لە بریتانیا دەرزی بچوککردنەوەی ناوقەد ( تەنگە) لە کەسانی قەڵەوی بێ کار دەدرێت بۆ گەڕانەوەیان بۆ سەر کار

15/10/2024

حکومەتی بریتانی گوایە نەبوونی پارە و نوقسانی بوجە وای شپرزە کردووە کە هەموو جۆرە سیاسەتێکی ناڕەوا بەکاربهێنیت.

وەزیری بەشی تەندروستی دەلێی بۆ ئەوەی ئەو کەسانەی کە زۆر قەڵەون و بووتە هۆی نەخۆشی تر و وازهێنان لە کارەکانیان، یاخود نەتوانایی کار کردن ڕەنگە دەرزی باریککردنەوەی ناوقەدیان و کێش دابەزینیان  لێبدرێت .

 خەڵکانێکی زۆر بە جۆرێك لە جۆرەکان نەخۆشن و توانای کارکردنیان نییە ،.  بە گوێرەی ڕاپۆرتە نوێیەکان ژمارەی ئەوانەی کە بە هۆی نەخۆشییەوە مۆڵەت وەردەگرن یاخود کارەکانیان واز لێدەهێنن لە هەڵکشاندایە .  وەزیر دەڵیت ئەم گرفتە ساڵانە 11 ملیار پاوەند لەسەر بوجەی دەوڵەت دەکەوێت کە لە بەشی تەندروستیدا خەرج دەکرێت  کە ئەمە زیاترە کە گرفتی جگەرەکێشان و نەخۆشییەکان. .

پلانەکەی وەزیر، وەکو بەردەکە وایە کە دوو چۆلەکەی پێدەکوژیت .  یەك: ئەوانە دەگەڕێنرێتەوە بۆ سەر کار و چی تر ئەو کلفە زۆرە لە سەر خەستەخانەکان و دکتۆرەکان [ بەشی تەندروستی ناکەون] .  دوو: ئەمانە چی تر نەك هەر پارەیان تێدا سەرف ناکرێت بەڵکو خۆیان ژیانی خۆیان زامن دەکەن و باجیش بە دەوڵەت دەدەن .

ئەمەی وەزیری تەندروستی ، لە ئێستادا گریمانە، بەڵام گریمانێکی بەهێزە و دەوڵەت پەنا بۆ هەموو شتێك دەبات بۆ پرکردنەوەی نوقسسانی بوجە .  لەم بارەشدا هەمیشە ئەوانەی کە باریان خوارە  وەکو : کەمئەندامان و دایکان و باوکانی یەكباڵ لەگەڵ منداڵێک یا زیاتر، خانەنشینان ، بێ کاران کە جۆرێك لە بیمە وەردەگرن  نیشانەیان لێدەگرن لە بری کۆکردنەوەی باج یا هەر هیچ نەبێت بە زیادکرنی لە سەدا 1ی باج لەسەر هەرە دەوڵەمەندەکان تاکو ئەو کەلێنە پڕ بکاتەوە ، دێت هێڕش دەکاتە سەر بارخواران و کەسە نەگبەتەکانی نێو کۆمەڵگە.

 

 

 

بایکۆتکردنی دەنگدانی ئەم جارە بەرگرتنیشە لە جەنگی نێوخۆیی دەنگدەران

بایکۆتکردنی دەنگدانی ئەم جارە بەرگرتنیشە لە جەنگی نێوخۆیی دەنگدەران

english

نا بۆ دەنگدان!
نا بۆ جەنگی میلیشیایی!
ئەوەی، کە لەبەر چی ئێمە ئەنارکیستەکان دەنگدان ڕەتدەکەینەوە، بەرەنجامی دەرکەوتەکانی مێژوویی سیستەمی پارلەمانی و ڕۆڵی ناکارای دەنگدەر وەڵامدەرەوەی ئەو پرسیارەن، لەبەر ئەوە هیچ پێویست ناکات، هەموو جارێک لە سەروبەندی هەر دەنگدانێک ئێمە هەڵوێستی خۆمان دەربخەین، ئێمە ئەنارکیستەکان بەرانبەر سەروەریی چینایەتی و سیستەمی پارلەمانیی حکوومەت و جۆرەکانی دیکەی حکوومەت یەک هەڵوێستی مێژووییمان هەیە؛ ئەویش بایکۆتکردنی دەنگدان و خۆڕێکخستنی کۆمەڵایەتی بۆ خۆبەڕێوەبەریی کۆمەڵایەتییانەی کۆمەڵەکانمانە وەک ئەڵتەرناتیڤ. بە هەمان شێوە خۆڕێکخستنی خۆمان لە شوێنی ژیان و کار و خوێندن وەک ئەڵتەرناتیڤ بۆ ڕەتکردنەوەی هەموو پێکهاتەیەکی چینایەتی، چ سەندیکا زەردەکان، چ حزب، چ پارلەمان و چ خوودی حکوومەت و دەوڵەت، چونکە ئێمە خوازیاری خۆبەڕێوەبەریی کۆمەڵایەتییانەی کۆمەڵین لەلایەن چین و توێژە بەرهەمهێنەر و خزمەتکارەکانی کۆمەڵ.

هۆکارێک، کە ئەم جارە زیاتر لە جارەکانی دیکە ئێمە سەکۆی ئەنارکیستانی کوردیی-زمان (کاف) بۆ دەربڕینەوە و دەرخستنی هەڵوێستی خۆمان هاندەدا، هەستکردنە بە بارگاوی-بوونی دەنگدەرانە بەگشتیی و لایەنگرانی حزبەکان بەتاییبەتی بە حەز و ئارەزووی جەنگی نێوخۆیی حزبەکان، کە پێشتر ساڵی ١٩٦٣ – ١٩٨٧ و ساڵی ١٩٩٤- ١٩٩٨ ژیان و بوون و خەونەکانی ژێردەستانی کۆمەڵی هەرێمی خستبوویە ژێر سێبەری خۆی و قوربانی ئەو جەنگانە ئێمەی چەوساوە بووین و وەک هەمیشەش براوە هەر بازرگانانی چەک و ڕامیاران بوون و هەموو جارێکیش برا-بورجوازە بەشەڕهاتوەکان پێکەوە دانیشتوونەتەوە و خوێنی ڕژاوی قوربانیانی جەنگەکانیان نۆش کردوەتەوە. ئەگەری جەنگەکە و بۆنی بارووت و خوێنی جەنگەکە لەنێو قسە و بانگەوازی سەرۆکی حزبەکان و کاندیدی لایەنەکان بەدیدەکرێت و هەر کەسێکی خۆهوشیار و ئەزموونگرتوو هەست بەو ئەگەرە دەکات و بە ئاشکرا بەشێکە لە قسەوباسی نێو شەونشینییەکانی خەڵک. تاقە ڕێگری ئەو جەنگەش بایکۆتکردنی دەنگدانە، چونکە لەباری ئەگەری دۆڕانی ینک یان پدک، بە پشتیوانی هاوبەرژەوەندە دەرەکییەکانیان جەنگەکە هەڵدەگیرسێنن، بەڵام کاتێک وەک جاری پێشوو بایکۆتکردنی دەنگدان هەموو لایەنەکان تووشی شۆک بکات، بەهیچ شێوەیەک ناوێرن هانا بۆ جەنگ بەرن!

لەبەر ئەوە، ئێمە ئەم جارە وەک جارانی پێشتووتر، بەس بۆ بایکۆتکردنی دەنگدان و خۆڕێکخستنی جەماوەریی و کۆمەڵایەتییانە بانگەواز ناکەین، بەڵکو بۆ خۆئامادەکردنی جەماوەریی و کۆمەڵایەتییانە بۆ لەنێوبردنی ئەگەرەکانی جەنگی نێوخۆیی و بەرگرتن لە هەر شێوازێکی جەنگ. هەوڵدانی ئێمە بۆ بەرگرتن لە جەنگی حزبە دەسەڵاتدارە میلیشیادارەکان، کە بە ئاشکرا وەک جارەکانی پێشووتر دەزگە سیخوڕییەکانی حکوومەتی تورکیە و حکوومەتی ئێران و حکوومەتی نێوەندی ئێراق خۆشکەری ئاگری ئەو جەنگەن و هێزەکانی ینک وەک بەشێک لە لەشکری حکوومەتی ئێران و هێزەکانی پدک وەک بەشێک لە لەشکری حکوومەتی تورکیە لەنێو هەراکانی دەنگدان پەیامی ئەو جەنگە بە گوێی ئێمە دەدەن، ئەگەر دەنگی پێویست بۆ حکوومەتکردن بەدەستنەهێنن. ئێمە هیچ خوازیاری ئاشتی نێوان حزبەکان و سەرمایەداران و دەسەڵاتداران نین و هیچ کاتێکیش بۆ ئاشتی و تەبایی باڵەکانی دەسەڵات هەوڵنادەین و لەتەک دەسەڵاتداران و داراکان ئاشتی ناکەین، بەڵام بە هەموو شێوەیک دژی جەنگی چەکداری دەبین، چونکە قوربانییانی جەنگە چەکدارییەکان بەس ئێمەی چەوساوانی کۆمەڵ دەبن!

لەسەر ئەو بنەمایە و ئەزموونەکانی پێشووتری جەنگە نێوخۆییەکان، پێویستە وەک خۆئامادەکاری بۆ بەرگرتن لە هەر جەنگێکی چەکداری، ئێمە لەنێو نێوەندەکانی ژیان و کار و خوێندنی خۆمان، گرووپە خۆجێی و ڕێکخستنە جەماوەریی و کۆمەڵایەتییەکانی خۆمان بۆ وەدەرنانی میلیشیاکان و هێزە حکوومەتییەکان لەنێو نشینگەکانی ژیانی خۆمان دەرپەڕینین و هێزی بەرگری و پارێزگاری جەماوەریی خۆمان ڕێکبخەین، ئەگەر نا، وەک جەنگەکانی پێشوو گوند و شارەکان دەبن بە بەرەی جەنگی پدک و ینک، خێزانەکان و پێکهاتە کۆمەڵایەتییەکانمان بەسەر بەرەکانی جەنگ دابەش دەبن و خوشک و برا دەبنە بکوژی یەکدی!

ئێمە خۆمان بە بەشێک لە دەنگی ناڕازی نێو کۆمەڵ دەزانین و وەک بەرپرسیارییەکی مێژوویی بڕیاری بایکۆت و خۆئامادەکردن دژی جەنگی نێوخۆیی ڕادەگەیێنین و بەهیچ شێوەیەک نابینە بەشێک لە هاوپەیمانی و هەوڵی گرووپ و حزب و ئاراستە دەسەڵاتخوازەکان، چ بەرەی پارلەمانی و چ بەرەی تاک-حزبی، چ بەرەی خۆبەپێشڕەوزان!

نا بۆ دەنگدان و هەڵبژاردنی خراپ لە خراپتر
نا بۆ جەنگی چەکداری
نا بۆ دووبەرەکی جەماوەریی و کۆمەڵایەتی
بەرەو یەکێتی شۆڕشگەرانەی دژەچینایەتی

سەکۆی ئەنارکیستانی کوردیی-زمان
١٣ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٤
https://linktr.ee/anarkistan

Boycotting this election is also to prevent a civil war among voter

Boycotting this election is also to prevent a civil war among voter

kurdish

No to vote!
No to militia warfare!
We anarchists reject voting because the result of the historical phenomena of the parliamentary system and the ineffective role of the voters. Therefore, there is no need to express our position every time on the eve of each vote. We anarchists have the same historical position on class sovereignty, parliamentary systems and any forms of government. It is to boycott voting. We are with social self-organization for the social self-managing of our communities as an alternative.
Similarly, self-organized groups in areas of life, work, and education serves as an alternative to rejecting all class structures, whether they are yellow trade unions, political parties, parliament, the government, or the state itself. This is because we demand social self-managed society by productive people and those who truly want to serve society.

One reason that has encouraged us, the Kurdish-speaking Anarchist Forum (KAF), to express our position now more than ever is the sense of responsibility felt by voters in general and the supporters of political parties in particular. This responsibility includes taking the right stance on wars and civil conflicts, as seen between 1963 and 1987, except for the period from 1970 to 1974, when the Kurdistan Democratic Party (KDP) was in a ceasefire and negotiation with the Iraqi government of the time. The civil war, which resumed between 1994 and 1998, cast a shadow over the lives, existence, and dreams of the people of the region. We, the oppressed, have always been the victims of these wars, while the arms dealers and politicians have been the winners. After every war, the bourgeoisie, as brothers, have sat together and feasted on the blood of the victims.

The possibility of the war and the smell of gunpowder and blood of the war can be seen and heard in the speeches and calls of the leaders of the political parties and the candidates of the parties. Any conscious and experienced person feels this possibility and became openly part of the conversation in people’s normal life.
The only obstacle to this war is to boycott the elections, because in case of defeat of the Patriotic Union of Kurdistan (PUK) or KDP, they will start the war with the support of their foreign interests. Therefore, this time, as in previous times, we are not calling only for a boycott of the vote and masses and social self- managed society, but also for mass and social preparation to eliminate the possibility of civil war and prevent any form of war.

Our efforts is to prevent the war between the ruling militia parties, which is openly fueled by the intelligence agencies of the Turkish, Iranian and Iraqi governments, while the PUK forces as part of the Iranian government army and the KDP forces as part of the Turkish government army. The result of the vote will send us the message of war if they do not get enough votes to govern.
We do not want peace between the political parties, capitalists and authorities, and we will never try for peace and unity between the wings of power and also we will not make peace with the authorities, heads of the corporations and the riches. On the basis of these and previous experiences of civil wars, in preparation for any armed war, we must mobilize our local groups and mass and social organizations to expel militias and government forces from our homes. This can be happened by organizing our mass defense and protection. Otherwise, like in previous wars, villages and cities will become the battlefields of the KDP and PUK, our families and social structures will be divided into battlefields and brothers and sisters will become killers of each other!

We consider ourselves part of the voice of the protesters in society, and as a matter of historical responsibility, we declare our decision to boycott and prepare against civil war. We will not participate in any coalition or efforts by authoritarian groups, political parties, or vanguard groups. We oppose all forms of rulers, whether they come from parliamentary systems, single-party, or multi-party politics.

No to vote!
No to bad or worse elections.
No to armed warfare.
No to mass and social divisions.
Yes towards anti-class revolutionary unity.

Kurdish-speaking Anarchist Forum (KAF)
13th Oct 2024
https://linktr.ee/anarkistan

فەرەنسییەکان یا دەبێت پەنا بەرنەوە بەر شەقام، یاخود ڕازی بن بەوەی کە بە سەریاندا دەسەپێنرێت

13/10/2024

سەرەكوەزیرانی فەرەنسا ، Michel Barnier ،    دەڵێت بوجەی دەوڵەت 60 ملیار یورۆی نوقسانە ، ئەمەش دەبێت بە  زیادکردنی باج یاخود کەمکرنەوە و بڕینی خزمەتگوازارییەکان و بیمەکان پڕبکرێتەوە.

زیادکردنی باج یەک لەسەر سێی فشاری بودجەی 60 ملیار یۆرۆ پێکدەهێنێت، ئەوەی دیکەش لە کەمکردنەوەی خەرجییەکان لە سەرانسەری وەزارەتەکاندا دێت. خەرجکردن بۆ ئاسوودەژیانی [ بیمەکان] و تەندروستی و خانەنشینی و حکومەتە ناوخۆییەکان لێدانی ئامانجدار دەبێت، کە ڕەنگە یاسادانەرانی ئۆپۆزسیۆن، واتە پەڕلەمانتار، لە پەرلەماندا بە هۆی دەنگەوە پێچەوانەی بکەنەوە.

خۆ ئەگەر ئەم لایەنە ئۆپۆزسیۆنانە دژی ڕەشنووسی یاسای بودجە هاتنە دەنگ و بە زۆربە بڕیار و پلانەکەیان هەڵوەشاندەوە ئەوە  حکومەت بژاردەی ئەوەی هەیە کە بەپێی مادەی 49.3 ی دەستووری فەرەنسا بەبێ دەنگدان ئەوەی کە ویتستویەتی بیسەپێنیت .  بەڵام ئەمە دەرگای دەنگدانێکی دیکەی لێسەندنەوەی متمانە دەکاتەوە،  سەرەکوەزیران جارێکی دیکە دەخاتە ژێر ڕەحمەتی ئۆپۆزسیۆنەوە.

باسکردن  لە زیادکردنی باج ،  بە زۆری زیادکردنی باجە لەسەر ئەوانەی کە داهاتییان کەمە، لەوانە مامۆستایان و خانەنشیکراوان وکارمەند و کرێکارانی بەشە خزمەتگوزارییەکان، گوایە حکومەت لەژیر فشاری کەرتی دارایی و هاودەوڵەتە ئەوروپییەکانیدایە . 

دوای ڕاپرسییەکەی ئیمانوێل ماکرۆن،  حکومەتەکەی بە هاوکاری حیزبە چەپەکان کە زۆرترین دەنگیان هێنا لە حوکمدا مایەوە و ئێستاش ناتوانن بەرنامەکانی خۆیان بسەپێنن .  هاوکاتیش ئەم ئەم پلانەی حکومەت کە سیاسەتی تەقەشوفە ، واتە سك هەڵگوشین  ئەوەندە کارایی خراپ لەسەر خزمەتگوزارییەکان و بیمەکان و هەژاران دادەنێت تەنانەت حیزبەکەی مارین لیوپان دژە پێی . 

سیاسییەکان هەرگیز دانانمێنن لە دۆزینەوەی ڕێگای دیکە بۆ گەیشتن بە مەرام و جێبەجێکردنی پلانەکانیان .  بۆ نموونە وەکو باس دەکرێت ڕاگرتینی زیادکردنی پارەی خانەنشینانە بۆ ماوەی 6 مانگ کە لێرەدا حکومەت دەتوانێت 4 ملیار یورۆ بگێڕیتەوە بۆ بوجەی دەوڵەت هەروەها لابردنی 4000 مامۆستا ڕێگەیەکی دیکەیە بۆ پڕکردنەوەی بەشێکی ئەو نوقسانییەی بوجە . ئەمانەش پلانن گەر کار گەیشتە کردنی فشارێکی گەورە بۆ سەر حکومەت.

کەواتە بژاردەیەك بۆ فەرەنسییەکان گەر ئەم پلان و بڕیارە لە پەڕلەماندا پێچەوانە نەکرێتەوە، دوانە ، یا دەبێت بگەڕیتەوە بۆ سەر شەقام بۆ سەپاندنی ویست و پێداوسیستییەکانیان ، یاخود ڕازیبوونە بە بڕیار و پلانەکەی حکومەت .

May be an image of 1 person

بار و دۆخی ئێستای غەززە *

12/10/2024

+ زیاتر لە 43 هەزار کەس کوژراون واش تەخمین کراوە کە زیاتر لە 10 هەزار جەستەش لە ژێر دار و پەردوودان و هێشتا کۆنەکراونەتەوە.

ئێمە دەزانین کە 48 مانگی یەکەمی ژیانی منداڵ گرینگترە بۆ گەشەکردنی مێشک لە چاو 48 ساڵی دواتر. لەگەڵ  ئەوەشدا کە
 ئەمڕۆ منداڵان نیوەی یەک ملیۆن و 900 هەزار ئاوارە لە غەززە پێکدەهێنن،
 تەنها دابینکردنی کەمێکی زەروورییەکان بۆ منداڵانی تازە لەدایکبوو، کۆرپە، منداڵی ساوا و ژنانی دووگیان و شیردەر هەیە.

+ غەززە ئەمڕۆ لە هەموو شتێک تا ڕادەیەك بێ بەشە ، بۆ هەر 850 کەسێک یەک تەوالێت هەیە.

+ لە سەدا هەشتا و پێنجی دایک و باوکان باس لەوە دەکەن کە منداڵەکانیان لانیکەم ڕۆژێکی تەواو بێ خۆراک بوون.

+  ئێستا 346 هەزار منداڵی خوار تەمەنی پێنج ساڵ پێویستیان بە خۆراک و ماددە خۆراکییە تەواوکەرەکان هەیە و لانی کەم 50 هەزاریان بەدەست بەدخۆراکی توندەوە دەناڵێنن.

+ زیاتر لە 40%ی خێزانەکانی غەززە چاودێری ئەو منداڵانەیان کردووە کە هی خۆیان نین. بەگشتی 20 هەزار منداڵ بێ باوك بوون، بێ سەرپەرشتین یان لە خێزانەکانیان دابڕاون.

 + لە کۆی 10 منداڵ لە هەندێک کەمپدا شەش منداڵ تووشی بزڕکاندنی قسە بوون یا توشی جۆرێك لە لاڵێتی هاتوون ، هەروەها  کێشەی دیکەی پەیوەست بە پەیوەندیکردنەوە بوون .

+  زۆرێک لەوانەی کە بەهۆی شەڕەوە تووشی برینداربوون و بڕینی بەشەکانی جەستە بوون، تەنیا پێویستیان بە چاودێری پزیشکی و نەشتەرگەری فریاگوزاری نییە، بەڵکو پێویستیان بە خزمەتگوزارییەکانی تەندروستی دەروونی و بەرنامەی خۆڕاگری هەیە بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی زەبر و زەنگەکانیان ببنەوە. منداڵانی خوار پێنج ساڵ پێویستیان بە سەنتەری چاودێری، چاودێر، مامۆستا، دەروونناس و دابینکردنی تایبەت بۆ خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان دەبێت.

+ لە ئێستادا هیچ شوێنێک لە غەززە بە سەلامەت دانانرێت بۆ پەروەردەی منداڵان.

+  نەک هەر 11 هەزار منداڵ و 411 مامۆستا گیانیان لەدەستداوە، بە مەزەندە 15 هەزار و 394 قوتابی و دوو هەزار و 411 مامۆستاش بریندار بوون.

+ نزیکەی هەموو قوتابخانەکان و زۆرێک لە باخچەی ساوایان زیانێکی زۆریان بەرکەوتووە یان لەناوچوون.

+ وێنە مانگی دەستکرد کە لە مانگی تەمموزدا لەلایەن پۆلی پەروەردەی جیهانییەوە گیراوە، دەرکەوتووە کە 93%ی قوتابخانەکان هەندێک ئاستی زیانیان بەرکەوتووە، و 85%ی قوتابخانەکان پێویستیان بە ئاوەدانکردنەوە دەبێت.

+ ڕاپۆرتێکی نوێی ئەکادیمیەکانی زانکۆی کامبریج و سەنتەری توێژینەوەی لوبنانی دەریدەخات کە – بەهۆی سەرەتا پەتاکە و ئێستاش شەڕ – قوتابیانی غەززە هاوتای نزیکەی دوو ساڵی خوێندنی خوێندنیان لەدەستداوە.

+ لانی کەم 885 لەوانەی لە بەشی تەندروستی و بەتەنگەوەهاتنەوە کاریان دەکرد کوژراون .

+ 128 ڕۆژنامەنوس و کارمەندی میدیا کوژراون ، 40ی دیکەش بریندار بوون ، ئەمە بێ لە کارمەندانی یو  ئێن .

+  لە سەدا 90ی خەڵکەکەی لە شوێنی خۆیان هەڵکەنراون و لە سەدا 80ی خانووە بیناکانی دیکە وێران کراون یا بە کەڵکی ژیان نەماون.

………………

*ئەم  زانایاریانە لە ئۆین جۆن ڕۆنامەنووس ، گوردن براون کۆنە سەرۆک وەزیرانی بریتانیا هەروەها لە گوگڵەوە وەرگیراون.

حکومەتی بریتانیا تەنانەت بەو خۆپیشاندانانەش ڕازی نییە کە دەچێتە خزمەتی خۆی و سیستەمەکەوە  

زاهیر باهیر

10/10/2024

لە پۆستەکانی پێشوومدا بە درێژی ئەوەم باس کردوە کە ئازادییەکان لە بریتانیادا لە تەسكبوونەوە و کەمبوونەوەدایە . بەتێپەڕینی وەخت ئەو ئازادیانەشی کە هەمان بوو وردە وردە یا نامێنن یا بە گوێرەی پێویست کۆنترۆڵ دەکرێن.

لە ئێستادا پۆلیس ، دیارە بە ئاگەداری و فرمانی حکومەت،  بیر لە تاکتیکی تر دەکەنەوە بۆ گووشار خستنە سەر خۆپیشاندان و خۆپیشاندەران . پۆلیس دەڵێت ساڵی پار ، مەبەست لە 7ی ئۆکتۆبەرەوەیە تاکو ئێستا خۆپیشاندانێکی زۆر زۆر و گەورە کراون، ئەوەش کاراییەکی زۆری کردۆتە سەر بوجەی پۆلیس گوایە لانی کەم 42 ملیۆن پاوەندیان لە 7ی ئۆکتۆبەرەوە بۆ کۆنترۆڵکردنی خۆپیشاندەران سەرف کردووە.

بەڕای ئەوان خۆپیشاندانەکان لە برەو و فراوانبووندایە بۆیە پۆلیس بۆ ئەوەی دەسەڵاتی سەروەر بێت دەبێت پارەی زیاتری بۆ سەرف بکرێت .  بۆ ئەمەش قسە لەسەر دوو پێشنیار دەکەن کە بە تەمان بکرێتە یاسا .  یەکەمیان پارە سەندن لە لەو ڕێکخراو و گروپانەی کە خۆپیشاندانەکان ڕێکدەخەن ، واتە دانانی باج لەسەر ئازادیی .  دووەم : سنوردانان بۆ ژمارەی خۆپیشاندەران .  ئەمەش یانی پۆلیس دەتوانێت بڵێت ئەو خۆپیشاندانە نابێت لە ئەوەندە کەس زیاتر بێت ، گەر لەوە زیاتر بێت ئەوە ڕێکخەرانی خۆپیشاندانەکان بەرپرسن دەکرێن سزا دەدرێن .

ئەم پێشنیارانەی کە پۆلیس دەیکات یانی دانانی باج و گەورەترین بەربەست لەبەردەم خۆپیشاندان و ناڕەزییەکاندا .  ئەمە ئێستا لێدوانی لەسەر دەکرێت دوور نییە لە سەرەتای ساڵی نوێدا بە هاودەنگی پەڕلەمانتارەکان بکرێتە یاسا.

بڕینی دارستانەکان لە زیادبووندایە سەڕەڕای وێرانبوونی زیاتری ژینگە

08/10/2024

گەر چی نوسین و کتێبی زۆر و گرتنی کۆبوونەوەی لوتکەیی بۆ پرسی ژینگە کراون و بەرنامەی زۆربەی دەسەڵاتدارانی وڵاتانی ئەوروپا و ئەمەریکا و کەنەدا و ئۆسترالیا و وڵاتانی دیکە و دانانی بڕێك پارە لە بوجەکانیان بۆ پرسی ژینگە ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا کۆمپانیاکان و سوپەرمارکێتە گەورەکان دەستبەرداری پلان و دەستەکەوتی خۆیان نابن .

زانینی ئەمەش زۆر ئاسانە، چونکە هێزێك نییە کە بتوانێت جڵەوی کۆمپانیاکان بکات نەك هەر ئەوەش بەڵکو خودی کۆمپانیاکان و خەڵکانی دەستەبژێر و بزنسمانەکان خۆیان حوکم دەکەن .  دوای ئەمەش سیستەمی سەرمایەداری لەسەر بناخەی وێرانکرنی ژینگە و تەواوی مرۆڤایەتی دروست بووە نە دەتوانرێت هاوسەنگی لەگەڵ ژینگەدا ڕاگرێت و نە پلان و پیلانەکانیشی .

ئەمە لە کاتێکدا کە 140 وڵات بەڵێنی وەستانیان  تا ساڵی 2030 لە وێرانکردنی ژینگەدا داوە بەڵام داخوازی گوێرەکە و گوشتی گوێرەکەو سۆیە و زەیتی خورما و کانزای نیکڵ nickel کە کانزایەکی ئێکجار بە سوودە لە پیشەسازیدا و ساڵی پار ، 2023، وڵاتی ئەندەنوسیا نیوەی کانزای نیکڵی جیهانی بەرهەم هێناوە.

ڕاپۆرتە جیهانگییەکان  هۆشداری دەدەن، بە هەڵکشانی بڕینی زیاتری  دارستانەکان. ئەمەش هیوای وەستاندنی قەیرانی کەشوهەوا و ڕێگریکردن لە زیانە گەورەکانی گیانلەبەرە کێوییەکان لە سەرانسەری جیهان زیاتر کردووە.

بەپێی ڕاپۆرتەکە، نزیکەی 6.4 ملیۆن هێکتار (16 ملیۆن دۆنم) دارستان لە ساڵی 2023 دا وێرانکراوە و دارەکان بڕراوەتەوەوە. تەنانەت دارستانی زیاتریش – 62.6م هێکتاری دیکە چووەتە سەر ئەوە بەهۆی دروستکردنی ڕێگاوبان و داربڕین و ئاگرکەوتنەوە لە دارستانەکان زیانیان بەرکەوتووە. لە ئەندەنوسیا و بۆلیڤیا بەرزبوونەوەی دارستانبڕین هەبووە، ئەمەش بەهۆی گۆڕانکارییە سیاسییەکان و بەردەوامی خواست لەسەر کاڵاکان لەوانە گۆشتی مانگا، سۆیا، زەیتی خورما، کاغەز و نیکل لە وڵاتە دەوڵەمەندەکاندا بووە.

ڕاپۆرتەکە تیشکی خستۆتە سەر خاڵێکی گەشاوە لە ئەمازۆنی بەڕازیل، کە حکومەتی نوێی سەرۆک لویز ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا لە ساڵی یەکەمیدا بڕینی دارستانەکانی بە ڕێژەی 62% کەمکردەوە. ئیڤان پاڵمێگیانی، ڕاوێژکاری گروپی توێژینەوەی کەشوهەوا،  نووسەری سەرەکی ڕاپۆرتەکە دەڵێت: “کۆتا هێڵ ئەوەیە کە، لە ئاستی جیهانیدا، دارستانبڕین خراپتر بووە نەک باشتر، لە سەرەتای ئەم دەیەدا”. وتی: “ئێمە تەنها شەش ساڵ ماوە بۆ وادەیەکی گرنگی جیهانی بۆ کۆتاییهێنان بە دارستانبڕین، و دارستانەکان بەردەوامن لە بڕین و تێکچوون و سووتاندن بە ڕێژەیەکی مەترسیدار.” “ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوەکە ئەگەری هەیە ئەگەر هەموو وڵاتان بیکەنە یەکەمایەتی، واتە ئەسبەقییەتی پێبدەن، و بەتایبەتی ئەگەر وڵاتانی پیشەسازی بە جددی ئاوڕ لە ئاستی زیادەڕۆیی لە بەکارهێنانیاندا بخشێننەوە و پشتگیری لە وڵاتانی دارستان بکەن.”

زۆربەی وڵاتان پشتگیریان لە بەڵێنی سفری دارستانبڕین لە ساڵی 2030 کرد لە لوتکەی کەشوهەوای نەتەوە یەکگرتووەکان Cop26 لە ساڵی 2021. هەڵسەنگاندنی بەیاننامەی دارستانەکانی ساڵی 2024 کە لەلایەن هاوپەیمانی توێژینەوە و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنیەوە بەرهەم هێنرا، پێشکەوتنەکانی بەرەو ئامانجەکە هەڵسەنگاند بە بەکارهێنانی هێڵی بنەڕەتی تێکڕای دارستانبڕین لە نێوان ساڵانی 2018 و 2020 بۆی دەرکەوتووە کە پێشکەوتنەکان بە شێوەیەکی بەرچاو لە ڕێڕەوی خۆیان دەرچووە، ئاستی دارستانبڕین لە ساڵی 2023دا نزیکەی 50% زیاترە لەوەی کە پێشکەوتنی بەردەوام بەرەو سفر [ واتە بە هیچ شێوەیەك نەبڕین ] پێویستی پێیەتی.

تەنها دارستانبڕینی ئەندەنوسیا لە ماوەی ساڵێکدا بە ڕێژەی 57% زیادی کردووە. ئەمەش بەشێکی زۆری دەگەڕێتەوە بۆ زیادبوونی خواستی جیهانی بۆ شتەکانی وەک کاغەز و کانزاکانی  وەک نیکل.

 

حکومەتی بریتانیا دەزانێت چۆن کەرتە دەوڵەتییەکان دەفرۆشێت بە کۆمپانیاکان بێ ئەوەی ڕووبەڕووی ناڕەزاییەکی کاربڕانە ببێتەوە

زاهیر باهیر

07/10/2024

یەکێك لەو کارانەی کە حکومەت دەیکات بۆ ڕێگاخۆشکردنی بە تایبەتییکردنی کەرتە دەوڵەتییەکان ، نابووتکردنییانە .  هەر بۆ نموونە بەشی تەندروستی نیشتمانی/نەتەوەیی کە بە ئینگلیزی پێی دەوترێت National Health Service [NHS] ،  لە بارودۆخێکی ئاوا خراپدایە کە خەڵکانێک هەن هیچ لایان مەبەست نییە کە بکرێتە کەرتی تایبەتی چونکە لیستی بینینی دکتۆرە پسپۆڕەکان و چاوەڕوانی چارەسەرکردن بە تیشك و کییمیاوی و نەشتەرگەریی  چووەتە 7.60 ملیۆن کەس ئەمە جگە لەوەی کە لە کاتی پێویستی چوندا بۆ بەشی تەواری ، کتوپڕی/ فریاگوزاریی ، دەبێت زیاتر 6 بۆ 7 سەعات چاوەڕوان بکەیت تاکو دکتۆرێك دەبینیت .

ئەم دیارددەیە نەك هەر لە ئینگلەندی بریتانیدا هەیە بەڵکو لە سکۆتلەندەش ، بەشەکەی دیکەی بریتانیا وجودی هەیە .

لەبەر پڕ نەکردنەوەی جێگای شاغیر لە بواری دکتۆرە پسپۆڕە جیاوازەکان و نێرس دا کە لە سەدا 25 شاغیرن و نەبوونی پێویستی تەواو لە خەستەخانەکاندا، لە ڕێگای نوسینگەی تایبەتییەوە کە کار بۆ خەستەخانە ئەهلییەکان دەکەن دکتۆر و پسپۆڕ بە کرێ بە سەعات یا گرێبەستێکی کاتیی دەهێنن.

لە لێکۆڵینەوە و بەدواچونێکی هاوبەشی ڕۆژنامەی گاردیان و بی بی سی زۆر کەم و کوڕی و بیرۆکراتییەتی بەشی تەندروستی سکۆتلەندیان خستە ڕوو .  کە یەكێک لەوانە ، بەشی تەندروستی ئەوێ 837 پاوەندیان لە سەعاتێکدا داوە بە دکتۆری دەرونی کە لە دەرەوەی بەشی تەندروستی، واتە لەڕێگەی نوسینگەوە، هێناوە .

دەرزەنێك کۆمپانیای تایبەتیی کە بۆ ماوەیەکی کاتی لە خەستەخانە و لە بەشی دەرونی کاریان کردووە لە ماوەی 5 ساڵدا 130 ملیۆن پاوەندیان لە بۆردی بەشی تەندروستی سکۆتلەندە کێشاوەتەوە .

لە لێکۆڵینەوە هاوبەشیەکەی بی بی سی و گاردیاندا بۆیان دەرکەوتوە :

 +  خەرجییەکانی ساڵانەی 14 بۆردی تەندروستی سکۆتلەندا بۆ پزیشکانی دەروونی جێگیر لە ساڵی ڕابردوودا گەیشتە نزیکەی 35 ملیۆن پاوەند، لە چاو پێنج ساڵ لەمەوبەر کە 20 ملیۆن پاوەند بووە.

+ NHS Tayside  ، واتە بەشی تەندروستی لەوێ، لە ساڵی 2019ەوە زیاتر لە 30 ملیۆن پاوەندی خەرج کردووە، NHS Fife نزیکەی 26 ملیۆن پاوەندی خەرج کردووە.

+ کۆمپانیایەک لە ساڵی 2019 دا نزیکەی 350 هەزار پاوەندی لە بەشی تەندروستی  NHS Lothian وەرگرتووە بۆ ماوەی 416 سەعات بۆ پڕکردنەوەی نەبوونی دکتۆر [شاغیریی] ، کە تێکڕای تێچووی کاتژمێرێک 837 پاوەند بوو.

+ NHS Western Isles ، واتە بەشی تەندروستی ئەوێ ، لە مانگی نیسانی 2023دا 27 هەزار پاوەندی داوە بۆ یەک هەفتە لە سەرپەرشتی کردن و ئاگالێبوونی  24 سەعاتدا.

نوسینگەکان  نرخی کاتژمێرێک لە 85 پاوەندەوە تا 473 پاوەند وەردەگرن. کە بریتی بوو لە کرێی کارگێڕی و پیشەیی، و باجی زیادە بە 20%. بە بەراورد، ڕاوێژکارێکی بچووکی NHS ، واتە کەسێك کە لەلایەن خەستەخانەکەوە تەعین بووە، نزیکەی 50 پاوەند لە کاتژمێرێکدا دەستدەکەوێت.

جەین مۆریس کە سەرۆکی بەشی کۆلیجی مەلیکی نەخۆشی دەروونی سکۆتلەندەیە ، وتی نەخۆشخانەکانی سکۆتلەندا ئەوەندە پشتیان بە نوسینگە و کۆمپانیا ئەهلییەکان بەستووە لە هەندێک حاڵەتدا پزیشکی دەروونییان بەکرێ گرتووە کە توانای تەواویان نییە یان ئەندامی کۆلێژی شاهانەی پزیشکانی دەروونی نەبوون، کە بۆدییەکی پرۆفیشانڵی حکومیین.

ددکتۆر ئەمەندە کۆتۆن کە سەرۆکی بۆردی بەشی نەخۆشی دەرونی ڕایانگەیاند کە زۆر گرنگە حکومەتی سکۆتلەندا بڕینی پارەی تەندروستی دەروونی پێچەوانە بکاتەوە. لە ساڵی 2021 وەزیرەکان بەڵێنیان دابوو کە دڵنیابین لە 10%ی خەرجییەکانی NHS بۆ تەندروستی دەروونی زیاد دەکەن، بەڵام لەبری ئەوە بۆ نزیکەی 8% دایان بەزاند. لە بودجەی فریاگوزاری مانگی ئابدا، حکومەتی سکۆتلەندا 19 ملیۆن پاوەندی دیکەی لە خەرجییە نیشتمانییەکانی بۆ تەندروستی دەروونی کەمکردەوە.  جەین مۆریس وتی ئەمە بووەتە هۆی ئەوەی ستانداردەکان و کوالیتی “بە تێپەڕبوونی کات لەناوچوون … ئێمە دەگەڕێینەوە دواوە لەبری چوون بە  ئاراستەیەکی دروستدا”.

 پیشەسازی سووتەمەنی بەردینی یارمەتی فراوانکردن و گشتگیریکردنی یاساکانی دژە ناڕەزایەتی لە سەرانسەری ئەمریکادا دەدات

06/10/2024

ئەوە ئاشکرایە کە حکومەت حکومەتی بزانسمان و کۆمپانیا گەورەکانە و بۆ پراێزگاری ئەوان و زیادکردنی قازانجیانە .  بزنسمان و کۆمپانیا گەورەکان پشکی سەرەکییان لە دەرکردنی بڕیار و پێشنیارەکان بۆ حکومەتەکان هەیە.

لۆبیستەکان یاخود لۆبیکەران  و یاسادانەران هەماهەنگییان کردووە بۆ دەرکردنی یاسای نوێ کە سزای تاوانکاری بۆ خۆپیشاندانی ئاشتیانە زیاد دەکات ” ترس و تۆقاندن”: چۆن جۆرە چالاکییەکانی ژینگە و ژینگە پارێزی بە تاوانبار  و توندڕەو دادەنێن.

لێکۆڵینەوەیەکی نوێی ڕۆژنامەی گاردیانی بریتانی ئاشکرای دەکات، لۆبیکارانی سووتەمەنی بەردینی لەگەڵ یاسادانەران لە پشت پەردەوە و لە سەرانسەری هێڵەکانی ویلایەتەکانی ئەمەریکادا هەماهەنگییان کردووە بۆ پاڵنانی و داڕشتنی ئەو یاسایانەی کە سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییە ئاشتیخوازانە دژی فراوانکردنی نەوت و گاز پەرەپێدەدەن.  ئەو تۆمارانەی کە ڕۆژنامەکە دەستیکەوتوون دەریدەخەن کە ئەو لۆبیستانەی کە بۆ کۆمپانیا گەورەکانی نەوت و غازی ئەمریکا کاردەکەن، تەلارسازێکی سەرەکی یاساکانی دژە ناڕەزایەتی بوون کە سزاکان زیاد دەکەن و دەکرێت ببێتە هۆی زیندانیکردنی چالاکوانانی ناتوندوتیژیی ژینگەیی و کەشوهەوا تا 10 ساڵ.

ئۆکلاهۆما، شەشەم ویلایەتی بەرهەمهێنەری نەوت و گازە لە ئەمریکا، یەکەم وڵات بوو کە یاسایەکی دەرکرد کە بۆ ئەوە دانرابوو تاکەکان و ڕێکخراوە “پیلانگێڕەکان” بە شێوەیەکی تاوانکاری و مەدەنی بەرپرسیار بن لە دەستکاریکردن یان دەستدرێژیکردنە سەر بناخە و ژێرخانی بەناو گرینگ وەک بۆرییەکان . ئەمەش ئیلهامبەخش بوو بۆ پاڵنەرێکی سەرتاسەری لەلایەن ئەنجومەنی ئاڵوگۆڕی یاسایی ئەمریکی (ئەلیک)، کە گروپێکی ڕاستڕەوە و لەلایەن سووتەمەنی بەردینیەوە پارەدار دەکرێت و کۆمپانیاکان و یاسادانەران لە پشت دەرگا داخراوەکانەوە کۆدەکاتەوە بۆ داڕشتنی یاسای نمونەیی سەبارەت بە ستانداردە ژینگەییەکان، مافەکانی زاوزێ و دەنگدان، لەنێو پرسەکانی دیکەدا.

ڕیکۆ سیسنی کە لە ساڵی 2019 بەپێی یاسای بناخە و ژێرخانی گرینگی ویلایەتی تەکساس تۆمەتبار کرا، وتی تۆمەتی تاوانە گەورەکە مافە دەستوورییەکانی پێشێل دەکات، ئەمەش وایکردووە بە “وریایییەکی زۆرەوە” لە چالاکییە ناڕەزایەتییەکانی داهاتوو نزیکبێتەوە. سیسنی وتی: “یەکێک لەو شتانەی کە یاسا ژێرخانییە گرنگەکان زۆر زیانبەخش دەکات ئەوەیە کە لە بنەڕەتدا شتێک وەردەگرن کە دەبێتە تۆمەتی سەرپێچیکردن و دەیکەن بە تاوانێکی گەورە.” “ئەمە لە بنەڕەتدا ڕێگایەکە کە پیشەسازی سووتەمەنی بەردینی لۆبی بۆ دەکات بۆ ئەوەی قورستر و قورستر بێت بۆ ئەوەی ئازادی قسەکردنی هەبێت یان بەشداری ئەم جۆرە خۆپیشاندانانە بکات.”

بەپێی ناوەندی نێودەوڵەتی یاسای قازانج نەویست، 45 ویلایەت لە ساڵی 2017ەوە یاسای نوێی دژە ناڕەزایەتیان لەبەرچاو گرتووە، لەگەڵ 22 پڕۆژە یاسای ژێرخانی گرنگ لە ویلایەتەکانی وەک ویسکۆنسێن، داکۆتای باکوور، میزۆری، ئارکانساس، فلۆریدا و لویزیانا دەرچووە. یاسایەکی ژێرخانی گرنگ کە لە ساڵی 2023 لە جۆرجیا دەرچووە، سزای 20 ساڵ زیندانیکردنی هەیە بەهۆی زیانگەیاندن بە ژێرخانی گرنگ بە مەبەستی تێکدانی خزمەتگوزارییەکە. لە لویزیانا، چوونە ژوورەوەی بێ مۆڵەت لە دەوری بۆری و دامەزراوەکانی تری نەوت و گاز سزای زیندانیکردنە – بە کاری قورس یان بەبێ کاری قورس بۆ ماوەی پێنج ساڵ.

ئەم یاسایە کە زۆرترین سزای 10 ساڵ زیندانیکردنی هەیە، دواتر بەکارهێنرا بۆ تۆمەتبارکردنی لانیکەم هەشت خۆپیشاندەری کەشوهەوای ئارام کە شەش کەسیان بەساڵاچوو بوون. لە نێوان بەردەوامی فراوانبوونی ڕیکۆردی نەوت و گاز لە ئەمریکا، چالاکوانان دەڵێن، ڕوویان لە ناڕەزایەتی و نافەرمانی مەدەنی ناتوندوتیژ کردووە وەک داخستنی ڕێگاوبانەکان و بەستنەوەی خۆیان بە زنجیر یاخود بە دار و مەکینە و کەرەستەکان وەک ڕێگەیەک بۆ خاوکردنەوەی بیناسازی و بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری گشتی و فشارخستنە سەر جێبەجێ کردنی ڕێوشوێنی بەپەلەتر کە کەش و هەوا و ژینگە خراپتر دەکات لەلایەن حکومەت و کۆمپانیاکانەوە

ساڵی ڕابردوو گەرمترین ساڵی تۆمارکراو بوو و ئاگرکەوتنەوەی بێ مەبەست و سروشتی، پلەی گەرمی بەرز ، لافاوی کوشندە و بەرزبوونەوەی ئاستی دەریاکان کۆمەڵگاکانی لە سەرانسەری ئەمریکای باکووردا گرتەوە لەگەڵ باقی جیهان. لەگەڵ ئەوەشدا سەردەمی ئیدارەی بایدن لە ئەمریکا زیاتر لە هەزار و 450 مۆڵەتی  نوێی نەوت و غازی داوە بە کۆمپانیاکان، کە نیوەی کۆی گشتیی لە ئاستی جیهانیدا پێکدەهێنێت، هەروەها 20% زیاتر مۆڵەتی ئەو مۆڵەتانەی کە لەلایەن دۆناڵد ترەمپەوە دەرچووە، کە بەڵێنی ” دریڵی لێدە/ بە دریڵ قووڵی بکە، بەیبی، دریڵی لێدە” ی داوە ئەگەر بگەڕێتەوە کۆشکی سپی.

دۆزینەوەکانی دەیان داواکاری ئازادی زانیاری ئەوە پیشان دەدەن کە مافی ناڕەزایەتی ئاشتیانە لە ئەمریکا لە ژێر هێرشدایە – زۆر هاوشێوەی وڵاتە دیموکراسییە گەورەکانی دیکە لەوانە بەریتانیا، ئەڵمانیا، کەنەدا و ئوسترالیا. ئەم وڵاتانە کە زۆرترین بەرپرسیارن لە دەردانی گازی گەرمخانەیی، بەردەوامن لە پشتگیریکردن لە فراوانبوونی سووتەمەنی بەردینی کە دەبێتە هۆی تێکچوونی زیاتری کەشوهەوا،  لە هەمان کاتیشدا زەنگی ئاگەدار کردنەوەیە بۆ سەرکوتکردنی چالاکوانان و گروپەکانییان.  

دادگاییکردنی خۆپیشاندەرانی ناتوندوتیژی کەشوهەوا “تەنها توندوتیژی یاساییە”، بەپێی وتەی بیل مەکیبن، ژینگەپارێز و ڕێکخەری بنەڕەتی کە بەهۆی بەشداریکردن لە ناڕەزایەتییە ئاشتیخوازەکانی کەشوهەوا دەستگیرکراوە. ” ئەوە قێزەونە، بە قووڵی نائەمریکییە، لە کۆتاییدا گواستنەوە بۆ جیهانێکی پاکتر ڕاناگرێت، بەڵام لە چەند ساڵی داهاتوودا زیانێکی زۆر بە کەسانی باش و ڕێکخراوە باشەکان دەگەیەنێت.”

 

داگیرکردنی دوورگەی چاگۆس و لەلایەن بریتانیا و ئەمەریکاوە و خەباتی 40 ساڵەی خەڵکەکەی بۆ گەڕانەوەی

04/10/2024

دوورگەی چاگۆس کە بەشێکە لە خاکی زەریای هیندی بەریتانیا و سەر بە مۆریشسە لە ئەفەریقا، مێژوویەکی ئاڵۆزی هەیە کە بە کۆلۆنیالیزم و گرژییە جیۆپۆلیتیکییەکان دیاری کراوە. لە سەرەتادا لەلایەن چاگۆسییەکانەوە نیشتەجێ بوون، دوورگەکان بە پلەی یەکەم بۆ کشتوکاڵی چاندنی گوێزی هیندی بەکاردەهێنران. لە ساڵانی شەستەکاندا حکومەتی بەریتانیا دانیشتوانی چاگۆسیان دەرکرد بۆ ئەوەی شوێنێک بۆ بنکەیەکی سەربازی ئەمریکا لە دیێگۆ گارسیا بکاتەوە کە گەورەترین دوورگەی دوورگەکانە. ئەم گواستنەوەیە جێی مشتومڕ بوو و بووە هۆی بەردەوامبوونی شەڕ و ناکۆکی یاسایی لەسەر مافی چاگۆسییە ئاوارەبووەکان. بنکە سەربازییەکە ڕۆڵێکی ستراتیژی لە سیاسەتی بەرگری ئەمریکا و بەریتانیادا گێڕاوە. چاگۆسییەکان بەردەوامبوون  لە گەڕان بەدوای دادپەروەری و مافی گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان.

کاتێک کە داگیر کرا نزیکەی 2000 کەسیان لەو دوورگانە ئاوارە کرد.  گەر چی دوورگەکە زۆر دوورە لە بریتانیاوە بەڵام لە ڕووی ستراتیژییەوە گرنگە لە ناوەڕاستی زەریای هیندیدایە ، دەرکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە تا ساڵی 1973 ی خایاند.

لە بەرامبەر دەرکردنی ئەمانە  لە زێدی خۆیان و بەکرێدانی درێژخایەن دوورگەکە بە ئەمەریکا، واشنتۆن داشکاندنی 14 ملیۆن دۆلاری بۆ حکومەتی بەریتانیا کرد لە کڕینی چەکی ئەتۆمی پۆلاریسی ئەمریکی.

دوورگەکە  بوو بە خاکی زەریای هیندی بەریتانیا (BIOT)، British Indian Ocean Territory . ئەم دوورگەیە لە سالی 1965 وە لە مۆریس جیابووەتەوە لەبەرئەوە ئەوەی بریتانیا کردی  پێچەوانەی یاساکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بوو  کە بە گوێرەی بڕیارنامە 1514ی ئەنجوومەنی گشتی نەتەوە یەکەکرتووەکان کە لە ساڵی 1960دا پەسەند کرا کە پێش سەربەخۆیی، کۆڵۆنییەکان قەدەخە دەکات ، پێشتر لە ساڵی 1965 لە مۆریس جیا بووبووەوە.

هەر لە سەرەتاوە لە لایەن خەڵکەکەیەوە کەمپەینی گەڕانەوە بۆ دوورگەکە ڕاگەیانراوە و 5 جار کەیسەکەیان گەیاندۆتە داداگا بەڵام هەمیشە دادگە دژیان وەستاوەتەوە .  بەڵام ئەمان هەر بەردەواوم بوون لە وتووێژ و دانوستاندا. یەکەمین خولی دانوستان لە کۆی 13 خولی دانوستان لە ساڵی 2022 دەستیپێکرد. لەگەڵ ئەوەشدا بریتانیا لە ڕێگای یاساییەوە بە دادگە، هەمیشە پەیگیریی لە بڕیاری مانەوەی دوورگەکە کردووە . هەر ئاواش  لەنێویاندا بۆچوونێکی ڕاوێژکاری ساڵی 2019 ی دادگای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان – و دەنگدانی کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، بۆ هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەکانی دادگەو بریتانیا بووە.

لەم ڕۆژانەدا ڕیککەوتننامەیەك لەو بارەوە کرا. ڕێککەوتنەکە ڕێگە بە مافی گەڕانەوە دەدات بۆ چاگۆسییەکان، کە بەریتانیا لە ساڵانی شەست و حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە ماڵ و حاڵی خۆیان دەریکردن، ئەمەش وەک تاوانێک لە دژی مرۆڤایەتی و یەکێک لە ئەڵقە هەرە شەرمەزارکەرەکانی کۆلۆنیالیزمی دوای جەنگ وەسف دەکرێت.

بە گوێرەی ئەو ڕێککەوتنە بەریتانیا دوورگەکانی چاگۆس دەگەڕێنێتەوە بۆ مۆریس و کۆتایی بە چەندین ساڵ ناکۆکی دەهێنێت ڕێککەوتن لەسەر ڕادەستکردنەوەی دوا کۆلۆنی ئەفریقای بەریتانیا دوای 13 خولی دانوستان و فشاری نێودەوڵەتی دێت.

ئاسایشی بنکەی سەربازی دیێگۆ گارسیا زیاتر ئاڵۆزتر بوو، بەهۆی ئەوەی زیاتر لە 60 پەنابەری تامیل کە بە هیوای گەیشتن بە کەنەدا دوای ئەوەی بە بەلەمێک لە باشووری هیندستانەوە ڕۆیشتن، ماوەی سێ ساڵە لە دوورگەکەدا گیریان خواردووە. چاوەڕوان دەکرێت لە نزیکەوە بڕیارێک دەربچێت سەبارەت بەوەی کە ئایا بە شێوەیەکی نایاسایی لەوێ ڕاگیراون یان نا.