەورەکانی نەوت و کۆگاکانی سووتەمەنی کۆمپانیای تۆتال ئینێرجی/ وزە دەستیان لە کار کێشاوەتەوە.  هاوکاتیش  هەر ئەو ڕاپۆرتە دەڵێت وێستگەکانی کارەبا دوای ئەوەی کرێکاران لە کۆمپانیای سەرەکی کارەبای EDF مانیان گرت، بەرهەمهێنانیان کەمبووەتەوە.

…………….

تێبینی: لە دانیمارک تێکڕای تەمەنی خانەنشینی لە ئێستادا 66.5 ساڵە و لە ساڵانی داهاتوودا زیاتر بەرز دەبێتەوە بۆ 69 ساڵ.

هەقەتی دیمۆکراتی لە بریتانیادا

زاهیر باهیر

29/01/2023

بە گوێرەی توێژینەوەیەکی نوێ کە چەند ڕۆژێك لەمەوبەر لە ڕۆژنامەی گاردیانی بریتانیدا بڵاوکرایەوە بریتانیا تەنها لە پلەی سێیەمی پێوەرێکی نوێی جیهانیدایە سەبارەت بە  ئازادی ڕادەربڕین و  سیاسەتەکانی حکومەت لە  ترساندنی ڕۆژنامەنووسان بە یاسایی و نایاسایی.  ئەو ڕاپۆرتە ئاوا وەسفی بریتانیای کردووە.

 توێژینەوەکە پی لەسەر ئەوە دادەگرێت بۆ نموونە کە ساڵی 2021 بریتانیا تەنها بە نیوە ناچڵی کراوە بووە سەبارەت بە پیوەرە سەرەکییەکان .  ئەمەش بە بیانوی ” کاریگەری ساردبوونەوەی” لە سەر سیاسەتەکانی حکومەت هەیە.

ئەم توێژینەوەیە زۆر لایەنی گرتوتەوە لەوانە دەڕبڕینی ڕاوبۆچوون ، پارێزگاری لە ڕۆژنامەنووس و مافەکان و لەوانە مافی خۆپیشاندان و پرۆتێست و لێپرسینەوە لە بەرپرسان لە کردنی گەندەڵی و  شتی ناڕێکدا تا دەگاتە پرسی ئەخلاقی .  هەر لەم چەند ڕۆژەی پێشوودا بوو کە ڕۆژنامەنوسێك ڕووبەڕووی وەزیرە گەندەڵە کوردەکەی بریتانیا بووەوە سەبارەت بەو سەرپێچییەی کە کردویەتی لە نەدانی باجی تەواودا ، یەکسەر ئەو هەڕەشەی لێکرد وتی دەتدەم بە دادگا. 

وڵاتانی وەکو Israel, Chile, Jamaica  هەرەوەها نزیکەی هەموو دەوڵەتانی ئەوروپا لە پێش بریتانیاوەن سەبارەت بە دەربڕینی ئازادیی،  کە ڕەنگە ئەم وڵاتانە لە پلەی یەکەم یا دووەمدا دانرێن.  بریتانیا لە ڕیزی مۆلدۆڤا ، پەنەما، ڕۆمانیا و ئەفریقای خواوو [ جنوبی ئەفەریقا ] دانراوە . 

ئەو دەوڵەتانە کە لە هەژاری و خراپی مافی مرۆڤ و نەبوونی ئازادی دەربڕیندا تۆمارکراون ئەمانەن : Bahrain, Belarus, Burma/Myanmar, China, Cuba, Equatorial Guinea, Eritrea, Eswatini, Laos, Nicaragua, North Korea, Saudi Arabia, South Sudan, Syria, Turkmenistan, United Arab Emirates، Yemen. قەتەر و روسیا لەو وڵاتانەن کە لە ئازادی دەربڕین و دەستکەوتنی زانیاریدا لە هەرە دەوڵەتە ڕێگرەکانن لە دەستکەوتنی ئەو زانیارییانە .

لەو بوارانەی کە بریتانیا بە نیوەیی یا نیوە ناچڵ کراوەیە بواری: ڕۆژنامەنوسانی بێ سنور ، پێوەرەکانی ئازادی ڕۆژنامەگەری جیهانی، و ڕوانگەی ڕۆژنامەنووسانی یونیسکۆ لە چاودێریکردنی  ڕۆژنامەوانە کوژراوەکاندا.  ڕاپۆرتەکە باسی ئەوە دەکات کە ئۆسترالیا و ئیرلەندە باشتر پارێزگاری لە مافی ئازادیی دەربڕین دەکەن، هەروەها چەند نموونەیەك دەهێنیتەوە کە لەسەر ئازادی دەربڕین یا گیراون یا گێچەڵیان پێکراوە ئیتر لە ڕێگای یاساوە بێت یا بە نایاسایی .    

Ruth Anderson  ، ڕوس ئەندەرسۆن، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای ئیندێکس لەو بارەوە دەڵێت  “ڕەنگە وا دابنێیت کە ئێمە لەگەڵ وڵاتانی وەک ئوسترالیا و ئێرلەندا و ئەوانی دیکەدا لە یەك ڕیزداین، کە لە ڕاستیدا پارێزگاریی باشترلە ئازادی ڕادەربڕین دەکەن. بەڵام بەڕاستی  پێموایە چاومان لەسەر  تۆپەکە لابردووە.  ئەوە شۆکێکە، بە تایبەت لە ژینگەی ئێستادا کە خەڵک زۆر باسی ئازادی ڕادەربڕین دەکەن و زاراوەی وەک بە ئاگابوونەوە بەکاردەهێنن.”

ئەمەی کە باسکرا ساڵی 2022 ی لەسەر نییە یا پلانی نوێی حکومەتی لێ بەدەرە کە بە تەمای دەرکردنی جەند یاسایەکن کە لە ڕاستیدا ئەو  ئازادیانەی کە جالاکی سیاسییاسین و یاساخ ناکرێن دەگمەند دەبن .  گەر ئەوانە بوونە یاسا بریتانیا ڕەنگە بچێتە ڕیزی ئەو وڵاتان و کە لێرەدا ناونوس کراون.

وەزیرە گەندەڵە کوردەکەی بریتانیا تەکی پێهەڵچنراوە

زاهیر باهیر

27/01/2023

میدیای بریتانی ڕۆژ بە ڕؤژ گەندەڵی نوێ یاخود کەلێنی نوێی لە ژیانی نەدیم زەهاوی-دا دەدۆزێتەوە ، ڕۆژ بە ڕۆژ چاڵەکەی قوڵتردەبێتەوە گەرچی بە تەواوی پشتوۆپەنای وەزیرەکانی هاوکاری لە دەستداوە و هەندێکیشیا داوای ئەوەی لێدەکەن کە دەست لەبەرپرسییەکەی کە سەرۆکی حیزبی موحافیزینی بریتانیایە  لە کاتێکدا کە لێپێچینەوەی لەسەر دەکرێت، کەچی ئەم پیاوە سوك و دەڵاڵی نەوتە دەستی بەو پلەیەوە گرتووە و ئەوەندە کەرامەت و شەخسیەتی نییە پێش ئەوەی کە دەریبکەن یاخود میدیا زیاتر لایەنە گەندەڵکارییە شاراوەکانی دیکەی ئاشکرا بکەن .

نەدیم زەهاوی بەوە تاوانبارکراوە کە شەریکی دروستکردنی کۆمپانیای YouGov کە بنکەکەی لە جەبەل تارقە کاتێك کە پشکەکانی فروۆشتوە لە نێوانی 2007 و 2018 دا نزیکەی 27 ملیۆن پاوەندی کاپیاتڵی لێپەیدا  کردووە بەڵام باجی تەواوی نەداوە .  دواتر ئاشکرا بوو کە دەبوایە لانی کەم 3.7 ملیۆن پاوەند باجی بدایە .

ئێستا کە دائیرەی باج ، زەریبە، داوای ئەوە دەکەن کە بیەاتەوە بەڵام  ئەو بڕە پارەیە چووەتە سەرەوە بەهۆی لە سەدا 30 سزادانەوە و بەهۆی چوونە سەری بڕی سووەوە .

زەهاوی خۆی ڕاستی مەسەلەکان ناڵێت و هیچ ئاشکرا ناکات جگە لەوەی کە دەڵێت من متمانەم بەخۆم هەیە کە بە ڕێگای یاسایی هەموو شتێک کراون  .  لەگەڵ ئەوەشدا لیژنەی لێپێچینەوەی لەسەر دروستکراوە.

لە دوێنێوە شتێکی دیکەشی لێدەرکەوتووە .  زەهاوی لەگەڵ لانە صائیبی ژنیدا کۆمپانیایەکیان لە ساڵی 2010 دا دروستکردووە بە ناوی ” زەهاوی و زەهاوی ” کە زیاتر مامەڵە و کڕینی خانوو و موڵکە .  ئێستا دەرکەوتوە کە ئەم بڕێك موڵكی کریوە کە ئەو وێنانە هەندێکیانن بە 60 ملیۆن پاوەند لەم پارەیە گوایە 30 ملیۆنی قەرزکردووە ، بەڵام قەرزی بێ زەمانەت ، بێ پشتیوانی ، کە ئەمە جێگەی گومانە و خۆشی هیچ باس ناکات .  گەر ئێستا ئەم موڵکانە بفرۆشرێتەوە بایی 100 ملیۆن دۆلارن .

ئەمانەی خوارەوە ئەو تۆمار و بەڵگانەن کە لەسەری دۆزراونەتەوە و ڕۆژنامەکانیش دەری دەخەن .  منیش وەکو خۆی بۆ کوردی وەرمگێڕاون:

لە ئێستادا کۆمپانیای  زەهاوی و زەهاوی خاوەنی17تایتڵی موڵک و ماڵی-ن، بەپێی تۆمارەکانی دائیرەی  تۆماری زەوی، لەنێویاندا سێ بینا کە بە نزیکەی 19 ملیۆن پاوەند لە ناوەڕاستی ویمبڵدۆن لە ماوەی ساڵی 2016 دا دەستیان کەوتووە، کە بریتین لە شوێنی بانکی ناتوێست و بلۆکێکی ئۆفیس؛ بیناکانی گیڵدهۆڵ لە بیرمینگهام کە گۆڕدراون بۆ شوێنی ئۆفیس و لە ساڵی 2019  بە 12 ملیۆن پاوەند کڕدراون؛ و یەکەیەکی فرۆشتنی تاکەکەسی بە بڕی 6.3 ملیۆن پاوەند لە کامبریجشایر کە لە ساڵی 2021 کڕدرا کە شوێنی مارکێتێکی کۆمپانیای Co-op ە.

موڵکە بازرگانییەکان جیاوازن لە موڵکە نیشتەجێبوونەکانی ئەو دوو هاوسەرە کە بە ناوی زەهاوی و سائیبەوە هەڵگیراون، کە خانوویەکی 13.75 ملیۆن پاوەند لەخۆدەگرێت کە 10 ساڵ لەمەوبەر لە هیلالی بەلگراڤیا کڕدراوە.  هەروەها خێزانەکە خاوەنی جەمعیەی

 قوتابخانەی جل و بەرگ و سواربوونن لە شاری وارویکشایر.

لە حیساباتی زەهاوی و زەهاوی تا مانگی حوزەیرانی 2018، قەرزەکان کەمێک زیاتر لە 12 ملیۆن پاوەند زیادیان کردووە بۆ نزیکەی 27 ملیۆن پاوەند..  دوایین تۆمارکردنەکان دەریدەخەن تا مانگی حوزەیرانی 2021 سێ ملیۆن پاوەندی دیکە بە قەرز دراوە، دوای ئەوەی زەهاوی کۆنترۆڵی کۆمپانیاکەی ڕادەستی هاوسەرەکەی کردبوو و لە سێیەم ڕۆڵی خۆیدا بوو وەک وەزیرێکی بچووک، سەرپەرشتیکردنی جێگیرکردنی ڤاکسینەکانی Covid-19.هەروەها لانە سائیب خاوەنی دوو کۆمپانیای دیکەی خانووبەرەیە کە لە ساڵی 2018 دامەزراوە.   بەپێی دوایین تۆمارەکانی ماڵی کۆمپانیاکان، 8.74 ملیۆن پاوەند لە قەرزی بەڕێوەبەران پێشوەختە دراوە بە زەهاوی بریرلی هیڵ کە خاوەنی شوێنێکی تاکەکەسی و زەوییە، لەگەڵ 3.34 ملیۆن پاوەند قەرزی بەڕێوەبەر کە پێشکەش بە زەهاوی و بەرهەمهێنراوە کە خاوەنی زەوییە.

لیستی مانگرتنی کرێکاران لە بریتانیا

26/01/2023

23/01/2023

کرێکارانی ئەمبولانس کە لەلایەن سەندیکای یونیسۆن و یونایتەوە نوێنەرایەتی دەکرێن، مانیان گرتووە، شانبەشانی هەندێک لە کارمەندانی ئەمبولانس لە سەندیکای جی ئێم بی کە لە خۆرئاوای ئینگلەند ئەوانیش مانیان گرت بۆ زیادکردنی مووچە و کرێ.

24/01

کرێکارانی ئەمبولانس کە لەلایەن سەندیکای جی ئێم بی-یەوە  نوێنەرایەتی دەکرێن لە باکوری ڕؤژئاوای ئینگلەند مانیان گرت.

 25/01

شۆفێرانی پاسەکان کە سەر بە کۆمپانیای ئەبێلیۆ لە لەندەن ، چالاکیی مانگرتنیان دەستپێکردووە، کارایی زیاتریان لەسەر ڕێگاکانی باشوور و ڕۆژئاوای لەندەن داناوە.

25/01

ئەندامانی سەندیکای GMB کە لە مەخزەنی کۆڤێنتری ئەمازۆن کاردەکەن، ڕێوشوێنی مانگرتنیان گرتەبەر.

25/01

مامۆستایانی سکۆتلەندا بە نوێنەرایەتی پەیمانگای پەروەردەیی سکۆتلەندا (EIS) لە هەندێک ناوچەی وڵات بەردەوامبوون لە چالاکیی مانگرتن و نەکردنی هەندێك لە کارەکانیان .

26/01

زیاتر لە 4200 فیزیۆتێراپی کە کاری چارەسەری سروشتی [ عیلاجی تەبیعی] دەکەن  لە زیاتر لە 100 دامەزراوەی [NHS ]   بەشی تەندروستی نیشتمانی کە ئەندامی کۆمەڵەی چارتەرد بۆ چارەسەری فیزیۆتێراپین ،ئەمڕؤ، 26/01 مانیان گر.

26/01

شۆفێرانی پاسەکان کە لەلایەن کۆمپانیای ئەبێلیۆ لە لەندەن دامەزراون، بەردەوامن لە چالاکییەکانی مانگرتن.

26/01

. مامۆستایانی سکۆتلەندا کە لەلایەن سەندیکای [EIS ] وە  نوێنەرایەتی دەکرێن لە هەندێک ناوچەی وڵات بەردەوامن لە مانگرتنەکانیان.

26/01

کرێکارانی ئەمبولانس کە ئەندامی سەندیکای  یونایتن لە دامەزراوەی ئەمبولانسی ئێرلەندای باکوور مانیان گرت.

27/01

مامۆستایانی سکۆتلەندە کە لەلایەن EIS نوێنەرایەتی دەکرێن لە هەندێک ناوچەی وڵات بەردەوام دەبن لە چالاکی مانگرتن و وەستان لە کردنی چەند کارێك.

28/01

ستافی دادگا، لەوانەش ڕاوێژکاری یاسایی و هاوکارانی دادگا، کە ئەندامی سەندیکای یەکێتی خزمەتگوزارییە گشتی و بازرگانییەکانن لە زیاتر لە 80 دادگا لە سەرانسەری ئینگلتەرا و وێڵز، دەست بە چالاکیی مانگرتن دەکەن.

30/01

مامۆستایانی سکۆتلەندە کە لەلایەن EIS نوێنەرایەتی دەکرێن لە هەندێک ناوچەی وڵات بەردەوامدەبن لە چالاکی مانگرتن وەستانی هەندێك لە ئەرکەکانیان.

31/01

مامۆستایانی سکۆتلەندا کە لەلایەن EIS نوێنەرایەتی دەکرێن لە هەندێک ناوچەی وڵات بەردەوامی دەدەن بە مانگرتنەکانیان .

First call to the international anarchist movement for participation on Balkan Anarchist Bookfair 2023

15/01/2023

20 years of Balkan Anarchist Bookfair: Over the walls of nationalism and war!

We are excited to announce that next Balkan Anarchist Bookfair (BAB) will take place from 7th to 9th of July 2023 in Ljubljana, Slovenia. This decision was made by the general assembly of the last BAB that took place between 24th and 26th of June 2022 in Cluj, Romania (you can read the full statement of the assembly here).

This will be the 15th edition of BAB but will also mark 20 years of its inception as the first BAB took place in Ljubljana in 2003. After that it had traveled all around the Balkans (in geographies of Croatia, Serbia, Bulgaria, Bosnia and Herzegovina, Macedonia, Greece, Romania) and is now again returning to our city after 2013 when we hosted it last time.

We want to use this anniversary as an opportunity to organize a strong international anarchist gathering – one where we can address important questions of our time in a collective manner and with a perspective of future organizing and struggle. The concept of BAB was never only about the books for us. We always understood it as a tool for strengthening our groups, organizations, relations and networks on local, regional and international level. We understand it as a space where we exchange our ideas, analysis, perspectives and confront our practices, models of organizing and experiences of struggle, of our participations in social movements and of inserting our ideas in them. All with the intention to form meaningful proposals for future steps that can help us tackle the challenges our movements and societies are facing in the context of political, economical and social realities as well as that of revolutionary potential.

The current state of affairs on the global level is confirming our analysis from the past and is giving our political agenda of radical social change even more urgency for the future. It is clear that the capitalist system – based on enslavement, exploitation, domination and in a coherence with other oppressions such as racism and nationalisms, patriarchy and sexism – is destroying our lives, our societies and the environment. All the recent crises, constant intensification of attack of capital against popular classes, radicalization of police repression and state violence, and finally militarization and war are confirming our statement that capitalism is crisis. It is clear that the privileges of the ruling classes, coercive distribution of common wealth, existing hierarchies and the system itself can survive and be reproduced only through the rule of brute force and violence. From this we can easy extend our previous statement to capitalism is war.

Balkans with its specific history is no different in this aspects. It experienced all the brutality of war, nationalism and transition to capitalist economy in former Yugoslavia, was forced to become a laboratory of neoliberal politics (as experienced most obviously in the time of economic crisis from 2008 to 2012 in Greece), is witnessing deathly results of the European border regimes and its migration politics and is living disintegration of society with alienation and individualisation most extremely expressed in the practices of social cannibalism.

We can see different popular reactions to this realities: from reactionary rise of populist, nationalist, fascist extreme-right, the constant outbursts of riots in all corners of the world, unarticulated and diffusive street movements that are fueled through total distrust in political representation and state institutions to progressive revolutionary moments such as those of ongoing revolt in Iran or social revolutionary process in Kurdistan. The anarchist movement is trying to intervene not only in above-mentioned popular reactions to capitalist crises but also in social reality generally. Our own analysis and articulations are the foundations of our political mobilisations and activity in spaces where we are exploited and oppressed – in our schools, workplaces and neighborhoods. We participate in social movements where we try to implement our anti-authoritarian principles and revolutionary perspectives but we are also building new movements, fighting and solidarity structures as well as communal and autonomous spaces where we are developing alternative practices of organizing and living. But are we doing enough and are we succesfull in building counter-power needed for real change? We believe that anarchism as a political expression of the interests of the exploited and oppressed can offer many answers to the questions of our time but we can also see that the movement is lacking fundamental influence on the mechanisms of history. We would like to use BAB gathering for reflection on this and other topics, to develop strategies that can bring our agendas forward and give us new energy for our future organizing and mobilisations.

With all this in mind we are inviting all parts of the international anarchist and anti-authoritarian movement from the geographies of the Balkans, Europe and other continents to join us in the process of organizing this event on all levels and to start planning its participation. Since there will be another big international anarchist gathering in St. Immier in July 2023 we want to create an organic connection between the two. We would especially like to invite comrades from other continents that are planning to join the meeting in St. Immier to consider our invitation and also take part at the BAB gathering in Ljubljana.

We will continue to inform you about the process and give details on the programme framework of the event in the future months. We ask you to translate this call in your languages, publish it in you media and share it through your communication channels.

For further information, questions and proposals you can contact us via e-mail bab2023(at)riseup(dot)net or visit website bab2023.avtonomija.org.

Over the walls of nationalism and war!*

Building solidarity and resistance!

Organizational Assembly of Balkan Anarchist Bookfair 2023

In Ljubljana, 27th of November 2022

*slogan of the anarchist movement of former Yugoslavia that was used in anti-war and anti-nationalist mobilisations against the wars of the 1990’s and which was also the name of the anarchist paper that was published at the time by comrades from different countries of former Yugoslavia.

بەگژاچوونەوە و خەباتکردن بۆ چارەنوسی ئیسرائیل:

23/01/2023

ئەمە ئەو دروشمەیە کە کە ماوەیەکە خۆپیشاندەران لە ئیسلرائیل هەڵیانگرتووە و ناڕەزایی دەردەبڕن  کە بۆ چەند هەفتەیەکە ڕۆژانی شەمە و هەینی خەڵکانێکی زۆر دەڕژێنە سەر شەقامەکان . لە پرۆتێستەکەی ڕۆژی شەمە، 21ی مانگدا زیاتر لە 100 هەزار کەس هاتنە  سەر شەقامەکانی تەلئەبیب و جۆرشەلیم [ قودس] و حەیفا و بێرشێبا دژی بە ناتەنیاهو حکومەتەکەی.

دوای هاتنەوەی ناتەنیاهو و بەشداریکردنی حیزبە دینییەکان و ڕاستڕەو و توندڕەوەکان وا قسەی لەسەر دەکرێت کە ئەم حکومەتەی ئێستا ڕاستڕەوترین و توندرەوترین حکومەتە کە لە مێژی ئیسرائیلدا حوکمی کردبێت .

خۆپیشاندەران داوای نەبوونی دیکتاتۆرییەت دەکەن و داوای دەستلەکارکێشانەوەی ناتەنیاهو جەماعەتەکەی دەکەن دوای ئەوەی کە ناتانیاهو لەژێر فشاری هاوپەیمانەکانیدا لە هەوڵی گۆڕانی سیستەمی داداگا و دادوەری ئیسرائیلە .  ناتەنیاهو کە خۆی لەژێر لێپێچینەوە و دادگاییکردندایە بە هۆی ئاڵانی لە گەندەڵییەوە بە وەرگرتنی پارە و دیاری و خەڵات لەوە دەکات کە ئەمە هۆکار بێت بۆ دەستکاریکردنی سیستەمی داداگا و دادوەری وڵاتەکەی.

دەستێوەردان و پیلانگێڕیی دەوڵەتی  بریتانیا لە سەرانسەری جیهان لە ساڵی 1945ەوە

زاهیر باهیر

22/01/2023

چەند ساڵێك لەمەوبەر خوێندنەوەیەکم بۆ کتێبی ” جەنگە نهێنییەکانی بریتانیا”  لە نوسینی   T.J Coles  .[ لە خوارەوە لینکەکەی دادەنێم] کرد.  ئەو پەرتوکە گەلێك ڕووداو و جەنگ و هەوڵی نانەوەی شەڕی نێوخۆ / ئەهلی زۆر بە ڕوونی و بە دۆکۆمێنتەوە ئاشکرا کردووە.

لەم ڕۆژانەشدا برادەرێك وتارێکی دوورو درێژی بە زمانی ئینگلیزی بۆ ناردم ئاماژە بە بابەتی جەنگ و پیلانی دەوڵەتی بریتانی دەکات و لاپەڕەکانی مێژوی ڕەشی دەوڵەتی بریتانیای عوزما لە دوای جەنگی جیهانی دووهەمەوە لە جیهاندا هەڵدەداتەوە.

 دوای خوێندنەوەی وتارەکە بە پێویستم زانی وەکو تەواوکەری خوێندنەوەی کتێبەکەی سەرەوە چەند بڕگەیکی گرنگی لێهەلبژێرم و بۆ زمانی کوردی وەریگێڕم . 

بەڕای من زۆر گرنگە کە خەڵکی لەم مێژووە بە ئاگا بێت و بزانێت کە بریتانیا و ئەمریکا ئەوەی کە دەیڵێن سەبارەت بە مافی مرۆڤ و مافی گەلان و یەکسانیی، هیچ بناغەیەکی دروستی نییە و ئەم دوو وڵاتە لانی کەم لە 150 ساڵی ڕابووردووەوە مێژویەکی ئاوایان نییە کە بانگەشەی دەکەن و خۆیانی پێوە هەڵدەکێشن . بگرە بەشێکی زۆری مێژوویان پڕ بووە لە ڕاووڕوت و دڕندەیەتی و خوێنڕشتن و داگیرکاریی و خاپورکردنی وڵاتانێك کە بە جیهانی سێیەم ناسرابوو زائیدەن ئیرلەندەی سەروو [ باکور] وهیندستانی 175 لەمەوبەر.  

 ……………………

ئەمەی خوارەوە بەشێکی زۆر کەمە ئەو مێژووەیە :

بەریتانیا لە دوای کۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووەمەوە زیاتر لە 80 جار هێزە چەکدارەکانی بۆ شەڕ لە 47 وڵاتدا جێگیر کردووە.   زنجیرەیەك  بووە لە شەڕە دڕندەکانی بۆ کۆلۆنایزکردن و ئۆپەراسیۆنە نهێنییەکان تا گەیشتۆتە هەوڵی پشتگیریکردنی حکومەتە لایەنگرو دۆستەکانی، یاخود ڕێگریکردن لە نائارامییە مەدەنییەکان سوپای بەریتانیا لە جیهانی دوای جەنگدا زۆر زیاتر لەوەی کە بە شێوەیەکی ئاسایی لەبیر دەکرێت یان باوەڕیان پێدەکرێت، هێزی سەربازی بەکارهێناوە یان هەڕەشەی بەکارهێنانی کردووە.

دۆکۆمێمنتە نهێنییەکان کە ئێستا دەکرێت هەندێکیا ئاشکرا بکرێن دەریدەخەن لە ساڵی 1945ەوە 83 دەستێوەردانی هێزە چەکدارەکانی بەریتانیای لە 47 وڵاتی جیاوازد بە بەڵگەوە ئاشکرا کردووە.

سەرنجڕاکێشترینی بەکارهێنانی هێزی بەریتانیا لەشکرکێشییە ئاشکراکان یان هەوڵە چەکدارییەکان بووە بۆ ڕووخاندنی حکومەتەکان وەک لە Guiana بەریتانیا (ئێستا Guyana) لە ساڵی 1953، میسر لە ساڵانی 1950، عێراق لە ساڵی 2003 و لیبیا لە ساڵی 2011.

شەڕەکانی دژ بە کۆڵۆنایزکردن لە ساڵانی 1950 و 1960 – لە کینیا، مالایا، عەدەن و قوبرس – بەکارهێنانی بەربڵاوی ئەشکەنجەدان و زۆرجاریش ئۆپەراسیۆنی زیانبەخش بۆ ئاوارەبوونی ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتوانی ناوچەکە لەخۆگرتبوو.

لە مالایا لە نێوان ساڵانی 1948 بۆ 1960 هێزەکانی بەریتانیا سەدان هەزار کەسیان لە کەمپە تەلبەندکراوەکاندا پێچاوەتەوە و بەندکردووە و ناوچە گوندنشینەکانیان بە توندی بۆردومان کرد و پەنایان بۆ پڕوپاگەندەی بەرفراوان برد بۆ سەرکەوتن لە ململانێکاندا. 

 دڕندەیی برریتانی لە شەڕکردن لەگەڵ هێزەکانی ‘ماو ماو’ لە کینیا کە داوای سەربەخۆیی خۆیانیان دەکرد، بووە هۆی مردنی دەیان و ڕەنگە سەدان هەزار کەس، زۆرجاریش بەهۆی برسێتییەوە  لە ئۆردوگاکانی زۆرەملێ ئەمە ڕووی داوە.

جێگیرکردنی هێز وەک ڕۆتینێک لە ماوەی دەیان ساڵدا بەردەوام بووە، بەتایبەتی بۆ پشتگیریکردنی ڕژێمە پەسەندکراوەکان، خوازراوەکانی بریتانیا. بەردەوامیش هێزی چەکدارییان ڕەوانە دەکرد لەوانە بۆ  عومان (1957)، نیاسالاند (ئێستا مالاوی، 1959)، برۆنی  [Brunei ] (1962)، ئەنگویلا (1969) و ئوردن (1970)  بۆ بەهێزکردن و داکۆکیکردن لە حکومەتەکانی دۆست و لایەنگری بریتانیا کە بەهۆی سەربەخۆیی یان بزووتنەوە جەماوەرییەکانەوە هەڕەشەیان لێدەکرا.

لە ساڵی 1964 هێزەکانی بریتانیا یاخیبوونی سوپای لە سێ وڵاتی یەک لە دوای یەکدا لە ڕۆژهەڵاتی ئەفریقا – کینیا، ئۆگاندا و تانزانیا – دابەزاند بۆ پاراستنی  حکومەتەکانی کە لایەنگر و دۆستی ی بریتانیا بوون ، هەر زوو دوای ئەوەی سەربەخۆبوون.  

لە ساڵانی1945- 46 هێزەکانی بریتانیا دەستوەردانیان لە ڤێتنام و ئەندەنوسیا کرد بۆ دامەزراندنەوەی کۆنترۆڵی فەرەنسی و هۆڵەندییەکان لەوێ.

لە ڤێتنام  بریتانییەکان سووپا بەزیوەکەی ئیمپراتۆری ژاپۆنیان چەکدار کرد تاکو  شەڕ لەگەڵ هێزەکانی لایەنگری سەربەخۆیی بکەن.

هەر لەو سەروبەرەدا بوو کە هێزەکانی بریتانیا هەوڵیان دا دژایەتی لەگەڵ دەسەڵاتی کۆمۆنیستی کە لە ئەلبانیا و ئۆکرانیا و وڵاتانی باڵتیک سەریان هەڵدابوو بکەن، بەڵام  ئۆپەراسیۆنەکان هەر هەموویان شکستیان هێنا و نەیانتوانی ڕێگری لەم وڵاتانە بکەن کە نەکەونە  ژێر کۆنترۆڵی کۆمۆنیستەکانەوە.

لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، حکومەتی مارگرێت تاچەر گەورەترین ئۆپەراسیۆنی نهێنی برریتانیای دوای جەنگ تا ئێستا ئەنجامدا، لە پشتیوانیکردنی جەنگاوەرانی موجاهیدینەکان  بۆ بەرەنگاربوونەوەی داگیرکاری سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان.

42 کودەتای بریتانیا لە ساڵی 1945ەوە

دۆکۆمێنتە ئاشکرابووەکان دەریانخستووە کە بریتانیا لە دوای کۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووەمەوە زیاتر لە 40 هەوڵ وپلانی لابردنی حکومەتە بیانییەکانی لە 27 وڵاتدا داوە یاخود جێبەجێ کردووە.  لەم هەوڵ و پلانانەدا دەزگا هەواڵگرییەکان و دەستێوەردانی سەربازی نهێنی و ئاشکرا و کاری تیرۆرکردنی بەخۆوەگرتووە.

ڕەنگە ناسراوترین کودەتا کە لەلایەن تۆڕی سیخوڕی بریتانیاوە لە دوای ساڵی 1945ەوە ئەنجامدرابێت، ڕووخاندنی حکومەتی ئێران بووبێت کە بە شێوەیەکی دیموکراسی لە ساڵی 1953دا هەڵبژێردرابوو کە بە ئۆپەراسیۆنێک کە لەگەڵ سی ئای ئەی پلانی بۆ دانرابوو.   ئەمە جگە لەوەی بریتانیا هەر لە دوای کۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووەمەوە لانیکەم 41 هەوڵی دیکەی ڕووخاندنی حکومەتەکانی داوە.

ساڵی 1953 لە ڕاستیدا ساڵێکی سەرقاڵیی بوو بۆ پلاندانەرانی کۆشکی سپی  هەر لەو کاتەدا لە لابردنی  محەمەد موسەدەق لە حوکمڕانی،  پاپۆڕێکی چەکداریان نارد بۆ ڕووخاندنی حکومەتی هەڵبژێردراوی دیموکراتیک لە گویانای [Guiana ] بەریتانیا، بە سەرۆکایەتی ناسیۆنالیستی جەماوەری چێدی جاگا [Cheddi Jagan].

هاوکاتیش  لە دەوڵەتێکی دیکەی ئەمریکای لاتین کە گواتیمالا بوو، ئۆپەراسیۆنی پڕوپاگەندەی دژە حکومەتیان بەرەوپێش دەبرد.  ئەو هەڵمەتەی بریتانیا زەمینەی بۆ ڕووخاندنی حکومەتێکی قەومی دیکە و حکومەتێك کە هەڵبژێردرا بوو، لە سەردەمی جەیکەبۆ ئاربێنزدا [Jacobo Arbenz]  ئامادە کرد کە ئەندازیاری سی ئای ئەی بوو لە ساڵی1954دا.

وەک ئەوەی ئەم هەموو هەوڵ و پیلاگێڕیانە بەس نەبێت، کارمەندانی نهێنی بەریتانیا لەو کاتەدا سەرقاڵی پلاندانان بوون بۆ لابردن و تیرۆرکردنی سەرۆکی میسر، جەمال عەبدولناسر لە پلانی جۆراوجۆردا، دوای ئەوەی ناسر دەسەڵاتی گرتە دەست لە شۆڕشێکی ناسیۆنالیستی ساڵی 1952دا .

http://www.zaherbaher.com/جەنگە-نهێنییەکانی-بریتانیا

مانگرتنی تیمی ئیسعافەکانی بریتانیا

23/01/2023

ئەمڕۆ 2 شەمە بۆ جارێکی دیکەش 15 هەزار لە تیمی ئیسعافەکانی بریتانیا مانیان گرتەوە سەبارەت بە زیادکردنی کرێ و مووچەیان و باشکردنی بارودۆخی سەر کاریان.

مانگرنتی ئەوان یا دکتۆرەکان یاخود پەرستیارەکان [ نێرسەکان] لە پێناوی پاراستنی ژیانی هەزاران نەخۆشدان ، ئەوان ماندەگرن تاکو ژمارەی نەخۆشەکان و مردنەکان کەمبکەنەوە .  سیستەمتی تەندروستی بریتانی کە لە 1ی مانگی تەمووزدا 75 ساڵ تێدەپەڕێت بەسەر دروستبوونیا ساڵ بەساڵ خراپتر دەبێت . بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ ژمارەی ئەوانەی کە ساڵی پار ، 2022 لە بەشی فریاکەوتن [ ئیمێرجنسی] 350 هەزار نەخۆش ڕاگیراون بۆ ماوەی 12 سەعات یا زیاتر تاکو دکتۆر پشکنیان بۆ بکات و بریاری مانەوە و داخڵکردن بە خەستەخانەیان بۆ بکات .  ئەم ژمارەیە لە ساڵی 2015 دا تەنها 1306 نەخۆش بۆ ماوەی 12 سەعات چاوەڕوانیان کردوە لە ساڵی 2019 دا ئەم ژمارەیە بەرزبووەتەوە بۆ 8270 نەخۆش.

کاتێک کە مارگرێت تاچەر هاتە سەر حوکم لە ساڵی 1979 دا سیستەمی تەندروستی بریتانیا وردە وردە بەرەو خراپی ڕۆیشت هەر بە کەمکردنەوەی بوجەکەی تاکو بەتایبەتیکردنی هەندێك لە بەشەکانی .  بڕی ئەو پارەیەی کە بۆ سیستەمی تەندروستی سەرفکراوە لە ساڵی 1948 وە تاکو 2010 تەنها لە سەدا 3.7 بووە لە ساڵێکدا .  لە ساڵی 2001 وە بۆ ساڵی 2010 کە حیزبی لەیبەر [ کرێکاران] لەسەر حوکم بوون لە سەدا 7 یان بۆ سەرفکردووە ، بەڵام کە حیزبی تۆری [ موحافیزین ] هاتە سەر حوکم تەنها و تەنها لە ساڵێکدا لە سەدا 1.4 یان سەرفکردووە.

ئەمە جگە لەوەی بە بەراورد بە فەرەنسا و ئەڵمانیاو نەرویج و  هەندێکی دیکە لە وڵاتانی ئەوروپا بری ئەو پارەیەی کە بۆ بەشی تەندرستی یاخود  هەر تاکێکی کۆمەڵی بریتانی سەرفدەکرێت زۆر کەمترە لەو وڵاتانەی ناوم هێناون .

بێ گومان ئەگەر حکومەت ئامادە نەبێت لەگەڵ نقابەی بەشە جیا جیاکانی سیستەمی تەندروستیدا ڕێکبکەوێت موچە و کرێیان بۆ زیاد بکات ئەوە مانگرتنی دیکەشی لە مانگی ئایندەدا بەدوادا دێت هەر وەکو لە ئێستاوە ڕۆژەکان دیاریکراون.

%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: