Statement of the Anarchist Group in Sudan

The Anarchist Group in Sudan

Statement

To all revolutionaries of the world, to all liberatory socialists, to all anarchists:

Today we mourn the martyrdom of our comrades in Al-Fashir who fell defending their city, their families, and themselves. They are:

Faisal Adam Ali

Radwan Abdel Jabbar (“Kahraba”)

Adam Kibir Musa

Abdel Ghaffar Al-Tahir (“Al-Sini”)

We also mourn a number of volunteer youths who were killed by the terrorist Rapid Support Forces militia while their only “crime” was bringing food to the city’s residents.

We, in the Anarchist Group, call on comrades everywhere: the time has come to gather and stand with us against this destructive authoritarian war. We must raise awareness across the world about the mass extermination being carried out by the Rapid Support Forces militias — supported by the United Arab Emirates — which are turning their guns toward ethnic cleansing and genocide on racial grounds for the sake of vicious imperialist interests seeking to control resources and gold in exchange for blood. The world must not stand by and watch us in silence. Revolutionaries everywhere must know of our sacrifices and our struggle against savage capitalist terror, against the bloody authority, and against systematic ethnic cleansing.

We in the Anarchist Group in Sudan have lost comrades; some of our members were injured and some died; others face the imminent danger of war. Our families suffer from hunger, lack of medicine, and lack of food. We believed in anarchism in a land where authority is everywhere, and we fought to defend ourselves, our idea, and our unity. Today we need you — reach out your hands to us and stand with us so we can resist the authorities and the Janjaweed.

May the revolution endure — a poisoned dagger in the hearts of tyrants.

Ali Abdel Moneim

Donation link for the group زیاتر بخوێنەرەوە Statement of the Anarchist Group in Sudan

دەسەڵاتی ڕەها، گەندەڵی ڕەها

31/10/2025

ئەو چەمکەی سەررەوە ئەوە دەگەیەنێت کە هەتا دەسەڵات بەهێزتر بێت، ئەوە گەندەڵی ڕهاتر دەبێت . گەندەڵی خەسڵەتی سیستەمی سەرمایەدارییە ، هەتا کۆمەڵی چینایەتی و پلەبەندی هەبێت کە لەگەڵیا دەسەڵات هاوپشتێتی گەندەڵیش بە ڕەهایی هەیە و دەمێنێتەوە.

پرسی گەندەڵی پەیوەست نییە هەر بە کوردستان، ڕۆژهەڵاتی ناوین یا ئەم دەسەڵات و ئەو دەسەڵات بەڵکو سەراپای دەسەڵات و دەسەڵاتداران و دەوڵەتەکان و حكومەتەکان لە گەندەڵیدا غەرق بوون.

با سەرنجی  بریتانیا بدەین کە حیزبی کرێکاران حوکمڕانی دەکەن .

توێژینەوەیەکی ئەم ڕۆژانە کە لە ڕؤژنامەی گاردیانی بریتانیادا خستییە ڕوو  ئەو کۆمپانیایانە کە بەخشینیان بە پارتی کرێکاران داوە [ حیزبی حاکم ] 138 ملیۆن پاوەندیان وەک گرێبەست پێ بەخشراوە.  ڕاپۆرتەکە نیگەرانی نوێ لەبارەی پەیوەندی نێوان بەخشینە سیاسییەکان و خەرجییە گشتییەکانەوە دەوروژێنێت.

لە ڕاپۆرتێکی دامەزراوەی بیرکردنەوەی دامەزراوەی ئۆتۆنۆمی زیاتر لە 100 کۆمپانیای دەستنیشان کردووە کە پارەیان داوەتە لایەنە سیاسییەکان و دواتر گرێبەستی حکومەتیان بەدەستهێناوە، لە سەردەمی هەردوو ئیدارەی پارتی پارێزگاران و کرێکاران دا ئەمە ڕوی داوە.

 توێژینەوەکە دوای لێکۆڵینەوەیەکی پێشووی ڕۆژنامەی گاردیان دێت کە ئاشکرایکردووە چۆن کۆمپانیاکانی پەیوەست بە بەخشەرەکانی حیزبی پارێزگاران  لە ساڵی 2016 وە ملیارەها پارەی گشتییان پێدراوە. شیکارییە نوێیەکان دەریدەخەن کە ئەم شێوازە لە سەردەمی پارتی کرێکاراندا بەردەوام بووە، هەشت کۆمپانیا کە زیاتر لە 580 هەزار پاوەندیان بەخشیوە بەم پارت و لایەنە، لە ماوەی دوو ساڵدا دوای بەخشینەکەیان (لە نێوان تەمموزی 2024 و حوزەیرانی 2025) گرێبەستی حکومەتیان بە بەهای نزیکەی 138 ملیۆن پاوەند وەرگرتووە.

لە ماوەی ئەم دوو ساڵە، دامەزراوەی بیرکردنەوەکە بۆی دەرکەوتووە کە 25 کۆمپانیای پەیوەست بە پارتی کرێکاران گرێبەستەکانیان بە بەهای 796.43ملیۆن پاوەند لە ساڵی 2001 وە بەدەستهێناوە. دکتۆر سوزان هاولی، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای سپۆتلایت سەبارەت بە گەندەڵی وتی: هیچ شتێک لەوە زیانبەخشتر نییە بۆ متمانەی گشتی لەو تێڕوانینەی کە ئەوانەی دەستڕاگەیشتنێکی ئیمتیازیان هەیە بۆ ئەوانەی لە دەسەڵاتدان، دەستڕاگەیشتنێکی ئیمتیازیان بۆ گرێبەستەکان بەدەستدەهێنن کە لەلایەن باجدەرانەوە پارەیان بۆ دابیندەکرێت. “ئەم کەشفکردنانە کێشەیەکی سیستماتیکی نیشان دەدەن لەگەڵ مامەڵەکردنی بێمانای لاوازی بەریتانیا لەگەڵ ململانێی بەرژەوەندییەکان. دەبێت ببێتە هۆی چارەسەری سیستماتیکی کە بریتین لە سکرینکردنی بەخشەرە سیاسییەکان و کۆمپانیاکانیان لە پرۆسەی تەداروکات، و ڕەچاوکردنی ڕاستەقینەی قەدەغەکردنی بەڕێوەبەرانی کۆمپانیاکان یان کۆمپانیاکانیان کە گرێبەستی گشتی لە بەخشینی سیاسی وەردەگرن.”

 دامەزراوەی ئۆتۆنۆمی کۆی گشتی 125 کۆمپانیای دەستنیشانکرد کە گرێبەستی حکومەتی ناوەندییان پێبەخشرا بە بەهای 28.8 ملیار پاوەند دوای ئەوەی پێشتر 30.15 ملیۆن پاوەند بەخشینیان بۆ پارتێکی سیاسی کردووە. بە بەهای نزیکەی 2.5 ملیار پاوەند لەو گرێبەستانە لە ماوەی دوو ساڵدا دوای بەخشینەکە بەخشراون.

لەوانە کۆمپانیای ڕاوێژکاری بارینگا پارتنەرز کە لە مانگی یەکی ساڵی 2024 دا 30،561.50 پاوەندی بەخشییە کۆمپانیای پارتی کرێکاران و لە نێوان مانگی تەمموزی 2024 تا مانگی ئازاری ئەمساڵ بە بەهای 35،196.719 پاوەند گرێبەستی حکومی وەرگرتووە. گرانت تۆرنتن لە نێوان مانگی ئازاری 2023 تا تەمموزی 2024 81،658.37. پاوەندی بەخشیوە و لەو کاتەوە 6،541،819 پاوەندی وەک گرێبەست پێبەخشراوە. بەڵام بەشێکی زۆری گرێبەستەکان – 25.4 ملیار پاوەند – لە ژێر حکومەتەکانی پێشووی پارتی پارێزگاراندا بەخشرایە  پارتی پارێزگاران. ئەوانیش بریتین لە تاقیگەی ڕاندۆکس و گلۆبوس شێتلاند کە هەردووکیان لە کاتی پەتای کۆڤیددا گرێبەستیان پێشکەش کرا.

پێش هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2024، پارتی کرێکاران ڕەخنەی توندی لە پێدانی گرێبەست بە کۆمپانیاکانی پەیوەست بە پارتی پارێزگاران بەبێ تەندەرێکی کێبڕکێ لە کاتی پەتاکەدا گرت. ڕەچەڵەک ڕیڤز، ڕاوێژکاری سێبەری ئەوکات وتی: “بە شێوەیەکی تێگەیشتوو هێشتا خەڵکی بەریتانیا توڕەن لەوەی کە ئەوەندە پارەی جانتای گشتی بە هاوڕێ و خێرخوازانی پارتی تۆری کۆتایی هات.”

لە 5ی  سێبەتەمبەردا بوو جێگری سەرەکوەزیران ، کیری ستامبەر ، ئەنجولا ڕایەن، لەبەر گەندەلی ناچار کرا کە دەست لەکار بکێشێتەوە ، کە خانوویەکی بە بەهای 800 هەزار پاوەند کڕی کە دەبوایە 70 هەزار پاوەندی بە باج بدایە بەڵام ئەو تەنها 30 هەزار پاوەندی دابوو .

ئێستاش وەزیری دارایی ، ڕەیچەڵ ڕیڤس ، زۆری بۆ هاتووە کە دەست لەکار بکێشێتەوە . ئەمیش کە بووە وەزیری دارایی هاتە خانوویەکی حکومییەوە و خانوەکوی خۆی دا بەکرێ . بەگوێرەی یاسا ئەو جۆرە خانوانە کە دەدرێن بە کرێ دەبێت شارەوانی مۆڵەتیان بۆ وەرگرێت ، مۆڵەتی خانوەکەی ئەمیش 945 پاوەند بوو . ئەم مۆڵەتە وەرنەگیراوە ، ئێستا لە لایەن ڕؤژنامەکانەوە کەشف کراوە و بووەتە هەڵاو دەیەها بیانو و قسە و ڕاگەیاندنی لەسەر دەکرێت هەموو دەقەیەكییش شتی تری لەسەر زیندوو دەبێتەوە.

جا وەرە خەڵکی باجدەری هەژاری بریتانیا چۆن دەتوانن کە متمانە بە وەزیری داراییەکەیان بکەن کە ئەگەر وابێت، ئەو دزی لە شارەوانی کردووە دەی چۆن دزی لە بوجەی خەڵکی لە بریتانیا ناکات کە لە مانگی داهاتوودا دەبێت بیخاتە بەردەم خەڵکییەوە ؟ ئەم کە ڕاستگۆ نەبووە لەگەڵ سەرۆکوەزیرانەکەی و پرتییەکەی و دەنگدەرانی دەی چۆن متمانەی پێ بکرێت کە راستگۆ دەبێت لەگەڵ هەموو دەنگدەران و میللەتەکەیدا ؟

ڕاپۆرتەکان نیشانی دەدەن کە بزنس و ژینگە بە دوو ئاقاری دژ بە یەکدا دەڕۆن

30/10/2025

ڕاپۆرت و توێژینەوەکان ئەوەمان بۆ ڕووندەکەنەوە نەك هەر گەشەی زیاتری بزنس دژ بە ژینگەیە، بەڵکو دژ بەمانەوەی ژیانی بەشەرییەتیشە. ئاشکرایە کە بزنس لەسەر حسابی ژینگە گەشە دەکات، واتە وێرانکردنی ژینگە و جەنجاڵکردنی ژیانی خەڵکیش .

لە ڕاپۆرت و توێژینەوەیەکی ئۆکسفامدا ئەو ڕاستیانەی سەرەوە و زیاتریشمان بۆ دەدردەکەوێت.  لەو ڕاپۆرتەدا ئۆکسفام دەڵێت، سوپەر دەوڵەمەندەکانی ئەمریکا سەلامەتی هەسارەکە وێران دەکەن . بەپێی شیکارییەک کە بۆ گاردیانی بەریتانی کراوە داتاکان دەریدەخەن دەوڵەمەندترین 0.1%ی ئەمریکا 4000 جار لە بەرانبەر هەژارترین وڵاتانی جیهان کە لە سەدا 10 جیهانن CO2 دەسوتێنن.

ئەم ملیاردێر و فرە ملیۆنێرانە کە دەوڵەمەندترین 0.1%ی دانیشتوانی ئەمریکا پێکدەهێنن، هەروەها بە ڕێژەی 183 هێندەی تێکڕای جیهانی لە فەزای کەشوهەوای سەلامەتی هەسارەکەماندا وێران دەکەن.

 داتاکە لەلایەن ئۆکسفام و دامەزراوەی ژینگەی ستۆکهۆڵمەوە بەر لە لوتکەی کەشوهەوای Cop30 کە لە مانگی ئایندەدا لە بەرازیل دەبەسترێت بەرهەم هێنراوە، تیشک دەخاتە سەر ئەو بۆشاییەی نێوان دەوڵەمەندە کاربۆنخۆرەکان کە زۆرترین بەرپرسیارن لە قەیرانی کەشوهەوا و هەژارانی بەرکەوتەی گەرما، کە تووشی خراپترین دەرئەنجامەکان دەبن.

ئەوە دەردەخات  دەوڵەمەندترین 0.1% ڕۆژانە بە تێکڕا 2.2 تۆن CO2 دەردەکەن، کە یەکسانە بە کێشی ئۆتۆمبێلی جۆری SUV.  هاوکاتیش هاووڵاتییەکی سۆماڵ ڕۆژانە تەنها 82 گرام CO2 دەسوتێنێت، کە بەزەحمەت بارستەی یەک تەماتە یان نیو کوپ برنجە. لە نێوانیاندا تێکڕای هەموو کەسێک لەسەر هەسارەکە ڕۆژانە 12 کیلۆگرامە، کە نزیکەی هێندەی تایەی ئۆتۆمبێلی ستاندارد قورسە.

توێژینەوەکە کە ڕۆژی چوارشەممە بڵاوکراوەتەوە، دەرکەوتووە کە 308 لە ملیاردێرەکانی جیهان ژمارەی دەردانی CO2 یان بەیەکەوە، ئەگەر بکرێنە ولاتێك، ئەوە دەیانکاتە 15 هەمین وڵاتی پیسکەری لیستەکە لە جیهاندا.

دابەشبوونی گەورەی کاربۆن لە ماوەی 30 ساڵی ڕابردوودا گەشەی کردووە. لە ساڵی 1990وە پشکی دەردانی گازی ژەهراوی دەوڵەمەندترین لە سەدا 0.1  بە ڕێژەی 32% زیادی کردووە، لە کاتێکدا پشکی هەژارترین 50% بە ڕێژەی لە سەدا 3 دابەزیوە. ئەمیتاب بێهار، Amitabh Behar ، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری دەزگەی  ئۆکسفامی جیهانی دەڵێت: قەیرانی کەشوهەوا قەیرانی نایەکسانییە. ” هەرە تاکە  دەوڵەمەندترینەکانی جیهان لە لەناوچوونی کەشوهەوادا پارە و قازانج دەکەن، ئەمەش زۆرینەکەی جیهان بەجێدەهێڵێت کە دەرئەنجامە کوشندەکانی دەسەڵاتە کۆنترۆڵنەکراوەکەیان هەڵبگرن.”

لە ڕاپۆرتەکەدا دەرکەوتووە کە نزیکەی 60%ی وەبەرهێنانە ملیاردێرەکان لە “کەرتەکانی کاریگەری بەرزی کەشوهەوا”دان، وەک کۆمپانیاکانی کانگا یان نەوت و گاز. ئەمەش بە ڕێژەی 11 خاڵ زیاترە لە وەبەرهێنەری ئاسایی.

لە ئەمریکا، ڕاپۆرتەکەی ئۆکسفام ئاماژەی بەوە کردووە کە کۆمپانیاکان ساڵانە بە تێکڕا 277 هەزار دۆلار بۆ لۆبیکردنی دژە کەشوهەوا خەرج دەکەن، کە کۆمپانیاکانی نەوت و غازی سروشتی سەرکردایەتی دەکەن.

 لە دوایین لوتکەی 29 ی کەشوهەوا لە باکۆ، 1773 لۆبیکاری خەڵوز و نەوت و گاز هەبوون، کە بەشێکی گەورەترە لە هەموو وڵاتان جگە لە سێ وڵات. گروپەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەمە بووەتە هۆی سووكکردنی سزاکان بۆ دەرهێنەرە گەورەکان، پاشەکشەکردن لە پابەندبوونە نێودەوڵەتییەکان بۆ گواستنەوە دوور لە سووتەمەنی بەردینی، هەروەها تەحەددای ناوخۆیی بۆ باجی کاربۆن و یاسادانان کە بۆ کەمکردنەوەی دەردانی گازی ژەهراوی داڕێژراون.

ئۆکسفام دەڵێت لەوەش نیگەرانکەرتر، ڕەوتی بەخشەرە دەوڵەمەندەکانە کە پارە بۆ بزووتنەوە ڕاستڕەوە توندڕەوەکان و ڕەگەزپەرستەکان دابین دەکەن کە نوکی ڕمن لە بەرامبەر سیاسەتەکانی سفرکردنەوەی تۆڕی خەڵوزی بەردینی. لێکەوتەکانی کوشندەن. ڕاپۆرتەکە حیساب دەکات کە دەردانی گازی ژەهراویەکانی دەوڵەمەندترین 1% بەسە بۆ ئەوەی ببێتە هۆی مەزەندەکردنی 1.3 ملیۆن مردن بەهۆی گەرماوە تا کۆتایی سەدەکە، هەروەها 44 تریلۆن دۆلار زیانی ئابووری بە وڵاتانی کەمدەرامەت و  و مامناوەند داهات تا ساڵی 2050.  ئازارەکان بە ڕێژەیەکی ناڕێژەیی لە باشووری جیهانی بەرزە، کە ئەو بەشەی جیهانە کە کەمترین تاوانبارە بۆ تێکچوونی کەشوهەوا.

هەروەها دەردانی گازی ژەهراوی و سوپەر دەوڵەمەندەکانی  جیهان زیاتر لە ئامانجەکانی ڕێککەوتنی کەشوهەوای پاریس دوور دەخاتەوە بۆ ڕاگرتنی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی بۆ نێوان 1.5C بۆ 2C لە سەرووی ئاستی پێش پیشەسازییەوە.

بە دەرچوونی ئەو ڕاپۆرتە بیڵ گەیت لە یاداشتەکەی ڕۆژی دووشەممەدا، وتی: “هەرچەندە گۆڕانی کەشوهەوا لێکەوتەی جددی دەبێت – بەتایبەتی بۆ خەڵکی هەژارترین وڵاتەکان – بەڵام نابێتە هۆی لەناوچوونی مرۆڤایەتی. مرۆڤەکان دەتوانن لە زۆربەی شوێنەکانی سەر زەویدا بژین و گەشە بکەن بۆ داهاتوویەکی نزیک.”

دواتریش نوسی: “هەرچەندە گۆڕانی کەشوهەوا زیاتر لە هەموو کەسێک زیاتر ئازاری خەڵکی هەژار دەدات، بەڵام بۆ زۆرینەی ڕەهایان ئەوە تاکە مەترسی یان تەنانەت گەورەترین مەترسی نابێت بۆ سەر ژیان و خۆشگوزەرانییان”. “گەورەترین کێشەکان هەژاری و نەخۆشییە، هەروەک چۆن هەمیشە هەبووە. تێگەیشتن لەم شتە ڕێگەمان پێدەدات سەرچاوە سنووردارەکانمان لەسەر دەستێوەردانەکان چڕ بکەینەوە کە زۆرترین کاریگەرییان دەبێت بۆ لاوازترین کەسەکان.”

دەستی ئێمە بە قوڕەوە و دەستی ئەویش بە خوێن

28/10/2025

ئەوە دروشمێکی زەقی خۆپیشاندەران بوو کە شەمە شەوەکەی هاتنەوە سەر شەقام بە هۆی ئەوەی حکومەتی ئیسپانیا بە تایبەت ئیدارەی شاری ڤالێنسیا پاش تێپەڕینی ساڵێك کارێکی وا جدی نەکردووە تاکو ئەو کارەساتە سروشتییەی کە ساڵێك لەمەوبەر لە ئیسپانیا ڕویدا ڕوونەداتەوە .

تووڕەیی ساڵێک دوای لافاوە کوشندەکەی ئیسپانیا بەردەوامە و ڕزگاربووانی ڤالێنسیا داوای لێکەوتەکانی دەکەن، بەتایبەتی بۆ سەرۆکی ناوچەکە، دوای خراپترین کارەساتی سروشتی وڵاتەکە لەم سەدەیەدا

لە ڕۆژی 29/10ی ساڵی پارەکەدا بارانێکی 8 سەعاتی کە ئەوەندە بە خوڕ دەباری بە قەدەر بارانبارینی یەك ساڵ بوو، بەڵام ئیدارەی شارەکە لە کاتژمێر 8.11  شەوی ئەو ڕۆژەدا ئاگادارییەکی فریاگوزاری بۆ مۆبایلەکان نارد، زۆربەی قوربانیانی کارەساتەکە پێشتر مردبوون.

 بەگشتی لە ڤالێنسیا 229 کەس و لە کاستیلا لا مانچای دراوسێی حەوت کەس و لە ئەندەلوس کەسێکی کوشتووە. بەپێی ئامارەکانی حکومەت، نزیکەی 60 هەزار ماڵ و نزیکەی 105 هەزار ئۆتۆمبێل و زیاتر لە 10 هەزار دوکان زیانیان بەرکەوتووە یان وێرانبوون.

ئەو تووڕەییەی زۆر کەس هەستی پێدەکەن بەرامبەر بە مازۆن لە نووسینی دروشمەکاندا دیارە: “قوڕ لەسەر دەستەکانی ئێمەیە و  خوێن لەسەر دەستەکانی ئەو.” دوو وشەی ژێر ئەو دروشمە پێویستی بە هیچ وەرگێڕانێک نییە: “تاوانبار مازۆن”. ئەو توڕەییە شەوی شەممە دیار بوو، کاتێک زیاتر لە 50 هەزار کەس بەناو ڤالێنسیادا ڕێپێوانیان کرد لە دوایین زنجیرەیەک ناڕەزایەتیدا و داوای دەستلەکارکێشانەوەیان دەکرد. لە ڕاپرسییەکی ئەم دواییەدا دەرکەوتووە کە 75%ی خەڵکی ڤالێنسیا پێیان وایە مازۆن پێویستە واز لە یاریکردن بهێنێت.

The concept of political Islam

By: Zaher Baher

October 2025

In this article, I aim to clarify, explain, and explore the roots of the concept of ‘political Islam’. I will address several crucial questions, such as: What is the purpose behind the way leftists and communists present this concept? Is its use in this particular framework deliberate or accidental? And are those who use it fully aware of its meaning?

The terms ‘political Islam’ and Islamist extremism have become common among political writers and analysts in the Middle East. In the United Kingdom, the media and politicians also use these terms, especially in the aftermath of terrorist attacks.

As far as I know, the term was first used by the Arab economist Samir Amin, and later adopted by leftists and communists in the region.

In my opinion, the use of the concept of political Islam in writing and literature is not only incorrect but also a serious misrepresentation by both leftists and Islamists even by those who use it out of ignorance.

I believe the most accurate term to use is Islamic authoritarian or authoritarian Muslim instead of the commonly used one. I base this view on the following reasons:

First, the way this concept has been used both politically and linguistically is incorrect. Muslim people may view the problems they face in their social lives and societies as political issues, but that does not necessarily mean they are fanatical or authoritarian. In other words, ordinary Muslims can address and resolve their problems without becoming extremists or seeking to seize power or establish a state in the name of Islam. They may politicize their issues and struggles, but this does not mean they themselves are political in the sense of belonging to any fanatical or terrorist Islamic organization.

Second, extremist actions and reactions can be found in all areas of society. Violence exists in every part of social life. People do not need to hold political power to be violent or authoritarian. The authority they already have may allow them to abuse others or use violence against those under their care, guidance, or influence. Teachers, parents, managers, directors, clan leaders, family heads, police officers, and other leaders can all be violent and authoritarian. Just as political leaders and governments often display violent tendencies, many of these individuals do as well. The justification for being abusive or authoritarian is often the desire to control others a tactic used to dominate and achieve power. Therefore, anyone who adopts this mindset, including those labelled as “political Islam” or “political Muslims,” can be considered extremist.

If this were not the case, why would a head of a household become extremist or violent toward their own family members? Similarly, why would a schoolteacher act violently toward students, a priest toward his followers, or a mullah or imam in a religious school (madrasa) toward his students? The same question applies to office managers, company directors, or factory supervisors who behave harshly toward their employees and workers.

This authoritarian tendency can also be applied to the heads of government whether in democratic or dictatorial systems and to politicians in positions of power. All of them seek to control those who are obedient and under their authority, often by imposing their power upon them. When they realize they can no longer maintain control or enforce their authority, they tend to resort to violence and oppression. Therefore, we can conclude that it is authoritarian tendencies that ultimately lead to violence.

In short, the root cause of violence is a potential tendency that exists within political parties, which becomes apparent when they come to power. It is essentially the desire for, or demand of, power.

When a government is unable to control mass movements, protesters, or demonstrators, it becomes clear that they cannot manage the situation, often leading them to resort to violence and, in some cases, even murder to suppress and oppress people. The same applies to terrorist groups, regardless of their name: when they cannot control certain individuals or contain a group, they often turn to violence and assassination as a tactic.

Obviously, the tools of violence* and repression are used twice: first, to gain power, and then, once in power, violence is employed again to maintain authority and control. Here, politics functions as a tactic, while power itself is the strategy, the ultimate goal. All political parties and their leaders, from left to right, religious or secular, prioritize one thing above all else: acquiring and maintaining power, regardless of the claims they make.

Third, if we look back at the creation and spread of Islam from the time of Prophet Muhammad to the present Islamic political groups and parties, whether fighting internally or externally, have always been and continue to be driven by the pursuit of power, and nothing else. All the conflicts and battles during the time of Prophet Muhammad, the Rashidun Caliphs**, the Umayyad and Abbasid states***, the Safavid and Ottoman empires, as well as between Shiites and Sunnis, were ultimately struggles for power, not purely for God or religion. Religion, in these cases, served primarily as a tactic to achieve the ultimate goal: power.

All Muslims, whether ordinary people or those in positions of authority, agree that God has the power to do anything. So why would God need Islam and Muslims to spread the religion through the use of force or any kind of power? Why would God need to create a state to promote Islam and expand the Muslim nation (the Ummah of Muhammad) when he could do so in an instant if he wished? In reality, the history of Islam from its very beginning shows that many disputes and killing both past and present, internal and external have been driven by the pursuit of power.

I also believe that the media, politicians, and political parties deliberately misuse this concept to restrict its meaning among certain groups. They want to tell us that these people are terrorists simply because they have disputes with “us.” It is presented as a “culture clash,” a “conflict between two civilizations,” or attributed to a lack of education and improper upbringing.

The media, politicians, and political parties, whether in power or in opposition, deceive us by saying these things. They want us to believe that violent people are born violent that it is in their blood. In fact, what they say serves to justify themselves and their position. They create the impression that they are engaging in politics to improve our lives, protect us, and provide opportunities for survival and peaceful living. What they do not tell us, however, is the nature of the politics and policies they intend to implement, many of which are very different from the promises they make while in opposition.

If they tell us that extremist right-wing groups and Islamic terrorist groups are authoritarian and that this is the reason for all the violence, how would people respond to them? Of course, by saying this, they are implicitly admitting that the essence of power found in the state, government, and authority is inherently violent and capable of terror.

Meanwhile, political parties in the Middle East deliberately use this concept. They avoid using the term authoritarian Islam. Similarly, leftists and communists consciously use the term in a way that constitutes a serious betrayal or injustice to “political Islam” or political Muslims, labelling them as if the term applies only to them, while ignoring themselves and other parties that share similar tendencies.

What is clear regarding these leftist, communist, and other political parties in the UK whether in power or in opposition is that their use of this term serves to exclude themselves from other oppressive and extremist forces while presenting themselves as champions of freedom and human rights. Therefore, if these parties label others as Islamic or authoritarian Muslims, they should, by the same standard, be included themselves. After all, they advocate for democratic states, communist states, nation-states, civil states, and workers’ or proletarian states. They are no different from authoritarian Islamists who seek the power of a caliphate, because the common factor on both sides is a strong belief in ideology and a tendency toward authoritarianism and repression. Neither side is less extreme than the other.

* Undoubtedly, there are many tools and forms of violence and repression, ranging from speech to the creation of laws, all used to silence and oppress

** The Rashidun Caliphs, or “Rightly Guided Caliphs,” were the first four leaders of the Islamic community following the death of Prophet Muhammad: Abu Bakr, Umar, Uthman, and Ali. Their 29-year reign (632–661 CE), known as the Rashidun Caliphate, is regarded by many Muslims as a model of ideal Islamic governance.

*** The Umayyad state, also known as the Umayyad Caliphate, was the second Islamic caliphate, ruling from 661 to 750 CE with its capital in Damascus. It was the first Islamic dynasty, established by Muʿawiya I following the death of the fourth caliph, Ali. The Umayyad state became one of the largest empires in history, stretching from Spain in the west to Central Asia in the east.

The Abbasid Caliphate was a vast Islamic empire that ruled from 750 to 1258 CE, with its capital in Baghdad. As the third Islamic caliphate, it overthrew the Umayyad dynasty and ushered in the Golden Age of Islam, a period marked by major achievements in science, culture, and philosophy. The Abbasids were a dynasty descended from Abbas ibn Abd al-Muttalib, the uncle of the Prophet Muhammad.

Zaherbaher.com

قسەکردن لەسەر مافی مرۆڤ یا دژایەتیکردنی؟

28/10/2025

حوکمڕانانی بریتانیا هەر حیزبێکیان بێت لە پێناوی بەدەستهێنانی دەنگدا و دەنگیش بۆ گرتنەدەستی دەسەڵات و مانەوەی ، چاو لە هەموو مافێکی مرۆڤ تەنانەت لە دەرەوەی وڵاتەکەی خۆشیان دەپۆشن.

هەرچی قسەیەك لەسەر ڕیفۆرمێك دەکرێت ، هەرچی قسەیەکی بریقەدار دەکرێت ، هەرچی هەڵمەتیک دەکرێت بۆ بەدەستهێنانی دەنگ هەر هەمووی لە ڕاستیدا بۆ گرتنە دەستی دەسەڵاتە ،نەك واتای ئەو قسانە کە دەکرێن.

لە سەفەرەکەی دووشەمەی  سەرەک وەزیرانی بریتانیا، کیری ستارمەر  بۆ تورکیا، بێ گوێدانە ئەوەی کە لە تورکیا دەگوزەرێت سەبارەت بە معارەزەی ئەوێ و دژایەتیکردن و سڕینەوەی پێناسەی کورد لەوێ و ناسینی حەماس بە گروپێکی ڕزگاریخوازی فەلەستینی و ڕؤڵی دەوڵەتی خراپی تورکیا لە چەندەها وڵاتدا ، بە چاوخشاندن و فەرامۆشکردنی ئەم هەموو ڕاستییە، کیری ستارمەر مامەڵەیەکی کڕینی 20 فڕۆکەی سەربازی بەناوی جێتی شەڕکەری تیفۆنی بە بڕی 8 ملیار پاوەند لەگەڵ ڕەجەب ئەردۆگان واژۆ کرد . وەجبەی یەکەمی ئەم فڕۆکانە پێشبینی دەکرێی کە  لە ساڵی2030 دا بگاتە تورکیا.

کیری ستارمەر ئەم مامەڵەیە بەسەرکەوتن دادەنێت چونکە 500 کار ( جۆب) دەپارێزێت و هیمەت و هەیبەتی ناتۆی پێ بەرزدەکاتەوە و پەیوەندی دۆستانەی نێوانی تورکیا و بریتانیای گەشە پێدەدات.

هاوکاتیش هەر ئەمڕۆ ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەی گاردیان ئەوەی دەرخست کە چەکەکانی کە بریتانیا ناردویەتی بۆ ئەمارات کەوتۆتە دەسستی هێزەکەی حەمدانی ، ئەو هێزەی کە شەڕی دەسەڵاتی حکومەتی سۆدان دەکات ، کە ئەم هێزە پاشخان و مێژوی هەنووکەی تۆمارکردنی کوشتنی دەیەها هەزارکەسی نەگبەت و لاقەکردنی جنسی سەدان کچ و ژنانی سۆدانە . توندوتیژی ئەم هێزە لە باسکردندا نییە لە کوشتن بڕینی خەڵکی و وێرانکردنی دێهات و زێدیاندا.

بریتانیا دەستی لەهەموو ئەو نادادپەروەری و کوشتن بڕینی ئەو شوێنانەدا هەیە کە جەنگی تێدا هەیە ئیتر بە ڕاستەوخۆ یا ناڕاستەو خۆ، کەچی هێشتا لە تاوانبارترین بینای دونیاوە  کە بینای پەڕلەمانی بریتانیایە باس لە بەهای مرۆڤ و مافی مرۆڤ و یەکسانی و دادپەروەری کۆمەڵایەتی دەکرێت .

بەرتیل و دەستوەردان لە بردەنەوەی دەنگدا

27/10/2025

Javier Milei, سەرۆکی پارتی ڕاستڕەوی ئەرجەننتینا دوێنێ یەکشەمە ، 26ی مانگ بە هاوکاری دۆناڵد ترامپ توانی هەڵبژاردنەکە بباتەوە و دووبارە ببێتەوە بە  سەرۆکی ئەرجەنتین .

دەتوانین بڵێیین ئەگەر ئەو دەستوەردان و بەرتیلەی ترامپ نەبوایە کە 40 ملیار دۆلار لە قەرزی ئەرجەنتینی کوژانەوە، کە ئەمەش هاوکارییەکی گەورە بوو بۆ  Javier Milei لە بردەنەوەکەدا.  چونکە ئەم هاوکارییەی ترامپ وای کرد کە دەنگی پێبدرێ نیشانەی هاوپشتی ئەمەریکایە بۆی ، هاوکاتیش متمانەی زیاتری خەڵکی ئەرجەنتینی بەلای خۆیدا ڕادەکێشێت کە مادام ترامپ-یان لە پشتە ئیتر بارودۆخی ژیانیان باشتر دەبێت بە بوژاندنەوە ئابووریی.

سەرۆک کۆمار بە بردنەوەکەی  ستایشی هاوکاری ئەمریکای کرد و وتی “شتێکی بێ وێنەیە، نەک تەنها لە مێژووی ئەرجەنتین بەڵکو لە مێژووی جیهانیشدا، چونکە ئەمریکا هەرگیز پشتگیری بەو قەبارەیەی پێشکەش نەکردووە”. وتیشی “ئێستا ئێمە سەرنجمان لەسەر ئەنجامدانی ئەو چاکسازییانەیە کە ئەرجەنتین پێویستیانە بۆ چەسپاندنی گەشەکردن و بەرزبوونەوەی یەکلاکەرەوەی وڵاتەکە – بۆ ئەوەی ئەرجەنتین جارێکی دیکە گەورە بکاتەوە.”

لە هەمان کاتدا هەر ئەمڕۆ، دووشەمە ، ترەمپ وتی: “ئەو هاوکارییەکی زۆری لە ئێمەوە هەبووە، هاوکارییەکی زۆری هەبوو، من پشتگیرییەکم پێدا، پشتگیرییەکی زۆر بەهێز”، ،   هەروەها شانازی بە هەندێک لە بەرپرسە باڵاکانی خۆیەوە کرد، لەنێویاندا وەزیری گەنجینەی ئەمریکا، سکۆت بێسنت، کە سەرپەرشتی هاوکارییە داراییەکانی ئەرجەنتین دەکرد. “ئێمە لەگەڵ بەشێکی زۆر لە وڵاتانی ئەمریکای باشووردا پێكدێین . ئێمە زۆر سەرنجمان لەسەر ئەمریکای باشوورە.”

ئەمە لە کاتێکدا کە Javier Milei  لە ساڵی 2023  بە کەمکردنەوەی خەرجییەکانی وڵاتەکەی دەستی پێکرد و دەستی بە ئیدارەکەیەوە گرت، دەیان هەزار هەلی کاری گشتی کەمکردووەتەوە و وەبەرهێنان لە ژێرخانی ئابووری، چاودێری تەندروستی، پەروەردە و تەنانەت دابینکردنی دەرمان بۆ خانەنشینان پارەی کەمکردۆتەوە.

مانگرتنەکە بەردەوامە

27/10/2025

کرێکارانی کۆمپانیای بۆینگی ئەمریکی دوای ڕەتکردنەوەی دوایین ئۆفەری گرێبەستەکەیان بەردەوامن لە مانگرتن.

 لە ناوەڕاستی ڕۆژئاوا نزیکەی سێ مانگ مانگرتن ٣٢٠٠ کرێکارانی کاری ماشینی لەو کارگانە دەگرێتەوە کە فڕۆکەی سەربازی و چەکیان تێدا پەرەپێدەدرێت

ئەو کرێکرانە کە لە سێ کارگەی ناوەڕاستی ڕۆژئاوان و فڕۆکە و چەکی سەربازیی تێدا پەرەپێدەدرێت، ڕۆژی یەکشەممە دەنگیان بە ڕەتکردنەوەی دوایین ئۆفەری گرێبەستی کۆمپانیاکە داو بەردەوامبوون لە مانگرتنێک کە نزیکەی سێ مانگ لەمەوبەر دەستیپێکردووە.

ئەم کرێکارانە لە کارگەکانی شاری ماسکۆتا لە ویلایەتی ئیلینۆیس و میزۆری لە شاری سانت لویس و سانت چارڵزن و هەڕەشەی پێشکەوتنی  کۆمپانیای فڕۆکەوانی دەکەن لە وەرگرتنەوەی پێگەی دارایی خۆی لە بەرانبەر نەهاتنە دی داخوازییەکانیان.

برایان براینت، سەرۆکی کۆمەڵەی نێودەوڵەتی ماشێنساز و کرێکارانی فڕۆکەوانی لە بەیاننامەیەکدا وتی: “بۆینگ ئیدیعای کرد کە گوێیان لە کارمەندەکانیان گرتووە – ئەنجامی دەنگەکانی ئەمڕۆ دەیسەلمێنێت کە گوێیان لە کارمەندەکانیان نەگرتووە.” “بەڕێوەبەرانی کۆمپانیاکانی بۆینگ بەردەوامن لە سووکایەتیکردن بەو کەسانەی کە پێشکەوتووترین فڕۆکەی سەربازی جیهان دروست دەکەن – هەمان ئەو فڕۆکە و سیستەمی سەربازییە کە ئەندامانی خزمەتگوزارییەکەمان و میللەتەکەمان بە سەلامەتی دەهێڵنەوە.”

ئۆفەری پێنج ساڵە تا ڕادەیەکی زۆر هەمان ئەو ئۆفەرانە بوو کە پێشتر لەلایەن ئەندامانی سەندیکاکانەوە ڕەتکرابوونەوە. کۆمپانیاکە پاداشتی پەسەندکردنی کەمکردەوە بەڵام ٣٠٠٠ دۆلاری لە پشکەکانی کۆمپانیای بۆینگ زیادکرد کە لە ماوەی سێ ساڵدا جێگیرکراون و بڕیاری ١٠٠٠ دۆلاری خەڵاتی مانەوە لە ماوەی چوار ساڵدا دا. هەروەها گەشەی مووچەی کرێکارانی لە لوتکەی پێوەرەکانی مووچە لە ساڵی چوارەمی گرێبەستەکەدا باشتر کرد.

ئەمانەی کە کراون لە ئێستادا بۆ بارودۆخی ژیانی کرێکاران کافی نییە بۆیە ئەوان بەردەوامن لە مانگرتنەکەیان . سەندیکاکەشیان دەڵێت :  “هاودەنگیمان لەگەڵ کرێکاراندا  بەهێزە و ئیدیعای کۆمپانیاکە بە پێچەوانەوە هەڵەیە.” دانوستانەکان لە ماوەی هاویندا لە ڕۆژانی پێش مانگرتنەکەدا پەرەیان سەند و کرێکاران ڕێککەوتنێکی پێشنیارکراوی پێشوویان ڕەتکردەوە کە بریتی بوو لە زیادکردنی ٢٠%ی مووچە لە ماوەی تەمەنی گرێبەستی پێنج ساڵەدا.

خۆپیشاندان و ناڕەزایی دەربڕین دژ بە دەسەڵاتی ڕەها

19/10/2025

دوای یەکكەوتنی 200  گروپ و ڕێکخراوی چەپ و ژنان و جەماوەریی لە ئەمەریکا بڕیار درا کە دوێنی ، شەمە ، 18ی مانگ گەورەترین ناڕەزایی لە هەر 50 ویلایەتەکەی ئەمەریکادا کە ژمارەیان 2500 گردبوونەوە بوو ڕوی دا. لەم ناڕەزاییەدا چەند ملیۆن کەسێك لە سەرانسەری ئەمەریکادا هاتنە سەر شەقام دژ بە دەسەڵاتی ڕەهای دۆناڵد ترامپ.

سیاسەتی دۆناڵ ترامپ سیاسەتی دەسەڵاتی ڕەها بەوەی کە هەموو بڕیارەکان لە دانانی تاریف و پەیوەندی بە وڵاتانی دیکە و بڕینی فەندی زانکۆکان و کەمکردنەوەی بیمەکان و هێڕشکردنە سەر سێنتەری پارێزەران و سەر میدیا و سەر ئازادییەکان و کەمکردنەوەیان و هەروەها مامەڵەی ناشیرینی پەنابەر و کۆچبەران و یاساخکردنی هاتنیان بۆ ئەمەریکا و دەستوەردان لە زۆر دامەزارەوەی دیکە و بزنس دا  .

خەڵکی ئەمەریکا ئەو دەستوەردان و دەسەڵاتە زیادەیەی دۆناڵد ترامپ-یان بە دەسەڵاتی مەلیک ( پاشا) دەچوێنن بۆیە خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان لە ژێر ناوی  : نا بۆ مەلیك ، پاشا خۆپیشاندان و ناڕەزایی .

خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان زۆر ئاشتیانە و بێ توندووتیژی بەڕێوە چووە لەبەر ئەوەی ڕێکخەرانی ناڕەزاییەکان باوەڕیان وایە کە ئەوەندەی بە چالاکی ئاشتیانە داخوازییەکان بەدەست دەهێنرێت بە  تووندوو تیژی بەدەست نایەت .

 بە گوێرەی توێژینەوەیەکی لە نێوان ساڵانی 1900 بۆ 2006 ئەو ڕاستیەی سەلماندووە لە زۆر وڵاتدا ، ئەوەشی خستۆتە ڕوو کە کە ئەگەر لە سەدا 3.5 خەڵکی بێتە سەر شەقام ئەوە دەتوانن داخوازییەکان بەدەست بهێنن .  لە سەدا 3.5 لە ئەمەریکادا دەکات سەروی 11 ملیۆن خەڵك .  لە ڕاستیشدا ئەگەر ئەو ژمارەیە بێنە سەر شەقام و بەردەوام بن لە ناڕەزاییەکانیان، ئەوە دەتوانن زۆر گۆڕانکاری بکەن .

سیستەمی ئەمریکی بە شێوەیەکی خراپ تێشکاوە*

Bernie Sanders

و: زاهیر باهیر

نەتەوە یەکگرتووەکان، چارلی کیرک، غەززە، داخستنی دەرگای دامەزاراوە حکومییەکان و ئەو قەیرانانەی دیکە لەبیر بکەین کە ڕووبەڕوومان دەبنەوە.  با لەبری ئەوە باسی ئەو واقیعە بکەین کە میدیای کۆنترۆڵکراوی کۆمپانیاکان و سیستەمی سیاسی کۆنترۆڵکراوی کۆمپانیاکان زۆر باسی ناکەن.

 ئەوەی ئێمە لە ئێستادا شاهیدین گەشەکردنی دوو ئەمریکایە.  یەکێک بۆ چینی ملیاردێردو ئەوی تریان بۆ هەموو کەسێکی تر.  لە ئەمریکایەکدا دەوڵەمەندترین خەڵک بە شێوەیەکی قێزەون دەوڵەمەندتر دەبن و هەرگیزا و هەرگیز ئاوا باش نەلواوە بۆیان.  لە ئەمریکایەکیاندا کەسانی ساماندار زەنگینتر دەبن و پرە لە  سامان و تەماح و دەوڵەمەندییەکی خەیاڵاوی  کە وا دەکات بڵێیت کە سەردەمی زێڕین و زۆر بێگەرد دەرکەوتووە.  هاوکاتیش ئەمریکای دووەم هەیە – ئەمریکایەک کە زۆرینەی خەڵک بۆ ژیانیان  ئەم مووچە دەیانداتە دەست ئەو مووچە و هەوڵدەدەن  بۆ دەستەبەرکردنی پێداویستییە زۆر سەرەتاییەکانی ژیان، وەك  خۆراک، چاودێری تەندروستی، خانووبەرە و پەروەردە لە دەستەویەخەدابن.

ڕاستییە سادەکە ئەوەیە کە پێشتر لە مێژووی ئێمەدا ئەوەندە کەس خاوەنی ئەوەندە سامان و دەسەڵات نەبووە کە لە کاتێکدا زۆرێک لە بێ هیوایی ئابووریدا دەژین. لە ئەمریکای یەکەمدا، پیاوێک – ئیلۆن ماسک، دەوڵەمەندترین پیاوی جیهانە، کە خاوەنی زیاتر لە 480 ملیار دۆلارە، خاوەنی سامانی زیاترە لە 52%ی خێزانەکانی ئەمریکایە.  دواتریش ماسك 290 ملیۆن دۆلاری بۆ هێنانی ترەمپ بۆ ناو کۆشکی سپی خەرج کرد، کە لە ڕۆژی هەڵبژاردنەوە زیاتر لە 180 ملیار دۆلار دەوڵەمەندتر بوو. ئەوەش بەدەستهێنانێکی زۆر باشە لەسەر وەبەرهێنانەکەی. بەڵام وادیارە هەر ئەوە بەس نییە بۆ ماسک. بۆ ئەوەی مۆتیڤێکی وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەبێت، دەستەی کارگێڕی تێسلا پێشنیاری کرد کە پاکێجی مووچەی یەک تریلۆن دۆلاری پێبدرێت، تریلۆنێك دۆلار  ئەگەر هەندێک ئامانجی بەدیهێنا.

 جێف بیزۆس چوارەم دەوڵەمەندترین کەسی جیهانە و سامانەکەی 232 ملیار دۆلارە. دەتوانێت بە کەشتی بەرەو ڤێنس بە یەختەکەی کە 500 ملیۆن دۆلارە سەوڵ لێدات بۆ ئاهەنگی هاوسەرگیرییەکەی کە 50 ملیۆن دۆلار تێچوویەتی.  لەوێ ئەڵقەیەکی 3-5 ملیۆن دۆلاری بە هاوسەرەکەی بەخشی  – چونکە لەنێو ئەم شتانەی تردا ، ڕێژەی باجی فیعلی کە لەسەر ئەوە  تەنها 1.1% .

مارک زوکێربێرگ، سێیەم دەوڵەمەندترین کەسی جیهانە، سامانەکەی 258 ملیار دۆلارە. ئەو 110 ملیۆن دۆلاری خەرجکردووە بۆ کڕینی 11 خانوو لە شاری پالۆ ئاڵتۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا بۆ دروستکردنی یەکەیەکی تایبەتی خۆی، هەروەها 270 ملیۆن دۆلاری دیکە بۆ زیاتر لە 2300 ئەکر زەوی لە هاوایی لەگەڵ بنکەرێکی ژێرزەمینیی 5000 پێی چوارگۆشە و سێ یەخت کە بەپێی زانیارییەکان بەهای زیاتر لە 530 ملیۆن دۆلارە.

لاری ئێلیسۆن، دووەم دەوڵەمەندترین کەسی جیهان – کە سەرمایەکەی 377 ملیار دۆلارە – لەم دواییانەدا لە یەک ڕۆژدا نزیکەی 100 ملیار دۆلار دەوڵەمەندتر بوو. خاوەنی دوورگەیەکی تایبەتە لە هاوایی لەگەڵ بەلەمێکی فڕۆکەی جێت، ئێستاش دەوترێت هەوڵی کڕینی کۆمپانیا گەورەکانی میدیای وەک وارنەر برۆس و سی ئێن ئێن دەدات.

تەنها ئەم چوار پیاوە بەیەکەوە سامانیان  زیاترە لە 1.3 تریلۆن دۆلارە. بەڵام ئەوە بە تەنها هەر ئەوان نین. ئێستا 1%ی ئەوانەی کە لەسەرەوەی کۆمەڵەوەن  خاوەنی سامانی زیاترن لە 93%ی خەڵکەکەی کە لە خوارەوەی کۆمەڵن. ئەو 1%یە لە جیهانێکدا دەژین کە بە تەواوی لە ئەمریکییە ئاساییەکان دوورخراوەتەوە. ئەوان سواری میترۆی قەرەباڵغ نابن بۆ ئەوەی بچنە سەر کارەکانیان، یان لەناو قەرەباڵغی هاتوچۆ ناکەونە ناو ترافیکەوە بۆ ئەوەی بگەنە ماڵەوە. ئەوان بە فڕۆکەی تایبەت و هێلیکۆپتەر کە خاوەنیانن دێن و دەچن. لە سەرانسەری جیهان لە کۆشکەکاندا دەژین، منداڵەکانیان دەنێرن بۆ نوخبەترین قوتابخانە ئەهلیەکان و لە دوورگەکانی خۆیان پشوو دەدەن. ئەوان بۆ خۆشی خۆیان ، چەند ملیۆنێك دۆلار خەرج دەکەن بۆ ئەوەی بە کەشتییە موشەکییەکانی خۆیانەوە بفڕن بۆ بۆشایی ئاسمان.

هەر ئەوە نییە پاشان ئەمریکای تریش ، دووهەمیش، هەیە، کە زۆرینەی ڕەهای گەلەکەمان تێیدا دەژین. بۆ ئەوان ئابووری تەنیا تێشکاو نییە، بەڵکو لە داڕماندایە. لەم ئەمریکایەدا سەرەڕای زیادبوونی بەرفراوانی بەرهەمهێنانی کرێکاران، کرێی هەفتانەی ڕاستەقینە بۆ کرێکاری ئاسایی ئەمریکی ئەمڕۆ کەمترە لە چاو زیاتر لە 52 ساڵ لەمەوبەر. لەم ئەمریکایەدا، خەڵک توانای سەردانی پزیشکیان نییە (ئەگەر ئەوەندە  بەختەوەر بن پزیشێکێك بدۆزنەوە) .  لەمانەش زیاتر لە نیوەی داهاتە سنووردارەکانیان بە کرێ یان سلفەی عەقاری خانووەکانیان دەدەن و ناتوانن تێچووی گرانبەهای چاودێری منداڵان بدەن یان منداڵەکانیان بنێرن بۆ کۆلێژ.

لەم ئەمریکایە نرخی سەوزە و میوە و خواردنە تەندروستەکانی تر بۆ زۆر کەس لە دەرەوەی بودجەیانە .  بۆ زۆربەی ئەمریکییەکان سیستەمەکە تەنها تێنەشکاوە، بەڵکو لە ڕووخاندایە و تادێت لە ژیانی جیهانی سێیەم دەچێت. هەموو کەسێک پێویستی بە چاودێری تەندروستی هەیە. بەڵام ئەمڕۆ زیاتر لە 85 ملیۆن ئەمریکی تەئمینی تەندروستییان نییە یان تەئمینەکەیان زۆر کەمە و لە سای حوکمداریی ترامپدا بە بڕی 15 ملیۆینی دیکە ئەم ژمارەیە زیادی کردووە ئەمەش ئەو  پرۆژەیەی ترامپە کە پێی دەڵێن پرۆژەی، یا لائیحەی  گەورە و جوان.

هەموو کەسێک پێویستی بە خانووبەرەیە ، بەڵام ئەمڕۆ نزیکەی 800 هەزار ئەمریکی بێ ماڵ و حاڵن و زیاتر لە 20 ملیۆن ماڵ زیاتر لە 50%ی داهاتە سنووردارەکانیان بە کرێ یان سلفەی عەقاری خانووکانیان دەدەن. لە ساڵی 2000 وە تێکڕای کرێی خانوو زیاتر لە دوو هێندە زیادی کردووە و نرخی خانویەکی مامناوەندی بۆ زیاتر لە 435 هەزار دۆلار بەرزبووەتەوە.

هەموو کەسێک پێویستی بە پەروەردەیەکی شایستە هەیە. بەڵام ئەمڕۆ سیستەمی چاودێری منداڵانمان تێشکاوە و بە شێوەیەکی باوەڕ پێنەکراو گرانە. زۆرێک لە قوتابخانە حکومییەکانمان وێرانن و مامۆستایان کەم مووچە و کەم بەهان و خوێندکارانی ئەمریکی لە بیرکاری و زانست و خوێندنەوە بە بەراورد لەگەڵ هاوتەمەنە نێودەوڵەتییەکانیان لە دواوەن.  خوێندنی کۆلێژ بۆ ملیۆنان کەس ناتوانرێت و قوتابخانە پیشەییەکان شکست دەهێنن لە ڕاهێنانی ئەو کارمەند وکرێکارانەی کە زۆر پێویستمانە. هەموو کەسێک پێویستی بە خانەنشینییەکی مسۆگەر و پارێزراو هەیە. بەڵام نزیکەی نیوەی کرێکارە بەتەمەنەکان هیچ پاشەکەوتێکی خانەنشینییان نییە و هیچ بیرۆکەیەکیان نییە کە چۆن هەرگیز بە هیچ پارچەیەکی کەرامەت و ڕێزەوە خانەنشین دەبن. هاوکات 22%ی کەسانی بەساڵاچوو هەوڵدەدەن بە داهاتێکی کەمتر لە 15 هەزار دۆلار لە ساڵێکدا بژین.

بەسە بەس

 وەک دادوەری دادگای باڵا لویس براندیس لە ساڵی 1933 دا وتی: دەتوانین دیموکراسی لەم وڵاتەدا هەبێت یان دەتوانین سامانێکی گەورەمان لە دەستی کەم کەسەکاندا چڕبێتەوە، بەڵام ناتوانین هەردووکیانمان هەبێت. ئەو هۆشدارییە لەمڕۆدا پەیوەندیدارترە. لەم ساتەوەختە سەرەکییەی مێژووی ئەمریکادا، دەبێت حکومەتێک و ئابوورییەک دروست بکەین کە بۆ هەمووان کار بکات، یان بەردەوام دەبین لە خلیسکان بۆ ئۆلیگارشی – کە چینی ملیاردێر حکومەتەکەمان و ئابووریمان و داهاتوومان کۆنترۆڵ دەکات. با بە هاوئەمریکییەکانم بڵێم: دەزانم ژیانی ڕۆژانە دەتوانێت کاریگەری هەبێت، بەڵام نابێت ڕێگە بە خۆمان بدەین کە بکەوینە نائومێدی. ئەگەر ڕێگە نەدەین لە لایەن ترەمپ و هاوپەیمانەکانی ئۆلیگارشیەوە دابەش بین، دەتوانین ئەو ڕێگایە بگۆڕین کە لەسەری دەڕۆین. هەڵبژاردنەکە ڕوونە. با پێکەوە بۆ دیموکراسی و دادپەروەری بوەستین.

…………….

*بۆ زانینی بارودۆخی ژیان و گوزەرانی خەڵکی لە ئەمەریکا بە پێویستیم زانی کە ئەم وتارە وەرگێرمە سەر زمانی کوردی کە لە 24ی سێبتەمبەردا لە لایەن بێرنی سێندەر، سێنەتای ئەمەریکی ،  لە ڕۆژنامەی گاردیانی بریتانی دا بڵاوی کردۆتەوە.  دیارە من لەگەڵ ئایدیای ئەودا نیم کە بە گۆڕینی حکومەت دەکرێت خەڵکی لەو بارودۆخە ڕزگاری ببێت.