مەنهۆڵ

Zaher Baher

11/08/2025

هەرچەندە من نازانم بۆچی ناوی فلیمی مەنهۆڵ کە لە ڕۆژی ٣١ی تەموزەوە تا ئێستا لە ‘ ستی سینەما’ نمایش  دەکرێت  نووسەر و دەرهێنەرەکەی ئەو تایتڵەیان پێ بەخشیوە و دیارە ئەکتەرەکانیش پەسەندیان کردووە، بەڵام بینینی فلیمەکە گەر بە وردی سەرنجی بدەیت و دوای بکەویت، گەر تۆزێك بە ئاگا بیت لە بارودۆخی ئێستای کوردستان، لە گووزەرانی ژیانی دانیشتوان، لە نەبوونی موچە و کەمدەرامەتی کاسبکاران، لە زیادکردن و گرانبوونی وزەی نیشتمان ، لە نەبوونی ئاوی خواردن و گرانی نرخی تکتی چارەسەری نەخۆشان، لە بنیاتنانی ٢٠٠ ستی هەر لە سلێمانیدا بۆ پارە و سامان ، لە بوونی ئەو هەموو توندو و تیژییەی بەرانبەر ژنان،  هاوردەکردنی دەرمان و خواردنی ئێکسپایەر و لێ نەپرسینەوە لە باشی کواڵەتی  و ساخکردنەوەیان و بازرگانیکردنی بەسەر ژیانی خەڵکەوە، لە نەبوونی خزمەتگوزاری و سەلامەتی ڕێگاوبان و شەقامەکان ، زۆری بۆنی بەنزین و گاز و دووکەڵی سەیارە و پیسی وخۆڵبارین و بەپرسی ژینگە گوێنەدان… زۆری دیکە نە تووشی شۆک و نە بێ ئاگایش دەبیت لە بەکارهێنانی ئەو تایتڵە.

هەموو ئەمانە دروستیی بەکارهێنانی تایتڵی مەنهۆڵی ئەو فلیمەت بۆ پشتڕاست دەکاتەوە.  بۆمن ئەو تایتڵە: مەنهۆڵ ، مەنهۆڵی زێرابی کوردایەتی، مەنهۆڵی دەسەڵاتی خۆماڵی ، مەنهۆڵی حکومەتی کوردی و حوکمڕانێتی بەرەی نیشتمانی …. بەرەی ئۆپۆزۆسیۆنی کوردی … مەنهۆڵی ئەو زێرابانەی سەرەوەیە کە دەرهێنەری ئەو فلیمە لە ڕێگای هەندێك لە باشترین ئەکتەری کوردەوە نمایش دەکرێت کە هەڵدانەوەی ئەو مەنهۆڵەیە ، ئاوەڵاکردنی سەری ئەو زێرابەیە، بەباکردن و بە بۆنکردنی بۆنی پیسی کوردایەتی و حوکمڕانێتی کوردانە و خۆماڵیانەیە.

لەم فلیمەدا بە شێوەیەکی جوانی ناوازە، بەڵام ئازاراوی، زۆرێك لە گرفتەکانی کۆمەڵی کوردی لە لایەن ئەو ئەکتەرە بە توانایانەوە تا ئەو ڕادەیەیەی تێیاندا هەبووە تا ڕادەی پەرستن دەپەرسترێ ، هەر ئاواش تاڕادەی ڕک و کینە و قێزەوەندی دەبوغزێنرێت پیشان دراوە، کێشەی بینەران و ئەوانەشی کە نەیان بینیوە تێیدا وێنە کێشراوە، گرفتی بەدی و خراپی بژێوی تا ڕادەی فرۆشتنی پارچەیەك لە ئۆرگانی جەستە بۆ پێدانی پارەی دکتۆر و عیادە و پشکنین، ڕۆڵی مافیا، درۆ و دانی پارە بە  زانیاری هەڵە، نەبوونی بەهای مرۆڤ و مرۆڤایەتیی، دڵڕەقی و بێ بەزەیی باوك، دڵنەرمی و بەڕەحمی و میهرەبانیی، بێ مرۆیەتی و دڕەندەیەتی خاوەنخانوو، بەکارهێنانی بارخواریی و قۆستنەوەی هەژاری و نەدارایی تەنانەت بۆ سێکسیش،  نیشاندانی مەسەلی دروستی پێشینان ” تێر ئاگای لە برسی نییە”  جەوهەر و هەناو و دڵی دەسەڵات کە زۆر بێ باکانە دێت و دەچیت و کردنی خۆی ” بە کەڕەی شەربەت” لە هەموو ئەو گرفتە کۆمەڵایەتیانە کە هاووڵاتیانی تووشی بوون، ڕاستتر کە تووشی کردون … زۆری تر.

ئەم فلیمە ئەوەندە بەهای هەیە، ئەوەندە جوان چووەتە ناو گرفتە کۆمەڵاتییەکانەوە، ئەوەندە کارامانە و سەرکەوتوانە ئەکتەرەکانی ڕۆڵی خۆیانیان تێیدا دەبینن شیاوی ئەوەیە کە هەموو تاکێکی کۆمەڵگەی کوردی بیبینن .  لەسەرو هەموو ئەمانەشەوە  زۆر پێویستە کە لەسەر  هەموو شاشەی سینەمەکانی  وڵاتانی عەرەبی و ئەوروپا و ئەمەریکا بەژێرنوسی زمانەکانی دانیشتوانیانەوە نیشان بدرێت تاکو هەر هیچ نەبێت بەڵگەی ئەوە بداتە دەست کە دەسەڵات خۆماڵی و بێگانە، لیبراڵ و مافیا ، دیمۆکراتی و دیکتاتۆری تەنها و تەنها هاووڵاتیانیان هەر بۆ دەنگدان دەوێت، تاکو فەرماندەرەکانی خۆیان، ستەمکارەکانیان، هەڵبژێرن ، تاکو ڕوتیان بکەنەوە لە هەموو بەهایەکی مرۆڤایەتی و سەپاندنی هەموو کارەساتێکی جەرگبڕانە بە هەڵگیرسانی جەنگ و بێ کاری و بێ خانووبەرەیەتی تا ڕادەی کڕینی پەیوەندی کۆمەڵایەتی بە پارە و پایە و پلە، نیشاندەدات.

بۆ دروستیی هەموو ئەوانەی سەرەوە کە نوسراوە، هیوادارم خۆتان بە بینینی فلیمەکە ئەو ڕاستییەتان بۆ بسەلمێت کە ڕەنگە خۆتان لە ژیانی ڕۆژانەتاندا زۆر جار بەرکەوتنتان هەبووبێت.

چەند زانیارییەکی گرنگ لەسەر غەززە

Zaher Baher

28/07/2025

[ ئەمەی خوارەوە وەرگێڕانی بەشێكە لە ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەی گاردیان کە لەم ڕۆژانەدا بڵاوی کردەوە]

گردکردنەوەی داروپەردووی غەززە دەتوانێت ٩٠ هەزار تۆن دەردانی گەرمکەرەوەی هەسارەکان بەدەستبهێنێت پرۆسێسکردنی پاشماوەی وێرانکردنی ماڵ و قوتابخانە و نەخۆشخانەکانی ئیسرائیل دەتوانێت چوار دەیە بخایەنێت.

توێژینەوەیەک دەریخستووە کە ملیۆنان تەن داروپەردوو کە بەهۆی بۆردومانی غەززە لەلایەن ئیسرائیلەوە بەجێماوە، دەتوانێت زیاتر لە ٩٠ هەزار تەن گازی گەرمخانەیی دروست بکات و چوار دەیە دەخایەنێت بۆ لابردن و پرۆسێسکردن. توێژەران دەڵێن، وێرانکردنی ماڵ و قوتابخانە و نەخۆشخانە لە غەززە لە لایەن   ئیسرائیلەوە لانیکەم ٣٩ ملیۆن تەن پاشماوەی کۆنکرێتی لە نێوان ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣ تا کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ دروستکردووە، کە پێویستی بە لانیکەم ٢.١ ملیۆن بارهەڵگری فڕێدانی ئەو دار و پەردووە دەبێت کە ١٨ ملیۆن میل (٢٩.٥ ملیۆن کیلۆمەتر) لێدەخوڕن بۆ گواستنەوەیان بۆ شوێنەکانی فڕێدان.  تەنها پاککردنەوەی داروپەردووەکان گواستنەوەیان واتە بە لێخوڕینی  ناقیلەکان [تراکەکان] نزیکەی ٦٦ هەزار تەن  دووەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO2) بەرهەمدەهێنێت.

تا ئێستا وردترین پشکنینە بۆ کاریگەری کاربۆن و لۆجستیکی مامەڵەکردن لەگەڵ پاشماوەکان – کە لە غەززە هەزاران پاشماوەی مرۆڤی نەناسراو و ژەهرەکانی وەک ئاسبێستۆس و تەقەمەنی نەتەقیو دەشارێتەوە. توێژەران سەیری دوو سیناریۆیان کرد بۆ حیسابی خێرایی و کاریگەرییەکانی کەشوهەوای پرۆسێسکردنی پاشماوەی پیسنەکراو  کە دواتر دەتوانرێت بەکاربهێنرێت بۆ یارمەتیدانی بنیاتنانەوەی خاکی ڕووخاوکراوی فەلەستین.

توێژینەوەکە دەریخستووە، ئەگەر گریمانە بکەین کە 80%ی پاشماوەکان بۆ لەتوپەتکردنیان کەشتییەکی 50 کەسارەیی [ بەرد و پەردوو شکێن]  پیشەسازی، کە پێدەچێت هەرگیز لە غەززە ڕێگەپێدراو نەبووبێت، کەمێک زیاتر لە شەش مانگ دەخایەنێت و نزیکەی 2976 تەن   CO2بەرهەمدەهێنێت، بەڵام زیاتر لە ٣٧ ساڵ دەخایەنێت بۆ پرۆسێسکردنی داروپەردووەکان، کە نزیکەی ٢٥١٤٩ تەن CO2 بەرهەمدەهێنێت. لەم سیناریۆیەدا، CO2 کە بەهۆی جوڵاندن و وردکردنی پاشماوەی بینا وێرانبووەکانی غەززە دروست دەبێت، هاوتای شەحنکردنەوەی 7.3 ملیار مۆبایل دەبێت.  تا زیاتر پاشماوە پیسبووەکان لە شوێنی خۆیان بمێننەوە، زیانی زیاتر بە هەوا و ئاو و تەندروستی ئەو ٢ ملیۆن فەلەستینییە دەگەیەنێت کە ئێستا ٢١ مانگە ئاوارە و برسی و بۆردومانکراون.

سامر عەبدولنور، نووسەری سەرەکی و وانەبێژی باڵا لە بەڕێوەبردنی ستراتیژی لە بەشی بازرگانی زانکۆی ئێدنبرە دەڵێت: “ڕەنگە دەردانی CO2 لە پاککردنەوە و پرۆسێسکردنی داروپەردوودا کەم دەرکەوێت بە بەراورد بە کۆی تێچووی کەشوهەوای وێرانکارییەکانی غەززە، بەڵام ئەو کار و کارە دەکاتەوە کە پێویستە بۆ تەنانەت دەستپێکردنی پرۆسەی ئاوەدانکردنەوەش.” عەبدولنوور، کەنەدییەکی فەلەستینییە، دەڵێت: “لەکاتێکدا پڕکردنەوەی بۆشایی دەردانی گازی ژەهراوی سەربازی گرنگە، بەڵام کارەکانمان دەتوانن پشتیوانی لە داڕێژەرانی سیاسەت و ئەندازیارانی شارستانی و پلاندانەر و کرێکارانی دیکەی فەلەستینیش بکەن لەسەر زەوی کە بڕیاریان داوە ئەوەی لەدەستچووە وەربگرنەوە و لەسەر زەوی بمێننەوە و ئاوەدان بکەنەوە”. لە لێدوانێکدا لەسەر توێژینەوەکە، بن نایمارک، مامۆستای باڵا لە زانکۆی مەلیکە ماریی لە لەندەن کە سەرکردایەتی تیمێک دەکات کە لێکۆڵینەوە لە کۆی تێچووی کەشوهەوای ململانێکانی ئەم دواییەی ئیسرائیل دەکەن، وتی: گرنگیدانی میتۆدۆلۆژی لەسەر پاشماوە کارێکی پێشکەوتووە، کە تیشک دەخاتە سەر ئەو زیانە ژینگەییانەی کە زۆرجار لەدەست دەچن کە لەلایەن سەربازەکانەوە بەجێماوە دوای کۆتایی هاتنی جەنگ وەک کاریگەرییە درێژخایەنەکانی کەشوهەوا بەهۆی شەڕەوە”.

خاکی گەززە بریتییە لە 25 میل و قەبارەکەی تەنها دوو هێندەی واشنتۆن دی سی زیاترە و 141 میل چوارگۆشەیە (365 کیلۆمەتر چوارگۆشە). زیاتر لە 90%ی ماڵەکان لە غەززە زیانیان بەرکەوتووە یان وێران بووە، ئەمە جگە لە زۆرینەی ڕەهای قوتابخانە و کلینیک و مزگەوت و ژێرخانی غەززە.

توێژەران هەوڵدەدەن ئەو تێچووی کەشوهەوا حیساب بکەن کە لە دوو لە کوشندەترین ململانێکانی ئێستادا دروست دەبن – شەڕی ڕووسیا لە ئۆکرانیا و هێرشە سەربازییەکانی ئیسرائیل لە غەززە و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی فراوانتر – کە لە کۆتاییدا دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە حیسابکردنی داواکارییەکانی قەرەبووکردنەوە. لە مانگی حوزەیران، توێژینەوەیەک بە سەرۆکایەتی نەیمارک دەریخستووە کە تێچووی درێژخایەنی کەشوهەوا بۆ لەناوبردن و پاککردنەوە و ئاوەدانکردنەوەی غەززە دەتوانێت 31 ملیۆن تەن  CO2 تێپەڕێنێ،  ئەمە زیاترە لە گازە گەرمخانەییەکانی ساڵانەی ٢٠٢٣ کە لەلایەن کۆستاریکا و ئیستۆنیا دەردەدرێن – بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هیچ پابەندبوونێک نییە بۆ دەوڵەتەکان کە ڕاپۆرتی دەردانی سەربازی بدەن بە دەزگای کەشوهەوای نەتەوە یەکگرتووەکان. ستوارت پارکینسۆن، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری زانایان بۆ بەرپرسیارێتی جیهانی، وتی: “سەربازەکان و جەنگ بەشدارێکی گەورە و شاراوەن لە قەیرانی کەشوهەوادا … گرنگە تەواوی چالاکییەکان لە بەرهەمهێنانی ئامێرە سەربازییەکان تا بەکارهێنانی سووتەمەنی لە کاتی شەڕی جەنگدا لەخۆ بگرێت، لە زیانەکانی کۆگاکانی کاربۆن وەک دارستانەکانەوە تا هەوڵەکانی پاککردنەوە و ئاوەدانکردنەوە دوای کۆتاییهاتنی جەنگ. ئەم توێژینەوەیە وێنەیەکی گەورەترە پەیوەست بە شەڕەوە و دەردانی گازی ژەهراوی نیشان دەدات.”

پرسی چینایەتیی و تێڕوانینێك

Zaher Baher

16/07/2025

پێش ئەوەی بێمە سەر بابەتەکە زەروورە ئاماژە بە چەمکی داهات و سامان بدەم.

داهات: ئەو بڕە پارەیە کە لە کۆتایی ساڵدا ، زیاتر ساڵی میزانییەی پێدەوترێت ، کە کۆتایی مانگی مارتی/ئازاری ساڵی نوێیە. ئەمەش زیاتر مووچە، یا کرێی خانویەک ، قازانجی کۆمپانیایە  یا قازانجی پشک، کارگەیەك ، سووی پاشەکەوت، قازانجی هەر پرۆژەیەکی خاوەن پرۆژەکە دەگرێتەوە… ئەمە پێی دەڵێن داهاتی ساڵانە.

سامان: یانی سەرجەمی داهاتی ساڵانە زائیدەن زەوی و زار، بەهای خودی کارگەو و کۆمپانیا ، پاشەکەوت، هەموو موڵکییەتێك لە وڵاتی نیشتەجێبوون یا دەرەوەی و وڵاتی نیشتەجێبوون لەگەڵ هەر دەستمایەیەكی دیکە کە خستویەتییەتە ڕەدەڵ و بەدەڵ و بازرگانی و قومار و قومارخانە  ، بەهای ئاڵتون و ئەنتیك و ماتریاڵی زۆر گرانبەها کە دەکرێت ببەخشرێت و بفرۆشرێت.  ئەمانە هەمووی بەسامانی کەسەکە حساب دەکرێت.

لە کاتێکدا کە دەڵێن لە فڵان وڵاتدا ئەوەندە ملییۆنەر یا ملیاردەر هەیە بە گوێرەی داهات و سامانەکەی ئەو حسابە دەکرێت. بە تێپەڕینی ساڵ داهات و سامانی هەندێك کەس یا کۆمپانیا لەزیادبووندایەو هەژاری و بێ کاریی لە زیادیدایە، واتە فۆرمیلەیەکی تەردییە، ئەمەش بەمانای زیادبوونی کەلێنی نێوانی سامانداران و بێ سامانان، بووان و نەبووان .

هەر بۆ نموونە لە بریتانیا لە ساڵی ١٩٩٠ دا تەنها ١٥ ملیاردەر هەبووە ، بەتێپەڕینی زەمەن ئەم ژمارەیە چوەتە سەرەوە . لە ساڵی ٢٠٢٣ دا ژمارەی ملیاردەران لە ١٥ وە سەرکەوتووە بۆ ١٧١ ملیاردەر کە بڕی سامانی هەر یەکێکیان ٤ ملیار پاوەند بووە.  ئەمڕۆ هەرە دەوڵەمەندەکانی بریتانیا کە لە سەدا یەکی خەڵکن داهاتیان یەکسانە بە هەموو داهاتی لە سەدا ٧٠ ئەوانی دیکە. ژمارەی ملیۆنەرەکان لە بریتانیا لە ساڵی ٢٠٢٤ دا ٣.٠٦  ملیۆن کەسن ، هەر لەو ساڵەدا ٩،٥٠٠ ملیۆنەر بریتانیان بەجهێڵاوە.

بێ گومان ئەوە هەر بریتانیا نییە کە ملیاردەرەکان لە زیادبووندان هەموو وڵاتێکی ئەوروپی وایە تەنانەت لە کوردستانیشدا گەر ئامارێکی تەواو هەبێت ژمارەی ملیاردەرەکان لە هەڵکشاندان .

لە فەرەنسا ڕێژەی سامانداران و هەژاران لە زیادبووندان، لە ئێستادا سەرەکوەزیرانی ئەوێ لەبەر کورتهێنانی بووجە[ عەجزی میزانییە] پێشنیاری دوو ڕۆژ  کەمکردنەوەی ڕۆژەکانی هۆڵیدەی لە ساڵێکدا کردووە. بەکەمکردنەوەی دوو ڕۆژ هۆڵیدەی توێژینەوەیەک سەلماندویەتی کە عکومەت دەتوانێت ٤٣.٨ ملیار پاوەند بۆ بووجە بگێڕیتەوە، بە واتایەکی دیکە دەکرێت بەو بڕي پارەیە قەزەکان کەمبکرێتەوە.

بێگومان پرسی چینایەتی تۆختر و چەقبەستووتر بوەەتەوە، بەڵام نەك بە تەنها کێشەکە لە نێوانی کرێکاران و سەرمایەدار و خاوەنکاردا دەمێنێتەوە، بەڵکو بووەتە پرسی هەرە زۆرینەی خەڵك لەگەل سەرمایەداراندا.  کەواتە پرسەکە هەم چینایەتییە و هەم چینایەتیش نییە.  چینایەتی نییە بەو پێناسە کۆنەی کە بۆی کراوە کە تەنها کێشەکە لەنێوان کەمایەتییەکی زۆر کەمی کۆمەڵدا کە کرێکارانن لەگەڵ خاوەن ئییش و ئیدارەکاندا، بەڵکو کێشەیەکی چینایەتییە لە نێوانی هەرە زۆرینەی خەڵکە [کرێکاران، جوتیاران، کاسبکاران ، دوکانداران، خاوەن بزنسی بچوك….تد] لەگەڵ خاوەنکار و سەمایەداراندا. ئا لەم بارەشدا شۆڕش بە تەنها شۆڕشێ کرێکاران و ڕزگاربوونی کرێکاران نییە بەڵكو شۆڕشی جەماوەرییە و هەموو بوارە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان دەگرێتەوە.

تێگەیشتن لە چەپ و هەڵوێستەکانیان ئاڵۆز و دژوارە

Zaher Baher

24/06/2025

ڕەنگە زۆر هۆکار هەبێت بۆ ئەوەی سەرەوە، لەوانە بنەمای چەپ کە بنەمایەکی ئایدۆلۆجیانیەیە ، کۆیلەیەتییان بۆ حیزب و بۆ ڕابەر و سەرکردە، پێداگرتنە لەسەر بڕگەکانی کتێب و فەرامۆشکردنی واقیع، تەریكبوونیانە لە جەماوەر و خواستی جەماوەر، هەروەها بەستەڵەکی فکرییە و ڕنگە زۆری تر بن .

لە زۆر کات و لە زۆر ڕووداودا ئەو دژواری و ئاڵۆزێی سیاسەتی چەپمان بینیوە ، ئێستاش لە هێڕشی ئیسرائیل و ئەمەریکادا بۆ سەر ئێران زۆر ئاشکرایە کە تا ڕادەیەك دەیبینینەوە کە لە هەندێ پێگەدا چەپ و ڕاست ، پێشکەوتوو و دواکەوتوو و ڕوانینی مادیانە و میسالیانە یەکدەکەون و هاوئامانجن.

لێرەد دەکرێت ئاماژە بە تەنها دوو نموونە بکەم:

یەك: چەپەکان دەیەها ساڵە دژ بە ڕژێمی ئێرانن و داوای ڕوخاندنی دەکەن کەچی ئێستا لەگەڵ لایەنگرانی مانەوەی دەوڵەتی ئاخوندەکاندان بەو بیانوەی کە گوایە : یەك: ئەمە زەربە بە بارودۆخی شۆڕشگێڕانە دەدات، وەکو ئەوەی کە کرێکارانی ئێران لە ئێستادا ئەوە چەند هەفتەیەک بێت لە مانگرتنی سەرانسەریدان ، یاخود خۆپیشاندانی جەماوەری هەموو کونجو کەلبەرێکی ئێرانی بۆ ماوەی  چەند هەفتەیەكە گرتۆتەوە و بەردەوامە و دەوڵەتیان شپرزە کردووە. دوو: هەر گۆرانکارییەك بێت لای ئەوان، باشتر نابێت چونکە لەسەر دەستی ئەمریکا و ئیسرائیلدا دەبیت و گۆڕانکارییەکان بۆ بەرژەوەندی خۆیان دەبێت.  سێ: فەوزا و پشێوی و بەرەڵایی دروست دەبێت چونکە ئامادەکاری تەواوی بۆ نەکراوە [ واتە حیزبی پێشڕەو نیە تاکو جڵەوی ڕاپەڕین و شؤڕش بگرێتە دەست] . 

لێرەدا دەردەکەوێت ئەمان تەنها لایەنە نەرێنییەکان دەبینین ئەوە نابینن کە ڕەنگە گوژمێکی بەهێز بدات بە بزوتنەوەی خەڵکی نەك هەر لە ئێڕاندا بەڵکو لە سەرانسەری جیهاندا، جۆرێك لە ئازادی بەتایبەت بۆ ژنان لە بوارەی ژیانی تایبەتیاندا دەهێنێت  ، ئەوان ئەوە نابینن کە خودی ئەو داخوازی و دروشمانەی ئەوان ڕێک لە بەرژەوەندی ئیسلامی دەسەڵاتخواز و تیرۆریستە، واتە پێچەوانەی ئەوانەیە کە هەتا دوێنێ دەیانبووت.

دوو: ئەمان ساڵانێکی ئێکجار دوور و درێژە هێڕش دەکەنە سەر بزوتنەوەی کوردی و کوردایەتی بە دژایەتیکردنی فکری کۆمۆنیستی و دابەشکردنی خەڵك و وەهمی دەزانن ، کەچی ئێستا نەك هەر لەگەڵ حیزبە ئیسلامییەکاندا لەمەدا یەكدەکەون بەڵکو لە گەڵ حیزبە نەتەوەییەکانیشدا هەر یەكدەکەون ، کە هیچ وەخت زۆرێك لەو چەپانە دانی خێریان بەو حیزبە نەتەوەییانەدا نەناوە ، کە لە ئێستادا هەندێکیان لەگەڵ مانەوەی حکومەتی ئاخوندەکاندا.

من خۆم دژ بە شەڕم بە هیچ شێوەیەك شەڕخواز نیم  ، بەڵام لە کاتێکدا شەرەکە بەردەوامە و منیش هیچ دەسەڵاتێکم نییە ، دەخوازم خەڵکانی ئێران و ناوچەکە خراپترینەکەیان بە نسیب نەبێت ، کە مانەوەی دەوڵەتی ئاخوندەکانە و بەردەوامیدانە بە سێدارە و کوشتن بڕین و حوکمکردنیان لە عێراق و هاوکاری و یارمەتی گروپە تیرۆریستیەکانە . ئەمەش نکوڵی کردنم نییە لەوەی کە ئیسرائیل حکومەتێکی دڕەندە و تیرۆریست و ڕایسستە و ئەوەی کە لە غەزە و بەرانبەر فەلەستینییەکان دەیکات تەنها خوا و دۆستە تیرۆریستەکانی خودی ئیسرائیل قەبوڵیانە.

سیاسەتی دووفاقەیی حکومەتی بریتانی

24/06/2025

ڕژی هەینی ڕابوردوو ، 20/06 ، گروپێکی بەرگری لە فەلەستین بە ناوی گروپی چالاکی فەلەستین ، چالاکییەکی ڕاستەوخۆیان بە دزەکردنە ناو یەكێك لە بنکەیەکی  فڕۆکەی جەنگی بریتانیاوە، توانییا دوو تەیارەی جەنگی ڕەنگ بکەن .  ئەم چالاکییە بووە هۆی ئەوەی کە وەزیری ناوخۆی بریتانی ڕەشنوسێك بنوسێت تاکو ئەم جۆرە چالاکیانە قەدەخە بکرێن و بخرێنە خانەی کاری تیرۆریستانەوە ، هەفتەی ئایندە بڕیارە لە پەڕلەماندا ئەمە تاوتوێ بکرێت و بچێتە پاڵ وردەکارییەکانی دیکە کە حکومەت لێی دەترسێت دەبێت بە گوێرەی یاسا قەدەخەبکرێت .

بێ گومان ئەمە نە کارێکی تیرۆریسییە و نە هیچ چونکە تەنها ڕەنگکردنی دوو فڕؤکە بووە ، گەر ئەمە بکرێتە کارێکی تیرۆریستانە واتە گروپەکەش دەچێتە نێو لیستی تیرۆریستان  ، ئەو کاتەش هەموو چالاکییەك وەکو زیانگەیاندن بە بینایەك یاخود چێشتخانەیەک کە سەر بە ئیسرائیل بێت و یا بینایەکی ناسراوی ئیسرائیلی هەموو ئەمانە دەچنە خانەی کاری تیرۆریستانەوە.  ئەمەی کە ڕوو دەدات بەهۆی کارایی و بەهێزی گروپی جوولەکەکانەوەیە کە هەژمونێکی زۆر گەورەیان لە سەر سیاسەتی دەوەڵەتی بریتانیا هەیە لە دانانی یاسا و قدەخەکردنی ئەم گروپ ئەو گروپ و گرتنی ئەم کەس ئەو کەس . 

ئەم سیاسەتەی بریتانیا سیاسەتێکی دووفاقەیە کە لە لایەکەوە بچوکترین چالاکی کە زیانی پارەیەکی زۆر زۆر  کەمە و کە هیچ توندووتیژییەکی تێدا بەکارنەهێنراوە بە کردار و ڕەفتاری تیرۆریستیانە دەزانێت ، کەچی حکومەتی ئیسرائیل زیاتر لە 60 هەزار کەسی کوشتوە و سەدان هەزاری دیکەی پەککەوتە و بریندار کردووە ژمارەیەکی کەم لە خانوەکانی غەزە بە پێوە ماون و سیاسەتی قڕکردنی خەڵکی غەزەی گرتۆتەبەر لە ڕیگەی لێگرتنەوەی کەرەسە و پێداویستییە سەرەکییەکانی ژیان تاکو ئەو خەڵکە بمرێت ، ئەمانە هیچی لای حکومەتیئ برریتانیا کار و ڕەفتار و چالاکی تیرۆریستیانە نییە ، بەڵام بە حاڵ بۆیاخکردنی دوو فڕۆکە کاری تیرۆریستانەیە .

شتێکی دیکەی سەیر ، لە ساڵی 2003 دا کیری ستارمە  ێش ئەوەی ببێتە سەرۆک وەزیران، سەرکەوتوانە بەرگری لە خۆپیشاندەران کرد کە لەو ساڵەدا ( 2003)  هەڵیانکوتایە سەر بنکەیەکی هێزی ئاسمانی بەریتانیا بۆ ئەوەی فڕۆکە بۆمب هاوێژە ئەمریکییەکان بوەستێنن کە بەرەو عێراق دەڕۆیشتن. ستارمەر توانی لە بەندکردنیان بیانپارێزێت  ئەو ئاماژەی بەوەدا کە ئەو چالاکییەی ئەوان یاساییە  چونکە مەبەستیان ڕێگریکردنە لە تاوانەکانی جەنگ.  

لە هەموو جیهاندا و لە سای هەموو حوکمدارانێکدا لەژێر هەر ناوێکدا بن ئەم دووفاقییەی دەسەلات هەیە و تا ئەو کاتەشی دەسەلات و دەوڵەت بەردەوام بێت ئەم دووفاقییەی سیاسەت و حوکمکردنە دەمێنێت . 

هەژێن

۲۰۲٥/۰٦/۲۳

ڕانەپەڕینی خەڵکی ئێران نیشانەی ئەزموونگیری و هوشیاریی شۆڕشگڕانەیە

تاکە ترسی من لەم ساتە ڕاپەڕینی چەوساوانی ئێرانە، چونکە بە ڕووخاندنی ڕژێمەکە لەنێو فەوزای جەنگ، بەس بە قازانجی دژەشۆڕش (دەسەڵاتخوازان، کوڕەکەی شا وەک نموونە)!

ئەگەر ڕاپەڕین سەربکەوێت و لە بەرژەوەندی کۆمپانییەکانی پشت تڕامپ و نەتەنیاهوو و نووسەرانی لاینگری جەنگ نەبێت، بە دڵنیایی کوڕەکەی شا یان کەسێکی دیکە وەک خومەینی بۆ سەرکوتی شۆڕش و بەلاڕێدابردنی ڕاپەڕین بە فڕۆکەی تاییبەت دەگەیێننە تاران و ل و شەش ساڵی دیکە سەرمایەگوزاری سەرمایە لەسەر ڕەنجی خەڵک مسۆگەر دەکات!

ئەگەر ڕاپەڕینی خەڵک بۆ پلانەکانی کۆمپانییە جیهانخۆرەکان دەستەمۆ نەکرێت و تێکنەشکێنرێت، ئەوا نەخشەی ئامادەکراو بۆ جەنگی نێوخۆیی ئێتنییەکان (بلووج، فارس، ئازەر، کورد، عەرەب، …تد، ) و جەنگی (شیعەو سوونە)، لە هەموو هەرێمەکانی ئێران بەڕێدەخەن.

ئەگەر ڕاپەڕین ڕژێم نەڕووخێنێت، ئەوا هەر ئاوا کە سوپای ئیپڕاتۆری فەڕەنسی بۆ سەرکوتکردنی ڕاپەڕیوانی پاریس (کۆموونەی پاریس) بەرامبەر ئیمپڕاتۆری پڕووس سازشی کرد، ڕژێمی ئێرانیش بۆ سەرکوتکردنی ڕاپەڕیوانی ئێران بە مەرجەکانی کۆمپانییەکانی پشت نەتەنیاهوو و ترامپ دەدات.

لەبارەی هەڵوێستی گرووپە چەپەکان(مارکسیستەکان) بە بۆچوونی من، هاندەری هەڵوێسنەکەیان لە دژی ئەو جەنگە هەرچییەک بێت، تاکە هەڵوێستی درووستی سەراپای تەمەنو بوونیانە. هیوادارم لەسەر ئەو هەڵوێستە بمێنن و ئەو هەڵە مێژووییە ئەنجام نەدەن!

من دەتوانم لە هەڵوێستی خۆشباوەڕانە و نائاگایانەی ناسیونالیستێکی بلووج، ئازەر، کورد، عەرەب لە نیاز و پلانی کۆمپانییە جیهانخۆرەکان بۆ پاش دەسەڵاتی ئاخووندەکان، تێبگەم. هەر ئاوا دەتوانم لە هەڵوێستی خۆشباوەڕانە و نائایانەی سوونییەکی بلووجستان و ئازەربایجان و کوردستان و خوزستان تێبگەم، کە بەراورد بە دەسەڵاتی ئاخووندە شیعەکان، مژدەی دادپەروەریی دەسەڵاتی پڕۆ-سعوودییەیان پێدراوە!

بەڵام هەرگیز ناتوانم بێخەم و بێترس و بێدەنگ بەلای هەڵوێستی کەسانێک تێپەڕم، کە پاگەندەی ئەنارشێست-بوون، ئازادیخواز-بوون، کۆمونیست-بوون، تەنانەت لیڕاڵ-بوون (لیبڕاڵ نەک نیئۆلیبڕاڵ) باراندنی بۆمبە سیازدە و نیو تەنەکان بەسەر شارەکان بە خێروبەرەکەت بۆ چەوساوانی ئێران لێکدەدەنەوە!

سەرنج ئەم بابەتە (پاش ڕووخاندنی ڕژێمی ئاخووندەکان بە جەنگە دەرەکی) درێژەی دەبێت

ڕاگرتنی شەڕی نێوان ئێران و ئیسرائیل – بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانی

ڕاگرتنی شەڕی نێوان ئێران و ئیسرائیل – بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانی

بەستەری هەمیشەیی: https://monde-libertaire.net/index.php?articlen=843

شەڕێکی نوێ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە نێوان ئێران و ئیسرائیل دەستی پێکردووە.

یەکەمیان دەوڵەتێکی تیۆکراتی لە ڕادەبەدەر پاوانخوازە کە درێغی ناکات لە سەرکوتکردنی بچووکترین ناڕەزایەتی کۆمەڵایەتی و سیاسی بە خوێناوی. هەمیشە ئامانجی پان ئیسلامیی ناوچەیی هەبووە، دارایی و پڕچەککردن، لەنێو ئەوانی تردا، گروپەکانی وەک حوسییەکان لە یەمەن یان حزبوڵڵا لە لوبنان.
دووەمیان دەوڵەتێکی ڕەگەزپەرست و فراوانخوازی و جینۆساید تا دێت زیاتر دەبێت و لە چەند مانگی ڕابردوودا بە بیانووی بەرەنگاربوونەوەی ڕێکخراوێکی ئیسلامی و هێرشە دڕندانەیەکانی لە ٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣: حەماس، درێغی نەکردووە لە کۆمەڵکوژی زیاتر لە ٥٥ هەزار فەلەستینی کە ١٥ هەزار منداڵیان تێدایە.

ئەم دوو دەوڵەتە ئێستا لە ڕێگەی هێرشی ئاسمانییەوە چوونەتە ململانێی ڕاستەوخۆ. لە کەمتر لە ٤٨ کاتژمێر جەنگدا، جگە لەو وێرانکارییەی کە تایبەتە بە هەموو شەڕەکان، قوربانییەکی زۆری مەدەنی لە هەردوولا تۆمارکراوە. وەک چۆن لە غەززە منداڵیش بەدوور نابن. تا ئێستا چەند کەسێکیان لە ئێران کوژراون، لەوانە منداڵێکی ساوای دوو مانگان بە ناوی “ڕەیان غەسمیان” دوای بۆردومانی ئیسرائیل لە گەڕەکێکی تاران.

ئەو هۆکارانەی کە هەردوو دەوڵەت بۆ چوونە شەڕ دەیانخەنە ڕوو، درۆیە.
دەوڵەتی ئێران کاتێک درۆ دەکات کە بانگەشەی بەرگری لە مافەکانی فەلەستین دەکات.
دەوڵەتی ئیسرائیل کاتێک درۆ دەکات کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە قەیرانی وجودیدایە بۆ ئەوەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران لەناو ببات.
هەردووکیان دەیانەوێت لە پێناو هەژموونی ناوچەیی و بەرژەوەندی جیۆپۆلەتیکی و بەرژەوەندی ئابووری یەکتر لەناوببەن. شەڕی ئەوان تەنانەت لە هەموو شەڕێکی “تەقلیدی” مەترسیدارترە، چونکە سەرکردەکانی هەردوو دەوڵەت پشت بە دەقی ئایینی دەبەستن بۆ پاساوهێنانەوە بۆ ئامانجەکانیان.

کۆنگرەی ٨٣ی فیدراسیۆنی ئەنارکیستەکان کە لە ٧ و ٨ و ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە چیرۆڵس (٠٧) بەڕێوەچوو، پێشنیارێکی پەسەند کرد کە تێیدا هاتبوو: “هەموو شتێک بەشدارە لە تیرۆرکردنی دانیشتووان بۆ ژێردەستەکردن و ڕاهێنانیان، جگە لەوەش زۆرجار ئایینەکان و پیاوسالاری هەمیشە، لە خزمەت سەرمایەداری و دەسەڵاتداراندا بەکاردەهێنرێت”.
هەرچەندە ئەم پێشنیازە پێش سەرهەڵدانی ئەم شەڕە نوێیە بووە، بەڵام بەداخەوە وردبینییەکەی پشتڕاست دەکرێتەوە.

فیدراسیۆنی ئەنارکیست دژی هەموو شەڕەکانە. ئەم یەکە دەبێت دەستبەجێ بوەستێت.
فیدراسیۆنی ئەنارکیستەکان بانگهێشتی هەموو هێزەکان دەکات لە بەرژەوەندی ئاشتی و دژی هەموو شەڕەکان بۆ پێکهێنانی بەرخۆدانی بنچینەیی بەتایبەتی لە ئێران و ئیسرائیل لە دژی شێوازە نامرۆڤەکانی دەوڵەتە کوشندەکانی ئێران و ئیسرائیل پێش ئەوەی کەم تا زۆر بە ئامانجەکەیان بگەن کە زەوییەکی سووتاو لێرە و لەوێ دروست بکەن.

با بە هاودەنگی لە دژی شەڕ و میلیتاریزم بوەستین!
با بۆ هەتا هەتایە لە یەکڕیزی نێودەوڵەتیدا بوەستین!

پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی فیدراسیۆنی ئەنارکیست،
١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥

بەستەری هەمیشەیی: https://monde-libertaire.net/index.php?articlen=8433

أوقفوا الحرب بين إيران وإسرائيل – بيان صحفي

أوقفوا الحرب بين إيران وإسرائيل – بيان صحفي

بدأت حرب جديدة في الشرق الأوسط بين إيران وإسرائيل.

الأولى دولة دينية متطرفة الاستبداد، لا تتردد في قمع أدنى احتجاج اجتماعي أو سياسي بدموية. لطالما كانت لها أهداف إسلامية إقليمية، حيث قامت بتمويل وتسليح جماعات مثل الحوثيين في اليمن أو حزب الله في لبنان، من بين جماعات أخرى. أما
الثانية، فهي دولة عنصرية وتوسعية وإبادة جماعية متزايدة، لم تتردد في قتل أكثر من 55 ألف فلسطيني، بينهم 15 ألف طفل، في الأشهر الأخيرة بذريعة محاربة منظمة إسلامية وهجماتها الوحشية في 7 أكتوبر/تشرين الأول 2023: حماس.

دخلت هاتان الدولتان الآن في صراع مباشر من خلال الغارات الجوية. في أقل من 48 ساعة من الحرب، بالإضافة إلى الدمار المعتاد في جميع الحروب، سُجلت خسائر بشرية كبيرة في صفوف المدنيين من كلا الجانبين. وكما هو الحال في غزة، لم يسلم الأطفال. فقد قُتل العديد منهم بالفعل في إيران، بمن فيهم الرضيع ريان قاسميان البالغ من العمر شهرين، إثر قصف إسرائيلي على أحد أحياء طهران.

إن الأسباب التي ساقتها الدولتان لشن الحرب واهية.
تكذب الدولة الإيرانية عندما تدّعي الدفاع عن الحقوق الفلسطينية.
وتكذب الدولة الإسرائيلية عندما تدّعي أنها في أزمة وجودية لتدمير البرنامج النووي الإيراني.
كلاهما يسعى لتدمير الآخر من أجل الهيمنة الإقليمية والمصالح الجيوسياسية والاقتصادية. حربهما أخطر من أي حرب “تقليدية” أخرى، لأن قادة الدولتين يعتمدون على النصوص الدينية لتبرير أهدافهم. اعتمد

المؤتمر الثالث والثمانون للاتحاد الأناركي، المنعقد في 7 و8 و9 يونيو/حزيران 2025 في تشيرولز (07)، قرارًا جاء فيه: “كل شيء يُسهم في إرهاب الشعوب لإخضاعها وتدريبها، مستخدمين، علاوة على ذلك، الأديان في كثير من الأحيان، والنظام الأبوي دائمًا، في خدمة الرأسمالية والأقوياء”.
على الرغم من أن هذا القرار سبق اندلاع هذه الحرب الجديدة، إلا أن دقته مؤكدة للأسف.

الاتحاد الأناركي ضد جميع الحروب. يجب أن تتوقف هذه الحرب فورًا.
يدعو الاتحاد الأناركي جميع القوى المؤيدة للسلام والمناهضة للحروب إلى تشكيل مقاومة شعبية، وخاصة في إيران وإسرائيل، ضد الأساليب اللاإنسانية التي تنتهجها الدولتان الإيرانيتان والإسرائيليتان القاتلتان قبل أن يحققا هدفهما المتمثل في نشر الفوضى هنا وهناك.

فلنتحد ضد الحرب والعسكرة!
فلنتحد دوليًا من أجل الحياة!

العلاقات الدولية للاتحاد الأناركي،
15 يونيو 2025

Şerê di navbera Îran û Îsraîlê de rawestînin – Daxuyaniya çapemeniyê

Şerê di navbera Îran û Îsraîlê de rawestînin – Daxuyaniya çapemeniyê

Şerekî nû li Rojhilata Navîn di navbera Îran û Îsraîlê de dest pê kir.

Yekem dewletek teokratîk a pir otorîter e ku ji tepeserkirina herî biçûk a nerazîbûna civakî û siyasî bi xwînî dudilî nabe. Her tim armancên pan-îslamîst ên herêmî hebûn, di nav de komên wekî Hûsî li Yemenê an Hizbullah li Lubnanê fînanse û çekdar kirin.
Ya duyemîn dewletek her ku diçe nijadperest, berfirehker û jenosîdker e ku di mehên dawî de ji kuştina zêdetirî 55,000 Filistînî, di nav de 15,000 zarok, bi hinceta şerê rêxistinek îslamîst û êrîşên wê yên hovane yên 7ê Cotmeha 2023an: Hamas, dudilî nebûye.

Ev her du dewlet niha bi êrîşên hewayî ketine nav pevçûnek rasterast. Di kêmtirî 48 demjimêrên şer de, ji bilî wêrankirina tîpîk a hemî şeran, gelek qurbaniyên sivîl li her du aliyan jî hatine tomar kirin. Wekî li Xezzeyê, zarok jî nayên xilas kirin. Çend ji wan li Îranê hatine kuştin, di nav de pitikek du mehî, Rayan Qassemian, piştî bombebarana Îsraîlê li taxek Tehranê.

Sedemên ku ji hêla her du dewletan ve ji bo şer têne dayîn derew in.
Dewleta Îranê derewan dike dema ku îdîa dike ku mafên Filistînê diparêze.
Dewleta Îsraîlê derewan dike dema ku îdia dike ku di krîzeke hebûnî de ye da ku bernameya nukleerî ya Îranê têk bibe.
Her du jî dixwazin hevdu ji bo serdestiya herêmî, berjewendiyên jeopolîtîk û berjewendiyên aborî têk bibin. Şerê wan ji her şerekî din ê “kevneşopî” jî xeternaktir e ji ber ku serokên her du dewletan ji bo rewakirina armancên xwe xwe dispêrin metnên olî.

Kongreya 83-an a Federasyona Anarşîst, ku di 7, 8 û 9ê Hezîrana 2025an de li Chirols (07) hate lidarxistin, pêşniyarek pejirand ku wiha dixwend: “Her tişt dibe alîkar ku nifûsan bitirsîne da ku wan bindest bike û perwerde bike, ji bilî vê, ol pir caran û baviksalariyê her gav, di xizmeta kapîtalîzm û yên bihêz de bikar tîne.”
Her çend ev pêşniyar beriya destpêkirina vî şerê nû be jî, mixabin rastbûna wê tê piştrast kirin.

Federasyona Anarşîst li dijî hemî şeran e. Divê ev yek tavilê raweste.
Federasyona Anarşîst hemû hêzên alîgirê aştiyê û li dijî hemû şeran vedixwîne ku berxwedanek ji zemînê ve ava bikin, bi taybetî li Îran û Îsraîlê, li dijî rêbazên nemirovane yên dewletên Îran û Îsraîlê yên kujer berî ku ew bi kêm-zêde bigihîjin armanca xwe ya afirandina erdê şewitî li vir û wir.

Werin em li dijî şer û mîlîtarîzmê bibin yek!
Werin em ji bo jiyanê bibin yek yekîtîya navneteweyî!

Têkiliyên Navneteweyî yên Federasyona Anarşîst,
15ê Hezîrana 2025an

Stop à la guerre entre l’Iran et Israël – Communiqué.

Une nouvelle guerre a commencé au Proche-Orient entre l’Iran et Israël.
Le premier est un État théocratique extrêmement autoritaire qui n’hésite pas à réprimer dans le sang la moindre protestation sociale et politique. Il a toujours eu des visées panislamistes régionales, finançant et armant, entre autres, des groupes comme les Houthis au Yémen ou le Hezbollah au Liban.
Le second est un État de plus en plus raciste, expansionniste et génocidaire qui n’a pas hésité à massacrer plus de 55.000 Palestinien.nes, dont 15.000 enfants, ces derniers mois en prétextant combattre une organisation islamiste et ses attaques atroces du 7 octobre 2023 : le Hamas.

Ces deux États sont maintenant entrés en conflit direct par des attaques aériennes. En moins de 48 heures de guerre, outre les destructions propres à toutes les guerres, de nombreuses pertes humaines civiles sont constatées de part et d’autre. Comme à Gaza, les enfants ne sont pas épargnés. Plusieurs d’entre eux ont déjà été tués en Iran, notamment un bébé de deux mois, Rayan Ghassemian, suite à un bombardement israélien dans un quartier de Téhéran.

Les raisons invoquées par les deux États pour se faire la guerre sont mensongères.
L’État iranien ment quand il se dit défenseur des droits des Palestinien.nes.
L’État israélien ment quand il se dit dans une crise existentielle afin de détruire le programme nucléaire iranien.
Tous deux veulent se détruire pour des objectifs de domination régionale, d’intérêts géopolitiques et économiques. Leur guerre est encore plus dangereuse que n’importe quelle autre guerre « classique » car les dirigeants de ces deux États se basent sur des textes religieux pour justifier leurs buts.

Le 83e congrès de la Fédération Anarchiste, réuni les 7, 8 et 9 juin 2025 à Chirols (07) a adopté une motion dans laquelle on peut lire : « Tout concourt à terroriser les populations pour les soumettre et les dresser, utilisant de plus, les religions souvent et le patriarcat toujours, au service du capitalisme et des puissants. ».
Bien que cette motion soit antérieure au déclenchement de cette nouvelle guerre, sa justesse est tristement vérifiée.

La Fédération anarchiste est contre toutes les guerres. Celle-ci doit cesser immédiatement.
La Fédération Anarchiste invite toutes les forces en faveur de la paix et contre toutes les guerres à former des résistances de base, surtout en Iran et en Israël, contre les méthodes inhumaines des États mortifères iranien et israélien avant qu’ils n’atteignent plus ou moins leur objectif de créer une terre brûlée ici ou là.

Soyons solidaires contre la guerre et le militarisme !
Soyons solidaires internationalement pour la vie !

Relations Internationales de la Fédération anarchiste,
15 juin 2025