ئه‌م زانیاریانه‌ی که‌ له‌م وتاره‌ی خواره‌وه‌دا هاتووه‌، بزمارێکی دیکه‌ به‌ کفنی ئه‌و ئایدۆلۆجییه‌دا داده‌کوتێت ، که‌ واده‌زانێت قه‌یرانه‌که‌ی ئێستاش قه‌یرانی سه‌رمایه‌دارییه‌ ، نه‌ك ئێمه‌

Zaher Baher

13/09/2016

ئه‌م زانیاریانه‌ی که‌ له‌م وتاره‌ی خواره‌وه‌دا هاتووه‌، بزمارێکی دیکه‌ به‌ کفنی ئه‌و  ئایدۆلۆجییه‌دا داده‌کوتێت ، که‌ واده‌زانن قه‌یرانه‌که‌ی ئێستاش قه‌یرانی سه‌رمایه‌دارییه‌ ، نه‌ك ئێمه‌

ڕۆژنامه‌ی گاردیانی دوێنێ ، 12/09/16 وتارێکی گرنگی بڵاوکرده‌وه‌ که‌ له‌ خواره‌وه‌ لینکه‌که‌ی داده‌نێم بۆ ئه‌وانه‌ی که‌ ئینگیزی ده‌زانن.  هاوکاتیش خاڵه‌ گرنگه‌کانی نێو ئه‌و وتاره‌ له‌م پۆسته‌دا ده‌خه‌مه‌ پێشچاوی هاوڕێیان و  دۆستانی ئه‌م ماڵپه‌ڕه‌.

له‌م وتاره‌دا ئه‌م خاڵه‌ گرنگانه‌ هاتوون:

  • ئه‌وه‌ نیشانده‌دات که‌ ئه‌م کۆمپانیانه‌ به‌ به‌راورد به‌ ئابوری ده‌وڵه‌ت-نه‌ته‌وه‌ له‌ به‌رنبه‌ر ساڵی پاردا داهات و قازانجیان زۆر هه‌ڵکشاوه‌.
  • ساڵی پار وجودی ئابوریانه‌ی  100 له‌ کۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌کانی جیهان ژماره‌یان له‌ 63 وه‌ له‌ ساڵی 2014‌دا سه‌رکه‌وتووه‌ بۆ 69 له‌ساڵی 2015 ‌دا
  • 10 له‌و کۆمپانیا زه‌به‌لاحانه‌ی وه‌کو Walmart, Apple, Shell پاره‌ زیاتر په‌یداده‌که‌ن تاکو گه‌لێك له‌و وڵاتانی دونیا به‌ لێکدانی داهاتیان.
  • ده‌سه‌ڵاتی ئابوری ‌ 200 له‌و کۆمپانیانه‌ ‌ زۆرینه‌یه‌ك له‌ وڵاته‌ بچوکه‌کانی خوادووه‌ ، بۆ نموونه‌  153 له‌مانه باڵاده‌ستی زۆرێك له‌ نه‌ته‌وه‌کانن له‌ ئه‌فه‌ریقاو ئاسیا و ئه‌مه‌ریکای لاتین .
  • ئه‌مه‌ریکا و چین و ئه‌ڵمانیا و یابان و فه‌ره‌نسا و بریتانیا و 6 ده‌وڵه‌تی ئابوری گه‌وره‌ن به‌دووی ئه‌مانیشدا ئیتالیا و به‌رازیل و که‌نه‌ده‌ دێن.
  • قیمه‌تی 10 له‌م کۆمپانیانه‌ 285 تریلۆن دۆلاره‌ به‌ پاوه‌نیش ده‌کاته‌ 215 تریلۆن که‌ زیاتره‌ له‌ داهاتی 180 وڵات که‌ به‌ هه‌موویان قیمه‌تیان 280 تریلۆن دۆلاره‌. له‌م وڵاتانه‌: ئیرله‌نده‌، ئه‌نده‌نوسیا، ئیسرائیل، کۆڵؤمبیا، یۆنان ، ئه‌فه‌ریقای باشوور ، عێراق و ڤێتنام.

هه‌ڵبه‌ت زیادکردنی ده‌سه‌ڵات و داهاتی ئه‌مانه‌ له‌ به‌رانبه‌ر بێده‌سه‌ڵاتی و نه‌بوویی و هه‌ژاریی باقییه‌که‌ی دیکه‌ماندایه‌ .

  • بۆ زانیاری زیاتر تکایه‌ لینکه‌که‌ی خواره‌و ببینه‌:

https://www.theguardian.com/business/2016/sep/12/global-justice-now-study-multinational-businesses-walmart-apple-shell

 

 

 

 

ئەكتەر پێویستی بەناسین و شارەزایی لە تیۆرەكانی كەسێتی هەیە ؟ لەكاتی نواندندا !!

ئەكتەر پێویستی بەناسین و شارەزایی  لە تیۆرەكانی كەسێتی  هەیە ؟ لەكاتی نواندندا !!

بەشی دووەم و كۆتایی

خوێندنەوەی / ڕێباز محەمەد جەزا

__________________________________

لەسەرەتادا بەنیاز نەبووم لە م بارەیەوە هیچ بڵێم ، بەڵام هیچ لەوە ناخۆشترنیە كاتێك دەبینیت هەمووان حوكم و بریار لە سەرباشی و خراپی ئەكتەر دەدەن لەكاتێكدا چەندین تیۆر هەیە بۆناسینی كەسێتی  كە پێویستن  و ناكرێت بەباش و خرا پ و گۆترەكاری ماندوو بونیان رەتبكرێتەوە یان پەسەند بكرێت  . ئەمەش  بۆ وەرگرو ئەكتەرو دەرهێنە ریش  گرنگە لەڕووی تیۆریەوە و پێویستە  هەمووان  بزانن چۆن مامەڵەدەكەن و لە كوێدا دەتوانن سوود لە تیۆرێكی دیاریكراو وەربگرن لەبەرهەمێكی شانۆییدا  یان یپَویستە كێ‌ قسەیان لەسەر بكات و كاریان لەگەڵدا بكات  ، بۆئەم مەبەستە خوێندنەوەیكی خێرا دەكەم بۆ كتێبی ( نڤریات الشخصیە ) ی نووسەر “سیمۆن كلاپیە ڤالادۆن ” كە  ” علی المصری ” وەری گیڕاوەو بەرهەمی ” المۆسسە الجامعیە للدراسات و النشر والتوزیع ” و چاپی دووەمی ساڵی 1993ز

كەسێتی لە تێڕوانینی  ڕەفتارگەرا كانەوە :

وەكو لەبەشی یەكەمی ئەم خوێندنەوەیمدا باسم كرد ، چەندین تیۆرو قوتابخناەی تایبەت بەكەسیئَتی هەن كە بۆچوونی دژو لێك دوور یان لێك نزیك و چونیەك و زۆریت تریشی تیا بەدی دەكەین كە من پێم باشە زۆر بەخیرَرایی ئەم كتێبە نمایش بكەم و دواتر خوێنەر خوی ئازاد بێت لە بڕیایردان  ، بەنیسبەت  شانۆكارانیشەوە بگەڕینەوە بۆ تیۆرەكان و لە بایەخ و گررنگیان تێبگەن و وابكەن لە خۆوە و سەرپێی لتیۆرێك پەسەند یان ڕەت نەكەنەوە بەڵكو بگەڕێنەوە بۆ ژێدەرە ڕەسەنەكان و بە پێی پێویستی بەرهەمەكە سوود وەربگرن و بتوانن خوێندنەوەی تایبەت ڕەنێو بهێنن و لە م پێناوەشدا لەم بەشەی خوێندنەوەكەمدا كەدەبێتە دوابەشی كاركردنم لەم كتێبە دا بەشێوەیەكی پانۆرامی درێژە ی دەدەمێ‌ بە هیوای ئەوەی سوودێكی هەبێت .

نووسەر ئەم كتێبە ” سیمۆن كڵاپیە ” بە باسكردنی تیۆرەكەی ” واتسۆن ” بەردەوام دەبێت و باسی مانیفێستەكەی ساڵی 1913 دەكات كە بووبە خاڵی وەرچەرخان لای ڕەفتارگەراكان كەلە ڕاستیدا ئەو بەیانە لەسەرەتادا شێوەیەكی ڕەها و تازەنەبوو بەتەواوی ، بەڵكو چەندین توێژینەوەی دەربارە كراو دواتر بنەماكانی چەسپێندران و پێش ئەو مێژووە زۆربەی توێژینەوەكان  دەربارەی  دەروونناسی فزیۆلۆژی بوون . ” فەخنە ” وەكو بیریارێكی باو سەرقاڵی “میتا – ئەودیو” ی شتەكان بوو لەهەمان كاتدا لە دەرونناسیی ئەندامیدا  وپاشان “فۆنت” وەكو مامۆستای یاریدەدەری فیزیایی و “هلمولتز” یش لە هایدلبێرگ و لەفەرەنسا “ج. دۆما ” باسی لە پەرچەكرداری جەستەیی دەكرد لەكاتی هەڵچووندا . هەروەها لە ڕوسیا ” ستشنۆڤ ”  و بەسەر پەرشتی “پاڤلۆڤ ” گۆڕانكاری ڕویاندا و ئەمریكی و ڕووسیەكان شعوریان كرد بە ڕەفتارو  ناساندیان پەیوەندی ڕەفتارگەراكان بە ” مادی میكانیكەوە ” بەڕووی ئاڵۆزی و ئامێر گەراییدا كرایەوەو بووبە میراتگری فەلسەفەی ئەپستراكت و بیریارانی وەكو ” ئۆگست كۆمت” توێژینەوەی ریاڵتی شعوریان كرد و ڕتیان كردەوە .

لێرە بەدوواوە نووسەر “سیمۆن كڵاپیە ” دێتە سەرباسی زۆرێك لە تیۆریەكان و توێژینەوەی ئەزموونی و زانستی  سەر ڕێگا خران بەرەو ئامانجی تر و چەمكی كەسێتی نەبووە چەقی  ئەو توێژینەوانە بەڵكو بون بەكلیل بۆ كردنەوەی ردەرگای ڕاڤەی سایكۆلۆژی . تێكەڵیەك بەدیدەكرێت لەوێنەی مرۆڤ و كەسێتیدا و” هۆپنەر” بەمجۆرە و بەپێی چەند بنەمایەك لەوانە : ( نەوە “وەچەیی” یە )  ، (میكانیكیە)  ، ( ژینگەی) یە،  (چێژە) ، ( سەركەوتنە لەكاردا)  .

*دیمەن وڕەفتار :

نووسەر لەم بەشەدا زیاتر باسی پەرچەكردار دەكات وەكو وەڵامدانەوەو لەئەنجامی وروژاندنە دەرەكی و ناوەكیەكانەوە . وەكو چۆن باسی ” پاڤلۆڤ ”  و ” شینۆڤ” دەكات و ڕێسایەك دیاری دەكات ئەویش بریتیە لە : ( S)  دەبێتە وروژێنەری (  R) و دەبێتە (پەرچەكردار) . پرسیاری ممن لیرَەدا ئەمەیە ئەكتەری شانۆ لە كوردستان لەكاتی نواندندا  دەتوانێت سوودمەند بێت لە تیۆرێكی لەم جۆرەدا؟!  من بەداخەوەم بۆوەڵامەكەی چونكە دڵخۆشكەر نیە بۆنمونە باوا داینێین كە دەیزانێت و دەتوانێت !!! ئەی بۆ نمونەیەكمان لەنمایش یان لە دانیشتن و نووسینە ڕەخنەییەكاندا نەبینی؟! بەپێچەوانەشەوە گەربڵێین نایزانێت !! ئەی ئەم بوونەوەرە سەرقاڵی چییەو بەنیازی چییەو كەی دەگاتە ئەو باوەرەی كە تیۆری كار بكات و شارەزایی لەبارەیانەوە هەبێت ؟!!! من لێرە بەداو واز لەم پرسیارە جەرگ بڕانە دێنم كە بەڕاستی نەك وەڵامم دەست نەكەوتوە بەڵكو زۆر لەسەر ی برۆم ڕەنگە ڕەشبینی بم كوژێت !!بە م شێوە یە بە خێرایی لەم چێوەیە تیۆریەدا ڕە ت دەبم ، بەو ئومێدەی هەركەس بەییەوە گرنگە بۆی بگەڕێتەوە نوووسەر بە مجۆرە دایڕشتووە :

–           تیۆری واتسۆن و ڕەفتارگەرایی كلاسیك .

–           چەمكە كانی ڕەفتارگەرایی نوێ‌  وەكو : ( كلارك هول ،  دولارد و میللر ) و هتد..

دواتر نووسەر دێتە سەر باسكردنی ئەنجام و هەڵسەنگاندنی ئەم بەشەی كە تایبەتە بە ڕەفتارگەراكان وسودی ئەم قوتابخانەیەمان بۆڕوون دەكاتەوە دەربارەی كەسێتی كە بریتیە لە وەی  تەقینەوەو بڵاو بوونەوەیە بەڕووی یفرە تیۆری و دروستكردنی جیاوازی و  دووركەوتنەوە لە تاك ڕەهەندی و تاك تێگەیشتن و ڕەتكردنەوەی بەرامبەر و قسەی هەمەجیانەو لە خۆوە قسەركردن دەربارەی كەسێتی كە بێگومانم ئەمە ئازاری شانۆكارانیشە لە دوای هەربەرهەمێك و هەركەس بەوجۆرە تێی دەگات كە عەقڵی دەیبرێًت و بە پیًی ئەو ئاستە سنوردارو كورتە ی خۆی بڕیاری ناجۆر دەدات  و لەم  هەنگاوەوە بە ئومێدم هەمووان بەر پرسیارنە بگەڕینەوە بۆناو سیستم و چێوەی تیۆری بۆ كەسێًتی .

  • تیۆرە نمونەییەكان :

توێژەر “سیمۆن كڵاپیە ” لەم بەشەی كتێبكەیدا شەرحی ئەو دەربڕین و سیما و نمونانەمان بۆدەكات كە لە ڕوویی تیۆریەوە  گرنگن و پێویستە بایەخیان پێبدرێت و بە باوەڕی من بۆ ئەكتەر زۆر گرنگە بتوانێت كاریان لەسەر بكات و شارەزایی هەبێت لەبارەیانەوە …. كەسێتی لە ڕوانگەی ئەم تیۆریانەوە  لە ئزموونەوە وەردەگیرێن و  ئاڵو گۆڕیان بەسەردا دێت و توێژەر چەندین نمونەمن لەوتیریانە پێشكەش دەكات  لەوانە : ( نمونە خۆرسكەكان ) ، (نمونە تشكیلیەكان ) ، ( نمونە دەرونیەكان ) ،                  ( نمونە كانی وەرگرتنی سروش  لە شیكاری دەرونی  )،(نمونەكانی  هەڵویست و تصرفات   ) وهتد…..

پاشان نوێژەر دێتە سەر هەڵسنگاندن و ئەنجامی بەشە كە كە بە باوەڕی من زۆر پێویستە ئەكتەری شانۆ شارەزایی و مە هارەتی خۆی لەم ڕووەوە بەگەبڕ بخات ..

  • تیۆر هۆكاریەكان :

توێژەر لەم بەشەی كتێبەكەیدا دێتە سەرباسكرنی چەندین میتۆدی جۆراو جۆری هۆكاری و من لێرەدا تەنها ئاماژە بەناوەكانیان دەكەم زۆربەخێرایی  ) شیكاری هۆكاری ، شیكردنەوەی  هۆكارەكانی كەسێتی لەوانە :” ریمۆن كارتڵ ، هانس جۆرج ..) و پاشان توێەر دێتە سەرباسكردنی  هەڵسەنگاندنی ئەم بەشە و بۆچوونەكانی خۆی چڕدەكاتەوە .

  • تیۆرەكانی شیكردنەوەی دەروونی :

ئەو بۆچوونانەی نووسەر ” سیمۆن كڵاپیە” خستونیەتە ڕوو من لێرەدا زۆر بەپەلە تەنها چەند سەرقەڵەمێكی بخەمە روولەوانە : ( نمونەی شیكردنەوەی  دەروونی دەربارەی كەسێتی ، پێكهاتەی كەسێتی ، قۆناغەكانی گەشەكردنی لبیدۆ، زانستی كەسێتی و شیكردنەوەی تیۆری و هتد ….) كە بەڕای من مامەڵە كردن لەگەڵ هەر یەكێك لەو سەرەقەڵەمانە شایانی توێژینەوەی سەربەخۆو گفتوگۆی فراوانن ، هەرلەبەرئەوە  بە گرنگم زانی قسە لەسەر كردنی بووەستێنم بۆكاتێكی ترو دەرفەتی تر..پاشان نووسەر هەڵسەنگاندن ی خۆی بۆئەم بەشەش پێشكەش دەكات .

  • ئەنجام :

ئەنجام یان كۆتایی ئەم توێژینەوەیە لەلای نووسەر پیاچوونەوەیەكی خێرایە بە  تیۆرەكان كەسێتی و باس لەوەدەكات كەبەو سیكاریە خێرایانە ئەو تیۆرانە هەڵنا سەنگێندرێن و پێویستمان بەوەیە  كە بیانخوێنینەوەو جەدەلیان لە بارەوە بكەین و گفتگۆو قسەلەسەركردنیش لەم بارەیەوە كراوەیە بۆهەركەسێك بیەوێت قسەی جیاوازترو توێژینەوەی زیاتری هەبێت و منیش وەكو كۆتایی بۆئەم كتێبە پێشنیاز دەكەم  بۆهاوڕێ‌ شانۆ كارەكانم كە لە م قۆناغەدا كار بەتیۆر بكەن و بگەڕێنەوە بۆئەو ژیدەرەگرنگ و جیهانیانەی كە ئێمەوە كو كورد فەرامۆشمان كردوون و نەمان خوێندووونەتەوە جا لەبەر هۆكارێك بێت ن بەو ئومێدەی كارێكم كردبێت شایستەی لەسەر وەستان بێت .

 

 

rebaz-2

دولت گرائی* و نقش ذهنیت مسدود

فرشید یاسائی

 

مقدمه : جامعه آکادمیک ، خصوصا تحلیل گران کشور ما از نظر فلسفی و علوم سیاسی متاسفانه  هنوز از مثلث شوم هگل، مارکس و هایدگر نتوانسته اند خود را رها کنند. دلائل متعدد و متفاوتی را میتوان برشمرد. جامعه مطالعه گر و کتابخوان روی خوش به مباحث جدید نمی دهد ، چون تحلیل گران این اجازه را از آنان سلب کرده اند. هنوز مکتب خانه ورشکسته فرانکفورت در تهران باز است و دانشجو می پذیرد! مثلث شوم دیگر: مکتبی است که : فردید ، آل احمد وشریعتی باز کردند، هنوز براه است و متاسفانه روزنامه های صبح کشور بازار این دو مکتب منسوخ  شده را رونق می بخشند و برای تبلیغ هجویات آنان صفحه ویژه اختصاص میدهند.از مهمترین اصولی که این دو مکتب ظاهرا جدا و باطنا یکی ، تبلیغ دولت گرائی بر ذهن خام جامعه کتابخوان است که قبلا با آثار مشمئز کننده و ارتجاعی نویسندگان و مترجمان در بازار آشفته کتابخوانان در سطح تیراژ بالا منتشر شده ( میشود) است.غلبه مبلغان دولت گرائی بر ذهنیت روشنفکران دیروز و امروز ما … به غول وارگی دولت در کشور کمک کرده است. این غول از صدر حکومت صفوی تا امروز( بیش از پنج قرن ) از شیشه خود رها شده و بر تمامی شئونات سیاسی – اجتماعی جامعه ایران تسلط دارد. به ذهنیت دولت گرائی می پردازیم.

 

آغاز : جامعه ما در تسخیر ذهنیت دولت گرائی است که توسط بخش مهمی از روشنفکران تبلیغ شده و میشود. یکی از اثرات شوم این تفکر که میتوان مهمترین اش باشد، سد معبر و جلوگیری از تفکرات دیگری است که در جهان به رشد خود ادامه داده و مورد بازبینی  و بازنگری و تجزیه و تحلیل متفکران دنیا قرار  دارد. این ذهنیت  بیمار و خودپسند و عقب افتاده ، تمامی نهرهائی  زلالی که به جامعه سرازیر میشوند را سد کرده اند تا تصور دیگری امکان  رشد نیابند. از پرواز خلاقیت و استعداد ها ، ایده ها  و تخیلات جلوگیری و ممانعت به عمل می آورد تا ذهنیت کنجاو و فعال نتواند جامعه را تحت نفوذ خویش درآورد. اثرات این تبلیغات به گونه ای است که : برای نمونه : کتابهای شریعتی هنوز بیشترین فروش را در کشور دارد…. بدون توجه به سوابق هایدگر ( گویا متفکر دیگری وجود خارجی در دنیای ما ندارد و تنها او نجات بخش فلسفه… میباشد!) جشن تولد برای وی گرفته میشود. استالین ( مانند روسیه )  و هیتلرمحبوب ترین اشخاص در ایران  قلمداد میشوند و…غلبه این ذهنیت به دولتها در کشوراجازه داده میشود تا در تمامی شئونات مردم دخل و تصرف داشته باشند… به خانه و زیرزمین های مردم رجوع میشود. در تربیت کودکان دخل و تصرف میشود. کتب درسی مدارس ( دولتی شده ) آغشته به سموم مغزشوئی میشود… خود را با وقاحت کامل وکیل الرعایا …شاه شاهان …ولیعصر و ولی فقیه …می نامند…و در بسط استبداد و حکومت مطلقه کوشا و از مردم بالاجبار توقع اطاعت دارند.

 

نماد آفت دولت گرائی جلوگیری و اشاعه از ذهنیتی است که میکوشد، دنیای دیگری را نیز کشف کند و با نظرات جدید آشنا شود.در ایران ، فلسفه و دین هر دو از ذهنیت فعال جلوگیری می کنند… هر دو ذهنیتی دولت گرا و متمرکز دارند ( چه چپ و چه راست فلسفی )… هر دو به غول وارگی دولت یاری رسانده اند و هر دو مشترکا از تصدی گری دولت ( گرچه گاها بدان انتقاد میکنند چون در بازی سیاست به بازی گرفته نمیشوند…!) دفاع می کنند!…در نهایت : وجود دولت ( شر موجود ) را حل المسائل مفروضند! و عامدا  به بازسازی ذهنیتی بیمار که امیدی به بهبود ندارد؛ پرداخته میشود.زمانی است که باید به نتایج این ذهنیت توجه و در فکر آفت زدائی بود.

 

زمانیکه  نسیم عصر روشنگری توسط ذهن مرتجع سد میشود و ” روشنفکران”  جهت جلوگیری از تغییرات و مدرنیته هزینه می کنند … تشویش اذهان عمومی بوجود می آید که همین ذهنیت بیمار را باعث شده است که شاهدیم: روزی حافظ را کمونیست ، روز دیگر حلاج را چه گوارا… فرض می کنند وبا خلق باورهای کاذبی که بوجود آوردند ؛ افکار عمومی – خصوصا خام – را فریب میدهند.حال که در یافته اند: شکست خورده میدان هستند…  بجای قبول شکست و کنجکاوی و واکاوی علل شکست خود؛ اشتباهات خویش را گردن جامعه می اندازند و شاکی هستند که مردم  از خردورزی ( منظور ثبت  و تائید نظرات ارتجاعی آنان ) روی برگردانده اند. با گذشت بیش از چندین دهه ( هشت دهه)  تدریس  جامعه شناسی و فلسفه در دانشگاه های کشور ، گفته میشود : ” رابطه کلیسا با معارف یونان، درست برخلاف رابطه ما با آن معارف بود. کلیسا برخلاف الهیات و اصول غیرعقلانی ( “غیر عقلانی ” از آن واژه هائی است که دین سالاران مسلمان دائما در مورد دین و فلسفه غیر از خود تکرار می کنند!) خود، از افلاطون به ارسطو بازگشت، در حالی که در جهان اسلام، این جریان وارونه بود، یعنی علمای اسلام برخلاف تکیه و تأکید این دین بر عقل و اندیشه، از ارسطو به افلاطون بازگشتند*!…” * یحیی یثربی : عضو هیئت علمی گروه فلسفه در دانشگاه علامه طباطبایی.

 

جامعه آکادمیک ( مذهبی و غیر مذهبی ) از آنجا که در واکاوی جامعه و علل واماندگی آن عاجز و شکست خورده است. علل شکست خویش را نخست غرب میداند که از فلسفه و دین ما عبور کرده اند. دوم از مفاهیم ” اشعریت و اعتزال 1- * ”  در اسلام  شاکی هستند که خود باعث و بانی آن میباشند. گفته شده است : “…عامه‌ مردم‌ كه‌ اهل‌ تعقل‌ و تفكر و تجزيه‌ و تحليل‌ نيستند، همواره‌ تدين‌ را مساوي‌ با تعبد و تسليم‌ فكري‌ به‌ ظواهر آيات‌ و احاديث‌ و مخصوصاً احاديث‌ مي‌دانند*…”  (* مطهري)‌. آنان نمی خواهند و باور ندارند که جامعه خام را به هادیگر ، فردید و شریعتی سپردند… دفترچه راهنمای آنان   به امضای افلاطون و هگل و مارکس…رسید و اکنون که به بن بست رسیده و ذهنیت جامعه را مسدود کردند، بیشرمانه دست به دامان دولتها شدند و از آنا ن تمنای باران دارند. اما بازهم با شعار و شعایرهای منسوخ. از دولت متوقع ذهنیتی بسته و ضد غرب ( اما فلسفه مسدود و ذهنیت دولت گرای غربی مانند افلاطون ، هگل و مارکس …را تشویق و تائید می کنند!)  دارند. انتظارتصدی گری بیشتر از دولت وقت و ابن الوقت دارند. تمرکزگرائی دولتها را ارج می نهند. در مجوع پیکان تیز حمله و انتقاد آنان تنها از جامعه و مردم است… نه دولت و حاکمیت!

 

حال از خود می پرسیم : چرا بخش مهمی از روشنفکران آگاهانه و یا نا آگاهانه ذهنیت دولت گرائی را تبلیغ و از آن دفاع می کنند؟ گرچه تعدادی از آنان با دولت حاضر مشکل نیز دارند. اما تبلیغ دولت دیگری می کنند که گویا رفع نقائص خواهد کرد . دلائلی که میشود برای این ذهنیت بیمار ( نه تمامی آن ) برشمارد. عوض شدن جایگاه قانون و حقوق  در جامعه است. تفکرات و ذهنیت روشنفکران ما بعد از جنگ جهانی اول ؛ رشد کرده و در همان جا خشک شده است. طبیعتا روانشناسی آنان نیز ، روانشناسی و روان شناختی قبل از فروید است. این ذهنیت که به مرور فضای آکادمیک را تحت تاثیر خود قراد داد تا امروز ادامه دارد و گویا نمی خواهد در خود تحولی بوجود آورد. با اینکه هشتاد سال از تدریس و رشته جامعه شناسی در ایران میگذرد. بیشتر کتب این رشته دانشگاهی ترجمه های ناقصی است که اذهان دانشجویان را بیشتر به سخره میگیرد. گرچه با سمینارها و بحث های تالاری اعتراضاتی هم میشود…! اما این بحث ها به سطح خیابانهای شهر راه نمی یابند و در همان تالارها مدفون میشوند.

نتایج و اثرات ذهنیت دولت گرائی و تبلیغ آن در نوع دولت ( جمهوری ؛ سلطنتی ، استبدادی …) فرق چندانی با یکدیگر نمی کند. این ذهنیت دولت را ویتامینیزه و تقویت می کند و برایش مجوز تصدی گری و دخالت در تمامی امور و شئونات اجتماعی – سیاسی صادرمی کند. حال این دولت مطلقه باشد و یا لیبرال! این ذهنیت و اشاعه آن از کوچه و محله شهرهای کوچک و بزرگ نسج نگرفته بلکه در جامعه آکادمیک خصوصا روشنفکران و مترجمان ؛ تولید و بازتولید میشود. مردم ( آدمک ویلهم رایش ) کوچکترین دخل و تصرفی در این ذهنیت نداشته و ندارند. آنان فقط عملی انجام میدهند که تبلیغ آن توسط جامعه شناسان ” فرهیخته ” ، شده است.

 

در کشورهائی که مردم جامعه نسبت به میثاقهای اجتماعی – سیاسی بی تفاوتند. مانند ایران و اکثر کشورهای با سابقه های بلند و کوتاه مدت استبدادی ( روسیه ، چین ، ایران… در صدر هستند) ؛ جایگاه حقوق و قانون روشن نیست. روشنفکران و دولتها میکوشند مردم را با قوانین آشنا و رعایت به آنان را متوقع هستند…. در صورتی که قضیه برعکس است : مردم را باید نخست با حقوق خود آشنا کرد چون جایگاه قانون با حقوق عوض شده است.تاکید رعایت قوانین  از سوی مسئولین و روشنفکران دولتی ، جایگاه دولتها را به مقام خدائی رسانده و وزرات خانه آنان به مکانهای مقدس تبدیل شده است….کاخهای گوناگون دادگستری و…جای کلیسا و مساجد… را گرفته و روزانه میلیون ها انسان برای گرفتن حوائج خود بدانان رجوع می کنند و این حوائج توسط قانون شماره (!) ، تبصره فلان (!) … برآورد میشود … یا نمیشود!

 

این کاخ ها و ساختمان های عریض و طویل که دستهای مرده دولت آنان را هدایت می کنند… برای رعایت نظم و قانون تعبیه شده است. حال از خود میپرسیم : چه احتیاجی  به این امپراطوری ها بود اگر انسان حقوق خود را میشناخت و به حقوق دیگران احترام و آن را رعایت میکرد و دست به جرم و جنایت نمیزد؟…فکر نمی کنید اگر خلافی انجام نمی گرفت؛ آیا احتیاجی به وکیل ، پاسبان ، زندان ، دادگاه ، قاضی و… ضرورت داشت؟ آیا فکر نمی کنید وجود آنان و ذهنیت دولت مدار با خلاف تعریف میشود؟ اگر خلافی نباشد تمامی افرادی که در این ارگانها مشغولند ، ( قاضی ، وکلا ، پاسبان و…) بیکار شده ومجبورند برای تغییرشغل جدید طبیعتا به اداره کار رجوع کنند!؟ این سئوال هائی هستند که هنوز پاسخی بدانان داده نشده است.

 

انسان با حقوق رشد و با قانون درخود میمیرد. قوانین با زمان تغییر خواهند کرد. حقوق اما جزلاینفک بشر است.قانون وسیله دفاعی رژیم های سیاسی در مقابل تحولات و جنبش های اجتماعی است. بدون وجود قوانین  ، دولتها قادر به حاکمیت نخواهند بود.با تاکید براین مورد: آیا جامعه آکادمیک کشور که محو افلاطون ، هگل ، مارکس و هایدگر است ، قادرند مردم را با حقوق خود آشنا سازند!؟ … دولتها را از تصدی گری منع کنند!؟ آیا نباید در فکر نوشتن نسخه برای رژیم غذائی دولت باشند!؟ آیا نیاید مردم را از فربه شدن دولتها و خطرات ناشی از آن آگاه سازند!؟ ستودن بی اندازه ” نظم و ترتیب ” در ذهنیت روشنفکران کشور ( متاثر از فلسفه وجودی اسپارت و پروس…) از ترس کاذبی است که احتمالا می تواند موقعیت آنان را به خطر اندازد. نظم و ترتیب در یوغ قوانین ، چنان آنان را محو خود کرده است که گویا با وضع و اجرای قوانین ، بهشت گمشده نیز زائیده و رشد خواهد کرد. این شیفتگی به قانون و نظم و ترتیب چنان شدت یافته است که روشنفکران ما با روی گردانی از حقوق ، به قوانین روی آورده اند و…! گویا قانون خوب قادر است مردمی خوب خلق کند!

 

حق و حقوق با انسان بدنیا می آید….قانون عکس آن است.قوانین قراردادهائی است مصنوع دست بشر که برای مسائل خاصی وضع شده اند. این قوانین که جمع آن در کتابهای تحت عنوان ”  قوانین اساسی ” معروف است ؛ در مراکز قدرت برای سروری تهیه و تنظیم کشده اند که مردم ناچارا مجبور به رعایت آن هستند.حال مضمون آن چه است و چه چیز..! مطمح نظر نیست. این قوانین در هرسرزمینی شکل خود را دارد و طبق آن رابطه خود با دولت مرکزی و ارگان های تحت فرمانش را تنظیم می کند. در هر سرزمینی هم بخاطر خلق و خوی شهروندانش ضعیف و قوی عمل می کند.در کشور ما با بوجود آمدن انقلاب ، قوانین اسلامی با قوانین عرفی مخلوط و نهایتا  به نفع شرعیات… خود را در لابلای قانون اساسی جا کرد. مضافا قوانین جزائی اسلامی و…نیز در جامعه با شدت کامل فعال است.

 

حق و حقوق عکس قوانین که مکتوب شده است…در طبیعت بشر نهاده شده است. گرچه حقوق در جامعه شهروندی مکتوب و به رشته تحصیلی درآمده است …اما هنوز حقوق را نمیشود با ترازوی قانون وزن کرد.قانون عکس تصور آکادمیکرهای کشور، جایگاه حقوق را مشخص نمی کند! حقوق انسانی قبل از بوجود آمدن قوانین مکتوب، وجود داشته و احتیاجی به قانون ندارد. این قوانین هستند که می کوشند در سایه حقوق رنگ گیرند نه برعکس! یک کودک بدون آنکه آموزش خاصی در مورد حقوق بداند…آنرا رعایت می کند و سعی می کند، حقوق دیگر کودکان را پایمال نکند. این در سرشت کودک است، همچنانکه حس تعاون و همکاری در وی بشدت قوی است…بدون بیان آن از حقوق خویش در سطح توان دفاع می کند چون ناخودآگاه آنرا میشناسد.

 

 اوج تردید ، عدم شناخت حقوق  انسان ، از آن دسته از بیماری های خطرناک اجتماعی است که تنها در جامعه ما شیوع ندارد. اکثر کشورهائی که با پیشرفت و توسعه متاثر از استبداد و ایدئولوژی ؛ مسئله دارند .انسان ها تنها با نقض حقوقی روبرو بوده که نتیجه اش اوج گیری تردید بوده که  در ضمیر خود و ناخودآگاه انسان ها رخنه کرده است. این تردید بیداری ظاهری بوجود می آورد که انسان ها گرچه خود را بیدار فرض می کنند…اما در خواب عمیق ناشی از خلسه تردید هستند. با نیم نگاهی به جامعه فعلی کشور درمی یابیم که چگونه تردید جامعه را فرا گرفته و انسانها را در خواب فرو برده است که این خود سدی است در برابر هوشیاری.

 

این سئوال مطرح است :  چرا تردید در جامعه فعلی غالب است بر فضای جامعه و خصوصا متفکران؟ چرا انسان ها در جامعه مسخ شده و اذهان عمومی نمی تواند درست از نادرست را تشخیص دهند؟ عدم اطمینان… انسانهای فاقد انتخاب و اختیار نا آگاهانه مغروق اقیانوس بیکران ظن و شک خواهند بود ( پارانویا ). در یک چنین حالتی آدمیان از عقل و ادراک فاصله خواهند گرفت و نسبت به همه امور شکاک خواهند بود. جامعه شناسان ما  با وجود روند اشتباهی که خود مسبب آنند ؛ می پندارند با رجوع به افلاطون و هگل ، فردید و شریعتی … و وضع قوانین جدید قادرند، جامعه آفت زده را درمان کنند…و نتایجش این فرض را از صدر مشروطیت تا به امروز شاهدیم!

 

راه چاره چیست؟ جامعه بیش از نظریات و تجزیه تحلیل جامعه شناسان کشور، پیچیده است که تصور میشود .جامعه یک سطح آشکار و هزاران هزار زیر سطح نا آشکار دارد که بنا بر شرایط خاص از پناهگاه خویش بیرون می آید و جامعه را تحت تاثیر قرار میدهد. لذا رسم الخط و یا شابلونی واحد قادر نخواهد بود به تنهائی ، پاسخگوی تمامی معضلات باشد. این یکی از اشتباهات عظیم صاحبان ایدئولوژی است که برای جامعه مورد نظر خویش ؛ ” نسخه مطلوب ” می نویسند! آنان می اندیشند که با صدور یک مرامنامه ، مانیفست و… قادر به پاسخگوئی به تمامی معضلات جامعه خواهند بود! اما با تصرف قدرت سیاسی تازه در میابند که تئوری های من درآوردی ، پاسخگوی جامعه نیست و بدین منظور برای ماندن در قدرت و حفظ آن به خشونت روی می آورند. نمونه انقلاب ایران و انقلاب اکتبر… تجربیات تلخ و وحشتناکی بودند که در تاریخ جایگاه ویژه دارد.

جامعه شناس قبل از اینکه وارد تجزیه و تحلیل ازجامعه شود. باید نخست انسان یعنی تشکیل دهند جامعه را بشناسد. بعد خاستگاه حقوقی وی را مورد مطالعه قرار دهد. در مقام یک انسان شناس از جامعه حقوقی بخواهد که فعال شوند و مستقیم معضلات ناشی از فقدان و نقض حقوقی انسان را به جامعه گوشزد کند. کودک از سه سالگی شخصیتش شکل میگیرد. از همان سنین کودکی باید حقوق وی مورد توجه قرار گیرد و در اشاعه این امر مهم ، ضرورت دارد ذهنیت جامعه را بیدار نگهداشت.جامعه ای که طبق ” قوانین شرعی ”  نیمی از شهروندانش تحت تاثیر مستقیم ایدئولوژی حکومتی در فشار و از نظر حقوقی قابل شمارش با مردان نیستند…نسخه درد را نمی توان در قفس استالین و فردید جست…باید بیش از این کنجاو و فعال بود

 

تبلیغ این ذهنیت بیمار و مسدود که گویا دولت با وضع قوانین اش … وبا نشات گرفتن  از ذهنیت آل احمد و هایدیگر…قادر به رفع معضلات بوده و از دولت موجود بخواهیم که جامعه را از وضع موجود نجات دهد…راه به جائی نخواهیم برد که نبرده ایم. انسان وقتی حقوق اش را شناخت…حقوق دیگران را نیز خواهد شناخت. جامعه شناسی نباید وارد این گفتمان توهم ساز شود که گویا حق همان قانون است و برعکس.این نظریه نیروهای نظامی -عقیدتی در خدمت ایدئولوژی است. نباید جایگاه و خاستگاه های انسان خدشه دار شود.

 

جامعه شناس فارغ از هرگونه ایدئولوژی  ( مانند طبیب ) میکوشد رابطه خود را با انسانها تنظیم کند. آنان را به حق و حقوقشان آشنا سازد. نسبت به نقض حقوق آنان ، جامعه را آگاه سازد. با توجه خاص نسبت به « قائم بذات » بودن انسان ها توجه داشته و نسبت به استقلال رای ، اختیار و احترام متقابل و رعایت حقوق دیگران در هر شرایطی نظریه پردازی کند…در یک چنین حالتی است که جامعه شناس می تواند نقش خویش را خوب ایفا کند.جامعه شناس مستقل نمی تواند رسم الخط برای دولت ها بنویسد و ذهنیت مستقل خویش را به صاحبان قدرت بفروشد و حقوق فطری بشر را با دول معامله کند. جامعه باید حافظ حقوق فطری بشر باشد. نه قوانین موجود که از شرعیات و… ایدئولوژی ها نشات و در دل قوانین جای داده شده است.

 

معمولا دولتمردان معتقدند : وجود قانون براى پیشبرد و هدایت جامعۀ بشرى امرى است ضرورى…! غیر از آن خیالبافی است! یک چنین توجیه ای رایج است. غالبا  با تاکید بر این نظریه ( ضرورت قانون ) ؛ مشکلاتشان  نه تنها کم نمیشود؛ فزونی نیز دارد و هر آینه در فکر تصحیح و تفسیر و…میباشند. این مهم مورد توجه قرار نمی گیرد که انسان زمان ما ، تحت تاثیر مستقیم تبلیغات دولتها و اتخاذ سیاستهای اشتباه آنان در ساحت شک و تردید  و دو دلی بسر میبرند. درهای کشف حقایق بر روی آنان بسته شده و مشاوران جامعه شناس دولتها  و مطبوعات وابسته و دستوری، آدرس اشتباه به جامعه و مردم میدهند.

 

 رشد گمان و ظن در آدمی به انسداد فکری منجر میشود ( شده است )… خلق نوآوری رنگ باخته است و این از نتایج ذهنیت دولت گرائی است که توسط مشاوران سیاسی – اجتماعی که غالبا آکادمیکر ( فلاسفه و جامعه شناسان) نیز هستند، ترویج و تزریق ذهنیت جامعه میشود. انسان ها از کودکی می آموزند که این تنها دولتها هستند که قادر به رفع حوائج آنان میباشند. ذهن انسان ها در یک چنین حالتی قادر به دریافت نظریات دیگری نخواهد بود. روند گذشت از مجهول به معلوم صورت نمی گیرد. بنابراین انسان ها از تجربه اندوزی گریزان میشوند…در چنین وضع اسفناک ، جامعه شناسان ما نسخه های مچاله شده و ارتجاعی را جهت فرار از بحران ، تحویل جامعه وا مانده میدهند و انتظار دارند چنان شود که خود میخواهند و در جستجوی آنند!

 

جامعه شناسان امروزی در کشور ( که خود در زمان حال و یا گذشته به یکی از  این دو طیف سیاسی «اسلامیستها یا مارکسیستها» وابستگی ذهنی داشته و دارند) نمی خواهند باور کنند که اسلامیستها و مارکسیستها مشترکا قبل از جنگ جهانی دوم تخم نفرت و کینه  نسبت به غرب ( تحت تاثیر سیاست خارجی همسایه شمالی…) را در جامعه بی تجربه ایران کاشتند و اکنون با انقلاب اسلامی به کشت این بذر مشغولند. این نفرت و کینه باعث شد که تنها به محصولاتی که خود تشخیص می دهند، اجازه عبور داده شود. محصولات غلط انداز فکری همسایه شمالی…نقشه تشکیل حکومت اسلامی و ادبیات ویژه آن… ذهن خام جامعه را با مشکل روبرو ساخت.از نتایج مخرب آن : 1-پرستش خشونت و تشکیل تشکل های تروریستی .2 – ستایش خشونت در ابعاد گسترده در فیلمهای… ایرانی.3- رخنه در ادبیات کشور و بی ریخت کردن آن توسط ذهنیت انقلابی گری… که متاثر از همان اشاعه ذهنیت مسموم و مسدود بود.  آقای تقی آزاد ‌ارمکی استاد جامعه ‌شناسی دانشگاه تهران می گوید : «جامعه‌شناسی ایران این ضعف را دارد و این به خاطر محوری شدن حوزه روشنفکری به جای جامعه‌شناسی یا مشتبه شدن روشنفکر به جامعه‌شناس یا جامعه‌ شناس به مثابه روشنفکر است.» این بحث ایشان درست است اما باید بدین نظر توجه داشت که در صدر انقلاب این بحث به حاشیه رفت و جامعه شناسی که طبیعتا میباید راهگشای جامعه بلا زده باشد؛ مورد سوظن قرار گرفت و ( تعداد زیادی ) جامعه شناسان در سپهر تفکرات فردید و هایدگر ها…قرار گرفته و زره جلال آل احمد و شریعتی را بتن کردند!

 

به نتایج میرسیم باز ما را با پرسش های بیشماری روبرو می کند که به مضمون مقاله مربوط میشود و ناچاریم از پاسخ بعضی از آنها به علت حوصله مقاله ، عبور کرده و در زمان دیگری بدانان بپردازیم . بدون شک به ما خواهند گفت : یک دولت و یا حاکمیت چه ذهنیتی را می باید مورد اعتنا قرار دهد که لااقل از بخشی مشکلات جامعه بکاهد؟ طبیعی است : هر جامعه بنا بر داده و شئونات اجتماعی خویش قادر است راه توسعه و تحول را بپیماید… می تواند کمبودها را با بهره گیری از تجربیات جوامع دیگر جبران کند…بر علم خود بیفزاید…به تعامل با دهکده جهانی برسد…به مبادلات اقتصادی ، فرهنگی و سیاسی بپردازد…. این وظایف را امروز در حوزه وظایف دولتها گذاشته اند و دولتمردان با یاری و مشورت ” مطلعین ” می کوشند آنان را مدیریت و اجرائی کنند.این اشتباهی است که جوامع بشری را به بیراه کشانده و دولت خدائی را رشد داده است!. پرسش اینجاست: آیا این کار در ایران و نظیر کشور ما  که مشاورین ( روشنفکران و آکادمیکرهای دانشگاه ها…) ایدئولوژی زده اند  و از ذهنیت آزاد جلوگیری و آن را تحویل مدیران اجرائی دولتها میدهند! و با کاشتن تخم نفرت و کینه  – جهت حفظ منافع و موقعیت خویش- نفس جامعه را حبس کرده اند! چگونه میشود به توسعه و پیشرفت در تمامی ابعاد یاری رساند!؟

 

روی سخن مقاله با دولتها و نقش مخرب آنان نیست… در این مورد بسیار نوشته و گوشزد شده است که بازنده اصلی در این بازی بی سرانجام، مردم هستند که اسیر ذهنیت غلطی میباشند که ترویج یافته و بدان باور خوی گرفته و همچنان دست نیاز به سوی دولتها دراز می کنند. بحث مقاله و روی سخن دقیقا با جماعتی است که کرسی ها و جایگاه ها علمی – اجتماعی جامعه را تصاحب کرده اند. سرنخ فرهنگ در دست آنان است و اجرای نقش آنان بهیچ وجه متناسب با جامعه و پیشرفت و توسعه کشور ندارد. در مجموع راهنمای خوبی برای جامعه نیستند. توقعات اجرای اوامر را از مردم دارند. به دولتها نقشه راه میدهند که در سرکوب و تفتیش عقاید و جلوگیری از آزادی مردم ، فعال باشند…. با اشاعه نفرت و کینه ( معمولا هم ضدغرب ) میکوشند ، جامعه فرهنگی را مسموم کنند ( که کرده اند…)…گرچه در مواردی منتقد دولتهای روز هستند…اما در نهایت از دولتها …توقع ” اقتدار ” دارند .

سئوال مطرح است: چرا در برابر چنین ذهنیت مخربی که از صدر مشروطیت شدت گرفته به اندیشه نوین محتاجیم؟ نتایج روی گردانی از آن چه سود و زیانی خواهد داشت؟ تا کی میخواهیم اسیر این ذهنیت ( که توسط جامعه آکادمیک اشاعه یافته و می یابد) غلط شویم و مسئولیت عدم توسعه و پیشرفت را به گردن دیگران ( خصوصا بیگانه ها ) اندازیم…؟  جلوگیری و پرهیز از اندیشه نوین و بی توجه بودن به پیام آن…سدی است در برابر پرسش های گوناگون که در جستجوی پاسخ هستند. کوشش میشود از جویندگی و پویندگی که به حیات زنده و فعال جامعه مربوط میشود با تئوری های مچاله شده جلوگیری شود… و در اعمال این سیاست به موازات رژیم های سیاسی پیش میروند.جامعه آکادمیک با این عمل موانع سختی در برابر تفکر انتقادی و پویا ساخته که نیاز مبرم جامعه امروز ما است .

 

تا زمانی که نتوانیم تمامی شئونات و داده های اجتماعی – سیاسی خود را نقد کنیم…بهتر زیستن و نتایج مفید آن  در فراموشخانه ها محو میشود و ذهنیت ارتجاعی و عقب افتاده، بازتولید میشود و این موردی است که جامعه آکادمیک ما میخواهند. نمی توان زندگی در ابهام و تردید داشت. با وسوسه و اضطراب نمی توان راه گشای زندگی بود. این اندیشه نوین و پویا است که نافع زندگی خواهد بود. شرط بدست آوردن این سودمندی  پرهیز از نگرش  و جهان بینی علمای دین و فلسفه… و بهره برداری از تفکرات مدرن است که جوامع دیگر تجربه کرده و به نتایج مثبتی هم ( نه صددرصد) رسیده اند. بدانیم فلسفه ، جامعه شناسی ، هنر ، روانشناسی… سالیان متمادی است از چنگال افلاطون ، هگل و نیچه و مارکس. ، آدلر ، هایدگر … در آمده اند. باید قبول کنیم که ریشه بسیاری از مشکلات و معضلات عینی ما وارد نشدن به ساحت اندیشه و تفکرپویا و مدرن است. نتیجه این ذهنیت ( تحت تاثیر مستقیم جامعه آکادمیک) میدان دادن به قلمرو شک و تردید و اشاعه بیگانه هراسی است که مانع سختی در برابر رشد و پیشرفت در جامعه ما شده است…

انسان با یاری اندیشه نوین مسیر زندگی را بهتر تشخیص خواهد داد. انسان موجود تک ساحتی نیست که ایدئولوژی ها فرض می کنند! انسان متاثر از اندیشه آزادیخواهی و نوین در مسیر کمال قرار میگیرد. در این مسیر به تجربه و تخصص دیگرانی که این روند را طی کرده اند ، محتاج است. توسعه و پیشرفت ایجاب می کند که با دیگران به تعامل برسیم و در مبارزه جهت استیفای آزادی ، پیشرفت و توسعه که از ارکان تفکیک ناپذیرند، وارد اقدامات  و مبادلات اطلاعاتی – تکنیکی  و فرهنگی مشترک و تعاونی شویم. ناگزیر از زندگی جمعی و تعاون نیازمند روابط و میثاقهای محقق شدنی با یکدیگر هستیم که رعایت  و احترام متقابل به حقوق ، آزادی ، اختیار و استقلال انسان؛ سرلوحه عمل مشترک ما خواهد بود.

 

زمانی که ما تنوع اجتماعات و فرهنگها را به رسمیت میشماریم . با شناخت و آگاهی بیشترراه زندگی، کار و فعالیت با دیگران سهلتر خواهد شد.شان انسان ها در تفکر و تفاهم با دیگران به تعالی می رسد. خرافات مادر جهل و تعصب است که انسان ها را از آمیزش با همنوعان خویش دور میسازد…. حال که جامعه  تحت تاثیر مستقیم اندیشه کج  اساتید و علمای  روحانی و غیر روحانی از هر نظر به بن بست رسیده است…آیا ادامه راه همانی است که از صدر مشروطیت تا به امروز به جامعه حقنه شده است!؟ مطمئنا خیر! نسل جوان برای عبور از این مهلکه ناچار است به افکار مدرن مسلح شود. جامعه شناسی و روانشناسی …جدید را فرا گیرد و خود را از ذهنیت مسدود آزاد سازد.

 

تفکری که جهان را تنها به ” دارا و ندار”  تقسیم می کند و اقشار ، طبقات و لایه های گوناگون اجتماعی را نمی خواهد مشاهده کند . از کنار فرهنگ ، روانشناسی و هنر… به سادگی  و بی توجه عبور میکند و بدتر از آن صدها فیلسوف و متفکر دست در دست هم داده و در تائید این تفکر کاملا غلط  و ضد اجتماعی، قلمفرسائی می کنند و به توجیه آن می پردازند….ضرورت یک تغییر بنیادی در اندیشه و ذهنیت مسدود لازمه پیشرفت و توسعه جامعه است. هرگاه نیروی جوان و فعال جامعه که مسلح به اندیشه نوین است ، توانست با تعاون و اتحاد عمل روح جمعی را دوباره به جامعه برگرداند و میراث  و تعالیم شوم گذشتگان را پشت سرگذاشته و از آنان عبور کنند. قادر خواهند بود شاخص های زندگی اجتماعی را بهبود بخشند و به رشد و توسعه و پیشرفت نایل آیند. توسعه و کمال ، مفاهیم جغرافیائی نیست ( خلاف نظر رایج در جامعه آکادمیک ایران که صلاح می بینند توسعه و پیشرفت را شرقی و غربی کنند تا به مقاصد پلید خود برسند!) بلکه انسانی است. رسیدن به کمال انسانی حاصل این فرایند است…برای زندگی در جامعه آزاد و انسانی، لازم نیست همه ما تبدیل به فرشته شویم!

 

زندگی در جوامع انسانی نخست با آگاهی و اقدام و احترام متقابل . دوم  با رعایت آزادی و حقوق دیگران ، سامان می یابد. اگر خدشه ای به یکی از این خصلت ها وارد شود، جامعه بسته و حاکمیت دیکتاتوری بر آن استوار است. لذا تشخیص خوب از بد ، جایگاه خود را از دست ( مانند جوامعی مانند ایران امروز ما ) داده و امورات جامعه و واقعیت های زندگی ملموس نیست. در یک چنین حالتی حواس جامعه ، عطف به بی حاصلی است. جامعه از اندیشه و تفکر دور میشود و به دنیای احساسات پرحادثه کشانده میشود که جایگاه ها ، قابل تشخیص نیست. همه میدانند و هم زمان نمی دانند! به تمرکز حواس توجه خاصی نمیشود.  جامعه نیز مانند آدمیان تشکیل دهنده اش دچار یاس و حرمان و حیرانی است که مدتهای طولانی زمان میبرد تا جامعه به حالت طبیعی خویش بازگردد. این بحث را ادامه خواهیم داد . پایان

Statism*

* 2- اشعریت و اعتزال  ( معتزله ) : گفته میشود : اشعریت گویا هرگونه‌ عقلانيت‌ را در متون‌ دين اسلام محكوم‌ مي‌كند، با مدرنيته‌ مشکل دارد … اعتقاد به قشري‌گرائی‌ اسلام  اوليه‌ دارد…! …” روح اشعریت …در جهان اسلام حاکم است و ما نتوانسته ایم به طور کلی از فضای اشعریت بیرون بیاییم…” (غلامحسین ابراهیمی دینانی متفکر اسلامی و استاد فلسفه بازنشسته دانشگاه تهران….) . اعتزال در لغتنامه های فارسی آمده است ” … ماخوذ از تازی . گوشه گیری و کناره جویی . خلوت نشینی و جدایی از مردمان . گوشه نشینی کناره گیری . تنهایی . یا وا پس کشیدگی از کار و شغل عزلت گزیدگی . استعفای از کار …در ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد آمده است ” … معتزله از جریان‌های اصلی کلامی در میان اهل سنت است. ایشان بر خلاف اهل حدیث که انبوه حدیث‌های اصیل و جعلی پیامبر و صحابه را مورد توجه خود قرار داده بودند، عقل و خرد را به تنهایی برای پیروی از اسلام راستین کافی می دانستند. و گاهی نظرات فلاسفه را با دین مخلوط می ساختند. بعدها اشاعره برخاستند و جانشین اهل حدیث شدند.اشاعره را می توان جمع میان معتزله و اهل حدیث دانست ولی آن‌ها نیز عقاید معتزله را مردود می دانستند. تاکید معتزله بر روی عقل آنچنان جدی بود که بر خلاف بسیاری از فقها که حدیث را مطلق می دانستند آنان اعتقاد داشتند که در تعارض حدیث با عقل، عقل مقدم است. به علاوه و باز بر خلاف نظر بسیاری از علما، اعمال و احادیث صحابه را مطلق و لازم‌الاجرا نمی‌دانستند.[۱] اما اساسی ترین و در عین حال بحث انگیز ترین موضع گیری معتزله در بحث پیچیده مخلوق یا غیر مخلوق بودن قرآن پیش‌آمد.[۲]برای اطلاع بیشتر رجوع شئد به دانشنامه آزاد . ویکی پدیا.

چه‌پ و کۆمۆنیست ئه‌وه‌نده‌ی ڕاستڕه‌وکان زیانیان به‌ بزوتنه‌وه‌ی سۆشیالیستی گه‌یاندووه‌

چه‌پ و کۆمۆنیست ئه‌وه‌نده‌ی ڕاستڕه‌وکان زیانیان به‌ بزوتنه‌وه‌ی سۆشیالیستی گه‌یاندووه‌

زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

        Sep 2016

به‌شی یه‌که‌م:

چه‌رخی ڕابوردوو دوو کاره‌ساتی  گه‌وره‌ی مێژویی  به‌ خۆوه‌ دیت که‌ تا ئێستاش لانی که‌م  به‌شێکی زۆری جیهان به‌ ده‌ست یه‌کێکیانه‌وه‌ هه‌ر ده‌ناڵێنێت.  ئه‌و دوو کاره‌ساته‌ مێژوییه‌ش یه‌که‌میان “شۆڕشی به‌لشه‌فی”  و به‌ڵشه‌فیزم بوو ئه‌وی دیکه‌شیان “شۆڕشی ئێران” بوو ، که‌ له‌ ڕاستیدا هیچیان شۆڕش نه‌بوون، بگره‌ دژ به‌ شؤڕشه‌که‌ بوون.

کاره‌ساتی یه‌که‌م گه‌ر  ته‌واوی دونیای به‌ خۆیه‌وه‌ سه‌رقاڵنه‌کردبێت ئه‌وه‌ به‌شێكی زۆری له‌ جیهان گرته‌وه‌ و نزیکه‌ی 80 ساڵی خایاند، گه‌رچی هێشتا سێبه‌ره‌که‌ی هه‌ر به‌سه‌رمانه‌وه‌یه‌.  کاره‌‌ساتی دووهه‌میشیان که‌ له‌ ئێستادا له‌ جه‌نگی مه‌زهه‌بی نێوانی شیعه‌ و سونه‌ و سونه‌ و  سونه‌ و ” کافراندا”  درێژکراوه‌ته‌وه‌ تا ئێستا کۆتایی ئه‌م شه‌وه‌زه‌نگه‌ ، ئه‌م  سه‌رده‌مه‌ ڕه‌شه‌، له‌ هیچ شوێنێکه‌وه‌ دیار نییه‌ .‌  ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ئێراندا ڕوویدا که‌ ناوی به‌ شؤڕش ده‌رکردووه‌ به‌ردی بناخه‌ی جه‌نگی عێراق و ئێران، ڕؤڵ و کارایی له‌سه‌ر ناوجه‌که‌ به‌ دروستکردنی حیزبی سیاسی و میلیشیاکانیانه‌وه‌ ، دروستکردنی دوو سێنته‌ری سه‌ره‌کی له‌گه‌ڵ سعودییه‌دا له‌ ناوچه‌که‌دا و پێشبڕکێی نێوانیان له‌ نانه‌وه‌ی جه‌نگی وێرانکاریدا و له‌ دایکبوونی تالیبان و قاعیده‌ و ئێستاش داعش ، دانا.

ئه‌گه‌ر چی هه‌ر یه‌ك له‌م دووکاره‌ساته‌ له‌لای زۆرینه‌ی خه‌ڵکی به‌ خودی چه‌پ و کۆمۆنیسته‌کانیشه‌وه‌ به‌ دوو دیاره‌ده‌ی جیا، پێناسه‌ کراوه‌ و ناوهێنراوه‌ ، یه‌که‌میان به‌ چه‌پ و دووهه‌میان به‌ ڕاست ، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا هه‌ردو‌کیان دووژمنی سه‌ره‌کی بیرۆکه‌ی سۆشیالیزم/ ئه‌نارکیزم بوون  و ڕێگر و دژ به‌ دروستکردنی ئه‌و‌ کۆ‌مه‌ڵه‌ بوون ، به‌ڵام هه‌ر یه‌ك له‌ پێگه‌ و دیدی خۆیه‌وه‌ دووژمنایه‌تی کردوه‌. کاتێكیش که‌ ئه‌م دوو بزووتنه‌وه‌یه‌ هه‌ردوکیان که‌م تا زۆر وه‌ك یه‌ك له‌ داهاتوی سۆشیالیزم کاریان کردبێت ، ئیدی ناوز‌ده‌کردنیان به‌ چه‌پ و ڕاست ، مانایه‌کی نامێنێت!!  ئه‌مه‌ له‌ کاتێكیشدا که  ‌هێڵی ناوکۆیی ئه‌م دوو بزوتنه‌وه‌یه و  بزوێنه‌ری سه‌ره‌کییان  ” ئایدۆلۆژیا” بووه‌ .

له‌م وتاره‌مدا، من ته‌نها زیاتر پێداگریی له‌سه‌ر  کومۆنیسته‌کان و ئایدۆلۆژییه‌که‌یان که‌ بنه‌ماکه‌ی مارکیزمه، ده‌که‌م .  ده‌مه‌وێت گه‌ر به‌ کورتیش بێت ئه‌و بنه‌مایانه‌ بۆ خوێنه‌ر بخه‌مه‌ڕوو‌ تاکو ئه‌وه‌ ڕونبکه‌مه‌وه‌  که‌ چۆن  چه‌پ و کۆمۆنیسته‌کان به‌کرده‌وه‌ دووژمنی سه‌رسه‌ختی سۆشیالیزم بوون و سه‌رچاوه‌ی ئه‌و دووژمنکارییه‌ له‌ کوێوه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌ و ئه‌و‌ بوارانه‌شی که‌ گرتونیه‌ته‌وه‌ ‌.

  • چه‌په‌کان له‌ ڕابووردو و له‌ ئێستادا:

چه‌پ به‌ هه‌موو لقه‌کانیه‌وه‌ هه‌ر له‌ سۆشیالدیمۆکرات و حیزبه‌ سۆشیالیسته‌کان  و ژینگه‌ و سه‌وز و حیزبه‌ کرێکارییه‌کانه‌وه‌ له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا ، نه‌یانتوانیوه‌ ببنه‌ هیزێکی شۆڕشگێڕ و کۆمه‌ڵ به‌ره‌و گۆڕانکارییه‌کی بنه‌ڕه‌تی ببه‌ن. ئه‌و دروشمانه‌ی که‌ هه‌ڵیانگرتبوو وه‌کو ئازادی و یه‌کسانی و دادوه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تی، به‌ گه‌یشتنه‌ ده‌سه‌ڵاتیان ، کاڵبوونه‌ته‌وه‌.  چه‌قی تێکۆشانی ئه‌مان له‌ وڵاتانی دواکه‌وتووی پیشه‌سازیدا‌ جه‌نگی لادێ/ گه‌ریله‌ بووه‌ و له‌ وڵاتانی دیکه‌ی  پێشکه‌وتوی  پیشه‌سازیشدا ، هه‌ڵبژاردنی په‌ڕله‌مانی بووه‌.

ئه‌وانه‌ی له‌ ڕێگای جه‌نگی گه‌ریلاییه‌وه‌ تێکۆشاون، نه‌گه‌یشتونه‌ته‌ هیچ شوێنێك، یا گه‌ر گه‌یشتبێتیشن فرمانڕه‌واییه‌کی باشتریان له‌وانه‌ی پێش خۆیان دروستنه‌کردووه‌.  ئه‌وانه‌شیان که‌له‌ ڕێگه‌ی هه‌ڵبژاردنی ” دیمۆکراسیانه‌وه‌” ده‌سه‌ڵاتیان گرتۆته‌ده‌ست، نه‌یانتوانیوه‌ دروشمه‌کانیان و ته‌واوی داخوازییه‌کانی  ئه‌وانه‌ی که‌ ده‌نگ و متمانه‌یان پێداون ، به‌جێبگه‌یه‌نن.  گومانیشی تیانییه‌ که‌ ڕه‌نگه‌ نێتی گه‌لێکی ناو ئه‌م پارتانه‌ پاكبووبێت و به‌ڕاستیش  بۆ ئه‌و ‌مه‌به‌سته‌ له‌ سیاسه‌ت و پارتایه‌تییه‌وه‌ ئاڵابن، به‌ تایبه‌ت که‌ گه‌لێك له‌ پارته‌ سۆشیالدیمۆکرات و کرێکارییه‌کان، ‌ که‌سانی مارکسی و لینینی دڵسۆزی  تیادا بووه‌ ، که‌ زۆربه‌ی کات به‌رنامه‌ی ڕادیکالتریان له‌ مانیفێستی حیزبه‌که‌یان پێبووه‌ .

ئه‌زموونه‌ یه‌کبه‌دوایه‌که‌کانی فرمانڕه‌واییان له‌ شوێنه‌ جیاجیاکانی ئه‌م دونیایه‌دا، که‌ تازه‌ترینیان یۆنانه‌، سه‌لماندیان  که‌ ئه‌مان  نه‌ك هه‌ر له‌ گۆڕانکاری بنه‌ڕه‌تی به‌ڵکو له‌ به‌جێگه‌یاندنی ئه‌و به‌رنامه‌یه‌شی ‌ که‌ که‌مپه‌ینیان بۆ ده‌کرد، ده‌سته‌پاچه‌ بوون .   ئه‌مان له‌بری ئه‌وه‌ی که‌ ببنه‌ خزمه‌‌تکار و پارێزه‌ری به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وانه‌ی که‌ هه‌ڵیانبژاردوون بۆ ئه‌و شوێنه، که‌چی پارێزه‌ری به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئه‌وانه‌ن که‌ هه‌موو شتێکیان له‌وانه‌ی که‌ ده‌نگیان پێداون ، زه‌وتکردوه‌ .  به‌واتایه‌کی دیکه‌ ئه‌مان ته‌نها فرمانبه‌رێكن داکۆکی له‌ یاسا و  به‌رژه‌وه‌ندی بانقه‌کان و کۆمپانیا گه‌وه‌ره‌کان و ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان و خاوه‌نزه‌وی و موڵکه‌ گه‌وره‌کان  و کۆمه‌ڵی ده‌سته‌بژێر ده‌که‌ن.  ئه‌مان ته‌نها بورغویه‌کی بچوکن له‌ ماشێنه‌ گه‌وره‌که‌ی سیسته‌مه‌که‌دا ، گه‌ر له‌ کاریش بکه‌ون ، ماشێنه‌که‌ کاری خۆی ده‌کات و ڕاناوه‌ستێ.  ئه‌وه‌ی که‌ فرمانڕه‌وایی ده‌کات  ئه‌وانه‌ن که‌ ناوزه‌ده‌م کردن به‌ یارمه‌تی یاسا و پۆلیس و سوپا و دادگا و ده‌زگه‌ سیخوڕییه‌کانیان تاکو  یاساکانیان بۆ بخه‌نه‌ کار.

له‌ هه‌موو حاڵه‌تێکدا ‌ ئه‌مان له‌ فرمانڕه‌واییاندا ته‌نها ده‌توانن جه‌ند ڕیفۆرمـێکی بچوك بکه‌ن و چه‌ند کێشه‌یه‌کی بچوك لابه‌لابکه‌نه‌وه‌ و به‌ ئاسته‌م ژیانی زۆرینه‌که‌ی له‌ چاو حوکمی حیزبه‌ ڕاستڕه‌وه‌ ‌کاندا ، ببه‌نه‌ پێشه‌وه‌.  سه‌ره‌نجامیش وه‌همدانێکی گه‌وره‌یه‌ به‌  خه‌ڵكی به‌وه‌ی که‌ ‌ به‌ڵێنێکی گه‌وه‌ره‌یان پێده‌ده‌ن و ‌ ناتوانن بیبه‌نه‌سه‌ر و له‌و باره‌شدا بێ ئومێدیان ده‌که‌ن.

به‌م کردارانه‌یان، گومانی تیادانییه‌ ئه‌مان باشترین خزمه‌تی سیسته‌مه‌که‌ ده‌که‌ن به‌ درێژکردنه‌وه‌ی ته‌مه‌نی و هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنی خه‌ڵکی و باوه‌ڕهێنانیان به‌ هه‌ره‌ درۆ گه‌وره‌که‌ی مێژوو که‌ پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنه،‌ چونکه‌ ئه‌مان له‌ حیزبگه‌لێکی ئاوادا کارده‌که‌ن که‌ په‌یامیان بۆ ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ تاکه‌ ڕێگایه‌ك که‌ له‌ پێشمانه‌ گرتنه‌به‌ری ڕێگای رێفۆرم و چاککردنی هێدی هێدی  بارودۆخه‌که‌یه، نه‌ ڕێگایه‌کی دیکه‌، ڕێگای سێهه‌م.

به‌بۆچونی من ئه‌م  که‌سه‌ سۆشیالیست و مارکسییانه‌ که‌ له‌ ناو ئه‌م حیزبه‌ کرێکاری و چه‌پانه‌دا لێبڕوانه و دڵسۆزانه‌ ‌ کارده‌که‌ن ، باشترین خزمه‌ت و کار له‌ سه‌ر درێژکردنه‌وه‌ی ته‌مه‌نی ئه‌م سیسته‌مه‌ ده‌که‌ن ، زیاتر له‌ هاوه‌ڵه‌ که‌متر ڕادیکاله‌کانیان ، ئه‌ویش به‌هۆی ئه‌و پێگه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ی که‌ هه‌یانه و هه‌بوونی متمامانه‌ی زۆر  له‌ لایه‌ن خه‌ڵکه‌ ئاساییه‌که‌وه‌.

ئاماره‌کان و واقیعیش ئه‌وه‌یان پێکاوه‌  که‌ ئه‌مان کاتێك له‌ حوکمدان  نه‌ك هه‌ر گیانی شؤڕشگێڕییان له‌ ناو خه‌ڵکدا مراندووه‌ به‌ڵکو گیانی به‌رهه‌ڵستاکاریی ئاسایشیان ، مراندووه‌ .  له‌ شوێنێکی وه‌کو ئه‌وروپا به‌ تایبه‌ت  بریتانیادا سه‌رده‌مانێك که‌ حیزبی کرێکاران له‌سه‌ر حوکمن ، ژماره‌ی ناڕه‌زاییه‌کان و مانگرتنه‌کانی کرێکاران که‌مترن له‌ سه‌رده‌مانی حوکمڕانی حیزبی تۆری ( موحافیزین) ، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ مانگرتن و ناڕه‌زاییه‌کان له‌ ناوه‌ڕاستی ساڵه‌کانی حه‌فتاوه‌ له‌ که‌مبوونه‌وه‌ و نوشوستیدان  ( ته‌نها ساڵێك که‌ تۆزێك له‌وان نه‌چێت ساڵی 2011 بوو) .

ڕیکۆردی فه‌رمی مانگرتنه‌کان له‌ بریتانیادا له‌ ساڵی 1890 وه‌ هه‌یه‌ ، ‌ئه‌وه‌ ده‌رده‌‌‌خات‌ که‌ مانگرتنه‌کان‌ له‌ ساڵانی حه‌فتاکانه‌وه‌  به‌ره‌و که‌مبوونه‌وه‌و بێ کارایی ڕۆیشتون جگه‌ له‌ هه‌ندێك کات نه‌بێت .  به‌ڵام له‌ ساڵی 1990 وه‌ ژماره‌و کارایی مانگرتنه‌کان له‌ ساڵانی پێشخۆی که‌متر بووه‌ .  ئه‌م لینکه‌ی خواره‌وه‌ زانیارییه‌کی زۆری تیادایه‌ له‌سه‌ر ئه‌و کێشه‌یه‌ و هۆکاره‌کانیشی رونده‌کاته‌وه‌ گه‌رچی من ئه‌و‌ هۆکارانه‌ به‌ فاکته‌ری سه‌ره‌کی له‌م گرفته‌دا، نازانم.

http://isj.org.uk/why-are-there-so-few-strikes/

‌درێژه‌ی هه‌یه‌

 

ئەكتەر پێویستی بەناسین و شارەزایی لە تیۆرەكانی كەسێتی هەیە ؟ لەكاتی نواندندا !!

ئەكتەر پێویستی بەناسین و شارەزایی  لە تیۆرەكانی كەسێتی  هەیە ؟ لەكاتی نواندندا !!

خوێندنەوەی / ڕێباز محەمەد جەزا

لەسەرەتادا بەنیاز نەبووم لە م بارەیەوە هیچ بڵێم ، بەڵام هیچ لەوە ناخۆشترنیە كاتێك دەبینیت هەمووان حوكم و بریار لە سەرباشی و خراپی ئەكتەر دەدەن لەكاتێكدا چەندین تیۆر هەیە بۆناسینی كەسێتی  كە پێویستن  و ناكرێت بەباش و خرا پ و گۆترەكاری ماندوو بونیان رەتبكرێتەوە یان پەسەند بكرێت  . ئەمەش  بۆ وەرگرو ئەكتەرو دەرهێنە ریش  گرنگە لەڕووی تیۆریەوە و پێویستە  هەمووان  بزانن چۆن مامەڵەدەكەن و لە كوێدا دەتوانن سوود لە تیۆرێكی دیاریكراو وەربگرن لەبەرهەمێكی شانۆییدا  یان یپَویستە كێ‌ قسەیان لەسەر بكات و كاریان لەگەڵدا بكات  ، بۆئەم مەبەستە خوێندنەوەیكی خێرا دەكەم بۆ كتێبی ( نڤریات الشخصیە ) ی نووسەر “سیمۆن كلاپیە ڤالادۆن ” كە  ” علی المصری ” وەری گیڕاوەو بەرهەمی ” المۆسسە الجامعیە للدراسات و النشر والتوزیع ” و چاپی دووەمی ساڵی 1993ز

بەشی یەكەم:

وەكو لە پێشەكیەكەی ئەم كتێبەدا هاتووە وشەی كەسێتی “الشخصیە- personalite ” چەمكێكی پەیوەستە بەدەروونناسیەوەو زمانێكی مەحەكییە ودواتر ئەم زاراوەیە وەرگیراوە لە بواری قەزاو ئەدەب  و هونەر و لاهووت و هەروەها لەفەلسەفەشدا . بەڵام ئێستا ئەم چەمكە بووەتە هەستێكی هاوبەش لەنێوان زۆرێك لە زانستەكاندا و لە بیركردنەوەی فەلسەفیدا هەرچەندە مێژوو دەوڵەمەندە بەوەی كە بەخێرایی گۆرانكاری گەورە ڕوودەدات لەڕووی واتاوە  بەڵام وشەی “PERSONALITE” ی ” فەرەنسی” ش ، لەوشەی “PERSONA” لاتینی وە رگیراوە بەواتای “دەمامك –قناع – روپۆش  ” و لەسەر تەختەی شانۆ بەكارهێندراوە و واتاكانیشی جۆراو جۆر بوون لەوانە : ”  داماڵینی سیفاتە بەشەریەكان  لە خودا و نزیكبوونەوە لە بەرجەستەكردن” . وەكو دەرونناسەكانیش جەختی لێدەكەنەوە بەكارهێنانی ئەم زاراوەیە كورت ناكرێتەوە بۆ پێناسەیەكی دیاریكراو بەڵام بەمەبەستی ئاشنابوون بە تێگەیشتنە جیاوازەكان نووسەری ئەم كتێبە چەند پێناسەیەكی هەڵبژاردووە لەوانە :  “أ. ڤێكسلیارد ”  دەڵێت : ” كەسێتی بونیادێكی یەكگرتووی تەواوە و ڕێژەییە و پەیوەستە بەزمانەوە  بۆ بیركردنەوە ،  كەوا دادەنرێت  ئەوە تایبەتمەندی هەرتاكێكە  و ڕێگەیەكە لەشعورو بیركردنەوەوكردارو  پەرچەكرداردا هەیە لە پەیوەست بە هەستەوەرەكانەوە ” و ئەو هەوڵە یەكگرتوانەش زۆرن و ئەوەی دەمێنێتەوە مێژوویەكی شایستەیە لە تیۆرەكان و قوتابخانەكان كە هەریەكەیان تێگەیشتن و تێروانێنێكیان هەیە بۆ كەسێتی تابە جۆرێكی تایبەت                                                                             و   شێوەیەكی  كامڵ و هاوسەنگ  ئەدا بكرێن  و بەجۆرێك گشتاندنی بۆبكەن بۆئەوەی ببێتە چەمكێكی مەركەزی و پێشكە توو لە شیكردنەوەو درككردنیدا . ئەگەر هەرتیۆرەیەك   بەبەردەوامی چێوەی تیۆری و مەعقول بێت دەستنیشانكردنی دەیگەنێتە ئەوەی پێداویستیەكانی ئیدراك و تێگەیشتنی  دەگاتە چارەسەری پزیشكی . ئەمەجگەلە رۆڵی دوانەییی  تیۆرو  ئەزموون ئەمەش هێندەی دروستە كە فێرمان بكات دۆزە مرۆییەكان پێویستیان بە  تێبینی و گەڕانەوە هەیە بۆی ئەوەندە شتێكی تر نییە . كە ئەم كتێبە گەشتێكی لەسە رخۆو پانۆرامییە لەم بارەیەوە .

تیۆرە دەرونناسیەكان دەربارەی كەس پێمل نەبوون  بە وێناكردنی كۆمەڵایەتیانە بەڵكو توێژینەوەو تیۆرەكانی كەس  لەگەڵ مێژووی  بیری فەلسەفیدا یەكانگیرە و “IGNAG MERSON” هات بەشێوەیەكی تازە چۆنیەتی  وەرگرتنی ڕۆشنبیری و  گەشەسەندنە فراوانەكانی  ئەدای بیناكردنی  چەمكی كەسی كرد بەپێی پەیوەندی مرۆڤ و جۆرەكانی  ئەو وێنایەی  كە هەرچاخێك  و كۆمەڵگەیەك  دەربارەی ” كەس ” دەمانداتێ‌  كەیەكێكە لە  توخمە پێكهێنەرەكانی كەسێتی ، ئەوەش ڕێسای بیناو تایپە وەكو “J.stoetzel” نووسی  “فرەییە لە تێگەیشتن و كارەكانی كەس ، كاریگەری دەبێت لەسەر چاودێری هاوچەرخ . لە كاتێكدا  لە ڕوانگەی سێینەی شێوەو بوون و تێگەیشتنی كەس  لە چێوەی ئەزموونی ڕیشەیدایە “. هەموو زانستی دەرونناسی دەربارەی كەسێتی داوای ئەوەمان لێدەكات تێبگەین لەمرۆڤ و فەلسەفە دەربارەی كەس و ئەویش   هەنگاوەكانی  یەكسان دەبێت بە  توێژینەوەی فەلسەفی دەربارەی كەس كە بە درێژایی چاخەكان لێی قوڵبووتەوە ولەم ڕووەوە نمونەیەكی دەرخستنەكانی “مۆنتانی ” بۆ “كیرگارد” دێنێتەوە كە خودی نە بوون و پەیوەست بوون بە مەعریفەو تیۆرەكانی دەرووناسی و فەلسەفە وە ئەی چۆن دەكرێت شانۆ لەمە داببڕین و جیای بكەینەوە لەو میراتە لەكاتێكدا هەموو هەولًَیكی مرۆڤ بۆناسینی مرۆڤ و پێشخستنی ژیان و ئەو جیهانەیە كەتیای دەژی؟! گونجاوە دەست بەرداری ژیان بین بۆ ئەو دۆخە ناهەموارەی كە مرۆڤی ئەم سەردەمە تیای دەژی؟!

بەكورتی چەمكی كەسێتی لەدەرونناسیدا بیناكردنی زانستیانەو پسپۆڕیانەی خستنەڕووی ڕوونكردنەوەی حەقیقەتی  دەرونی تاكە ئامانجی تیۆرە تازەكانە كە لەم كتێًبەدا توێژینەوە لەبارەی زۆربەیانەوە كراوە  بۆ شیكردنەوەی ئەو چەمكە  و سنورداركراوە بەهەڵوەشاندنەوەی سەرەتاو توخمەكان و پێكهاتەكانی ، بەڵام ئەوچەمكە فرە واتایەو پەیوەندی سەرسەختی هەیە بە قوتابخانەو هەڵوێستی نووسەرەكانەوە لەبەرئەوەی  داڕشتنەوەو میتۆدەكانی  توێژینەوە  جیاوازو فرە شێوەن و جیاوازن لە حەقیقەتی تاكدا بەڵام ناكرێت لە چێوەی ئەم كتێبە پچوكەدا  بە فراوانی تەواوی میتۆدەكان شیبكرێنەوە بەڵكو توێژەری ئەم كتێبە بەسادەیی سەرنج دەبات  بۆ لای پەیوەندیە هۆكاری و پاشكۆییەكان و ئامادەكاریان بۆدەكرێت لەلایەكی ترەوە .  منیش باوەڕم وایە كە شانۆكار بەگشتی و ئەكتەر بەتایبەتی  ناكرێت بۆهەموو بەرهەمێك و بۆهەموو كارەكتەرێك یەك جۆر تێگەیشتن و یەك جۆر لێكۆڵینەوەو تێگەیشتنی هەبێت و دەكرێت بەتوێژینەوە لەكەسێتی بگاتە ئەو كارەكتەرەی كە پێویستە لەسەر تەختەی شانۆ بەرجەستە بكرێت . لەبەرەئەوەی خودو ناوەوە لەدەرونناسیدا هاوشێوەی  ئەو ئە زموونەیە كە ئامانجی  جەنگینە لەگەڵ نەكیرەكاندا كە بەبەهانەی  ئەوەی زانستی دەروونیەو پەیوەستە بە هوشیاریەوە كەئەمەش گەواهی دانە بەزاراوەیەكی نوێ‌  وەكو ” شعوری من ” یان ” هوشیاری خود”  و …. هتد وە لەو ئەژمارو ئامانجەدا  هێڵ و وێنەی چاوەڕوانكراو دەستدەكەوێت بە تایبەتی لە پشكنینی كەسێتیدا و لەو وێنانەدا دەرونناسی ئەكادیمی نەهی لەوەدەكات كەناودەبرێت بە كیبیك و ئەزموونگەری و ئەو تێبینە دروستدەكات كەدەتوانین گۆرانكاری بكەین بەمیتۆدێكی وەرگیراوو بەرهەمهێن .

لەسەرەتای سەدەی بیستەمدا  زانین دەربارەی   ناسینی كەسێتی  گەشەسەندنێكی   ڕاستەقینە وبۆ بەكار هێنانی پێداویستیەكان  ڕێگ گەلێكی  تایەبەتی و زۆر هەبوون و لەئەنجامدا دیاردەیەك سەرهەڵدا كە  بەپێی پێویستی  زیندەوەران  بەتەنهاو بە شێوەیەكی دروستكراو نمایشی تیۆرەكان  و سەرنجدان و ناساندنی  چەمكەكانی  ژیانیان سەر ڕێگا دەخست  .                                            لەبەشی دووەمی ئەم كتێبەدا  نووسەر باسی ئەوەدەكات ” واتا ” لە تیۆرەكانی دەرون ناسیدا ئەوق نادرێت بەڵكو  كۆمەڵێك لایەنی نزیكی هەیە لە  كەسێتی و ئەگەری  خستنە ڕووی  یەكبوونی تێروانینەكانی دەرووناسی و كۆمەڵناسیە و منیش لێرەدا پەیوەست بە شانۆوە واتێدەگەم كە پەیوەندی هەیە بەو پەرێزە مادیانەوە كە كە تیۆرەكان كاری لەسەر دەكەن وەكو چۆن لای باربا (نیسبەتە بۆ یۆژینۆ باربا) باسی  توێژینەوەی ئەنترۆ پۆلۆژی دەكرێت لەشانۆدا و هەرئەوانیش بوون ڕێرەوێكیان بۆشانۆی نوێ‌  كردەوە و توێژینەوە لەهەندێك لە و ڕەفتارانە و قوتاربوون لە هەندێك سادەگۆیی و تێگەیشتن لە چەمكەكانی “دۆخ و رۆڵ و هەڵوێست” هەبوو واتێدەگەم ئەم خاڵە زۆرگرنگە كەمن لێرەدا و لەم كتێبەدا بەیانی دەكەم . هەروەكو (ب. ماینۆڤسكی ) دەڵێت : ” دیالەكتیكی فرۆیدی پابەندەبە دەزگا كۆمەڵایەتیەكان كەكەسێتی بینادەكەن”لەنێوان تیۆرەكاندا كۆمەڵێك تێڕوانینی نوێ‌ زاڵ  دەبن لەگەڵ كۆمەڵێك لێكۆڵینەوەی ڕەچەڵەكی وەكوئەوجەنگانەی كەناودەبرێن بە                 ”  جە نگە هەڵگیرساوە سایكۆلۆژیەكان .  توێژینەوەی جۆرەكانی رۆشنبیری  لە سلوكە مرۆییەكانیاندا و ئەوەی لە میراتی دەرووناسی كۆمەڵایەتیدا  دەربارەی كەسێتی بۆمان ماونەتەوە ، بێ ئاگایانە لە  ئەنترۆپۆلۆژیاو  رۆشنبیری و  هۆكارە دیاریكراوە بیۆلۆژیەكانە. ئەمەش  رۆشنبیری شەتەك دەدات و هەرلەم كتێبەدا نووسەر باسی ئەوەدەكات و بەڵگە دەهێنێتەوە لەبارەی شیانی گۆرێنی  بەكارهێنانی  وزە هەستیەكان بەپێی چاخ و كۆمەڵگاكان وەكو “ماكلوهان” ئاماژەی بۆكردووە بۆنمونە  ” جەخت لەسەر  گوێگرتن لە كۆمەڵگا تەقلیدی و زارەكیەكاندا كە خاوەنی ئەلف و بێ نەبوون ، دەڵێت : چاخی چاپەمەنی سەردەمی گەشەسەندنی  ڕوانیی زیاتر و بیركردنەوەیە ….(لۆهان ) لەوە ڕاماوە كە كە معدلی گەشەسەندن و هۆكارەكانی پەیوەندی  وەكو ڕادیۆ و ئێزگەی بیستن و و سیتسمی فەزاییەكان هەستین و بەخشینی گرنگیە بە گوێگرتن  و جوڵە كەئەوەش چاخی ماركۆنیە .

هەمووتیۆرەكانی دەروونناسی جەخت لەوەدەكەنەوە  ئەزموونی كۆمەڵایەتی گرنگن بۆ بیناكردنی من و دەركەوتنی بەشێوەیەكی فراوان و كاریگەری منداَلی و نەرمی نواندن و دایكی نایاب و پەیوەندیە خێزانیەكان و هەروەها پرۆسەی پەروەردە بە شێوە گشتی و فراوانەكەی ،  ئەمە جگەلەوەی شێوازو ژینگەی ژیانكردن و ئیقاعی شوێنێنك و كۆمەڵگەیەك بۆ كۆمەڵگەكانی تر جیاوازن  ، هەرچەندە ئەمانەش پشت بەستوون بە گونجاندنی كۆمەڵایەتی  و كاری كەسی پێگەیشتوو و گونجاندن لەگەڵ ئەو دۆخەدا و ئەمەش  لەتیۆرێك بۆیەكێكی تر گۆرانكاری بەسەردا دێت . كەواتە هەڵەیەنمایشێك یان ڕووداوێك یان هەر هەڵوێیستێك داببڕین لە پێوەرو پێودانگەجیاوازەكان و بۆهەموو كاروبارێك پەناببە ینە بەرتێگەیشتن و هەست و بیروبۆچوونە كەسیەكانی خۆمان و پێویستە لە ” پەرێز –سیاق” ی خۆیدا خوێندنەوەی بۆبكەین و دووركەوینەوە لە ڕەتكردنەوەو پەسەندكردن ، بەڵكو بگەڕێین بەدوای زمانی نوێ‌ و تێگەیشتنی قوڵ و هەستی بەرزو هتد ..

“سندرس” لەم كتێبەیدا توێژینەوەیەكی ئەنجامدا بەناونیشانی : ( S.Clapier Valladon , “panorama du Culturalisme” Epi 1976)

وەكو نووسەر “سیمۆن كڵاپیە”  دەڵێت : “ئەم كتێبە گەڕاندمیەوە بۆ  دووبارە ئەزموونكردن و كۆكردنەوە بەرەو شەپۆلی رۆشنبیریی ئەمریكی  كە هەموو وەرچەرخانەكانی بۆساڵی (1920) دەگەڕێتەوە تا ساڵی (1955) و كاریگەری ئەوانە بە بیری ئەنترۆ پۆلۆجی ( فرانز بواس) و زمانەوانی (ئیدوارد ساپیر)دووبارە گەڕامەوە بۆ  ناویان و بۆلای (ڕەند بندت ) و(مید) و (لانتۆن )  و (كاردینەر ) بەناوبانگترینیان و پێویستە پاكژیان بكەینەوە”  نووسەر لێرەدا ناوگەلێكی تر ڕیز دەكات كەمن خۆم بەگرنگم نەزانین دووباریان بكەمەوە لەبەر ئەوەی نامەوێت لەدۆزە بنەڕەتیەكە دووربكەومەوە و بیركردنەوەم لە دۆزەجیاوازەكان بە جۆرێكە  كە ئارەزووی ناوی زۆرناكەم تەنها لەكاتی پێویستدا نەبێت . نووسەر پاش ئەو ناوە زۆرانە دێتە سەر باسی (رۆپ بندیكت ) كە هاتووە  بانگەشەی بۆ چەمكی (ئایدیاڵ) ی یرۆشنبیری كردووە . وەكو تایپێكی ژیانی تایبەت  بە هەركۆمەڵگەیەك و لێروانینی وەكو ئامانج و ڕوونكردنەوەی پاڵنەرە تایبەتیەكانی هەر رۆشنبیریەك و ڕوونكردنەوەی  پێوەرو ئاراستە ئەنتۆلۆجیەكانی  تایبەت بەو دەرونناسیە و جیاكردنەوەی نمونەی گەورەی ژیان : نمونەیەكی شەهوانی و رۆشنبیریانە دووڕووی  ئەو ژیانەن و نوێنەری هەندێك لە فەلسەفەكانن دەربارەی كەس . ئەوانیش پێناسەدەدەن دەربارەی كەسێتی پەسەندكراولەڕووی كۆمەڵایەتی و پشتگیری هەرژیارێك بۆ  تاكەكانی و ئەو مەوادو كەرەستە خاوانەی كە پشت دەبەستن بە بیناكردنی ژیان و ڕیگەدان بە هەرگروپێكی مرۆیی كەوا پارچەیەك لە كەوانەی سلوكی مرۆیی شیاو دابێت و هەتا بۆ بەرزكردنەوەی بەهاكەی و دووركەوتنەوە لە دەربڕین و بەهاو ڕابوونەكانی .

بندكیت دەمانبەستێتەوە بە بەچەمكی نوێی  ئەم چاخەوە ” بەنایابی و  لادانەكانیە” وە لەهەمانكاتدا جەخت دەكاتە سەر فرە جۆری  رۆشنبیری  گەورەو  مردنی مرۆڤەكانی و گەڕانەوە بۆ چەمكی نەرمی ” المرونە” ی مرۆیی و گونجاندنی زیادەڕوەیی تاڕادەی ئەمەی ئێستا . ئەو لیونە  لێكۆڵەریشە بۆ ئەو ئاڵۆزیە و بەراوردكارییەكانی و كۆكردنەوەی  كارو ڕاهێنانەكانی  لەكاتی گەیشتن بە تایپەكانی كەسێتی و ئەو بەشە زۆرەی  كەلە كۆمەڵگە نوێیەكانماندا هەن . دواتر “سیمۆن كڵاپیە” دێتە سەرباسی (ئەبراهام كادینەر 1891-1978 ) كەتیۆرێكی هەیە بۆكەسێتی و هەوڵێكی زێندووە  و باس لە ژیانی دەرونی و رۆشنبیریی كەسێتی دەكات و زۆربەكورتی كارەكانی كاردینەر لە سەربنەمای تیۆرەكانی كەسیًتی  بە دوولایەن دەخەینە ڕوو :

–       كەسێتی وەكو سەرچاوەیەكی زیندووی رۆشنبیریی .

–       من وەكو ئەوەی دەكەوێتە ناو ئەو رۆشنبیرییەوە .

كارەكانی كاردینەر لەدەزگاكۆمەڵایەتیەكاندا واتایەكی زۆر بەرفراوانی هەیە و كێشەی تیایە لە پاڵ لایەنە شكڵیەكانی ڕێكخستنی ئامێرە كۆمەڵایەتیەكان و جیاكاری بنەڕەتی لە لای ئەو      ” مەبسەت كاردینەرە ” دەكەوێتە نێوان دەزگایەكەمین و لاوەكیەكانەوە . كە ئەو دەزگایەكەمینانە  پێشینەی مێژوویی دەبەخشنە تاك لەمنداڵیەوە  بەڵام بەشێوەیەكە كە كارلێك لەگەڵ كەسێتیدا دەكەن بەڵام دەزگالاوەكیەكان بەرئەنجامی كاریگەری یەكەمینە لەسەر تاك. كەس چاوگی ئەو دەزگا لاوەكیانەیە وەكو ئەنزیمەی دینی و فۆكلۆرو تەكنیكی فكریی و ئایدۆلۆژیی و …هتد لێرەدا نواندنی وەڵامەكان و بەدیلەكانی كەسێتی بەڕای كاردینەر گەڕانە بەناو توێژینەوەی بونیادی  “من” ی هاوبەش لەگەڵ تاكەكانی كۆمەڵگا و بەرهەمهێنەرەكانی لەگەل یەكەمین میراتی ئەو بونیادە كە ڕیشەكەی لەویوە دێتە ناو دەزگا لاوەكیەكان .

ئەكتەر پێویستی بەناسین و شارەزایی  لە تیۆرەكانی كەسێتی  هەیە ؟ لەكاتی نواندندا !!

بەشی سێهەم /

هەرلەم سۆنگەیەوە نووسەر دێتە ناو باسی تیۆرێكی تر لەلای تیۆرسێن (ڕاڵف لانتۆن 1893-1953) كە زانایەكی ئاسەوارەو بەوە خۆی لە ئەنترۆپلۆجیا جیادەكاتەوەكە  چەمكی ” كارپە ” ی كۆمەڵایەتی بەكاردەهێنێت ، لەهەمان كاتیشدا ئەوە ڕوون دەكاتەوە كە بیری گەردوونی مرۆڤایەتیانەیە و دەڵێت : ” رۆشنبیریی ڕوخساری ڕەفتارە بەدەستهاتووەكان و ئەنجامەكانیەتی كاتێكدا توخمە پێكهاتووە هاوبەشەكانی  دەگوازرێنەوە بۆ  ئەندامانی كۆمەڵگایەكی دیاریكراو ” . روونكردنەوەكانی لانتۆن  بنەمای رۆشنبیری كەسێتییە و پشكداریەكی بنەڕەتی هەیە لەتیۆری رۆڵەكاندا . ئەوەی لای من وەكو خوێنەری ئەم كتێب زۆر گرنگە ئەوەیە  پێگەی لانتۆن لەوەدایە دەست دەگرێت بەسەر چەمكەكانی دۆخ و رۆڵ لەنێوان تاك و رۆشنبیرییەكەیدا. ئەم تیۆریە ڕیگەدادات بە بەوەی كەسێتی تایپێكی هەبێت شیان بێت بە شیكردنەوەی ئەو مۆدێلەی كاری لەسەر دەكات . كەبەڕای من ئەمە برینە قوڵەكەی كارەكتەری ئێمەیە چ لەسەر شانۆبێت یان ژیانی ئاسایی هەموومان باسی جیاوازی و ئازادی و هتد…. دەكەین بەڵام كەسمان بە كرداری واناكەین نە جیاوازی پەسەند دەكەین نە ئازادی گەروابوایە ئێستا چەندین میتۆدو قوتابخانەی شانۆییمان دەبوو بەهەر حاڵ كۆتاجار تیۆرەی فێركردنی كۆمەڵایەتی لای لانتۆن پەیوەستە بە دوور كەوتنەوە لە توانای سەر هەڵدانی پشكە نوێیەكان  و گەشەسەندنی كۆمەڵگا و چیرۆكەكانی كەسێتی كە دەكرێت ڕیكەوتنێكیان لەبارەوە بكرێت لەگەڵ نمونەكانی ڕەفتاری كەسێتی  بەشێوەیەكی پلیكانەیی  و بەرهەڵستی كردنی ڕوخسار و بە پێوانە كردنی فۆرم .ئەمەش هەواڵێكی دڵخۆشكەرە بۆ  مرۆڤە كرداری و جدییەكان تا چیتر لە رسەربنەمای ڕووخساریان بڕیاریان لەسەر نەدرێت و ئەركی لە خۆیان زیاتریان لێداوانەكرێت .  لێرە بە دوا نووسەر ” سیمۆن كڵاپیە ” دێتە سەر باسی تیۆرەكەی (مارگریًَت مید 1902- 1978) ئەم كەسی كەلەبارەیەوە دەدوێین زانایەكی ئەنترۆپۆلۆژیستە و لە ڕووی تیۆریەوە دەوڵەمەندە بە هەندێك توێژینەوەوە كە لەوانە شێوە بدات بە تیۆریەكی  دەرونناسی كۆمەڵایەتی دەربارەی كەسێتی كە ئەم تیۆرسیئَنە ئاماژەی بۆدەكات  وباس لەچەمكێك دەكات ئەویش ” خورپەی رۆشنبیری” كە تاك ئەدای دەكات و یەكەم كەس كە ئەم تیۆرەیەی ئاراستەكرد بۆئەوەی تەحقیقی گریمانەی مامۆستاكەی بكات (ف. بواس” كە توێژینەوەیەكی ئەنجامدا  و بەرهەڵستی تیۆرەكەی ” سێر فرەنسیس گاڵتۆن” كرد بەناوی ” چاكسازی نەسل ” و جەختی لەوەكردەوە كە تەنگ و چەڵەمەی مراهیقە ئەمریكیەكان لەئەنجامی قەیرانی ئەندامی  و باڵغ بوون نییە بەڵكو بەر ئەنجامی قورسی و ئاڵۆزیەكانی كۆمەڵگایە بەڕای ئەو و ڕای گشتی لەسەر بنەمای ناوبانگ و ئەفسانەی كۆمەلگەی ئاشتی و سەربەخۆو ڕەگەزیە . پاشان نووسەر باسی ئەنترۆپۆلۆژیستی  سۆسیالستی ” دێریك فریمان ” دەكات لەساموا كاری لەسەر ئەم توێژەرە كرد ” مەبەستم مید” لەماوەی دەساڵدا . دۆزینەوە لەو كۆمەڵگایەدا بە پێچەوانەی  دوژمنایەتیەوە كە شێوەیەكی تەرتیبی و ئامانجدارو پڕ ململانێیە خاڵی سەرەكی لە كتێبەكەی “مید” بوونی وێنەی نەتەوەیی و جەنگە  لە ئەمریكاو فەرەنسا كە توێژینەوەكەی دەبەن بەڕێوە كە دواتر دەبنە داهێندراوی نمایشی و هۆكارە رۆشنبیری و كۆمەڵایەتیەكان كەتایبتمەندی ڕەگەزیان هەیە . لەم ڕوەوە پشكێكمان دەداتێ‌ بەشێوەیەكی لەسەر خۆو پلە پلەیی  و دژ دەربارەی كەسێتی.  بیركردنەوەی “مید”  دیراسەكردنەوەی  دەرونی كۆمەڵایەتیە لەپاڵ لایەنە سێكسی و ڕەگەزی و مرۆییەكەی لەڕووی سروشتی و رۆشنبیری و سەرهەڵدانیەوە  بۆ چاخ و ژیارێكی تر ، ئەوەی قورسە لێرەدا ئەوەیە كە  پیاوێك بێت و ببێتە باوك بەڵام زۆر ئاساییە ژن بێتە دایك و ژنی پیاوێك .

  • تیۆرەكانی رۆڵ و چەمكەكانی چەق /

زانای دەروونی ( ج. ه . مید ) و(س. ه كولای )  وچەندین بیریاری تر  گرنگیەكی تەواویان دا بە  ( رۆڵ ) ئەمان دەیانەوێت ئەوە ڕوون بكەنەوە كە لەڕێی شیكردنەوەی تاك تێكەڵەیەك لە هۆكارە دەزگاییە كانی رۆشنبیری  بە رۆڵ  شیبكەنەوە و پەیوەستی بكەن بە چەق . لێرەوەچ ەمكی رۆڵ سەرهەڵدەدات  وەكو وێناندنی عەقڵی  كە وە صفی ڕەفتارە مرۆییەكان و توخمە كانی كەسێتی دەكات و ئاماژە  بۆدیمەن و رۆڵ دەكات  لە خورپەی  فێركردندا ، سەرباری  كردەی گونجاندن و ئامادەكردنی هۆشیاری  خود بۆبەهاكەی وەكو پێوانەیەكی  كەسێتی بینای دەكات و ئاماژە بۆ فرە رۆلی دەكرێت . هەروەها زاناكانی دەروون دۆخەكان و رۆڵەكان  ئەوە تۆماردەكەن مەرجە گۆڕانكاری هەبێت لە رۆڵداو بەرهەڵستی رۆڵی كۆمەڵایەتی بكرێت .

لێرەدا من پێم خۆشە باس لەو نیگەرانیە بكەم كە باڕاستی بێزاری كردووین ، ساڵانێكە لە مێژووی نزیكی نواندن لەم جوگرافیایەی ئێمی لێدەژین ، باشترین رۆڵ بینین لای ئەو كەسانە بووە كە توانای لاساییكردنەوەو خو پێوە گرتنیان هەبووە بە شتێكی دیاریكراوەوە گەرئەمە بگوازینەوە بۆناو شانۆ كارەساتی  گەورە لێرەدا یە كە سێك بە خۆی دەڵێًت (ئەكتەر) و ڕڵ بەرجەستە دەكات كە تێنا گات دەق چۆن دەخوێندرێتەوەو رۆڵ چۆن بینا دەكرێت و كەسێتی چۆن بەرجەستە دەكرێت هەرلەبەر ئەوە من لە گەڵ نووسەری ئەم كتیبە هاوڕام لەوەدا كە پێویستە رۆڵ فرەو هەمە چەشن بێت دیارە ئەمەش بەتەنها بەقسە ناكرێت بەڵك بە فۆرم و ئیقاع و دەنگو هتد…. كە ئەمەش دیسان بەپەروەردە دەكرێت نەك بە خوو !!!!د

دەرووناسی كۆمەڵاەیتی بە توێژینەوەلە مەنهەجیەتی چەمكی رۆڵ دەستی پێكرد كە گرنگیەكی بنەڕەتی هەیە لە شەرحی پەیوەندیەكانی نێوان كەسەكاندا . ئەگەر ڕاڤەی كەسێتیمان كرد لەسەر بنەمای  فرە هۆكاری و ڕوانینی جیاواز و تێپەڕ بوون لە قاڵبەئامادەكراوەكان و دووركەوتنەوە لە كڵێشە پێكدێن . هەندێك لەتیۆرسێنان باوەڕیان وایە كەسێتی كۆمەڵێك رۆڵی لەناو خۆیدا مە ڵاسداوە و بۆچوونی پێشتر ڕەتدەكەنەوە بۆ بە بیرهێنانەوە لەوانە : (ج. ه. مید) و(د. ڤیكتۆر) كەسێتی وەكو تابعی دۆخەكانی كۆمەڵگە دەخوێننەوە و بونی ڕەفتارو ماناو ڕاڤەی جیاواز بۆرۆڵ دەكەن .

 

  • چەمكەكانی كارلێكردن :

بەفراوانكردنی پێگەو ڕوانین ، ئاراستەی كارلێكردنی  نوێ و جەختكردنەوە لە وە كەسێتی هەڵوێستێكی دیاریكراوی دەبێت و كارلێكدرن دروستدەكات و شیكردنەوەی  هەڵوێستەكان و تاكەكەسەكان و پەیوەندیان پێكەوە ڕووندەكاتەوە كە بەپێی ڕەفتارو ڕەوشتیان كارەكان ئەنجام دەدەن . بەڵام ئەی ئەگەر لە خۆوە ئەكتەر بەتەنها و بەبێ هیچ پرۆسەیەكی خویندنەوەو توێژینەوە ئەم كارەی كردبوو؟ ! ئەوكاتە هەمووكارێك لەهەرشوێنیك بۆكۆبونەوەی ئازیزان و تێركردنی حەزو ئارەزووەكانی و بێبەری كردنی كەس ددەبێت . كەواتە هاوسەنگی و كاركردنی میتۆدیانە و توێژینەوەیان و كارلێك كردنیان و بوونی هەڵویستی كەس و چاودێریكردنی ئەزموونەكان و ئاڵوگۆڕی پەیوەندیەكانیان سنورداردەكرێت . لەلای (جۆزیف نیتان ) بونیادی كەسێتی بەوەدەبێت كە جیهان و  كەسێتی  بەیەكەوە شێوە دەگرن  بۆ بونیادنانی جەمسەرەكان . نیتان دەڵێیت : نازانم جیهان وەكو دووحەقیقەتی بەهێز بەخۆیانەوە و لەناوخۆیاندا لە پەیوەندیدان ، كەسێتی پێكهاتووش لەتۆڕێكی چالاك لە تفاعل لەگەڵ جیهاندا لە ئێستاو  داهاتوویدا كەئەوەش ناوەرۆك و خودی دەرونە ” بەم خوێ،دنەوەیە  هێلكاری بنەڕەتی  بۆكەسێتی  ئەم كارلێكەیە  . كەس خاوەنی جیهانێكە  وەكو بەشێك و چانس بۆ ئەو پێكهاتە دووانیە (من/ جیهان) بەچینە جیاوازەكانیەوە و بەنزیكی و دووری لە وانەی كە ئامادەبوون و (نیتان) جەخت لەوەدەكاتەوە لەپاڵ لایەنە  ئیدراكی و حركیەكانی ئەو پێكهاتەیە (من/ جیهان) كەبەڕێگەیەك شەرحی سەربەخۆی  كەسێتی و  ناسنامەكەی دەكات لەزەمەندا .

I  I  I (هەڵسەگاندن ) :

بەتوێژینەوە لەمەودای گۆڕانكاریەكانی ڕەفتاریی مرۆیی و دەرخستنی نەریتی تاك و روئیای رۆشنبیری كۆمەڵایەتی لە پێكهاتەیدا و جەخت كردنەسەر زیندووێتی كەسێتی و و ڕەفتارەكانی كەتاكو ئێرە توێژینەمان لە بارەوە كرد. لەلایەكی ترەوە تاك هاوبەشی دەكات لە تووند كردنەوەی  دەزگا كۆمەڵایەتیەكاندا  كەبوونێكی پێویستی  هەیە لە ئاراستەی رۆشنبیریدا وەكو ئاماژەم بۆكرد نووسەر زۆربە خێرایی،  هەموو لایەنەكانی بەەشێوەیەكی پانۆرامی پێشكەشكردووەو پێویستە لەكاتی خوێندنەوەیدا خوێنەر تێبینیەكانی خۆی تۆمار بكات تا كو ئەوەی گرنگە دواتر بۆی بگەڕێتەوەو جارێكی بەدۆزەكەدا پچێتەوە بەڵام بە شێوەیەكی درشت و ووردتر.

 

گۆڕینی ناوی (سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان) بە (سەکۆی ئەنارکیستانی کوردیزمان)

گۆڕینی ناوی (سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان) بە (سەکۆی ئەنارکیستانی کوردیزمان)*

(کاف) کە ساڵی ٢٠٠٥ تاکو ئێستا بە (سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان) ناسراوە ، هەردەم پاشگری (کوردستان) هەم دروستکەری پرسیار و سەرنجی ئەنارکیستانی شوێنەکانی دیکە و هەم ڕەوتەکانی دیکە بووە و زۆر جار بە ڕۆشنکردنەوەی زۆرتر ناچاربووین و دواجار ناچاربووین لەنێو پرسیار و وەڵامێك* ئەوە ڕۆشنبکەینەوە، کە لەنێوان [سەکۆی ئەنارکیستان] و ئەو پاشگرە [کوردستان] هیچ پەیوەندییەك بە ئاراستەی “نەتەوەگەرایی” و “نیشتمانپەروەری” و …تد نییە، بەڵکو تەنیا بۆ ناساندنی شوێنێكی چالاکی بووە، کە (کاف) ئامانجی بووە لەسەری کاربکات و پاگەندەی ئەنارکیستی ئاراستەبکات.

لەبەرئەوە و بۆ ئەوەی ئەو خراپ-تێگەییشنە نەمێنێت و هەموو جار لایەنگرانی بۆچوونەکانی سەکۆی ئەنارکیستان ناچار بە ڕۆشنکردنەوە و چەندبارەکردنەوە نەبن، ئێمە هاورێیانی سەکۆی ئەنارکیستان ئەوە بە باشتر و دروستتر دەزانین، پاشگری (کوردستان) بگۆڕین بە (کوردیزمان)، واتە (فۆڕومی ئەنارکیستانی کوردیزمان) ، بەڵام سیمبول و کورتکراوەی ناوەکەی (کاف -KAF) هەر وەك خۆیان دەمێننەوە، واتە Kurdish-speaking Anarchist Forum

لەم ڕۆژ  بەدواوە نامە و ڕاگەیاندن و بانگەوازەکان  بەناوی (فۆڕومی ئەنارکیستانی کوردیزمان – کاف) واژۆدەکرێن و بڵاودەبنەوە.

تێکۆشان بۆ هەڵوەشاندنەوەی سەروەریی چینایەتی بە ئامانجی گەییشتن کۆمەڵی ناچینایەتی

فۆڕومی ئەنارکیستانی کوردیزمان (کاف)

٠١ی سێپتەمبەری ٢٠١٦

—————————————————————————————————————-

Website         www.anarkistan.net

Archive          www.issuu.com/anarkistan

Twitter           www.twitter.com/anarkistan

Facebook       http://www.facebook.com/sekoy.anarkistan

Email              anarkistan@riseup.net

* https://anarkistan.net/about

Changing the name of Kurdistan Anarchist Forum to Kurdish-Speaking Anarchist Forum

Changing the name of Kurdistan Anarchist Forum to Kurdish-Speaking Anarchist Forum

 

Kurdistan Anarchist Forum (KAF) formed in 2005, until now it has been recognised by this name.  The word ‘Kurdistan’ caused so many questions from different comrades and friends and from many places and organisations. We were asked why ‘Kurdistan’ ? We, therefore, wrote some clarification in the form of ‘FAQ about KAF’ to explain and clarify our position that when we say ‘Kurdistan’ nothing to do with “nationalism” or “Patriotic”.  In fact using ‘Kurdistan’ was only to reflect the place of our activates as we explained in our ‘FAQ about KAF’.

 

In  order to avoid any more confusion and for clarity, we as (KAF) comrades thought it is better to changing the name to (Kurdish-Speaking Anarchist Forum) but still remain as (KAF).

 

Just to let all our comrades and friends know, From now on our letters, announcements and publicities will be under the name of Kurdish-Speaking Anarchist Forum (KAF)

 

With Solidarity

Kurdish-Speaking Anarchist Forum (KAF)

1st Sep 2016

————————————-

Website         www.anarkistan.com

Archive          www.issuu.com/anarkistan

Twitter           www.twitter.com/anarkistan

Facebook       www.facebook.com/sekoy.anarkistan

Email              anarkistan@riseup.net

پارادۆکسە جێگیرەکان:

پارادۆکسە جێگیرەکان:

ئەحمەد ڕەزا:

29/08/201614193679_281526795560052_1815876796_n

وێنا کردنی مەرگ لە چەند وێنەیەکی جیاوازدا، بەقەدەر ئەوەی دەرخستنی ڕوویەکی ترە بە گەیشتن بە کەماڵی مرۆڤ بوون، پێچەوانەی ئەو ڕایەیە ئاماژە کردن بێ بۆ ڕەشبنینییەکی بێهوودە..  ئێمە لە ڕووی ئەنتۆلۆژییەوە لە ژیاندا گۆشەگیرین و لە ڕووی کۆمەڵایەتیشەوە، گۆشەگیری تێکەڵ (( بە پێی نوێکردنەوەی فەلسەفەی بونگەرایی لای پۆل ڕیکۆر))، لەسەر ئێمە وەک خود پێویستە مانایەک بدەین بە ژیان.. هەر ئەو مانادار کردنەی ئێمەیە ڕەنگەکان ئەگۆڕێت و تەفسیرێکی تر ئەدا بە بوونی مرۆڤ و جیای ئەکاتەوە لە بوونی ئەوانیتر.. مرۆڤ بە خۆجیاکردنەوەی لە بازنەی ژیانی بوونەوەرەکانی تر ” کە تا ئێستاش لە پەیوەندیی نیمچە ئۆرگانیکیدایە لەگەڵیاندا، توانیویەتی دەسەڵاتیان بەسەردا بکێشێت و سروشتیش لە بەرژەوەندیی خۆی بەکار بهێنێت.

دواتریش وەک هیگڵ ئەڵێت: جیاوازی نێوان مرۆڤ و ئاژەڵانی تر، لە خواستی دان پیاداناندایە، ئاژەڵ لە ململانێدایە لە پێناوی مانەوەداو مرۆڤیش لە پێناوی بەدەستهێنانی دانپیاناندا. مرۆڤ نەک بەرامبەر بە بوونەوەرەکانیتر، بەڵکو لەگەڵ خۆشیدا لە ململانێی دانپیانانی بەردەوامدایە.. بەم هۆیەشەوە مرۆڤایەتیی گەیشتووەتە ئاستی دەستبەسەراگرتنی توانای مرۆڤەکانی تریش و لەوێشەوە چینەکان سەرهەڵئەدەن.

سەهەڵدانی چینەکان، لە گرفتی دانپیانانەوە بۆ دەست بەسەراگرتن ئەپەڕێتەوە. مرۆڤی چینە دەستبەسەردا گیراوەکان ” کە زۆرترینی مرۆڤایەتی پێک ئەهێنن” ئەکەونە جەنگێکی بەردەوامەوە لەگەڵ چینی دەست بەسەرداگری کەمینەدا. ئەم مرۆڤانە لەگەڵ ئەوەی سەرجەم تواناکانی لە پێناوی مانەوەدا هەرزانفرۆش ئەکا، جگە لەوەش ئەکەوێتە بەر پارادۆکسێکی نوێ:

ئایا ململانێی ئەو لەگەڵ دانپیاناندا بەردەوام ئەبێت؟ یان بە ناچاریی وەک بوونەوەرەکانی تر ئاراستەکەی بەرەو ” لە پێناوی مانەوەدا” ئەگۆڕێ، کە لەبنەڕەتدا داواکاریی ئەو نییە!

نامۆبوون ” الاغتراب” بەرهەمی ئەو دۆخەیە کە مرۆڤە باڵادەستەکان، بەسەر ئەوانیتریدا ئەسەپێنن.. جگە لە فرۆید کە نامۆ بوون و دەمارگیریی ئەگێڕێتەوە بۆ ململانێی نێوان غەریزەکان و ئیگۆ، هەر یەک لە مارکس و ئێریک فرۆم ئەیگێڕنەوە بۆ دەسەڵاتی پڕ زەبروزەنگ و تاک دورایی قۆناغی سەرمایەداریی.. فرۆم گۆڕینی ڕەفتاری مرۆڤ لە قۆناغی دەرەبەگایەتییەوە بۆ پیشەسازیی، بە هۆکاری گۆڕینی ڕەفتاری مرۆڤ ئەزانێت لە گۆشەگیرییەوە بۆ نامۆبوون و بێهوودەیی و تەواو دژی ئەو ڕایە ئەوەستێتەوە، کە نامۆبوون بەشێکە لە بونیادی مرۆڤ و پەیوەندییەکە فیزیکی بێت، بەڵکو بە دەرەنجامی ئەو هاندەرانەی ئەزانێت، کە ئەبنە هۆی ملکەچ کردن بۆ دەسەڵات، بۆ ئەم ڕەتکردنەوەیەش لەبری ئەوە پێنج داخوازیی گرنگی مرۆڤی ڕوون کردووەتەوە، کە یەکیان باسی شوناسە.

شوناس بەمانای دەرکەوتنی سەربەستانەی مرۆڤ، لەو لایەنەوە کە پرەنسیپی ئینتیما دیاری دەکات، بەو پێیەش ئازادیی ئەبێتە پەیامی سەرەکیی ئەم گوتارە.. ” فرۆم ئه‌ڵێت : ـ ((وه‌ستانه‌وه‌ دژ به‌ خوداو ده‌سه‌ڵات و ئه‌نجامدانی یاخی بوون له‌ لایه‌نی مرۆڤایه‌تیه‌وه‌  كردارێكی پۆزه‌تیڤه‌ و یه‌كه‌م كاری ئازادیه‌ ، به‌و مانایه‌ی یه‌كه‌م كرده‌ی مرۆڤه‌)) چونكه‌ ئه‌م  هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌و یاخی بوونه‌  هه‌ڵگری ڕه‌گه‌زێكه‌ كه‌ سنوری زه‌وت كردنی ئازادی ئینسان له‌ لایه‌ن ئه‌وانیتره‌وه‌ تێك ده‌شكێنێت”.

بچوککردنەوەی ژیان لە پنتێکدا بۆ قۆستنەوەی دەرفەت لە پێناوی بەدەستهێنانی شتێکدا کە لێی بێبەش کراوە، جۆرێکە لە ڕۆچوون بە نامۆ بووندا. ئازادیی لەم تێڕوانینەدا لەوێدا خۆی حەشارداوە، کە بۆ بەدەستهێنانی ئەو شمەکە، لە هەر ساتێکدا کۆتایی پێهێنانی ئەو ژیانە بچوککراوەی لێ چاوەڕوان ئەکرێت.. لەم نمونەیەدا بچوک کردنەوەی ژیان لە پنتێکدا ڕوون دەرئەکەوێت:

لەتەقسیم

خول دەخۆم

وەک مێشێ

کەژیان لەچێژی

قاپێکی سەرمێزی

بەردەمی کچێکی

چاوشیندا

دەبینێ

ئەم نمونەیە کۆپلەی یەکەمی شیعری ” ئەستەمبوڵ” شاعیری نوێخواز” جەلال عەبدوڵڵا”یە، بوونی خۆی لە ئەستەمبوڵدا، جگە لەوەی لە ڕووی دیاردەگەراییەوە، جۆرێکە لە نامۆبوونێکی کۆمەڵایەتیی، لە ڕووی دەروونیشەوە، لە گێژەنی نامۆبوونێکی سەپێنراودایە.

لە سەرەتای کۆپلەی چوارەمی دەقەکەدا، بەر ئەنجامی ئەو سەرکێشییە ئەکەوین، کە لێکچواندنی مێشە خولخواردووەکە ئەیگاتێ:

لەتەقسیم

خول دەخۆم

وەک مێشێ

کە باڵی شکابێ و

تەپەی بێ.

لە ڕاڤەکردنی گوزارشتەکانەوە، ناکرێت مانا هەڵهێنجرێت، وەک پێشتر دیکارت و هیگڵ کاریان لەسەر بەرجەستەکردنی مانا کردووە، لە بەر ئەوەی “هۆش/ ئاگایی” لەسەر “دووڕووکار”یی  پارادۆکسە جێگیرەکان پەیوەندیی خۆی دائەڕێژێت: شاراوە/ دەرکەوتوو، لابراو/ پرشنگدار.. بەڵکو بە ئامرازەکانی مەبەستی هەڵوەشاندنەوەگەریی مانا، ڕاڤەی مانا بەرهەم دێت، بۆ ئەمەش پشت بە میتۆدەکانی هەڵوەشاندنەوەگەریی و هێرمنیوتیک و نواندن ئەبەسترێت.

مامەڵە کردن لەگەڵ سیمبۆلەکاندا وەک ئەوەی لە ڕێگەیەوە ڕاستییەکان بدۆزرێتەوە، هەڵەیە، لەبەرئەوەی ڕەمزەکان هەڵگری ڕاستییەکی ساختەن و ڕێ لە دەرکەوتنی مانای ناوەکیی ڕاستەقینە ئەگرن، لەبەرئەوە ڕیکۆر پێی وایە ئەوەی لەسەر خوێندنەوە هێرمۆنیکیەکانە کردنەوەی کۆدەکانە، واتە مانای ناوەکیی و جیاکردنەوەی لە مانا دەرکەوتووەکە.

ئەگەر نمونە لەسەر ئەم دەقە وەربگین بەم جۆرەیە: ناکرێت لەڕێگەی ئاگاییەوە، پەیوەندیی مێش لە دەقەکەدا وەک خۆی وەربگرین، کە بەسەر قاپێکەوە ئەنیشێتەوە، لەو کاتەدا ئەو مانا دەرکەوتووەی کە مێش هەیەتی دوورمان ئەخاتەوە لە مەبەستە ڕاستەقینەکە، کە پاش هەڵوەشاندنەوەی دەقەکە کۆدەکانی ئەکرێنەوە.. بە واتای ئەوەی لەو کاتەدا بەر مانایەکی ڕاستەوخۆ ئەکەوین دوور لەو مانایەی لە پێکهاتەی دەقەکەدا ونە.

لەبەر ئەوە گەر بە ڕەواڵەت بڕوانین، ئێمە تەنها لە سەر ڕووی فۆرمی شیعرەکەدا ئەمێنینەوە، بەڵام کاتێک لە دەرەنجامی هەڵوەشاندنەوەگەرییەوە لە مانای دووەمی ڕەمزەکان نزیک ئەبینەوە، ئەوکاتە هیچ تەمومژو ئاڵۆزییەک لە دەقەکەدا نامێننێ و بەر مانای دروست ئەکەوین، بەمجۆرەش لە تەفرەدانی خەیاڵ و تێڕامانی نەشارەزایانەش دوور ئەکەوینەوە:

٣

(( لەتەقسیم

هەورەکان

کۆچ دەکەن

باڵندە دەخوێنێ

من دەگریم

برسیمە

تەماشای گیرفانی

بۆرژوای

دز دەکەم ))

هەندێ دالی بەکاربراوی زمان هەن، جگە لەوەی ئاماژەی ڕاستەوخۆن بۆ باسێکی ئاشکرا کراوی پێشتر، لەگەڵ خوێندنەوەشدا لە دەقێکی ئەدەبیی چڕدا، ئەبێتە ڕێنیشاندەری خوێنەرو لە چەمکی گشتیی دەقەکەی نزیک ئەکاتەوە.. ئەو دالانەش مەرج نییە بەرهەمی شعور بن، بەڵکو وەک خوێندنەوە فرۆیدییەکەی، پێ ئەچێت دەرفەت وەرگرتنی نەست بێت لە سوپەرئیگۆی ساتی خوڵقاندن.. کۆپلەی ٣، دروست نزیکمان ئەخاتەوە لە مەبەستگەرایی دەقەکەو باری نامۆبوونێکی کوشندە ئاشکرا ئەکا.

لە کۆپلەی چوارەمیشدا بە هەمان شێوە، تەواو بە مەبەستگەرایی دەقەکە ئەگەین، کاتێ هەڵهاتن لە مردنێکی حەتمیی هەست پێکراو لەشاردا، نامۆ بووەکان ڕاو ئەنێ بۆ گەڕانەوە بۆ ناو سروشت.. نامۆ بووەکان لە دەست مردن و خەڵک هەڵدێن بەرەو ئۆقیانوس، لەوێس جارێکی تر بەر مەرگ ئەکەونەوە، مەرگی ماسیەکانی ناو تۆڕ.

لەم دەقەدا پارادۆکسەکانی مەرگ/ ژیان، نامۆ بوون/ ئازادیی، گۆڕانی ڕەفتاری مرۆڤی یەکەمین/ دەرباز بوون لە سروشت، بە کوالیتییەکی ورد داڕێژراوە.. بانگەشەیەکی بەنهانیش هەیە، دوور لە دروشم، (( ئازادیی مرۆڤ )) ئامانجە.

ئەستەمبوڵ

1

لەتەقسیم

خول دەخۆم

وەک مێشێ

کەژیان لەچێژی

قاپێکی سەرمێزی

بەردەمی کچێکی

چاوشیندا

دەبینێ

2

لە تەقسیم

وەک هەنگێ

تەماشای

گوڵی ناو

ئینجانەی شکاوی

دوکانی شار دەکەم

لە تەقسیم هیلاکم

دوکەڵی

کەلاوەی دێبەری

کارەسات

هەڵدەمژم

3

لەتەقسیم

هەورەکان

کۆچ دەکەن

باڵندە دەخوێنێ

من دەگریم

برسیمە

تەماشای گیرفانی

بۆرژوای

دز دەکەم

4

لەتەقسیم

خول دەخۆم

وەک مێشێ

کە باڵی شکابێ و

تەپەی بێ

وه‌ک مه‌یمون

له‌ خه‌ڵکی ڕاده‌که‌م‌

هەتاکو باوەشی

ئۆقیانوس

ناوەستم

تێر سەیری

تەکانی مردنی

ماسی ناو

تۆڕ دەکەم

جەلال عەبدوڵا

On the latest process in Turkey

Istanbul Yenikapi Rally that was realized last Sunday is an important example showing the extent of political mobilization in Turkey, happening in the last month. The rally, which was joined by five million people and the leaders of opposition parties (except HDP), showing “unity of the protectors of democracy”, actually had multiple messages targeting both domestic and foreign politics. During the coup process, which can be described as the clashing of power groups inside the state, it looks like president Erdogan and AKP Government managed to talk different political groups into their “politics for coup process”.

What Happened?

The existence of state on the lands we live on, is directly related to the existence of the army, especially considering its relation during the founding process. Coup is a term that has an important place in the political life of the Turkish Republic. One can see how the coup, as an inevitable political reality of the existence of state in these lands, affects the current state policies considering the latest coup that occurred, the 1980 Coup. What happened on July 15, has a character that continues this political reality. The army who wanted to intervene the political power tried to take control of strategically important state buildings; many bureaucrats in strategically important positions were taken hostage, the parliament and intelligence buildings were bombed, bridges and airports were blocked by soldiers, clashes occurred between soldiers and the police. The five hour coup attempt was terminated with different and rapid maneuvers of the current government and especially of president Erdogan. Among these maneuvers, notable factors are control of the media, control of the civil and mass mobilization through the media and the control of law enforcement under Ministry of Internal Affairs.

Mobilization

Current political power was able to maintain a massive mobility since July 15 under the name “democracy watch” especially targeting the street and military areas. To create the civil mobilization that stopped the tanks marching towards the bridges blocked by soldiers on the night before July 16, AKP have been using all facilities of state. Since July 15, while this mobilization is identified with sacred values of the state, and the ones who lost their lives in this mobilization are declared “martyrs” with stories of heroism, a state of continuous vigilance is tried to be created by steadily pumping hate and revenge. The big rally mentioned above is en extension of this state of vigilance. We see that part of the mobilization on the street is also targeting various sections (Kurdish, Alevi, Opposition) that stand against the state in different areas. AKP and Erdogan, which hold the current political power, have become a platform for Islamist-nationalist formations. This is shown clearly by the symbols created by the process.

Cover Of Democracy

Each coup is a process by which the state oppression shows itself in a physical and violent form. It is nothing but putting pressure on the oppressed using force and violence to take over the political power. As revolutionaries who experienced the period when military coup of 1980 directly murdered, tortured and repressed the revolutionaries and the oppressed, and the period following it, we know too well what coups really are.

We also know what is being tried under the name of allegedly anti-coup “democracy struggle” since July 15. The state of being “elected power” which is raised as an argument against the sections that plotted the coup, plays an important part in legitimizing current position of AKP and Erdogan. All political discourse they raised since July 15 is in fact related to this cover of democracy.

We have emphasized before that AKP and Erdogan have made explicit their characteristic of being a platform for Islamist-nationalist sections. Especially considering the struggle of these sections against pro-coup, laicistic, radical Kemalist power groups inside the state since the founding of the state, it can be seen that there is an existential contradiction between this platform and the army and republican bureaucrats. As much as this contradiction seems like pro-democracy, it is really far away from it. To see the distance, it is suffice to look at the “demands” in the street. Death penalty, presidency with extra authorities, and many other demands based on the same Islamist and nationalistic values are hidden under the cover of democracy.

While democracy is sanctified by the current political power, demands of the 51% who voted for this political power in the latest elections are described as the will of the people. The reality is even farther away from this. Current political power is trying to sell its plans and strategies as the people’s demands. Since this platform is against all “political values of the West”, its play of pro-democracy is not realistic.

It must be noted, on the other hand, that we should not fall into the same trap that some socialist organizations fell into while doing the analysis. Our criticism above does not mean that we embrace the democratic values of the system. In fact, it is the same democratic system that makes possible “the majority oppress the minority” under the play of pro-democracy. Inside this democratic system, when radical Islamist take power, they are the pro-democratic; and when the nationalists or liberals take power, they are. This is the exact message that AKP and Erdogan want to give to the West; “we are democratic”.

Who Plotted The Coup?

In our assessments from the start, we indicated that the current process is a result of the power groups inside the state fighting for power. It’s known that since the first elections that AKP started to hold the state power, AKP has relationships with the Gulen Community which was gaining popularity especially in the international media. Even Erdogan himself declared in a recent rally, that he had relations with the Gulen Community and that he was deceived and apologized from the people.

Fethullah Gulen, who is a religious authority and community leader have had an increasing influence on Turkish politics in the last thirty years. This increasing influence reached political power with AKP and opened the door for organizing significant positions inside significant state agencies. Current AKP power also benefited from this positional convenience. Conservative identity of the party allowed this. Fethullah Gulen was seen as an important spiritual leader until last four years by party members and Erdogan himself. The peak of this fight for power in the last four years due to various political and economic reckoning is this coup attempt. Considering the depth of their relations and the relations of coup plotters with Gulen Community, the process defines something very different from classical contradiction between Kemalists and conservatives. This is a clash of interests. Gulen and his community which are accused of treason by the political power, are just one side of a broken partnership.

Scenarios

Since the question is the political power of the state, it’s obvious that political clash of power groups inside the state has a place in international schemes. Since the day of coup attempt, in a process where all TV channels, newspapers, radios, except the revolutionary ones became a part of the mass media various scenarios were continuously broadcast and are still being broadcast. Most of the scenarios state that the coup is made by the US with the hand of Gulen Community, due to the fact that Gulen resides in US. The scenarios often talk about the coup attempt is being designed by CIA due to anti-West international politics of the Turkish state.

Other scenarios talk about the coup attempt being designed and operated by AKP and Erdogan himself. These other scenarios emphasize that Erdogan who would reinforce its power as a result of this process would eliminate all opposition in this position. Of course the oppression politics against the Kurds plays an important role in creating this context of no opposition. AKP, CHP, MHP which acted as “unity of democracy” since the beginning of the process followed a policy that explicitly left HDP out, creating an allegedly “coalition of democracy” accusing HDP and the Kurdish movement to be a part of the plot and thus disabling HDP.

Another scenario as part of the same process of disabling is the war scenario. In this scenario, following the violent operations it made in a period of one year especially in North Kurdistan, its emphasized that the state getting ready for massacres at even larger scales. Within a conjuncture where the line between civil war and foreign war disappeared in the last ten years, one cannot but think that one end of the war will be directed to Rojava and Syria. Considering Syria and the mobilization in Middle east geography alone, it’s possible that the coup process is part of other international schemes.

State Of Emergency For Who?

It’s important for us revolutionary anarchists to analyze well all scenarios above as possibilities with respect to our near and distant perspectives. We need revolutionary strategies made with these perspectives. However, apart from all these scenarios, we as revolutionaries feel the practical repercussions of the State Of Emergency process since July 20.

The state is in a process of reconstruction since July 20. Operations in the army, police, judiciary, economic centers, ministries, municipalities, etc are still going on. The state which is a mechanism of oppression and violence, becomes more oppressive and more violent with this delegated legislation, and apart from the sections related to Gulen Community, increase the attacks on revolutionaries, taking advantage of the process.

Populist opposition engaged with the power, big media pool which became the voice of political power, law enforcement directly reporting Erdogan, fascist mass ready to mobilize with Islamist-nationalist values, army ready to attack near geographies within international conjuncture… Possible dangers awaiting the oppressed and the revolutionaries in this geography.

The fight of power groups claiming political power over a device rising above economic and political injustice; is nothing but the hegemony of the oppressors over the oppressed gaining permanency in order to destroy the freedom of the oppressed. Neither the apparent or implied dictatorship, nor military or civil formation, nor coups or elections of the political powers that are enemies of the people have any relations to peoples will. We, who believe that life of freedom cannot be created by coup nor by elections, know the existence of state as a coup to freedom and our revolt will last until it creates a free world. What we all need is, not getting hopes up from the fight between the powers, but to know that hope is revolution for freedom.

Huseyin Civan (DAF member)

http://anarsistfaaliyet.org/

بە کولتووربوونی بنەماکانی کۆمەڵی چینایەتی

هەژێن

١٢ی ئۆگوستی ٢٠١٦
کۆیلەتی

زۆرێك لە ئێمە ئاوا دەدوێن، کە ئێمە هەر وەك/ بە ئەندازەی کۆیلەکانی سەدەکانی نێوەڕاست کۆیلەن. من تەواو پێچەوانەی ئەوە دەبینم، هەڵبەتە نەك لەبەر ئەوەی بخوازم بڵێم “ئێمە کۆیلە نین”، نەخێر، بەدڵنیاییەوە ئێمە کۆیلەین، بەڵام کۆیلەی خۆخواست و خۆبەخش و سوپاسگوزاری بەردەم کۆشکی سەروەران، خوازیاری سەروەربوونی یاسای ئەوان، خوازیاری ئاوەدانمانەوەی دیواخانەکەی ئەوان؛ پارلەمان.

بەپێچەوانەوەی ئێمە، کۆیلەی سەدەکانی نێوەڕاست لەلایەن باندێك ڕاودەکرا و لە بازارەکان دەفرۆشرا و بە هەزار و یەك ئامرازی سەرکوتکردن و بەندکردن ڕادەگیرا و هەر کات بچووکترین هەلی بۆ هەڵبکەوتایە، دەستبەجێ بۆ هەڵهاتن هەوڵیدەدا، هەرچەندە سەرەنجامی هەڵهاتنەکەی لەدەستدانی گیانیشی بووایە. کەچی ئێمە ئەگەر بە شەقیش ڕاوبنرێین، هەر دەگەڕێینەوە بەردەم کۆشکی سەروەران و بۆ فڕێدانی پارچە نان و ئێسکێکی ڕووتاوە لەلایەن مشەخۆران، چاوەڕێدەمێنین.

ئایا ئێمە کۆیلەی ناچارکراوین یا خۆبەخش و خۆخواست؟

من بە پێچەوانەی پاگەندەی سۆزهەڵخڕێنەرانەی چەپ و دەسەڵاتخوازە بەناو “سۆشیالیستەکان” دەڵێم کۆیلەبوون بووە بە بەشێك یا کۆڵەکەیەکی سەرەکی کولتووریی سەردەمی ئێمە و کۆیلەتی وەك تەلسیمێك ئاوا لە هۆش و ئاوەزی ئێمە ئاڵاوە، کە ئێمەی کۆیلە زیاتر لە زیندان و سزای سێدارە لە ئازادی و ئازادبوون دەترسین؛ ئێمە دەتوانین دەنگدان بە سەروەربوونی ڕامیاران بایکۆتبکەین، ئێمە دەتوانین لەشوێنی کار لەجیاتی پێشبڕكێ بۆ ڕازیکردنی خاوەنکار، هاوپشتی هاوچینەکانمان بکەین، ئێمە دەتوانین لە کۆڵان و گەڕەکەکان هاوپشتی یەکدی بکەین و هەرەوەزی و گروپی خۆجێی هاریکاری و هەروەزیی کۆمەڵایەتیی پێکبهێنین، ئێمە دەتوانین لەجیاتی پێشبڕکێی کڕینی دوا مۆدێلی ئۆتۆمەبیل و داگیرکردنی زەوییە کشتوکاڵییەکان بۆ خانووی سەرگەرمیی و بەکرێگرتنی ژنانی ئاوارە، پێکەوە زەمین بکرین و کێڵگەی هەرەوەزیی دروستبکەین، ئێمە دەتوانین لەجیاتی بەکرێگرتن و کڕینی چێژی سێکسی لە ژنانی ناچارکراو، گیرفان و هوشیاریمان لەتەك ئەوان بەشبکەین،  ئێمە دەتوانین لەجیاتی بەخزمەتکارگرتنی هاوچینەکانمان سەرپەنا و گوزەران و ئەرکەکانمان لەتەك ئەوان بەشبکەین، ئێمە دەتوانین زۆر شت بکەین، کە کۆیلەکانی سەدەکانی نێوەڕاست بواری ئەو شتەیان نەبوو و ئەگەر بیانتوانیایە، بەدڵنیاییەوە ئەنجامیاندەدا.

ڕاستە ئیمە کۆیلەی سەروەریی بۆرجوازین، بەڵام کۆیلەتیمان سەرەنجامی پرۆسێسێکی دریژخایەنی مێژووییە و لەسەر لوتکەی کۆیلەتی  بەوپەڕی شانازییەوە کۆیلەی خۆبەشین، کۆیلەی هۆش بەنگکراوین بە ئەفیونی “ناسیونالیزم” و “هاووڵاتیبوون” و “نیشتمان” و پارتییایەتی و هەروەها ئەفیونە کۆنەکە؛ واتە ئایین. لەبەرئەوە هاوتاکردنی کۆیلانی ئەم ڕۆژگارە لەتەك کۆیلانی سەردەمەکانی پێشتر، ستەمێکی زۆر و بێویژدانییەکی لەڕادەبەدەرە بەرانبەر ئەوان؛ ئەوان جەستەیان کۆت و زنجیرکرابوو، ئێمە هۆش و ئاوەزمان، سەراپای بوونمان و ژیانمان. پێچەوانەی ئێمە، ئەوان بە چەك و یاسا و بڕیارەکانی پەرەستگە زۆربەی ڕێگەکانی دەربازبوون لە ماڵ و کیڵگە و کۆشکی کۆیلەدار لە ئەوان گیرابوون، بەڵام ئێمە کۆیلانی ئەم سەردەمە زۆر ڕێگە و دەرفەت بۆ دەربازبوونمان هەن، کەچی بۆ جاریكیش لە خۆڕزگارکردن بیرناکەینەوە.

بەکورتی ئەوان بە جەستە کۆیلەکرابوون، بەڵام بە هۆش ئازاد بوون و تەنیا خەونی ئەو ڕۆژگارەی ئەوان ڕزگاربوون و شەیدایی بوو بۆ دونیای پشت دیوارەکانی زیندانیان و وێناکردنی گەییشتن بە دونیای دەرەوەی زیندان، هەر ئەوەش هیوابەخشی زیندوومانەوەی ئەوان بوو، نەك ژەمێك خۆراکی خۆش و هەبوونی پۆشاکێکی ڕازاوە و هەبوونی مافی لاساییکردنەوەی مشەخۆریی سەروەران. بەڵام ئێمە لەبیرکردنەوە و وێناکردنی دونیای دەرەوەی زیندانەکە دەترسین و خەریکی بەشداریکردنی کایەی یەکدی کۆیلەکردنین؛ بەڕێوەبەران و جەنەراڵان و پاسەوانان، کرێکاران و جوتیاران و فەرمانبەران و خوێندکاران و سەربازان کۆیلەڕادەگرن؛ پیاوان ژنان کۆیلەڕادگرن؛ ژنان و پیاوان منداڵان کۆیلەڕادەگرن و هەموومان لە منداڵێك تا بەڕێوەرێك کۆیلەی سەروەریی کۆمەڵێك ڕامیار و سەرمایەدارین و لەجیاتی هەوڵدان بۆ کۆتاییهینان بەو پووچگەراییە چینایەتییە، هەوڵی لاساییکردنەوەی سەروەران و گەییشتن بە پێگەی ڕامیاریی و ئابووریی ئەوان دەدەین و ڕزگاربوون لە ناسروشتیترین یاسا و شێوازی بەڕێوەبردن و ڕێکەوتنی کولتووریی بە ئەستەم دەزانین  و هەمیشەییبوون و نەگۆڕبوونی ئەو پووچگەراییە پاگەندەیدەکەین و تەنانەت گاڵتە بە خەونی کۆیلانی یاخیگەر دەکەین و خۆبەخشانە دەمی هاوچینە ئازادیخوازەکانمان دەگرین.

سەروەریی چینایەتی

ئەگەر سەرنجی پاگەندەی زۆرێك لە ناڕازییان بدەین، پرسەکە ئاوا بەرچاودەکەوێت، کە ئێمە وەك کۆیلەکانی سەدەکانی نێوەڕاست و جوتیارانی سەردەمی فیئۆدالیستی تەنیا بە زەبری لوولەی چەك ڕاگیراوین و ئەگەر پۆشاکی چەکدارەکان بگۆڕین، ئەگەر زمانی سەروەران بگۆڕین، ئەگەر ناوی پارتیی و فەرمانداریی و ئەندامی پارلەمانەکان و دەوڵەتەکان بگۆڕین، ئیدی لەو کۆیلەبوونە ڕزگاردەبین.
ئایا بەڕاستی ئێمە تەنیا بە زەبری لوولەی چەك ڕاگیراوین یا بە زەبری دەبەنگبوون بە “ناسیونالیزم” و “نیشتمانپەروەریی” و “ئایینداری” و “هاووڵاتیبوون” و “دێمۆکراسیبوونی پارلەمانتاریزم” ؟
بۆ ئەوەی باشتر و وردتر لە پرسەکە تێبگەین، با کۆمەڵێکی ئەوروپی بە نموونە وەربگرین. ئەگەر بۆ ماوەیەك دەوڵەت و فەرمانداریی لە کاربکەون، چی ڕوودەدات؟

دەزانم، کەسانێك کە بە پاگەندەکانی سەروەریی بەنگکراون، دەستبەجێ دەڵێن “بێسەرەوبەرەیی، خوێنڕشتن، لەنێوچوونی مرۆڤایەتی، جەنگی هەمووان دژی هەمووان و ….” . ئایا بە ڕاستی هەر ئاوایە، کە ئەوان دەرکیدەکەن و پاگەندەیدەکەن؟

وڵاتی بەلجیکا بەهۆی نەبوونی زۆرینەی دەنگ لەلایەن پارتییە هەڵبژێردراوەکان لە ڕۆژی ڕاگەیاندنی سەرەنجامی دەنگدانەکان واتە ١٣ی جونی ٢٠١٠ بەدواوە ماوەی ٥٤١ ڕۆژ واتە نزیکەی ساڵ و نیوێك فەرمانداریی [حکومەتی] نەبوو و وەك هەر وڵاتێکی دیکەی دارای فەرمانداریی فەرمی، کار و بارەکانی کۆمەڵ بەڕێوەچوون و هیچ گرفتێك ڕووینەدا و کۆیلانی سوپاسگوزار وەك سەردەمی هەبوونی فەرمانداریی، ملکەچی سەروەران مانەوە و هیچ یەك لەو شتانەی کە ڕامیاران پاگەندەیاندەکەن  “بێسەرەوبەرەیی، خوێنڕشتن، لەنێوچوونی مرۆڤایەتی، جەنگی هەمووان دژی هەمووان و  …” ڕووینەدا .

ئەگەر بە وردی سەرنجی ئەو ڕووداوە بدەین، سێ ئەزموونی کۆمەککەر و ڕۆشنکەرەوە بەدەستدەهێنین:

یەکەم، پارتییەکان بۆ بەڕێوەبردن پێویست نین و تەنیا بارگرانین بەسەر کۆمەڵ و بێجگە لە مشەخۆریی ڕامیاران هیچ گرنگییان نییە.

دووەم، کۆمەڵ بەبێ فەرمانداریی [حکومەت] بەڕێوەدەچێت و ئەو پاگەندە ترسێنەرانەی ڕامیاران؛ کە “بشێوی و بێسەرەوبەریی ڕوودەدات”، هیچ بنەمایەکی ڕاستییان نییە.

سێیەم، سەروەریی چینایەتی لە زۆرداریی و زۆرەملێی چینێکەوە گۆڕادراوە بە کولتووری کۆمەڵ و ئەگەر فەرمانداریی و دەوڵەتیش نەبن، کۆمەڵی چینایەتی هەر دەمێنێت، لەوانەیە باندە مافییاییەکان جێگەی پارتییەکان و دەسەڵاتداران بگرنەوە، بەڵام کۆمەڵ وەك خواستێکی کولتووریی بە سەروەریی و ملهوڕیی چینایەتی ملدەدات و ملیداوە و ڕاهاتووە.

مەبەست لە کۆتایی خاڵی سیێەم، ئەوە نییە، کە تێداچوونی کۆمەڵی چینایەتی و سەروەریی چینایەتی ئەستەمە و نابێت، نەخێر، مەبەست ئەوەیە، تەنیا بە گۆڕانی هەر ڕۆژەی شۆڕشگێرانەی تاك و کۆمەڵ و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و شێوازەکانی بەرهەمهێنان و بەکاربردن و بەڕێوەبردن، ئەگەری گۆڕانی کۆمەڵی چینایەتی و سەروەریی چینایەتی هەیە. هەروەها لەنێوچوونی دەوڵەت و سەروەریی چینایەتی بەبێ گۆڕان و ئامادەبوون و پەروەردەبوونی تاکی کولتوور ناچینایەتی، ئەستەمە بتوانرێت سەروەریی چینایەتی لەنێوببرێت. لەبەرئەوە هەڵەیەکی کوشندەیە، هەر ئاوا کە ئەزموونەکانی تاکو ئێستا نیشانیانداوە، گۆڕینی ئەم پارتیی بەو پارتیی، ئەم ئەندام پارلەمان بەو ئەندام پارلەمان، ئەم فەرمانداریی بەو فەرمانداریی، ئەم دەوڵەت بەو دەوڵەت، ئەم دیکتاتۆریی بەو دیکتاتۆریی، ئەم ئایین بەو ئایین، هیچ لە بنەماکانی سیستەم و کۆمەڵی چینایەتی ناگۆرێت، بەڵکو تەمەنی درێژتردەکاتەوە و چەوساوان زیاتر خۆشباوەڕ و نائومێددەکات و هاتنەدی کۆمەڵی ناچینایەتی دەکاتە ئامانج و خەونێکی فرە دوور یا ئەستەم.

هەڵبەتە ئەوەش بڵێم و ڕۆشنبکەمەوە، کە مەبەست لە گۆڕانی شۆڕشگێڕانە ئەو تێگەییشتن و دیتنە باوەی سەدەی بیست و ئێستا یا پێشتریش نییە، کە گۆڕانی کۆمەڵ لە لوولەی چەك و گۆڕینی سەرەوخواری دەسەڵات و پاشگرکردنی سۆشیالیزم و کرێکار و پرۆلیتاریا بۆ دیکتاتۆریی و دەوڵەت و فەرمانداریی و پارتییەکان دەبینیێت و پاوانکاریی و دیکتاتۆریی بۆلشەڤیکەکان بە بەرەنجامی ڕاپەڕینی جوتیاران و کرێکاران و دەریاوانان و سەربازانی ڕوسیە دەزانێت. نەخێر، مەبەستی من لە گۆڕانی شۆڕشگێرانە ئەو گۆڕانە ڕیشەییەیە کە لەنێو ئاخاوتن و هەڵسوکەوت و بیرکردنەوە و کار و چالاکی و بەگشتی لە ژیانی ڕۆژانە و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و شێوازی ڕێکخستنی کۆمەڵ ڕوودەدات و دەبێتە کولتوور و گزنگی کۆمەڵی نوێ؛ کۆمەڵی ناچینایەتی.

بەکورتی، کۆیلەتی و سەروەری دوو ئاوەڵدووانەی کۆمەڵی چینایەتین و ئێمە لە سەردەمی بە لوتکەگەییشتن و بە کولتووربوونی کۆیلەتی و سەروەریی دەژین و ژیانی چینایەتی بووە بە بەشێك لە ئاوەزی [مێتالێتی] خەڵك، وەك پۆشاك؛ هەر ئاوا ئەگەر مرۆڤی ئەم سەردەمە لە  کەشێکی سارد پۆشاکەکانی دابکەنیت، هەست بە ڕەقبوونەوە و مردن دەکات و ناتوانێت ئەگەری مانەوە و بەردەوام-ژییانی وێنابکات و ئەوە وێنابکات، کە ڕۆژگارێك مرۆڤ بەبێ پۆشاك لە کەشی ساردتر لەوەش ژییاوە و زیندووماتەوە، هەر ئاواش هۆشی کۆیلانی ئەم سەردەمە سڕدراوەتەوە و ناتوانن ئەگەری ژیان بەبێ دەوڵەت و فەرمانداریی و شوانەیی رامیاران و سەروەریی سەرمایەداران وێنابکەن و ناتوانن دوێنێ و ئەم ڕۆژی خۆیان و پێشنیانیان بەراودبکەن و ناتوانانن پرۆسێسی جیهانگیری دەوڵەت و سیستەمی چینایەتی و هەمەکارەبوونی سەروەران و هیچکارەبوونی خۆیان ببینین. ئێمە لەسەردەمی هەمەکارە-بوونی دەستکردەکانی مرۆڤ و هیچ-بوونی خودی مرۆڤ دەژین؛ سەردەمی سەروەریی ئایین، یەزدان، ئایدیلۆجیا، ڕامیاریی، پارتیی، سەرۆك و ڕابەر، ڕامیار، فەرمانداریی و دەوڵەت و هیچ-بوونی ئەوانەی کە بەبێ ئەوان سووڕان و مانەوەی ژیان ئەستەمە؛ جوتیاران، کرێکاران، فەرمانبەران و بەگشتی ژێردەستانی کۆمەڵی چینایەتی. ئێمە لەنێو ڕۆژگارێك دەژین، کە ئەلبێرت ئەنیشتاین لە هاتنی دەترسا “من لە هاتنی ڕۆژگارێك دەترسم، کە تێکنۆلۆجی واوەتر لە پەیوەندییە مرۆڤایەتییەکانی ئێمە بڕوات. جیهان تەنیا یەك نەوە لە دەبەنگەکانی تێدا دەبن” . *

————————————-

*  ” I fear the day that technology will surpass our human interaction. The world will have a generation of idiots