23/03/2024

پەنامە وڵاتێکی جوان و سروشتی سەرنجڕاکێشی بۆ گەشتکەران هەیە .  لە سەدا 50ی خەڵکەکەی تەمەنیان لەژێر 40 وەن ، سێیەکی ئەمانە تەمەنیان لە خوار سی ساڵییەوەیە، پەنەما لە سەدا 32ی دارستانەکەی بڕاوە و لە سەدا 68ی ماوە .

حوکمرانانی ئەوێ وەکو زۆربەی هی وڵاتانی دیکە دەستەیەکی سیاسی شکستخواردوی دز و گەندەڵن کە ئەوەی لایان گرنگە باخەڵی خۆیان و خۆشگوزەرانی خێزان و ئەوانەن کە وەلایان بۆ دەبن .

کەنەدە بەناوبانگە بە کانی مس کە سامانێکی گەوەرەی وڵاتە و هەندێك لە کۆمپانیا گەورەکان بە تایبەتی کەنەدییەکان سەریان تێکردووە. لاوان و گەنجان دەڵێن نەوەی کۆن ناتوانێت و نازانێت حوکم بکات و لە پێداویستییەکانی ئەوان و ژینگە  تێناگەن و غەرقن لە گەندەڵی و دزییدا.  لەبەر ئەمە  باوەڕیان وایە کە کاتی ئەوە هاتووە کە ئەوانە لاببرێن نەوەی نوێ حوکم بکات.  ئەمان کاندیدی هوشیاری ژینگەیان هەیە . 

لە مانگی ئۆکتۆبەری ساڵی ڕابردوودا لە شاری پەنەما دژی پارتی دەسەڵاتدار خۆپیشاندانێک ئەنجامدرا. ئەوە وەک ناڕەزایەتییەک دژی گرێبەستی حکومەت لەگەڵ یەکەمین کۆمپانیای کانزاکانی کوانتەمی کەنەدا دەستی پێکرد، دژ بە گەندەڵی و خراپی سیاسییەکان گەشەی کرد.

لە مانگی ئۆکتۆبەردا، حەوت مانگ پێش هەڵبژاردنە گشتییەکانی پەنەما، هەزاران گەنجی ژینگەپارێز بە شەقامەکانی شاری پەنەمادا ڕێپێوانیان کرد و داوای داخستنی کانێکی مسی چاڵ کراوەیان دەکرد، کە یەکێکە لە گەورەترین کانەکان. ئەوان دروشمی “زێڕی پەنەما سەوزە” و “زبڵدانی PRD“یان بەرزکردەوە – کە ئاماژەیە بۆ پارتیدۆ ڤۆلۆسیۆناریۆ دیمۆکراتیکۆ (پارتی شۆڕشگێڕی دیموکراتیک)ی حوکمڕان، کە لە مێژە هەیمەنەی سیاسی بەسەر وڵاتەکەدا هەیە. زۆری نەخایاند، کەسانی دیکە لە سەرانسەری کۆمەڵگەی پەنەما پێیانەوە پەیوەست بوونەوەوە و بەشداریان کرد لەوانە : خەڵکە ئەسڵییەکەی پەنەما ، کرێکاران، خوێندکاران و کارگەرەکانی ئینستاگرام، وەك ناڕەزاییەکی ژینگەیی دەستیپێکرد دژی ڕێکەوتنەکە لەگەڵ کۆمپانیایەکی لقێکی ناوخۆیی کۆمپانیای فەرست کوانتەم مینەراڵزی کەنەدیی. ناڕەزاییەکە لە خۆیدا بوو بە ناڕەزایی بە کۆمەڵیی دژ بە حکومەت و گەندەڵی دامەزراوەکان.

بەڵام ئەو گەنجانە کە بە چالاکییەکانیان ئەوەیان کرد تەنها وەک هەنگاوێکی یەکەم بەرەو پەنەمایەکی نوێ دەیزانن کە پارکە نەتەوەییەکان و دارەستان و و جەنگەڵ و کەناراوەکانی وڵاتەکە و تواناکانی وەک شوێنێکی گەشتیاری و ناوەندێکی وزەی سەوز لە باوەش بگرێت. لە ٥ی ئایار کە ڕۆژی هەڵبژاردنە، هیوادارن دەست بکەن بە بنیاتنانی ئەو داهاتووە.

ڤامڤاس، کە گەنجێکی چالاکوانە دەڵێت: “دوای بڵاوبوونەوەی ناڕەزایتەتی کۆمەڵایەتی لە مانگی ئۆکتۆبەردا، زۆرێک لە گەنجانی دیکە هاوڕان لەسەر ئەوەی کە دەبێت دەنگەکانمان بەکاربهێنین“. ئاماژەی بەوەش کردووە، “ئەوانەی حوکمڕانیمان دەکەن لە نەوە کۆنەکانەوەن – و زۆرێک لە گرنگی گرنگیدان بە سامانە سروشتییەکان نازانن. مێژوویەکی دوور و درێژی چینێکی سیاسی شەرمەزار و گەندەڵ هەیە”.

21/03/2024

دەوڵەت و دەوڵۆتکەکانی کەنداو بە تایبەت سعودییە و قەتەر کرێکاری بێیانەی  زۆر زۆری لێیە کە لە بەگلادش و نیپاڵ و شوێنی دیکەوە بۆ دابینکردنی بژێوی بۆ خۆیان و خێزانەکانیا کۆچیان کردووە بۆ ئەوی .

بە گوێرەی داتایەکی نوێ 2.5 ملیۆن کرێکاری بەنگلادشی لە ئێستادا لە سعودییەن کار بۆ پرۆژەی ئامادەکاری  کاسی جیهانی 2034 دەکەن یاخود لە کێڵگە نەوتییەکان و ماڵەکاندا کار دەکەن .  هەر یەك لەمانە بۆ ناردنیان بۆ ئەوێ لانی کەم 3،750 پاوەندی بریتانییان داوە و زیاتر لە نیو ملیۆنیان تا بیناقاقایان قەرزارن. وەکو لە وێنەیەکدا دەبێرێت هەموو ئەو خەڵکە لە بەردەم سەفارەتی سعودییەدان لە  ‘دەکا’ چاوەڕوانی وەرگرنتنی دۆکۆمێنت و مۆڵەتی چوونیان بۆ ئەوێ دەکەن.

کرێکارانی هەژاری بەنگلادشی و نیپاڵی هیچ جۆرە مەهارەیەکی کارکردنیان نییەو بۆیە کە دەچنە ئەوی هەرچی کارە خراپ و مەترسیدارەکانە ئەوان دەیکەن کە ڕۆژانە لە نێوانی 12 بۆ 18 سەعات کار دەکەن  .  بە هۆی کردنی ئەو کارانەشەوە لە نێوانی 2008 و 2022 هەر لە سعودییە 13،685 کرێکاری بەنگلادشی گیانیان لە دەستداوە کە درێژی تەمەنیان لە نێوانی 30 و 60 ساڵدان بەڵام زۆربەیان لە تەمەنی 44 ساڵیدا لەژێر فشاری ئیشدا دەمرن . هەر لە ساڵی 2022 بە تەنها 1502 کرێکار بە هۆی کاری سەختەوە گیانیان لە دەستداوە کە دەکاتە زیاتر لە 4 قوربانی لە ڕۆژیكدا.  ئەوەشی کە تێبینی دەکرێت لە شەهادەی وەفاتیاندا هەمووی نوسراوە بە سروشتی مردووە ، نەخۆشی دڵ ، مێشك، کتوپڕی ، هۆکارەکەی نەزانراوە…. تد .  لە نیوانی مانگی کانوونی دووەمی 2022 و ئۆکتۆبەری ئەو ساڵەدا لە سەد 76 قوربانییەکانی بەنگلادش لە سسعودییە هۆکاری مردنەکەیان لە لایەن دەسەڵاتدارانی بەنگلادشەوە بە ” سروشتیی” لە قەڵەم دراوە،  ئەمە لە کاتێکدا کە هەر یەك لەو کرێکارانەی پێش ئەوەی بچن بۆ ئەوێ بە گوێرەی یاسای سعودییە دەبێت تۆماری تەندرستی و لەشساغی تەواویان هەبێت دەنا ڕێگایان پێنادرێت .

بەداخەوە کە ئەو کرێکرانە بیتاقەکانیان تەنها یەك سەرییە واتە لەم سەرەوە بە زیدندویەتی دەڕۆن و لەو سەرەوە بە مردوویی دەگەڕێنەوە بۆ ناو خێزانیان . لە یەكێک لە وێنەکاندا دەبینی چەند ئیسعافێك لە فڕۆکەخانە ڕاوەستاوە و چاوەڕوانی گواستنەوەی جەنازەکان دەکەن .   لەگەل ئەوەشدا نە حکومەتی بەنگلادشی و نە سعودییە و نە فیفا دەربەستی هیچ نیین، کە ئەمە ئەگەر کرێکارانی وڵاتێکی دەوڵەمەندی پیشەسازی بووایە جۆرێکی دیکە مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرا و وەکو کەرد دەلێت قیامەت هەڵسابوو.

زاهیر باهیر

18/03/2024

کولتور چییە؟ کولتور کۆمەڵە ئاداب و هەڵسوەکەوت و تێڕانینییکی هاوبەشی کۆمەڵێك خەڵکە وەکو پێوەرێكی کۆمەڵایەتی دایانناوە کە گرنگ نییە زۆر بن یا کەم کە لە شوێنیکدا جێگیر بوون.  هەرگیز کۆمەڵەکانی بەشەرییە بێ کولتور نەبوون چونکە پێداویستی ژیان و هەڵکردن بە یەکەوە و هەندێ کاری هاوبەش و چەندەها شتی دیکە زەروورییەتی دانانی جۆرێك لە یاسا و ڕێسای بەسەردا سەپاندوون.

ئاین چییە؟ ئاین بڕوا و ئیمانێکە کە خودی ئەو کۆمەڵە کەسە بۆ خۆیانی دیاری دەکەن و دروستی دەکەن  کە ئاسوودە و ئارامییەك دەداتە ڕۆحیان، ئیدی ئەوەی کە بڕوایان پێی هەبووە بینراوە یا نەبینراوە، هەستپێکراوە یاخود هەستپێنەکراو گرنگ نەبووە.  مێژوی ئاین و ئاینەکان لە چاو مێژوی کولتوری کۆمەڵەکاندا هەر زۆر زۆر نزیکە.

ماوەیەکی زۆری پێچووە کە دین/ئاین ببیتە بەشێك لە کولتوری خەڵکەکە، کۆمەڵەکە. پاشان ئەمیش بووەتە بەشێك لە داب و نەرێتی کۆمەڵ و کۆمەڵاتی ئەو کۆمەڵە ، بەڵام هەرگیز ئاین لە ململانێد نەبووە کە پاوانەی کولتور بکات، بەڵکو هاوسەنگی و ئاشتەواییەکی زۆر هەبووە لە نێوانیاندا ، هەر لەبەر ئەوەش کەس زۆری لە کەس نەکردووە و فشاری نەخستۆتە سەر ئەوی دیکە. 

بێ گومان بە تێپەڕینی زەمەن و قۆناخەکانی بەشەرییەت کارایی لەسەر هاوسەنگی نێوانی کولتور و ئاین دانراوە.  کۆمەڵگەی کوردی هەتا کۆتایی پەنجاکان-یش ئاین و کولتور لای ئاوێتە بووە و هەوڵی ئەوەی داوە کە تەنانەت  ئایەت  و وتە شەرەنگێزەکانی موحەمەدی پەیامهێنەریش ڕەتبکرێتەوە بۆیە نە لە مزگەوتەکاندا و نە لە ماڵ و نە لە قوتابخانەکاندا زۆربەی کات ئایەتە باشەکانی قورئان و وتە باشەکانی موحەمەد باسکراون و ناوهێنراون.  کەس مەبەستی نەبووە کە دین بکاتە داردەستێك بۆ مەبەستی دەسەڵاتخوازیی .

لە سەرەتای شەستەکانەوە و دواتریش بەهاتنی ئاخوندەکانی ئێران بۆ سەر حوکم، ڕێڕەوی دین لە بەشێك لە کولتوری کۆمەلایەتی و تا ڕادەیەك لەوەی لاوەکی بێت گۆڕدرا .  بە واتایەکی دیکە پەیوەندی نێوانی کولتور و ئاین / دین لە هاوسەنگی دەرچوو و ململانێیەکی تووندوتیژ کەوتە نێوانیانەوە تاکو دین سەرکەوێت بەسەر کولتوردا، بە مانایەکی دیکە لە بری ئەوەی کە دین وەکو بەشێك لە کولتوردا بمێنێتەوە ئاشتەوایی نێوانیان بەردەوام بێت بۆ خزمەتی کۆمەڵ، دین هەوڵی پاوانەکردنی کولتوری دا و ویستی خۆی ببێتە سەرەکی و کولتور ببێتە بەشێك لێی .  بەمشێوەیە ڕۆیشت تاکو بە گوێرەی دین داب و نەرێتی کۆمەڵایەتی و کاروباری ڕۆژانە و مامەڵە و پەیوەندی کۆمەڵایەتی بسەپێنرێت بەسەر کۆمەڵدا .

بە داخەوە کە سەرەنجام دین بەسەر کولتوردا سەرکەوت و ئەو هەموو کارەساتە دڵتەزێنانەیان بۆ بەشەرییەت هێناوە کە کۆمەڵگەی ئیسلامی لە هەموو شوێنێکی ئەم جیهانەدا پێوەی دەنالێنێت.

ەمەسووری کڵاوقووت

خراپ نییە گەر گوێی لێبگیرێت لە مێژوی چەند ساڵێك ئاگەدار بیت

https://vm.tiktok.com/ZGeffk4aw

16/03/2024

پێشتر بە پۆستێك  قسەمان لەسەر ئەمە کردووە و بە ئامارەوە نیشانمان داوە کە دوای ڕوداوەکەی 7ی ئۆکتۆبەری ساڵی پار مەیلی ڕایسستی و هەراسانکردنی ڕایسستیانە بەرانبەر بە موسڵمانان و جوولەکەکان لە زیاد بووندایە .

ڕۆژ بە ڕۆژ ئەم دیاردە قێزەوەندە لە برەودایە و لە ئێستاشدا وەزیر و ئەندام پەڕلەمانتارەکانی حیزبی موحافزین ، حیزبی حاكم ، هەروەها هەندێك لەوانەشی کە هاوکای پارەیان بە حیزبی موحافیزین کردووە کە یەكێك لەوانە کە ناوی فرانک هێستەیەر ئیرلەندییە هەر لە ئەمساڵدا 10 ملیۆن پاوەندی بەخشیوە بەو حیزبە .

پرسەکە لێرەشدا ناوەستێت بەڵکو لەناو ئەندامانی حیزبەکەشدا بووەتە  دیاردەیەکی باو . لە 521 ئەندامی حیزبی موحافیزین لە سەدا 58 یان دەڵێن ئیسلام هەڕەشەیە لەسەر ڕێڕەوی ژیانی بریتانییەکان.  تەنها لە سەدا 18یان دەڵێن ئەم دوانە جووتن ، واتە ئیسلام و ڕێڕەوی ژیانی بریتانییەکان [ دیارە بەشێکی ئەمانە ئەندامە موسڵمانەکانی ناو حیزبە] . نیوەشیان بروایان وایە بەشێك لە شارەکانی ئەوروپا لەژێڕ کۆنترۆڵی یاسای شەریعەتدایە زۆنی نەڕۆیشتنی غەیرە موسڵمانە ، تەنهاش یەك لەسەر پێنجی ئەندامەکان باوەڕیان وایە کە ڕاگەیاندنەکە هەڵەیە. ئەندامەکانی حیزبی موحافیزین دووجار زیاتر دیدی نەرێیانەی بۆ ئیسلام هەیە، کە بەڕێژەی سەدی دەکاتە لە سەدا 40 ی ئەندامان.

لە ساڵی 2020 دا هەمان ڕاپرسی لە نێو ئەندامانی حیزبی موحافزین دا کرا تەنها لە سەدا 47 ڕایان وابوو کە ئیسلام هەڕەشەیە لەسەر ڕێڕەوی ژیانی بریتانییەکان بەڵام ئێستا ئەو ڕێژەیە سەرکەوتووە بۆ لە سەدا 58.

هەر ئاواش بە گوێرە ڕاپرسییەك لە لایەنی کۆمەڵی ” هیوا نەك ڕک و کینە”  کە لە نێوانی 25 هەزار کەسدا کراوە ، لە سەدا 43 یان وتویانە کە بریتانیا لە لێژی و تلبوونەوەدایە ،  واتە بەرەو خراپتر ڕۆیشتوە ، لە سەدا 6 یان دەڵێن ڕژێمەکە باش بەرێوە دەبرێت و لە سەدا 79 یان دەڵێن ” سیاسییەکان گوێ لە خەڵکی وەکو من ناگرن “

لە لایەکی دیکەوە پرسیاری  ئەوە کراوە کە ئایا دەنگدەرانی حیزبی موحافیزین هەر عاشقی دیمۆکراتین ، لە سەدا 48ی ئەوانەی کە جاری پێشتر دەنگیان بۆ حیزبی موحافیزین داوە حەز دەکەن کە ” سەرکردەیەکی بەهێز و یەكلاییکەرەوەیان هەبێت کە گوێ بە دەنگی پەڕلەمان نەدات و پشتگوێی بخات یاخود پەسەندی نەکات ” سێیەکی ئەو 25 هەزار کەسە دەڵێن ” لە هەندێك بارودۆخدا بەکارهێنانی تووندوتیژی زەروویە بۆ بەرگرییکردن لە شتێك کە باوەڕی بەهێزت پێی هەیە”

دژ بە پانابەران کۆچ هێنەران بە بەراورد بە سالی 2022 بە ڕێژەی لە سەدا 20 سەرکەوتووە.   سەبارەت بە کێشەی خۆرهەڵاتی ناوەند ، لە سەردا 38ی ئەمانە لایەنگری لایەنێکیان دەکەن ، لە سەدا 22 لەگەل فەلەستینییەکاندان و لە سەدا 16 لەگەرڵ ئیسرائیل دا ، لە سەدا 27 یش لایەنگری هیچ لایەکیان ناکەن. 

15/03/2024

دوێنێ لە بریتانیا پێناسەی نوێی فەرمی سەبارەت بە ” تودندووتیژی” بە پەڕلەمانتاران وترا و ئیتر ئەمە ڕێسا و یاسایەك دەبێت کە بە گوێرەی ئەوە مامەڵە لە گەڵ گروپە تودندڕەواکان دەکرێت.

پێش ئەوەی بێمە سەر کرۆکی بابەتەکە، پرسیارێك دێتە پێشەوە:  ئایا لە حکومەت ، دەوڵەت لە دونیادا توندووتیژتر هەیە؟ ئایا ئەوە کە لە دونیادا ڕوودددات دەوڵەت باعیسی نییە ؟ هەژاری ، بێ کاری ، بێ شوێن و جێگایی ، نەخۆشییەکان ، دروستکردنی گروپە تووندڕەوەکان، شەڕی نێو گەلان دەوڵەتان یاخود شەڕی ناوخۆ ، سەرچاوەی ڕایسیسزم ، فاشیسزم ، هەڵاواردان  دەیان کەم وکووڕی دیکەی نێو کۆمەڵ، دەیەها نادادوەری کۆمەڵایەتیی، نەبوونی یەکسانیی …. هەمو ئەمان کێ دەیکات و کێی لە پشتەوەیە بە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ؟  ئەگەر دەوڵەت نییە کە پایەی سەرەکی سیستەمەکەیە؟!!

لەگەڵ ئەو بڕە پێناسەی کە من لەسەرەوە کردم بۆ دەوەلەت ،  کەچی هێشتا ئەو پێناسە بۆ توندووتیژی دەکات !! دونیایەکی سەیرە گوڵم…

ێناسەکە چۆن گۆڕاوە؟ پێناسە نوێیەکە چەق و دیقەت دەخاتە سەر ئایدۆلۆژیای گروپەکە ، کەسەکە ، لایەنەکە کە پێشتر ئەو تەرکیزە لەسەر کردار و هەڵسوکەوتەکانی گروپ و کەسەکان بوو کە دەگەڕێتەو بۆ ساڵی 2011.

پێناسە کۆنەکە  بۆ ‘ توندووتیژیی-توندڕەویی:  بەم شێوەیە :  “دژایەتی چالاکانە بەرامبەر بە بەها بنەڕەتییەکانی بەریتانیا، لەوانەش دیموکراسیی، سەروەری یاسا، ئازادیی تاک و ڕێزگرتن و لێبوردەیی یەکتر بۆ باوەڕ و بیروباوەڕە جیاوازەکان“.

 پێناسە نوێیەکە دەڵێت توندڕەوی – توندووتیژی “بەرەوپێشبردن یان پێشخستنی ئایدۆلۆژیایەک کە لەسەر بنەمای توندوتیژیی، ڕق و کینە یان لێبوردەیی دامەزراوە، کە ئامانجی ئەوەیە: 1- ماف و ئازادییە بنەڕەتییەکانی ئەوانی دیکە نکۆڵی لێبکات یان لەناوببات؛ یان 2-  تێکدان، هەڵوەشاندنەوە یان گۆڕینی سیستەمی دیموکراسی پەرلەمانی لیبڕاڵ و مافە دیموکراسیەکانی بەریتانیا؛ یاخود 3 – بە مەبەست ژینگەیەکی ڕێگەپێدراو بۆ ئەوانی تر دروست بکەن بۆ بەدەستهێنانی سەبارەت بە ئەوەی سەرەوە : یەک و دوو”

ئەو گروپانەی کە دەخرێنە ژێر چاودێرییەوە کە ‘ توندووتیژن- توندڕەون’ ئەمانەن. من بە ئینگلیزی وەکو خۆیان دای دەنێمەوە. ئەوەی مەبەستێتی دەتوانێت بیدات لە گۆگڵ بۆ وەرگێڕانی بۆ کوردی یا عەرەبی .  گروپەکانی کە بریارەکە دەیانگرێتەوە:

the far-right groups the British National Socialist Movement and Patriotic Alternative and the Muslim groups the Muslim Association of Britain, Muslim Engagement and Development (Mend) and Cage

ئەو ڕێکخراوانەی دیکە کە ناوەکانیان دزەیپێکراوە و بە ئەگەرێکی زۆرەوە دەچێتە چوارچێوەی پێناسەکە بریتین لە برادەران و  دۆستانی ئەقسا، 5 پایەکە و فەلەستین ئەکشن.

هەروەها ڕێگانادرێت کە وەزیرەکان و بەرپرسان دیمانە و قسە و پەیوەندی بکەن لەگەڵ هیچ کام لەو ڕێکخراوانە.

ئایا ئەمە هەنگاوێکی باشە بۆ بنەبڕکردنی توندووتیژیی – توندڕەویی ؟

بەڕای من ئەمە جگە لەوەی کە ئەم چوارچێوەیە دواتر زۆر گروپ و لایەنی دیکە دەگرێتەوە تا وای لێدێت کە زۆرینەی گروپەکان دەچنە لیستی ڕەشەوە، هاوکاتیش   ئەمە پێچەوانەی ئەم بڕیارە دەچنێتەوە.  هەر بۆ نموونە فشاردانان و پاڵنان بەو گروپانەوە کە بکەونە پەراوێزەوە و قسەنەکردن لەگەڵیانا و بڕینی پەیوەندی لە تەکیاندا زیاتر هانیان دەدات بەوەی کە بە ئاڕاستەی توندووتیژیدا بڕۆن لەبری هاتنیان بەرە و ئاشتی ئاشتەوایی ، هانیان دەدات کە زیاتر پەیوەندی لەگەڵ گروپی تووندڕەو و تیرۆرییستیدا دروست بکەن بە تایبەت گروپ و کۆمەڵە ئیسلامیەکان.

ئەگەر حکومەت بیەوێت هەژموون و کارایی توندووتیژی کەم بکاتەوە ئەوە دەبێت لانی کەم ئەو هەنگاوە بچوک و ئاسایانە بنێت کە من لە پۆستی پێشوومدا هەندێکیانم لیستم کردون.

12/03/2024

ئەوە نزیکەی سێ هەفتەیە 12 هەزار لە دکتۆرەکانی کە لەژێر چاودێری دکتۆرە ئەزمووندار و شارەزاکاندا کە لە زیاتر لە 100 خەستەخانەدا کار دەکەن  کار دەکەن لە مانگرتندان .  مانگرتنەکانیان گەیشتۆتە ئاسێکی زۆر ناسك یەكلاکەرەوەدا پاش ئەوەی کە وەزیری تەندروستی ئەوێ کەوتۆتە جێ بەجێکردنی هەڕەشەکانییەوە.

لە ئێستادا وەزیری بەشی تەندروستی دەڵێت 4،900 لەو دکتۆرانەی کە مانیان گرتوو  بروانامەی کارکردنیان لێدەسێنریتەوە گەر بەردەوامبن لە مانگرتنەکانیان ،  هاوکاتیش دوای ئەوەش 3 مانگ هەڵپەساردنی کارکرنیان و بەدواداێت کە ئەمەش دواخستنی یەك ساڵیان بۆ ئەوەی ببنە دکتۆری خاوەن ئەزموون و تایبەتمەند بە نەخۆشییەکان دوا دەخات.

ئەم 12 هەزار دکتۆرە کە لە سەدا 93 ی تەواوی هەموو دکتۆرەکانی وەك خۆیان پێکدەهێنێت دەڵێن زیادبوونی  2000 دکتۆری تر لە ساڵی 2025 وە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی بەتەنگەوەهاتن و خزمەتکردنی نەخۆشەکان لە لایەن دکتۆرەکانەوە لەبەر ئەوە داوای موچەی زیادە دەکەن. 

وەزیری تەندروستی لە ئێستادا هەوڵ دەدات کە  20 دکتۆری نەشتەرگەریی و 138 دکتۆری ئاسایی  لە بەشی سوپا بهێنێت تاکو کاری هەندێك لە دکتۆرەکانی مانگرتوو لە خەستەخانەکاندا بکەن .

بە داخەوە کە بە گوێرەی راپرسییەك لە سەدا 84ی بەشداربووان لایەنگری هاوردنی دکتۆری دیکە دەکەن و لە سەدا 43 داوای  سزادانی گەورە بەسەر مانگرتواندا دەکەن.

12/03/2024

زیاتر لە 50 گەنج لە چالاوانانی ژینگە  بەهاوکای زاناکانی بواری ژینگە بلۆکی پەڕلەمانی سویدیان لە ستۆکهۆڵم کردووە و گریتا سەندبێرگ-یش بەشداری کردووە. .

ئەم گەنجانە نوێنەرایەتی هیچ گروپێکی دیکە ناکەن بەڵکو هی خۆیان، هاوکاتیش گروپەکانی دیکەی ژینگەش هاوپشتییان دەکەن .  چالاکییەکەی ئەمان بەدوای بە ئەندامبوونی سویدەوە بە فەرمی لە هاوپەیمانی ناتۆدا  هات کە دوێنێ ئاڵای سویدی چووە ڕیزی وڵاتانی دیکەی ئەندامی ناتۆوە لە برۆکسل .

ئەمان دەڵێن تا ئێستتا سوید پێشەنگ بووە لە بواری ژینگەدا کاری زۆری لەسەر کراوە بەڵام بە بوونی بە ئەندامی ناتۆ ئەمە کاڵ دەبێتەوە و هێواش دەبێتەوە.

گریتا دەڵیت  “ بەداخەوە  کە سوید تایبەت نییە لە پشتگوێخستنی تەواوەتی قەیرانی کەشوهەوا، بە هیچ شێوەیەک وەک باری نائاسایی مامەڵەی لەگەڵدا ناکات. بەڵام چالاکانە هەوڵدان بۆ سەوزکردن و فریودان و درۆکردن بۆ ئەوەی وا دەرکەوێت کە ئەوان بەس کاردەکەن و بە ئاراستەیەکی دروستدا دەڕۆن، لەکاتێکدا لەڕاستیدا تەواو پێچەوانەکە ڕوودەدات”.

لەو بارەوە زیاتری وت ئاماژەی بەوەش کرد “سوید بە تایبەتی زۆر باشە لە سەوزایی و چوارچێوەدان بە خۆیان وەک پێشەنگی کەشوهەوا، لەکاتێکدا ئێمە دەردانی گازی ژەهراوی زۆر زۆرمان هەیە بە ڕێژەیەك بۆ هەر تاکێک ئەگەر هەموو دەردانی گازی ژەهراویمان لەخۆ بگرین، لەوانەش دەردانی گازی ژەهراوی لەسەر بنەمای بەکاربردن و بایۆجینیک و هتد و بەتایبەتی ئەگەر سەیری دەردانی مێژوویی گازی ژەهردار بکەین . بۆیە ئێمە بە هیچ شێوەیەک پێشەنگی کەشوهەوا نین”.

10/03/2024

لەگەڵ تێپەرینی ئەم ماوە درێژەدا لە یادی ڕۆژی جیهانیی ژنان دا هێشتا دەبینین خەتەنەکردنی کچان لە هەڵکشاندایە.

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ ئەم دیاردە قێزەون و دڕندەیە بەڕێژەی لە سەدا 15 لەم ساڵانەی دواییدا زیادی کردووە .  لە سالی 2016 دا 200 ملیۆن کچ خەتەنە کراون بە بەراورد بە ئاماری تازە لە ئێستادا کە سەرکەوتووە بۆ 230 ملیۆن کچ.

هەر بە گوێرەی ڕاپۆرتەکە لە  ئەو وڵاتانەی کە زیاتر ئەمە دەكرێت : صۆماڵیا، گیونیا، جیبۆتی، میسر ، مالیا، سۆدانە.  دیارە لە شوێنەکانی دیکەش دەکرێت بەڵام نەك بەو ڕادەیە.  ڕاپۆرتەکە بە جیا ژمارەی ئەو شوێنانەی کە ئەو دیاردەیەی تێدا باوە ئاوا باس دەکات : لە ئەفریقا 144 ملیۆن کچ ، لە ئاسیا 80 ملیۆن، لە ڕؤژهەڵاتی ناوین 6 ملیۆن .

لە ساڵی 2012 وە لە بریتانیا خەتەنکردن یاساخ کراوە ، بەڵام هێشتا یا بە دزییەوە دەکرێت یا دایکەکان کچەکانیان دەبەنەوە بۆ ئەو وڵاتانەی کە لێوەی هاتوون، لەوێ دەیکەن .