23/05/2021

ئامارەکان و بەڵگەکان وەکو سوودی کۆرۆنا بۆ دەوڵەمەندەکان:

ڕۆژانە ئامار و بەڵگەی زیاتر دەردەکەوێت کە ئافاتی کۆرۆنا زۆر سوودمەندبووە بۆ کۆمپپانیا و سەرمایەدارەکان تا ئەو ڕادەیەی کە لە ماوەی تەنها ساڵێكدا بڕی داهاتی ئەو کۆمپانیا و ساماندارانە ئێکجار سەرکەوتووە.

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەی گاردیانی ڕۆژی شەمە، 22/05/21  هەر لە بریتانیادا 24 کەسی دیکە لەو ساڵەدا  بوونە ملیارددەر بەمەش ژمارەی ملیارددەرانی بریتانیا ئەمساڵ لە سای کۆرۆنادا گەیشتە 171 ملیارددەر .  ئەمەش یانی گەورەبوونی کەلێنی نێوانی هەژاران و سامانداران، یانی بەرزبوونەوەی  ژمارەی هەژاران لە بریتانیا، یانی کەمبوونەوەی داهاتی فیعلی بەشەکەی دیکەی دانیشتوانی ئەم وڵاتە و زیادبوونی خەڵکانی بێ خانووبەرە و دروستبوونی فشاری زیاتر لەسەر خێزانداران تاکو فشاری کار لەسەر خۆیان زیاتر بکەن بۆ ئەوەی بتوانن بژین. هەر بە گوێرەی ئەو ڕاپۆرتە لە نێوانی 2016 و 2018  لەسەدا 40ی دانیشتوانی بریتانیا پاشەکەوتیان سفر بووە، هیچ پاشەکەوتێکیان نەبووە.  

ئەو وێنانەی سەرەوە هەندێك لە دەوڵەمەندەکانی بریتانیان .  دەوڵەمەندترین کەسیان Len Blavatnik  کە لە ئەسڵدا خەڵکی ئۆکرانیایە، کە شوورەوی هەڵوەشایەوە، لە هەڕاجکردنی موڵک و سامانەکانی دەوڵەتا ئەمیش پشکی خۆی بەرکەوت لە کۆمپانیای وزە و ئەلەمنیوێمەوە دەستیپێکردووە و دواتر هاتۆتە بریتانیا، ئاڵاوە لە بزنسی میوزیکەوە  . ئەم کابرایە سامانەکەی بە بڕی 7.2 ملیار پاوەندە هەر بە تەنها لە ساڵی 2020 سەرکەوتووە بۆ 23 ملیار پاوەند.

لە بریتانیا 9 سەرمایەداری دیکەش بڕی داهاتیان بە شێوەیەکی خەیاڵی لە ساڵی 2020 دا سەرکەوتوە . ئەم کابرایە بە بەردەوامی بەرتیلی داوە کە لە وڵاتانی ” دیمۆکراتی ” ئەمەریکا و ئەوروپادا ئەم بەرتیلە پێی دەڵێن “تەبەڕوع” ، لەو کەسانەی کە پارەی پیداون دۆناڵد ترامپ بووە کە 1 ملیوێن دۆلاری پێداوە.

ئەمەی خوارەوە لیستی ئەو 10 ساماندارانەی بریتانیان.  ژمارەی ناو کەوانەکە ڕیزبەندی دەوڵەمەندیان پێش ساڵی 2020 نیشاندەدات ، ژمارەی دووهەم بڕی سامانی ئێستایانە ، ژمارەی سێیەم بری ئەو پارەیە کە بە تەنها لە ساڵی 2020 دا لە سەردەمی کۆرۆنادا چووەتە سەر داهاتەکەیان .

Top 10 richest in the UK

The 10 richest people in the UK, according to the Sunday Times rich list, are …

1. Sir Leonard Blavatnik (previously 4th) – £23bn (up £7.2bn) – heavy industry and media
2. David and Simon Reuben (=2nd) – £21.46bn (up £5.5bn) – property and internet
3. Sri and Gopi Hinduja and family (=2nd) – £17bn (up £1bn) – industry and finance
4. Sir James Dyson and family (1st) – £16.3bn (up £100m) – electrical goods
5. Lakshmi Mittal and family (19th) – £14.68bn (up £7.9bn) – steel
6. Alisher Usmanov (7th) – £13.4bn (up £1.7bn) – mining and investment
7. Kirsten and Jorn Rausing (6th) – £13bn (up £900m) – inheritance and investment
8. Roman Abramovich (12th) – £12.1bn (up £1.9bn) – oil and industry
9. Charlene de Carvalho-Heineken and Michel de Carvalho (9th) – £12bn (up £1.7bn) – inheritance, brewing and banking
10. Guy, George, Alannah and Galen Weston and family (8th) – £11bn (up £470m) – retailing

22/05/2021

ئەمڕۆ ، شەمە، 22/05/21 بە کاتی بریتانیا 4.30 بەیانی زوو، گروپێکی بەرگریی لە گیانلەبەران و ئاژەڵ دایان بەسەر 4 سێنتەری دابەشکردنی مەکدۆناڵدا : Hemel Hempstead, Basingstoke, Coventry , Heywood دەیانەوێت چالاکییەکەیان بۆ ماوەی 24 کاتژمێر بخایەنێت .  بە جالاکییەکەیان ئەو چوار سێنتەرەیان بلۆكکردووە ناهێڵن کە هیچ شتێك بگاتە 1300 لقی مەکدۆناڵد بەمەش توانیویانە گرفتێکی یەکجار گەورە بۆ مەکدۆناڵد دروستبکەن .

چالاکوانەکان داوای ئەوە دەکەن کە تا ساڵی 2025 دەبێت مەکدۆناڵد ڕڕێمی خواردنەکانی لە خواردەمەنی گۆشت و ماسییەوە بگۆڕێت بۆ ڕژێمی خواردەمەنی ڕووەکیی .  ئەوان باوەڕیان وایە گۆڕینی سیستەمی خواردنی گۆشت بە خوردەمەنی ڕووەکی نەك هەر کارایی باش لەسەر تەندروستی مرۆڤ دادەنێت بەڵکو کاراییەکی پۆزەتیڤانەش لەسەر ژینگە و ژیانی دانیشتوانی ئەم پلانێتە/ گەردوون دادەنێت و ڕۆڵیشی دەبێت لە پارێزگاریکردن لە سەرچاوە سروشتیەکانی وەکو ئاو و هەروەها گرفتی هاتووچۆ و هێنانەخوارەوەی ژمارەی مردنی خەڵکی. لە یەکێك لە ڕاگەیاندنەکەیانا بە میدیان وت” پیشەسازی گۆشت و شیرەمەنی پلانێتەکەمان وێراندەکات  و بڕێکی زۆری غازی دووەم ئۆکسیسدی کاربۆن دروستدەکات و بە ملیار ئاژەڵ و گیانلەبەر ساڵانە سەردەبڕێن.  تاکە ڕێگای واقیعیانەی بەردەوامیدان بە ژیان  بۆ بژێوی 10 ملیار خەڵك تەنها لە ڕێگای سیستەمی خواردەمەنی ڕوەکییەوەیە …”

09/01/2021

ئەوە 10 ڕۆژە پرۆتێست و مانگرتنی کرێکاران لە کۆڵۆمبیا نەك هەر بەردەوامە، بەڵکو بە لێشاو خەڵکی زیاتر دەچێتە سەر شەقامەکان و ڕۆژانەش داخوازییەکانیان زیاد دەکەن . ئەم خۆپیشاندان و مانگرتنە وڵاتانی دەرو دروسێشی ترساندوە دەترسن وەکو بەهاری عەرەبی ئەمیش بتەنێتەوە.

تاکو ئێستا 37 کەس لە خۆپیشاندەران کوژراون 234 کەسیش بریندارن  و 923 کەسیش دەستبەسەر و گیراون.

خۆپیشاندان ومانگرتنەکان دژ بە زیادبوونی باج لەسەر خوردەمەنی پۆشاک و خوردنەوەکانە،  کە بڕیارە ئەو یاسایە بخرێتە کارەوە کە ئەمەش زیاتر خەڵکە ئاساییەکە دەگرێتەوە و ئەوانن کە باجەکەی دەدەن.

ئابووریی کۆڵۆمبیا ساڵی پار بە ڕێژەی لە سەدا 7 هاتۆتەخوارەوە، هاوکاتیش ئاستی برسێتی  لە سەدا 36 وە بۆ لە سەدا 43 بەرزبوەتەوە .  ڕێژەی بەتاڵەش لەسەردایە. كۆڵۆمبیا قەرزارە و حکومەتەکەی توانای ئیدارەدانی خەڵکەکەی نەماوە، دەیویست بە دانی ئەم باجە لە لایەن خەڵکەکەیەوە 6.7 ملیار دۆلاری قەرزەکانی پێبداتەوە و یارمەتی 3 ملیۆن لە خەڵکەکەی کە لەو پەڕی هەژزاریدا دەژین بدات.

ئێستا پرۆتێستەکان لە 3 شارە سەرەکییەکەی کۆڵۆمبیا : Bogota, Medellin, Cali   بۆ زیاتر لە 10 شاری دیکە، تەنیوەتەوە.

 لە ئێستادا کۆمیتەی مانگرتنی نەتەوەیی/ گشتیی  لە کرێکاران و قوتابییان ، بێ کاران و کەسانی زۆر هەژار پێكهاتووە بۆ بەڕێکردنی مانگرتن و خۆپیشاندانەکان .  حکومەت هەفتەی پێشو ناچار بوو کە پاشەکشە لە بڕیارەکەی بکات و هەڵیوەشێنێتەوە ، بەڵام خەڵکی بەوەش ڕازی نییە و دوای سوتاندنی چەندەها مەخفەری پۆلیس داوای ڕیفۆرم لە سیستەمی پۆلیسدا دەکەن.

 ڕۆژی 5 شەمە سەرۆکی کۆڵؤمبایا داوای لە کۆمیتەی مانگرتن و پرۆتێستەکان کرد کە لە گەڵیانا دانیشێت و داخوازییەکانیان لەگەڵدا باس بکات ، بەڵام تائێستا ئەوان رازی نەبوون بە بینینی سەرۆك.

کاتێك کە هێزی کرێکاران و باقی خەڵکەکەی دیکە یەکدەکەوێت ئیتر هێزێك، بەربەستێك نامێنێت لە بەردەم سەرکەوتنیانا.

09/01/2021

لە سەرەتا مانگی رەمەزانەوە لە ڕۆژهەڵاتی ئۆرشەلیم، مزگەوتی ئەقسا، فەلەستینەیەکان ناو بەناو دێنە سەر شەقام بۆ بەرگریکردن لە سیاسەتی دەرکردنی خێزانە فەلەستینییەکان لەوێ .  بە هۆی بڕیاری دادگاوە کە دەبیت هەندێك لە خیزانی فەلەستینییەکان  لە خانووەکانیان دەربکرێن . بۆ بەرگریکردن لەو خیزانانە لەبەردەم ماڵەکانا پرۆتێست بەردەوامە پۆلیسیش دەیەوێت بڵاوەیان پێ بکات و لە شەقامیش وەردیاننێن.  ئەمەش بووەتە هۆکاری  خۆپیشاندان و بەیەکادانەکانی نێوانی فەلەستینییەکان و پۆلیسی ئیسرائیلی کە تا دوێنێ شەویش، شەمە شەوەکەی،  هەر بەردەوامبووە. 

ڕۆژی 4شەمە 22 فەلەستینی برینداکران ڕۆژی هەینی 205 کەسی تریان  بریندسارکران کە 95 لەمانە پێویستیان بوو کە ببرێنە خەستەخانە . پۆلیس ئەسپ و دار و فشاری ئاو و گولەی پلاستیك دژ بە خۆپیشادنەران بەکاردەهێنن.  یەکێك لە بریندارەکان چاوێکی لە دەستداوە.

دوێنێ شەویش ، شەمە شەوەکەی ، پرۆتێستەکان بەردەوام بوو، بووە هۆی بریندارکردنی نزیکەی 90 کەسی دیکە لە فەلەسەتینییەکان.

04/05/2021

“وەرن خۆشم بکوژن، من تەنها ئەو کوڕەم هەبوو”  هاواری دایکێك لە پۆلیس کە کوڕە 19 ساڵانەکەیان کوشت.

” ئەوان ڕەنگە چەکیان هەبێت بەڵام ناتوانن هەموومان بکوژن”  پەیامی گەنجێك دژ بە پۆلیس.

” کۆڵۆمبیا پێویستی بە گۆڕانکارییە، لەسەر شەقام دەبین تا ئەو کاتەی بەدەستی دەهێنین” پەیامی گەنجێکی تر.

” ئێمە کۆڵنادەین و ناترسین لە چەکەکانیان” پەیامی گەنجێکی دیکە .

خۆپیشاندان و پرۆتێستەکانی کۆڵۆمبیا بەردەوامە و چەند شارێکی دیکەشی جگە لە Bogotá و Cali  گرتۆتەوە هەرچەندە سەرەککۆماری کۆڵۆمبیا دوای 24 سەعات لە هەڕەشەکانی ڕۆژی شەمەی، چۆکی دادا بۆ داخوازییەکانی خەڵك و بریاری هەڵوەشاندنەوەی باجی سەر خواردن و خۆردنەوە و پێداویستییەکانی دیکەی ژیانی-دا .

ڕۆژی 4شەمەی پێشو مانگرتنی گشتی لەوێ دەستیپێکرد و بەدوایدا خۆپیشاندان و پرۆتێست، دەستیپێکرد.   لەو ڕۆژەوە 16 کەس لە خۆپیشاندەران و ناڕەزاییکەران کوژراون لەگەڵ پۆلیسێکدا.

گەرچی حکومەت چۆکی دادا بۆ داخوازییەکانی خەڵکی بەڵام هێشتا خەڵکی بەوە رازی نییەو نایانەوێت شەقام بەجێبهێڵن و بچنەوە ماڵەوەو داوای گۆڕانکاری بنەڕەتی دەکەن ، Francisco Maltés   ڕابەری ناوەندی کرێکارانی کۆڵۆمبیا دەڵیت ” خەڵکی لەسەر شەقام داوای زیاتر لە هەڵوەشاندنەوەی باج دەکەن” 

خەڵکی لە کۆڵۆمبیا بۆ سەدەها جار سەلماندیانەوە کە ئەوەی کار دەکات ، ئەوەی داخوزییەکان بەدیدەهێنێت تەنها ئەنجامدانی چالاکی راستەوخۆیە.

ئەلێکسەندرا بێرکمان لە پەرتوکی ئەلف و بێی ئەنارکیزمدا لە چاپتەری: “ئامادەکاریی بۆ شۆڕشی کۆمەڵایەتی” زۆر جوان و زۆر بە کورتی باس لەو چەمکەی سەرەوە دەکات.  بێرکمان دوای چەند لاپەڕەیەك لەسەر بابەتەکە کە درێژەدانی دەمەتەقێیەکە لەگەڵ کەسێکدا کە تێڕوانینی هەڵەی سەبارەت بە ئەنارکیزم هەیە دەڵێت:

بەڵی کرێکاران، کە خراپترین قوربانیانی ئەم بارودۆخە هەنووکییەن، هەڵوەشاندنەوەی ئەم سیستەمە لە بەرژەوەندی ئەوانە. زۆر ڕاستییە کە  وتراوە ” ڕزگاری کرێکاران دەبێت لە لایەن کرێکاران خۆیانەوە بێت”  چونکە هیچ چینێکی کۆمەڵایەتی دیکە ئەوە بۆ ئەوان ناکات.  هاوکاتیش ئازادیی کرێکاران یانی پاکبوونەوە و ڕزگاربوونی تەواوی کۆمەڵ، هەر لەبەر ئەوەشە کە هەندێك سەبارەت بە کرێکاران دەڵێن ” ئەرکی مێژوویی” ئەوانە  بۆ هێنانی ڕۆژی باشتر.

بەڵام بەکارهێنانی وشەی ” ئەرك” هەڵەیە، فرمانێك یاخود ئەرکێك دەگەیەنێت کە لە لایەن دەسەڵاتێك لە دەرەوە سەپێنراوە بەسەر یەکێکدا. ئەمە چەمکێکی هەڵە و ڕێونکەرە ، لە جەوهەردا هەستێکی دینیانەی میتافیزیکیانەیە.  بەڕاستی ئەگەر ڕزگاری کرێکاران ” ئەرکی مێژویی” بێت یانی مێژوو دەیکات و بە جێیدەگەیەنێت بێ گوێدانە ئەوەی کە ئێمە چۆن بیری لێدەکینەوە، هەستیپێدەکەین  یاخود شتێك سەبارەت بەوە بکەین.  ئەم هەڵوێستە هەوڵی مرۆڤ ناپێویست دەکات، پوچگەراییە، چونکە ” ئەوەی کە پێویستە، دەبێت ببێت” ئەم فکرە جەبرییە  تێشکێنەری هەموو پێشنیار مومارەسەی ئاوەزی تاك و ئیرادەیەتی.  

ئایدیایەکی مەترسیدار و زەرەرمەندە، هێزێك لە دەروەی مرۆڤ نییە کە ڕزگاری بکات ، هێزێك نییە و ناتوانێت فرمانی پێبکات بۆ هیچ ” ئەرکێك، پەیامێك” هیچ کام لە ئاسمان و بەهەشت و مێژوو نایکەن.  مێژوو حیکایەتی ڕووداوەکانی ڕابوردووە، دەتوانێت وانە دابدات بەڵام ناتوانێت ئەرکێك بسەپێنێت. ئەوە ” پەیام، ئەرك ” نییە، بەڵکو ئارەزوو و بەرژەوندی پڕۆلیتاریایە لە ڕزگارکردنی خۆی لە کۆیلایەتیی.  ئەگەر کرێکار هۆشیارانە و چالاکانە هەوڵی بۆ نەدات  هەرگیز ” ڕوونادات” .  زەرووریە کە خۆمان پاکبکەینەوە لە فکر و چەمکی بێ مانا و هەڵەی ” ئەرکە مێژووییەکان”.  جەماوەر ناتوانێت بگاتە ئازادیی جگە لە گرتنەبەری  ڕێگای پێشەوچونمان لە تێگەیشتنی ڕاستینەی بارودۆخی هەنووکەیی، بە بەرچاوگرنتی توانا و دەسەڵاتیان، بەفێربوونی یەکێتی و هاوکاریی و بەشداریکردنی.  بۆ بەدەستهێنانی ئەوانەش دەبێت سەراپای بەشەرییەت ئازادبکرێت و ئازادبووبێت.

02/05/2021

لە ڕۆژی 4 شەمەوە ، 28/04 ، بە هەزاران کەس لەسەر شەقامەکانی کۆڵۆمبیان دژ بەو بڕیاری دەوڵەتی ئەوێ کە باجی خستۆتە سەر کەرەسەکانی خواردن و خواردنەوەکان ئاو و کارەبا.   هەتا دوێنێش ، ڕۆژی یەکی ئایار، هەر بەردەوام بوە ، ژمارەی بریندارانی پۆلیس 216 پۆلیسە و هی خۆپیشاندەران و ناڕەزییکەران 179 کەسە، تا ئێستاش لە ماوەی ئەم 4 ڕۆژەدا بە گوێرەی ڕێکخراوی مافی مرۆڤ 14 کەسیش کوژراوە. لەوە ناکات کە خەڵکی بە ئاسانی دانیشن دەستبەرداری بژێوییان ببن حکومەتیش دەڵێت ریفۆرمی ئابووریی زەرووریە و وڵات بۆ پێگەیەکی باشتر دەگوێزێتەوە.

02/05/2021

بە هاتنی یەکی ئایار لە بریتانیا و تەواوی ئەوروپا و دیارە لە زۆر وڵاتی دیکەش خۆپیشاندن کرا و یادی ئەو ڕۆژە کرایەوە، زۆرێكیش پیرۆزبایی لەو ڕۆژە خوێناوییە دەکەن کە 4 لە هەرە کرێکارە چالاکە سۆشیالیست/ ئەنارکیستەکانی تیادا گیرا و دوای ساڵێك هەڵواسران.

لە گەلێك لە شارەکانی بریتانیا خۆپیشاندانەکان بەردەوامبوون بەتایبەت لەندەن کە هەمیشە بەشی شێری خۆپیشاندان و پرۆتێستی ئەم وڵاتەی بەردەکەوێت.  خۆپیشاندانی لەندەن لەژێر دروشمی Kill The Bill بوو کە زۆربەی گروپە جیاکانی لەندەنی لەژێر دروشمی خۆیدا کۆکردۆتەوە بۆ پاشەکشەکردنی حکومەت لەو لائیحەیە کە هیچ جۆرە ئازادییەك نە بۆ تاك و نە بۆ گروپ و ڕێکخراوەکان ناهێڵێتەوە.  شایانی باسە کە کەس لەم خۆپیشاندانەدا لە لەندەن نەگیرا.

هاوکاتیش بزوتنەوەی Extinction Rebellion ، بەرگری لە مانەوە کە یەکێكە لە بزوتنەوە هەر گەورە و کاراکانی نەك بریتانیا بەڵکو جیهانیش لە چەند شارێک لە بریتانیا هەروەها لە چەند شوێنێکی جیاواز لە لەندەن خۆپیشانیان کرد دژ بە دەوڵەت گەرچی بەلێنی زۆری دا و پرسی ژینگە بە ئیمێرجنسی وەرگرت، بەلام هیچ هەنگاوێکی کردەییان بۆ نەناوە.  لەم ناڕەزاییەی دوێنێی ئەو بزوتنەوەیەدا 9 کەسیان دەستبەسەرکران ، کە یەکێك لەوانە ئەو کابرا تەمەن 38 ساڵەی کە بەشێکی پرد/ جیسرێکی لەندەنی بەناوی Tower Bridge گرتووە بە چەسپی دووقولی خۆی بە زەوییەکەوە لکاندووە وەکو لە وێنەکەدا دەینینن.

لە لایەکی تریشەوە لە وڵاتانی وەکو ئەڵمانیا و فەرەنسا و بەلجیکا و ئیسپانیا و زۆر وڵاتی دیکەش خۆپیشاندان بەردەوام بوو.

لە بەرلین – ئەڵمانیا 5000 کەس هاتنە سەرشەقامەکان و بۆ ئەمەش 5500 پۆلیس لە بەرنابەریاندا دانران.  زیاتر لە 20 شاری تریش هەر لە ئەڵمانیا خۆپیشاندان کرا.

لە برۆکسل لە بەلجیکا خۆپیشادانی گەورە کرا و پۆلیس دڕندانە بەرەوڕووی خۆپیشاندەران دەبوەوە.

لە ئەستەنبول لە تورکیا هەمان شێوە خۆپیشاندان کرا، گەرچی یاساخە بەلام هەر کراو نزیکەی 200 کەس دەسگیر کراون بە بیانوی ئەوەی کە پرۆتێستی بی مۆڵەتیان کردووە.  بەڵام ئۆفیسی ئەستەنبول دەڵێت 212 کەس گیراون گوایە ئەمانە لە خۆپیشاندانە سەرکییەکە جیابونەتەوە بەرەو مەیدانی تەقسیم  ڕۆیشتون .

لە ئیسپانیا- مەدرید بە گوێرەی یاسا نابێت زیاتر لە 1000 کەس لە پرۆتێست و خۆپیشاندانا بن ،بەڵام دوێنی خەڵكانێکی زۆر چوونە سەر شەقامەکان 7 لە وەزیرەکان کە لە ناوایان وەزیری کار بووە بەشداریانکردووە کە داخوازییەکانیان لە ژێر دروشمی ” کاتی جێبەجێکردنە” و داخوازییەکانی نقابە کە خۆپیشاندانەکانی ڕێکخستبوو : هەڵوەشاندنەوەی سیاسەتی ریفۆرم کە لە سای کۆرۆنادا کراوە، زیادکردنی کرێی لانی کەمی کار و پەسەندکردنی یاسای یەکسانی لە کرێ و مووچەدا.

لە فەرەنسا: زیاتر لە 200 شار خۆپیشاندانکراوە بە گوێرەی قسەکەری نقابە 200 هەزار کەس بەشداری کردووە کە 20 هەزاریان بە تەنها لە پاریسدا بووە بە ئامادەبوونی 5 هەزار پۆلیس،  34 کەس دەستبەسەر کراون . دروشمەکانیان هەڵوەشاندنەوەی یاسای قەدەخەکردنی هاتوچۆی شەوانە، ڕاگرتنی ڕیفۆرمی کارکردن کە بریارە لە مانگی تەموزدا بخرێتە کار.