27/02/2024

بە گوێرەی ئەو ڕاپۆرتە ئەو نەوەیە بە هۆی کێشەی هەژاری دەروونییەوە کەمتر کاریان دەست دەکەوێت تاکو ئەوانەی کە لە چلەکانی تەمەنیاندان .

توێژینەوەکە ئاشکرایکردووە، ئەو کەسانەی تەمەنیان لە سەرەتای بیستەکاندایە و کێشەی تەندروستی دەروونییان هەیە، ڕەنگە دەستیان بە خوێندنێکی جێگیر نەگەیشتبێت و لە کۆتاییدا دەتوانن لە کارەکانیان دووربکەونەوە یان لە کارگەلێکی کەم مووچەدا بن.  بەگوێرەی داتا فەرمییەکان، 34%ی ئەو کەسانەی تەمەنیان لە تەمەنی 18 بۆ 24 ساڵدایە، نیشانەکانی تێکچوونی دەروونییان وەک خەمۆکی، دڵەڕاوکێ یان نەخۆشی دوو جەمسەری [ ئیزدیواجی] لە ساڵی 2021-22دا ڕاگەیاندووە. ئەمەش زیادبوونێکی بەرچاوە بە بەراورد بە ژمارەی ساڵی 2000 کە 24% بووە، کە ژنانی گەنج یەک هێندە و نیو زیاتر ئەگەری کاریگەری نەرێنییان لەسەرە.

لە ڕاپۆرتەکەدا کە داوای ڕێوشوێنی حکومەت دەکات، هەروەها دەرکەوتووە کە 79%ی ئەو کەسانەی تەمەنیان لە تەمەنی 18 بۆ 24 ساڵدایە و بەهۆی نەخۆشییەوە بێکارن، تەنها بڕوانامەیان لە ئاستی GCSE [ واتە پۆلی 3ی ناوەندی جاران ]  یان کەمتر هەیە. ئەمەش بەراورد دەکرێت بە 34%ی هەموو کەسانی ئەو گروپە تەمەنییە. هاوکات لە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە، لە وەرزی پاییزی ساڵی 2023دا 12%ی ئەو منداڵانەی تەمەنیان لە تەمەنی 11 بۆ 16 ساڵدایە کە تەندروستی دەروونییان خراپە، زیاتر لە 15 ڕۆژ لە خوێندن بێبەشبوون، بە بەراورد لەگەڵ یەکێکیان لە هەر 50 هاوپۆلێکی تەندروستتر.

لە ساڵی 2022،دا 40%ی ئەو کەسانەی تەمەنیان لە 18 بۆ 24 ساڵدا کێشەی تەندروستی دەروونییان هەبووە و لە کاردا بوون، لە کارێکی کەم مووچەدا بوون، بە بەراورد لەگەڵ 35%ی هاوتەمەنەکانیان کە تەندروستترن.  یەک لەسەر سێی ئەو گەنجانەی کە کێشەی تەندروستی دەروونییان هەیە و هیچ بڕوانامەیەکیان نییە، لە کارەکانیان دوورکەوتوونەتەوە، بە بەراورد بە 17%ی دەرچووان کە هەمان نەخۆشییان هەیە. 

ڕاپۆرتێکی دیکە کە توێژینەوەیەکە لەسەر هەژاری و نەبوونی متمانەی حاسڵکردنی خۆراکە.  داتاکان دەریدەخەن لە مانگی ڕابردوودا 15%ی ماڵەکانی بەریتانیا برسی بوون، لە کاتێکدا ملیۆنان کەس ژەمێکی خواردن دەبوێرن و ناتوانن بە بەردەوامی بازاریی بکەن، دامەزراوەی خۆراک هۆشداری دەدات کە ئەمە دەبێتە هۆکاری فراوانبوونی نایەکسانی تەندروستی.

بەپێی زانیارییە نوێیەکانی نائاسایشی ، واتە متمانە نەکردن بەبەردەوامی دەستەبەرکردنی خۆراک، ملیۆنان کەس – لەنێویاندا یەک لە هەر پێنج خێزانێک کە منداڵیان هەیە – لە چەند هەفتەی ڕابردوودا برسی بوون یان ژەمەکانیان بواردووە، چونکە بە بەردەوامی توانای کڕینی خواردنیان نەبووە. بەپێی شوێنپێهەڵگری دامەزراوەی خۆراک، 15%ی ماڵەکانی بەریتانیا – کە یەکسانە بە نزیکەی 8 ملیۆن کەسی گەورەساڵ و 3 ملیۆن منداڵ – لە مانگی یەکدا تووشی نەتوانایی کڕینی خۆراک بوون، چونکە بەرزبوونەوەی نرخی خۆراک بەردەوام بووە بۆ  گیرفانی خێزانە کەم داهاتەکان.

نزیکەی دوو لەسەر سێ (60%)ی ئەو ماڵانەی کە لە خۆراکدا نائەمنن، ڕایانگەیاندووە کە کەمتر میوەیان کڕیوە و 44% سەوزەیان کەمتر کڕیوە، چونکە لەگەڵ قەیرانی بەردەوامی تێچووی ژیاندا دەجەنگن.  لەبەرامبەردا تەنها 11%ی ئەو ماڵانەی کە خۆراکیان هەیە کەمتر میوەیان کڕیوە و 6%ی کەمتر سەوزەیان کڕیوە.

ئاستی نائاسایشیی خۆراک، واتە نەبونی متمانە بەداهات لە کڕینی خۆراکدا – بە پشتبەستن بە ڕاپرسییەکی ئاسایی دامەزراوەی خۆراک کە زیاتر لە 6 هەزار کەسی تێدا ئەنجامیداوە – کەمێک دابەزیوە لە 17.5% لە مانگی یەکی ساڵی 2023 بەڵام وەک ئەوەی لە هەفتەکانی یەکەمی پشێوی پەتای کۆرۆنا کە لە ساڵی 2020 دا بەرز بووەتەوە.

ڕاپۆرتیکی دیکە لایەنی تەندروستی بریتانییەکان دەربارەی  چارەسەری شێرپەنجە  هەڵدەسەنگێنێت  . توێژینەوەکان ئاشکرایان کردووە، تووشبووانی شێرپەنجە لە بەریتانیا تا حەوت هەفتە زیاتر چاوەڕێ دەکەن بۆ دەستپێکردنی چارەسەری تیشکی یان چارەسەری کیمیایی لە چاو کەسانی وڵاتانی بەراوردکراو. دۆزینەوە ئەو راستیانە بەڵگەیەکن سەبارەت بەوەی  کە بەریتانیا تا چەند لە دوای نەتەوەکانی دیکەیە، چونکە پسپۆڕان هۆشداری دەدەن لەوەی کە چانسی مانەوەی خەڵک کاریگەری چاوەڕوانییەکی زۆر بۆ چارەسەرکردن لەسەرە. لە یەکەم توێژینەوەی لەم جۆرەدا، پسپۆڕانی زانکۆی کۆلێژی لەندەن داتای زیاتر لە 780 هەزار نەخۆشی شێرپەنجەیان شیکردەوە کە لە نێوان ساڵانی 2012 بۆ 2017 لە چوار وڵاتی بەراوردکاریدا دەستنیشانکرابوون، ئەوانیش ئوسترالیا، کەنەدا، نەرویج و بەریتانیا. هەشت جۆری شێرپەنجەی لەخۆگرتبوو: شێرپەنجەی سورێنچک، گەدە، قۆڵۆن، کۆم، جگەر، پەنکریاس، سییەکان و هێلکەدان.

زاهیر باهیر

24/02/2024

لەم ڕۆژانەدا پەڕلەمانی ئەڵمانیا بڕیاری بەیاساییکردنی کانەبییان دا.  بە گوێرەی یاسای نوێ بۆ هەر تاکە کەسێکی ئەڵمانی کە تەمەنی 18 ساڵ و سەروترەوەیە دەتوانێت 3 بڕی کانەبی لە ماڵەوە بروێنیت یاخود دەتوانت 50 گرام کانەبی هەبێت لە ماڵەوە و لە دەرەوەش 25 گرامی پێبێت . 

مشتومڕی بەیاساییکردنی کانەبی و جۆری مادە هۆشبەرەکانی دیکە جگە لە کۆکاین لە ناو پەڕلەمانەکانی وڵاتانی ئەوروپییدا بۆ ماوەیەکی زۆرە کە بەردەوامی هەیە. لە بریتانیاش ئەمە مەسەلەیەکە بە سەدەها وتاری لە لایەن سەرکردەکانی پۆلیس و پارێزەر و خەڵکانی چەپ و سۆشیالیت و خودی پزیشك و پسپۆڕانی کە بە چارەسەرییەوە سەرقاڵن نوسراوە ، کە هەموویان لەگەڵ بەیاسایی کردنیدان.

یاساخکردنی کانەبی ، حەشیش ئەوانی دیکە بازاڕێکی گەورەی بۆ قاچاخچییەکان دروستکردووە ، مەیدانێکی کوشتارگەلی گەورەشی بۆ گەنجان و منداڵانی بریتانی درووست کردووە کە هەر ڕؤژ ناڕۆژێك گەنجێك دەدرێتە بەر چەقۆ و زۆر کاتیش چەقۆلێدراو دەمرێت .  هاوکاتیش بازاڕی بوون و وجودو فشاری گەورە و پشکنینی خەڵکانی بێ گومان و هەراسانکردنی گەنجانی ڕەشپێست و ئاسێوییەکانی لەلایەن پۆلیسەوە دروست کردووە.

لە ئەڵمانیا ماوەیەکی زۆر جەدەلی لەسە دەکرێت چونکە 7 ملیۆن ئەڵمانی دەیکێشن .  یاساکە منداڵانێک کە تەمەنیان نەگەیشتۆتە 18 ساڵ ئەم  یاسایە نایانگرێتەوە .  یاساکەش لە 01/04 وە جێبەجێدەکرێت و دوای 3 مانگیش دەکرێتە مۆڵەت وەرگرتن بەڵام بۆ مەرامی فۆرشتن نا.  ئەڵمایان سێیەم ولاتە دوای لۆکسەمبەرگ و ماڵتا لە بەیاساییکردنی کانەبیدا.

ئەگەر لە بریتانیاش ئەوە بکەن لە ماوەیەکی تۆزێك درێژدا نەك هەر گیانی سەدەها گەنج دەپارێزریت بەڵکو پارەیەکی خەیاڵیش بۆ بەشی تەندروستیش دەگێڕێتەوە و هەر ئاواش بۆ ئەرك و میزانییەی پۆلیسیش .  لە لایەکی دیکەشەوە ئەو بازاڕە ڕەشە تەسك دەبێتەوە بۆ قاچاخچییەکان کە جۆرەها مادەی نەشیا و نامۆ تێکەڵی بڕە سافییەکەی کانەبی ، حەشیش دەکەن تاکو کێشی زیاتر بکەن ،پارەی زیاتریان دەست بکەوێت و هاوکاتیش بەکارهێنەرەکانی کانەبی و حەشیش رووبەڕووی  نەخۆشی کوشندە دەکاتەوە و هەر بە گەنجێتی لە کەڵک دەکەون.  

جوتیار

23/02/2024

ێڕامانی من لەم هەواڵە ئەوەیە، لەو قەیرانە سەراپاگیرەدا چۆن ماسیە گەورەکان ماسیە لەخۆ بچوکترەکان لوش دەدەن!

جا تۆی بێ کار تۆی کرێکار گەر بەتاك بتەوێت ڕووبەڕووی ئەم دۆخە ببیتەوە نەک ووردە ماسی سەرەمێکوتەش نیت،

تێڕامێنە لەتەک چ دۆخێکدا بەرەو ڕوویت! کاتێک دەوڵەت دەوڵەت لوش دەدات!

هیچ بەڕەیەک نیە تا ڕاکێشانی قاچتی پێ پێوانە بکەیت!

کاپیتالیزم و میکانیزمەکەی ماشینێکی بێئامانە نەک بەشەر بەرد و داریش دەهاڕێت!

لەدەمی ئەم حوتەدا تۆ لە بنێشت دەچیت!

یەک چارە هەیە هەموو وەردە ماسیەکان بەیەکگرتوو بوونیان دەتوان گەرووی ئەم حوتە بگرن و نەتوانێت دەم بەیەکدا بدات و هەناسە بدات تا دەخنکێت!

هیچ ڕێگەیەکی دیکە نیە!

https://www.facebook.com/share/p/6TKkqsw5ekxTJRSD

بەهۆی قەیرانی داراییەوە، میسر شاری گەشتیاریی “رەئس حیکمە” لە کەناراوەکانی باشووری وڵاتەکەی بە 35 ملیار دۆلار بە ئیمارات دەفرۆشێت، شارەکە 170 کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و بەنزیکەیی هێندەی 20%ـی ڕووبەری شاری ئەبوزەبی دەبێت

شاخەوان

26/12/2023

من ئەگەر ناکۆکم لەگەڵ شتێکدا، ئەوە بۆ خۆم و لە ئێستادا ناکۆکم بەو شتە، ئەو ناکۆکییەی من هەمە لەگەڵ شتەکاندا هەرگیز بیانووی سەپاندن نییە بەسەر ئەوانی تردا، ئەمە لە سۆنگەی ئەوەوە دێت کە بارودۆخێک منی بەم چەشنە لە ناکۆکی گەیاندووە و ئەوی تریش بارودۆخێکی تر بەو چەشنە تایبەتییەی خۆیی گەیاندووە… لەم چەند دێڕەی سەرەوەدا دەمەوێت بڵێم؛ تاک خۆی سەنتەری خۆیەتی، نەک نموونەی باڵا بۆ ئەوانی تر.

لە بارێکی باشدا مرۆڤ پێویستی بە ئارگۆمێنتسازی و گفتوگۆی زانستی و عەقڵانی شتەکان هەیە بۆ هەڵسەنگاندن، بەتایبەتی هەڵسەنگاندنی شتە گشتییەکان، ئەوەش بە جۆرێک کە نەبێتە دۆگم و هەمیشە چەند گریمانەیەکی زیندوو و کراوە بەهەند وەربگیرین.. ئالەم حاڵەتەشدا ئێمە خەریکی عەقڵسەنتەری یاخود مرۆڤسەنتەرین.. بەم جۆرەش هێشتا ئێمە دەتوانین (بابەتی) هەڵسەنگاندن بکەین نەک (خودی).. بۆ نموونە ئێمە دەکرێت باسی جوانییەکانی ئەو گوڵە بکەین کە لە تابلۆیەکدا هەیە و هەستی پێ بکەین، بەڵام ئەم باسە هەرگیز باسی راستەقینەی خودی گوڵە هونەرییەکەی ناو تابلۆکە نییە..

بەگشتی ئامرازەکانی (تێگەیشتنی مرۆڤ لەوانی دی) ساکار نین، پێناچێت هیچ ئامرازێکی تێگەیشتنی مرۆڤ هەبێت خراپ نەبێت، بەڵام دەشێت پەنابردنە بەر باشترین ئامرازە خراپەکان، لە پەنابردنە بەر خراپترین ئامرازە خراپەکانی تێگەیشتن، باشترین هەوڵێک بێت کە بتوانین لە ئێستادا بیدەین.

یەکێک لە باشترین ئامرازە خراپەکانی تر کە بەهرەیەکی زۆر تایبەتی مرۆڤە، خۆلەبریدانان-ە. سەیرکردنی بابەتیانەی دیاردە و شتەکان بەس نین بۆ ئەوەی لێیان تێبگەین، بەڵکو هەوڵدان بۆ ئەوەی خۆت بخەیتە شوێنی شتەکان و کەسەکان، حەقیقەتێکی زیاتر بە باری سەرنج و باری تێگەیشتن دەدەن، ئەمە لە باشترین حاڵەتدا زەحمەتە و لە خراپترین حاڵەتیشدا ئاستەمە.

بابەتی LGBT یەکێکە لەو شتانەی بەر لەوەی خۆی کێشەیەکی گەورە بێت، کێشەی گەورەی تێگەیشتنە.

چەند ساڵێک لەمەوبەر، مقابەلەی کەسێکی هاورەگەزخوازم بینی، باسی ئەو دۆزەخە کۆمەڵایەتی و نەریتی و دینییەی دەکرد کە بە هۆی ئەو مەیلەیەوە بۆی دروست بووە، بە نزیکی هەموو شتێکی لەدەستدابوو لە پێناویدا.. بۆ منیش زۆر جێگەی پرسیار بوو، (ئایا ئەوە چییە وادەکات هێندە قوربانی بدەیت لەپێناویدا؟).. سەرەڕای ئەوەی دەربارەی لایەنی زانستی ئەو دۆخە هەندێ شتی سەرەتاییم خوێندبۆوە، وە سەرەڕای باوەری زۆرم بە ئازادی مرۆڤ.. بەلام هێشتاش نەمدەتوانی وەلامی وردی ئەو پرسیارەی سەرەوە بدەمەوە.. چونکە لێرەدا کێشەکە تەنها مەسەلەی کرۆمۆسۆم و ئارگۆمینتسازی نییە.. بەڵکو گەورەترین کێشەی تێگەیشتن لەم دۆخە ئاستەمی خۆلەبریدانانە، ئاستەمی تێگەیشتنی (خودی)ە. سەرەڕای ئەوەی کە ناتوانم باوەڕ بەوە بهێنم کە بابەتەکە تەنها بابەتی زایەندە.. وەک گریمانەیەک وا وەریدەگرم کە بەهاگەلێکی تری هەبێت تا شایانی قوربانیدانی وەها گەورە بێت.

تۆ ئەگەر مرۆڤێکی گێتەرەسیکشواڵی (مەیلت بۆ رەگەزی بەرامبەر هەیە) ئاسانتر دەتوانیت لە رووی سیکشواڵێتیەوە خۆت لەبری ئەوی تر دابنێیت و سەرەڕای کۆمەکی کەناڵی زانیاری تر لێی تێبگەیت، بەڵام تا چ ئاستێک دەتوانیت خۆت بکەیت بە گوڵی ناو تابلۆکە و لەوێوە لە گوڵی ناو تابلۆکە تێبگەیت؟ بەهۆی ئەم کێشەیە لە کەناڵی تێگەیشتن، تەنانەت ئاستەمە لە سێکشواڵێتی رەگەزی بەرامبەریش وەکو خۆی تێبگەین.

سەرەڕای دیوە قێزەونە بازرگانییەکەی و رەواجپێدانی لە خۆرئاوا و بەتایبەتی لە USA کە دەشێت وەک بابەتی سەرمایەگوزاری قسەی زۆر هەڵبگرێت، بەڵام وەک بابەتی سێکشواڵێتی پێویستە لێیبگەڕێین بۆ خۆیان و جگە لە رێز گرتن لە ئازادیە تایبەتییەکەی خۆیان هیچی تر رێگە بە خۆمان نەدەین، چونکە تۆ ئەگەر خۆت یەکێک لە L,G, B, T نیت زۆر ئاستەمە لێی تێبگەیت.. مرۆڤێک کە فسیۆلۆژیا سێکسییەکەی لەسەر بنەمایەکی گێتەرەسێکشواڵە و فەسلەجەیەکی تایبەتی بە سێشواڵێتی هەیە، لە بنەڕەتدا ئەوەی تیادا نییە کە بتوانێت هەست بە G، یان L، یاخود B و T بکات.. ئەگەر تۆش دۆخێکی وەهات هەیەو فسیۆلۆجیای سێکسیت بە جۆرێکی ترە لەوان، باشترین شت بێدەنگبوونە وەکە رێزێک لە ئازادی و دۆخی تایبەتییان.. تا تێگەیشتن لە هەموو لایەنەکانی ئەو بارودۆخە لە زەمەنێکی تردا کە ئاستەمییەکانی تێگەیشتنی تێکشکابێت.

لە حەقیقەتدا پۆڵێنکردنی شکۆ و بەهای مرۆڤ لەسەر بنەمای رەگەزی هەڵەیەکی ترسناکە، وا تێدەگەم ژنبوون و پیاوبوون تەنها بابەتێکی جەستەیی و زایەندی رووت نییە، بابەتێکی دەروونی ئاڵۆزیشە، هەمان تێگەیشتنم بۆ ویستی ژنبوون و ویستی پیاوبوونیش هەیە.. نەک لەبەر ئەوەی کە تەنها بە مافیێکی سروشتی – فەسلەجی ئینسان دەیبینم، بەڵکو لەبەر ئەوەش کە تێگەیشتنم بۆی، لەهەر سەرێکەوە دروست نایەتەوە و ئاستەمە بەلامەوە لە ئێستادا.

بوونی تۆ بەو جۆرەی هەیت لە کۆمەڵێک هۆکار و بارودۆخەوە رەوایەتی وەرگرتووە، دیارە ناچار نیت جۆرێکی تر بیت.. هەر ئەو هۆکار و بارودۆخەش بکە بە بنەما بۆ رەوایەتیدان بەوەی ئەگەر ئەوانی تر جیاواز بوون و وەک تۆ نەبوون.. کاتێک خۆمان دەکەین بە نموونەی باڵا و دەیسەپێنین بەسەر ئەوانی تردا، داخەکەی وەک ئەوە گرانە کە ئەگەر ئەوان خۆیان وەک نموونەی باڵا بسەپێنن بەسەر ئێمەدا.. لێگەڕێن.. هێندە ساکار نین ئێمەی مرۆڤ.. کیشووەری ئەمەریکامان دۆزییەوە، بە مانگ و مەریخ گەیشتووین و خەریکی لێکدانەوەی قوڵاییەکانی گەردوونین.. بەڵام هێشتاش مرۆڤ بەتەواوەتی نەگەشتووە بە قوڵاییەکانی خۆی و ئاڵۆزییەکانی زۆیی بۆ شی نەکراوەتەوە، ساکارترین میتۆدێک لەدەستمان بێت رێزگرتنە لە ئازادییەکانی ئەوانی تر، لە پێناوی ئەوەی وەک یاسا و قەڵغانێکی چەسپاو کە لە میانیدا ئازادییەکانی خۆشمان پارێزراو بێت. بۆیە بەرد لە ئازادی خەڵکی تر نەگرین، لە کاتێکدا ماڵی ئازادی هەر یەکێکمان لە شوشەیە.

18/12/2023

ئاشکرایە کە نەوەی نوێ بە هەر هۆکارێك بێت  زۆر زیاتر لە نەوەکانی پێش سەردەمی خۆیان بە تەنگ ژینگەوە دێن ، هەر لەبەر ئەمەشە کە سەراپای ئەو پرۆتێست و خۆپیشاندان و چالاکی ڕاستەوخۆیانەی کە لە هەر شوێنێک دەکرێن ئەوانن کە سەرپەرشتی دەکەن و ڕێکیدەخەن و ئەنجامیشی دەدەن.

پرسی ژینگە و کارایی دانەوەی پیسبوونی بە بەکارهێنانی سووتەمنی بەردین بووەتە پرسێکی سەرەکی .  زانکۆکانی بریتانیا هەندێکیان لە لایەن ئەو کۆمپانیا زەبەلاحانەی نەوت و غازەوە هاوکارییان دەکرێت ، هەندێکی دیکەشیان لە لایەن ئەو بانقانەی کە سپۆنسەر ئەو کۆمپانیانە دەکەن و قەرزێکی باشیان بە هەل و مەرجێکی باشیا پێدەدەن، کۆمەکیان دەکرێت .

لە ئێستادا وردە وردە زانکۆکان لە ژێر فشاری خۆێندکارەکانیاندا دەستیان بە  هەنگاونانی  باش کردوو لە بڕینی ئەو پەیوەدنییەدا . 

زانکۆی کامبریج کە زانکۆیەکی پۆشی دانپێانراوی دونیایە پەیوەندی 200 ساڵەی لەگەل بانقی بارکەلیز ، کە بانقێکی زۆر گەورەیە  هەڵپەسێررا لەبەر ئەوەی ئەم بانقە ڕەتی ئەوە دەکاتەوە کە کۆمەك و دەسگرۆیی بە پرۆژەی نوێی نەوت و غاز نەکات .

 زانکۆکە ئاماژەی بەوەشکردووە، ” لەگەڵ دەرفەتەکاندا دەگەڕێت بۆ دۆزینەوەی بەرهەمە داراییەکان کە پارەی فراوانکردنی سووتەمەنی بەردینی نادەن ” وەک بەشێک لە “ستراتیژی پەیوەندیکردنی ئامانجی پلەی سفرێتی لەگەڵ کەرتی بانکیدا“.   خوێندکاران و کارمەندانی کامبریج داوای قەرزدەرێکی سەوزتریان [ دۆستی ژینگە] کردووە و زانکۆکە پێشتر بەڵێنی داوە تا ساڵی  2030 3.5 ملیار پاوەندەکەی لە هەموو وەبەرهێنانە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆکان لە سووتەمەنی بەردینیدا لابدات.   مامۆستایەکی کۆلێژ بە ڕۆژنامەی  فاینانشیاڵ تایمزی وتووە: “ ئێمە مامەڵە لەگەڵ کەسانێک دەکەین کە پێدەچێت سەرکردەی سبەینێ بن”. “وە گەورەترین نیگەرانییەکانیان گۆڕانی کەشوهەوایە.”

هەرچەندە بانقی بارکلیز بۆ چەندین سەدە پارەی دارایی بۆ زانکۆکە دابینکردووە، بەڵام بەپێی ڕاپۆرتێکی تۆڕی چالاکیی دارستانە باراناوییەکان، بانکی نێودەوڵەتی لە نێوان ساڵانی 2016 بۆ 2022دا زۆرترین پارەی ئەوروپی بووە بۆ سووتەمەنی بەردینی.

لە مانگی ئەیلولدا زانکۆی لیدز پەیوەندی و حساباتی خۆی گۆڕی  بۆ بانقی لۆیدز چونکە ” کەمترین وەبەرهێنانی سووتەمەنی بەردینی هەیە لە هەریەکێک لە بانکە گەورەکانی بەریتانیا“.

زاهیر باهیر

16/12/2023

وەکو پێشتر چەندجارێك بە پۆست و بە وتار ڕوونمکردۆتەوە کە پرسی کۆتاییهاتنی ئازادییەکانی بریتانییەکان لە سەرەتای کۆتاییاندایە .

بە گوێرەی بەشی حەوتەمی یاسای ڕێکخستنی گشتی ساڵی 2023 هەر چالاکییەك قەدەغە دەکات کە ڕێگری بکات لە چاپخانەی ڕۆژنامە، وێستگەی کارەبا، دەرهێنان یان شوێنی دابەشکردنی نەوت و گاز، بەندەر، فڕۆکەخانە، هێڵی ئاسن یان ڕێگاوبانەکان ” بە هەر ڕادەیەک ئەو چالاکییانە بەکاربهێنرێن یان کاربکەن”، لەگەڵ سزای ئەگەری 12 مانگ زیندانیکردندا.

چالاکوانێکی گروپی ‘ جەست ستۆپ ئۆیەڵ ‘ دوای ئەوەی کە بەشداری لە خۆپیشاندانێکی هێواش  و خاو و ئاشتیانەدا کردووە لەسەر شەقامێکی لەندەن، ڕۆژی 5شەمە ،14/12 ، ماوەی شەش مانگ زیندانی کرا. چالاکوانەکە ناوی ستیڤن جینگێلی تەمەن 57 ساڵدا ، ئەمەش  یەکەم زیندانیکردنە بەپێی یاسایەکی نوێ بە بیانوی ئەوەی  هەر کەسێک بە ڕێگایەکدا/ شەقامێکدا بڕوات، بەرپرسیارە لە لێپێچینەوە بەهۆی “دەستوەردان لە ژێرخانی سەرەکی نیشتمانی“.

گروپی ‘ جەست ستۆپ ئۆیەڵ ‘ ڕایگەیاندووە،  ستێڤن یەکێک بوو لە نزیکەی 40 لایەنگری گروپەکەیان  کە نزیکەی 30 خولەکیان بەسەربردووە لە ڕێپێوانکردن لەسەر شەقامی  هۆلۆوەی لە باکووری لەندەن نزیکەی کاتژمێر 4ی ئێوارەی 12ی ئەم مانگە.

گروپی  جەست ستۆپ ئۆیل لە ساڵی 2022ەوە بانگەشەی ئەوە دەکات کە حکومەتی بەریتانیا هەموو بەرهەمهێنانی سووتەمەنی بەردینی نوێ ڕابگرێت. “تاکتیکەکانی گەریلا” وەکو هەڵمەتێك،  لەلایەن وەزارەتی ناوخۆوە ئاماژەی پێکراوە کە ئەو گروپە و چالاکییەکانیان وەکو  توند و تیژی و دژ بەبەرژەوەندی نیشتمانی بە پەڕلەمان ناسێرا و ئەوانیش ئەم یاسا نوێیەیان کان دەرکردووە و کەوتە بەجێهێنانەوە.

لە هەڵمەتی چالاکییەکانیاند کە زیاتر نیشاندانی ناڕەزایەتی  بووە لە شێوەی  ڕێپێوانی خاودا کە لەلایەن گروپەکەوە لەو کاتەوەی چالاکی دەکەن  تا ئێستا 470 لە لایەنگرانی گروپەکە 630 جار دەستگیرکراون، کە نزیکەی نیوەی ئەو دەستگیرکردنانە بەپێی یاسا نوێیەکەیە.

وتەبێژی کەمپەینەکە وتی: “بەشی 7ی یاسای نەزمی گشتی 2023، یاسایەکە کە لەلایەن لۆبی سووتەمەنی بەردینیەوە داڕێژراوە، لە مانگی نیساندا لەلایەن ‘ پریتی پەتەلەوە’  کۆنەو وەزیری پۆلیس و ناوخۆ، پێشکەشکرا، و ‘دەستوەردان لە بەکارهێنان یان بەڕێوەبردنی ژێرخانی سەرەکی نیشتمانی’ دەگرێتەوە.  پێدەچێت ئەم حکومەتە ئێستا ڕۆیشتن بە ڕێگاکەدا/ های وەیەکاندا، ڕۆیشتن لەسەر ڕێگای گشتی های وەی کردبێتە کارێکی نایاسایی کە شایەنی زیندانییە.  وتیشی، پێش ئەوەی ئەوانەی پلانیان بۆ کوشتنمان هەیە و بەردەوامن  چەند باوک زیندانی دەکرێن؟ نەوت و غازی نوێ ملیۆنان لەسەر ملیۆنان ماڵ و بژێوی ژیانیان لەدەست دەدەن.  لەلایەن حکومەتەوە، لەلایەن سیاسەتمەدارە شکستخواردووەکانەوە، لەلایەن پۆلیسەوە پارێزراون، ئەوانەی جینۆساید دەکەن بەردەوامن لە ڕۆیشتنن بە ئازادیی، ئەوانەی ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر کوشتنەکان دەکوژرێن.  تۆ لە چ بەرەیەکیانی؟”

گرتن و زیندانیکردنی چالاکوانان ، بە زیندانی سیاسی دەدەرێنە قەڵەم ، کەواتە لە ولاتانی ئەوروپاشدا زیندانی سیاسی هەیە کە ئەمە ڕەتی ئەو ڕاگەیاندنە بێ بنەمایەی سیاسییەکان و پۆلیس و هەموو ئەوانەشی کە بەرگری لە سیستەمی لیبراڵ و نیولیبراڵ دەکەن کە گوایە  لەم وڵاتانەدا زیندانی سیاسی نییە و تەنها ئەوانە زیندانین کە ‘ تاوان’ ئەنجام دەدەن ، بەڵام گەر لەوە بکۆڵینەوە دەرەدەکەوێت کە بەشێکی زۆر لەوانەی  کە بەندن، ڕیشەی گرتنەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سیاسەتی دەوڵەتمەداران و پۆلیس و ئابووریناسان لیبراڵ .

شاخەوان

14/12/2023

لە چەند وانەیەکدا بە گرنگییەوە باسی ژینگەم بۆ خوێندکارەکان کردووە و هەمیشەش لاموایە کە یەکەمین پرسێکە کە کە دەبێت بیری لێبکەینەوە و وەڵاممان هەبێت بۆی، ئەمڕۆ یەکێک لەو خۆێندکارانە کە هۆشیارییەکی زۆری دەربارەی دۆخی ژینگە هەبوو لە سایەی سیستمی چاوچنۆکانەی سەرمایەداریدا، پێشنیاری بینینی فیلمێکی ئەنیمەیشنی بۆ کردم بەناوی (The Lorax).. لە تەک سوپاسی زۆرم بۆ پێشنیارەکەی، بەڵام ئێجگار گرنگە بۆ تێگەیشتن لەوەی کە بەسەر ژینگەدا دێت.

ئەم فیلمە ژیانێکی(لە ڕوواڵەتدا) ئێجگار جوان پیشان دەدات لە کۆمەڵگەیەکدا بەهۆی سەرمایەدارییەوە، هەموو شتێک سیمایەکی رازاوە و جوانی هەیە، تەنانەت جوانتر لەوەی کە سروشت خۆیی پێوە بادەدات.. کۆشک و سیتی و باڵەخانەی سەردەمییانە، شەقام و خزمەتگوزاری زۆر و رووبەری سەوزایی گەورە.. بەڵام هیچ شتێک سروشتی نییە.. کەواتە هیچ شتێکیش بەخۆڕایی نییە.. لەو شارۆچکەیەدا تەنانەت هەوا-ش بۆ هەناسەدان کڕین و فرۆشتنی پێوە دەکرێت.

سروشت دراو ناناسێت، ئەو ژینگەیەیە کە هەموو شتێکمان بە بێ بەرامبەر پێدەبەخشێت.. بۆ ئەوەی نرخ لەسەر شتەکان دابنێین و سیستمی سەرمایەداری زۆرتر بمانهاڕێت، ئەبێت ئەو ژینگە سروشتییە خۆڕاییە بشێوێنرێت، بە قەولی کارڵ مارکس (سەرمایەداری هیچ درەختێک بەپێوە ناهێڵێت، مەگەر بۆ ئەوە بیهێڵێتەوە کە سێبەرەکەی بدات بە کرێ) ئیشی سەرمایەداری لە بنەڕەتەوە ئەوەیە کە سروشتی خۆڕایی بگۆڕێت بۆ کاڵای بازرگانی.

شارۆچکەکە لەسەر وێرانەی ئەو دارستانە بونیادنراوە کە بە مەبەستی بەرهەمهێنانی کاڵای (سنید) کۆی درەختەکانیان لەناو برد.. پاش ئەو سەرمایەگوزارییە، کاتێک کە درەختەکان نامێنن، کێ لەو زانا و کۆمپانیانە باشتر دەردەکەوێت کە دەتوانن ئۆکسجین بەرهەم بهێنن و بیفرۆشنەوە؟.. سەرمایەداری خەریکی داهێنان و خزمەتگوزاری ناوازەیە کە دەشێت رزگارمان بکات لەو ژیانە سەختەی، کە هەر بۆ خۆی سەختییەکانی بەرهەمهێناوە..

زەمانێک لە کانیاوەکان ئاوی سازگار هەڵدەقوڵی و بینمان پێوەدەنا، ئێستا بە دەبە دەیکڕین، ئەو رۆژگارە نزیکە کە ئۆکسجینیش بکرێتە دەبەوە رەنگە(مرۆڤەکان حەز بە کڕینی هەر شتێک بکەن کە لە دەبەدا دەفرۆشرێت*).. ئەو زەمانە دوور نییە، رەنگە تا فیلمێک، دووانی تر بەرهەمدەهێنرێت لەسەر دۆخەکە، دۆخەکە خۆی بگاتە سەرمان.

ئەگەر پیاو چەندجارێک سەرکێشی بکات، رەنگە لەبەر ئەوەبێت کە پیاوە، بەڵام ئەگەر شێتانە بەردوامبوو لەسەری، لەبەر ئەوەیە کە سەرنجی کچێک ڕابکێشێت!..

(ئۆدری) کچێکی شۆخ و شەنگە و لەسەر هاوسەرگیریەکەی مەرجێکی گرانی هەیە، هەرکەس بتوانێت درەختێکی زیندووی بۆ بهێنێت، ئەوا بەختی ئەوەی دەبێت کە ببێتە هاوژینی.. خۆشەویستی (تێد) بۆ ئۆدری بەو رادەیەیە کە گوێ بە هیچ رێگا و بەربەستێک نەدات و سەرکێشی بەوە بکات و لە ئەنجامیشدا توانی تۆوی درەختی (ترۆفێڵا)ی دەست دەست بکەوێت و بیپیتێنێ و بەم هۆیەشەوە هەم ئۆدی بەدەستهێنا، هەم دونیای سروشتیی ژیانەوە و سەرمایەداری کۆتایی پێهێنایەوە.

ئێستا ئیتر ژینگەی سروشتی شارۆچکەی (سنیدڤێڵ) گەراوەتەوە دۆخی پێش سەرمایەداری. The End.. فیلمەکە کۆتایی هات.

بەڵام چی ئەگەر ئەو کارەساتە لەبیر بکەین و دیسان بووار بدەینەوە بە سیستمی سەرمایەداری بۆ ئەوەی ژیان ژینگەی خۆڕایی سروشت بکاتەوە بە مەکینەدا و بیکاتەوە بە کاڵای بازاڕ؟

ئەسکەندەری مەکدۆنی شارەکەی دیۆجین (سینۆپ)ی خاپور کردبوو، بەڵام لەبەر رێزی زۆری بۆ (دیۆجینی سینۆپی)، جارێک پێیدەڵێت: دیۆجین؛ ئەگەر داوا بکەیت شاری سینۆپت بۆ دروستدەکەمەوە! دیۆجین لە وەڵامدا دەڵێت: نا، چونکە دڵنیام ئەسکەندەرێکی تر دێتەوە و دیسان خاپوری دەکاتەوە.

لە کۆتاییدا سینۆپ دروست کرایەوە، هەزاران شاری تریش دروستکران.. بەڵام چ گەرەنتییەک هەیە کە وەک موسڵ و کۆبانێ و غەزە و شارەکانی تر ئەسکەندەرەکان هەڵنەکوتنەوە سەری و خاپوری نەکەن؟

رزگاربوونمان لە چەشنێک لە سەرمایەداری و سپاردنی ژیانمان بە چەشنێکی تری سەرمایەداری، لە چەشنێک دەسەڵاتەوە بۆ چەشنێکی تر، لە چەشنە حیزبێکەوە بۆ حیزبێکی تر.. رەنگە بۆ ماوەیەکی کورت ئاریشەکانی ژیانمان کەم بکاتەوە، بەڵام هیچ نییە جگە لە دووبارە سەیرکردنەوەی فیلمی (The Lorax).

…………………………………………………

* لە گفتوگۆیەکی ناو فیلەمکەوە

جیهان نۆرمەن

13/12/2023

کەپیتالیزم بە سروشتی، بوونێکی پر لە ناکۆکی و ململانێ و جیاوازی بەرهەمهێنانە لە نێوان مرۆڤەکان و کۆمەڵە کۆمەڵایەتی و کولتورییەکاندا، وە هەمیشە لە هەوڵداندایە، بە رێگای مێکانیزمی حوکم کردنەوە، ئەو ناکۆکی و جیاوازییانە بپۆشێ. باشترین شێوازی بەرێوەبردن بۆ سەرمایەداری، شێوازی دیمۆکراتییە! لە فۆرمی دیمۆکراتیدا کرێکار بە پێی یاساو سیستەمی دەنگدان و هەڵبژاردن، یەکسانە بە سەرمایەدار و پاشاو دەستەڵاتداران! واتە دیمۆکراتی پێکگونجانی هەموو لە یەکنەچوون و هەموو دژ بە یەکێکە لە ژێر باڵی دکتاتۆرییەتی دەستەڵاتی وەهمی ماف و ئازادی هاووڵاتیاندا!

لای سیستەمی دیمۆکراتی هیچ کێشە نییە کە دەوڵەمەندو هەژار هەیە، کە دەستەڵاتدارو بێدەستەڵات هەیە، کە دەستەیەک، کە زمانێک، کە بەرژەوەندییەک زاڵترە بە سەر ئەوانی تردا، لە کاتێکدا کە هەموو یەکسانن و ئازادن لەو فرسەتەی بۆیان ئامادەکراوە کە وەک کۆیلەی کار، کە وەک کۆیلەی سەرمایە، خۆیان بە باشترین شێواز بفرۆشن لە پێناوی بە دەستهێنانی پلەو سامانێکی زیاتردا!

هەوڵدان بۆ چارەکردنی کێشە کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسیەکان لە سەر بنەمای ماف و سەربەستی لە چوارچێوەی سیستەمی دیمۆکراتی سەرمایەدا، وەک هەوڵدان وایە بۆ چارەکردنی نەخۆشێک کە تووشی مەلاریاو لەرزووتا بووە بە داپۆشینی لە ژێر لێفەیەکی گەرمدا!

چارەی کێشەی کەم دەرامەتی و بێکاری و بێلانەی و جەنگ و پەناهەندەیی و ژێرخستنی زمان و کولتور و رەگەزو جەندەرەکان بە ئامێری دیمۆکراسی سەرمایە ناکرێ. بە پێچەوانەوە، تا سەرمایە ماتۆری کۆمەلگەی مرۆڤایەتی بێت، نەک ئەو کێشانە چارە ناکرێن، بەڵکو رۆژ بە رۆژ زیاتر پەرەدەسێنن و بەرفراوانتر دەبن.

بێکاری بەرهەمی زۆربوونی کارە نەک کەم بوونی کار، نەبوونی بەرهەمی زۆربوونیە، نەک کەمبوونی، بێدەستەڵاتی و ژێرخستنی کۆمەڵەکان، بەرهەمی زۆربوونی دەستەڵات و زاڵبوونییە نەک کەمبوونیان، بێلانەیی بەرهەمی بێجێگایی و کەم بەرەیی نییە، بەڵکو بە پێچەوانەوە بەرهەمی زۆربوونییەتی، زۆربوونی پەناهەندە بەرهەمی نەبوونی یاساو پاراستن و حوکومەت نییە، بەڵکو بەرهەمی زۆربوونیانە، نەخۆشی زۆربووە،نەک لە بەر کەمی دەرمان، بەڵکو لە بەر زۆری دەرمان، تاوان زۆر بووە، نەک لە بەر نەبوونی پۆلیس و سزا، بەڵکو لە بەر زۆربوونیان، …

بەمجۆرە دواکەوتن بەرهەمی پێشکەوتنە، جەنگ بەرهەمی ئاشتی کۆمەڵایەتییە. ئاشتی کۆمەڵایەتی، واتە ئەو بارووزرووفەی کە کۆیلەکان کاردانەوەی چینایەتیان نییە دژ بە دەستەڵاتداران و چەوسێنەرانیان. ئەو بارووزرووفەی کە کۆیلەکان بوونەتە خۆراک و داردەست بۆ بەرژەوەندی ئیدیۆلۆژی و سیاسی دوژمنەکەیان!

لە ئەمرۆدا ئیدیۆلۆژی ماف و سەربەستی دیمۆکراسی سۆشیال دیمۆکرات و چەپەکان، لە تەک ئیدیۆلۆژی ناسیۆنالیزمدا کاریگەری زۆریان هەیە لە سەر شێواندنی رێبازی بزووتنەوەی پێکەوەژیانی سەرتاسەری کۆمەکی و ئازاد دژ بە سەرمایەو دژ بە دەوڵەتی چەوساوەکانی جیهان!

دوژمنی چەوساوەکان تەنها دەستەڵاتداران نییە، بەڵکو ئەوانەش کە لە نێویاندا، بە بەرگی سۆشیالیستی و بە بەرگی ئازادیخوازی ژەهری وەهمی وەدەستهێنانی ئازادی و یەکسانی پەخش دەکەن بە بێ لەناوبردنی کاریکرێگرتەو سیستەمی بەرهەمهێنانی سەرمایە! هەرئەوانەش هەوڵ ئەدەن جیاوازی رەگەزو زمان و نەتەوەو کولتور لە سایەی سیستەمی دیمۆکراتی سەرمایەدا چارەبکەن!

بە کورتییەکەی چارەی هیچ کێشەیەکی کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی لە سنوری سیستەمی کاریکرێگرتەدا ناکرێ!

یا سەرمایەو دەوڵەت، یا کۆمەلگەی کۆمەکی و ئازادی مرۆڤەکان!

زاهیر باهیر

07/12/2023

پاش 22 مانگ شەری وێرانیکاری و بەکوشتدانی دەیەها هەزار لە سەربازان و خەڵکانی مەدەنی و ئاوارەبوونی چەند ملیۆن کەس و خاپورکردنی نزیکەی هەموو بەشە خزمەتگوزارییەکانی ئۆکرانیا، ئێستا ناتۆ و ئەمەریکا نایشارنەوە کە مەترسی تێشکانیان لە جەنگەکەی نێوانی ناتۆ و ڕوسیادا هەیە.

سەرۆکی ناتۆ ستۆڵتنبێرگ، Jens Stoltenberg ، ڕۆژی شەمە، 02-12، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی ئەڵمانی کەناڵی ARD وتی: ” شەڕەکان بە قۆناغ پەرەدەسەنن.… دەبێت لەکاتی باشی  و خراپیدا پشتیوانی ئۆکرانیا بکەین.“  درێژەی بە قسەکانی داسو وتی  “پێویستە ئامادەش بین  بۆ هەواڵی ناخۆش”، هۆشداری زیاتری دا و وتی.: ئەمە لە کاتێکدا کە کیێڤ بەردەوامە لە بەرگریکردن لە دژی لەشکرکێشی سەرتاسەری ڕووسیا.

لێدوانەکانی ئەو لە کاتێکدایە کە هاوپەیمانانی ڕۆژئاوا مشتومڕ لەسەر تەقەمەنی و یارمەتییە داراییەکان بۆ ئۆکرانیا دەکەن، کە هەندێك لە وڵاتان کەمتر دەربەستن و هەندێکی تریشیان بە هۆکارێك لە هۆکارەکان هاوکاریکردنی زیاتری ئۆکرانیا هەر ئاوا ئاسان نابینن .  هەروەها مۆسکۆ هەنگاوی زیادکردنی سەربازەکانی ناوە.  ڤلادیمێر پوتین سەرۆکی ڕوسیا ڕۆژی هەینی فەرمانێکی واژۆکرد بۆ زیادکردنی ژمارەی سەربازەکان بە ڕێژەی نزیکەی 170 هەزار سەرباز بۆ کۆی گشتی یەک ملیۆن و 300 هەزار سەرباز.

هاوکاتیش جەنڕاڵێکی باڵای ئۆکرانیا دانی بەوەدا ناوە کە بەرەنگاربوونەوەی دەستدرێژی ڕووسیا گەیشتووەتە بنبەست و ئاسۆی “پێشکەوتنێکی قووڵ و باش” بەدوور دەزانرێت.

لە لایەکی دیکەوە جۆ بایدن لە ململانێیەکی گەورەدایە لەگەڵ کۆنگریس، لایەنە کۆمارییەکان دا بۆ دابینکردنی پارە و چەك و تەقەمەنی بۆ ئۆکرانیا، لەبەرئەوەی کە زۆرێك لە پیاوانی کۆنگریس دژ بەوەن و لەگەڵ قسەکەی ترامپ-دان کە هەمیشە دەیوت ” یەکەم ئەمەریکا” واتە لە هەموو شتێکدا دەبێت ڕەچاوی ئەمەریکا بکرێت.

لە ئێستادا لە لایەن کۆشکی سپییەوە هەوڵێکی زۆر دەدرێت سەبارەت بە دەربازبوون لە بەهانەی وەستانی هاوکارییەکانی ئەمەریکا بۆ ئۆکرانیا چونکە دەبێت کۆنگریس ڕەزامەندی لەسەر بدات . کۆشکی سپی ڕۆژی دووشەممە هۆشدارییەکی بەپەلەی ئاراستەی کۆنگرێس کرد و پێشبینی کرد کە ئۆکرانیا بەم زووانە زەمینەی لە شەڕی خۆیدا لە دژی ڕووسیا لەدەست دەدات بێ ئەوەی جارێکی دیکە یارمەتی دارایی لەلایەن ئەمریکاوە پێ بدرێتە.

 شالاندا یۆنگ ، Shalanda Young ، بەڕێوەبەری فەرمانگەی بەڕێوەبردن  و بودجە وتی: “دەمەوێت ڕوونی بکەمەوە بەبێ کردەوەی کۆنگرێس، تا کۆتایی ساڵ، سەرچاوەکانمان تەواو دەبێت بۆ کڕینی چەک و ئامێری زیاتر بۆ ئۆکرانیا و دابینکردنی ئامێر لە کۆگا سەربازییەکانی ئەمریکا . “  ئەمە ناوەرۆکی نامەکەی یۆنگ بوو بۆ سێنەتەرەکانی کۆنگرێس.  ئاماژەی بەوەشکردووە، “هیچ کارێکی ئەفسوناوی بۆ دابینکردنی ئەم ساتەوەختە لەبەردەستدا نییە.  ئێمە پارەمان تەواو بووە – و نزیکە لە کاتمان”.

ئەم نامە ئاگرینەی شالاندا یۆنگ پێشینەی هەبوو، ئەویش لە 5ی مانگی ئۆکتۆبەردا کۆشکی سپی داوای لە کۆنگرێس کرد کە پڕۆژە یاسایەکی تەواوکەری بودجەی 106 ملیار دۆلار پەسەند بکات کە هاوکاری ئۆکرانیا و ئیسرائیل و هاوپەیمانەکانی لە هیندستان و زەریای هێمن دەکات و لە هەمان کاتدا ئاسایشی سنووریش بەهێز دەکات.  بەڵام ئێستا دانوستانە دوولایەنەکان لەسەر ئەو پڕۆژە یاسایە وەستاون.

لە نامەکەیدا، یۆنگ  پێشبینی کردووە کە”  لەدەستدانی پاڵپشتی دارایی ئەمریکا، ئۆکرانیا لە بەرەکانی شەڕدا بەچۆکدا دەهێنیت، نەک تەنها ئەو دەستکەوتانەی ئۆکرانیا بەدەستی هێناوە دەخاتە مەترسییەوە، بەڵکو ئەگەری سەرکەوتنە سەربازییەکانی ڕووسیا زیاد دەکات“

هەر لەم سات و وەختەشدا سەرۆك ژێلێنیسکی لە لایەن جۆ بایدنەوە داوای لێکرابوو کە قسە بۆ سێنەتارەکانی ئەمەریکا بکات تاکو ڕاستەوخۆ لە خۆیەوە بیبیستن کە شەڕەکە لە چ قۆناخێکی مەترسیدایە.  بەڵام دوێنێ، 06/12 ، لە دیمانەیەکدا ژێلێنسکی سەرۆکی ئۆکرانیا پەیامەکەی / قسەکردنەکەی بۆ سێنەتارەکانی ئەمەریکا هەڵوەشاندەوە کە بە تەما بوو داوای بڕێکی نوێ لە هاوکاری و کۆمەك بۆ ئۆکرانیا بکات بۆ جەنگەکەی لەگەڵ ڕوسیادا. ئەمە لە کاتێکدا کە کۆنگریس هاوکاری دەیەها ملیار دۆلاری بۆ ئۆکرانیا هەڵوەشاندەوە.

گەلێکمان دەمانزانی کە ناتۆ لە ئەم جەنگەدا دەدۆڕێت ، گەرچی دۆڕوای سەرەکی هاووڵاتیانی ئۆکرانیا و  ڕوسیایە،  و لە کۆتاییدا دەبێت سازش بۆ پوتین بکات.  من یەکێك بووم لەو کەسانە کە لە ناوەڕاستی مانگی ئازاری 2022 دا بە وتارێکی درێژ پاش توێژینەوەیەك لەسەر باری ئابووری ڕوسیا و ئەوروپا و ئەمەریکا ئاماژەم بە تێشکانی ناتۆ کردووە .

ناتۆ و ئەمەریکا وایان دەزانی بە دەستپێکردنی شەڕەکە ، یەك: پرۆتێست و ڕاپەڕین لە ڕوسیادا ڕوودەدات . دوو: سوپای ڕوسی دێتە قوڵایی ئۆکرانیا و دەوروبەری کییڤ ، ئەو کاتە گەمارۆ دەدرێن و هەڵگەڕانەوەی بەشێك لە سوپاکەی ڕوسیا مسۆگەرە و  تێشکانیان شتێکی حەتمی دەبێت . سێ : ناچاربوونی یا ناچارکردنی پوتین بە بەکارهێنانی چەکی ناوکیی ،  کە هەر دەستی کردەوە ئەو کاتە ئەمان لە ماوەی چەند خولەکێکدا هەموو ڕوسیای بەسەردا خاپوور دەکەن.

ئەمە لێکدانەوەی ئەوان بوو ، خۆ ئەگەر بەهانە و پاساوی چەنگەکە ئەوە بێت کە خۆیان دەیانووت ئەوە بێ گومان دەزگە سیخوڕییەکانی ئەمەریکا و بریتانیا و ئەوروپا و ناتۆ ناشیترین و نەزانترین بوون و  ئەحمەقییەتی سیاسەتمەدا و دەوڵەتمەدارەکانیش هەر وەکو چۆن توێژنەوەی نادروستیان هەبوو و بە هەڵەداچوون لە ئەفغانستان و عێراق و سوریا و تەنانەت ڤێنزویلاشدا ، هەر ئاواش لە شەڕی ڕوسیادا.

بەڵام ڕەنگە مەبەستی  ئەو پاساوە فەرمیانە و هێنانەوەی بەڵگە و بڕێکی زۆر لە زانیارییەکانی هەڵگیرسانی شەڕ  تەنها بۆ گەمژاندنی ئێمەی ” هاووڵاتیانێن”  بووبێت، دەنا لە پشتی پەردەوە پلانی داڕێژراوی پتەو تر هەبوو .  ئەویش هەر هەڵگیرسانی جەنگ / شەڕ یەکێكە لە هۆکارە سەرەکییەکانی مانەوەی خۆیان و هەناردەکردنی قەیرانە ناوخۆییەکانیان و لەباربردن و شکستهێنان بە بزوتنەوەی کرێکاران و چەوساوەکانی وڵاتەکانیان .

ئەوەی ئاشکرایە ئێمە لەگەڵ دەوڵەتەکان و سیاسەتمەدارەکاندا هەمیشە لەشەڕداین، شەڕی تەسكکردنەوەی ئازادییەکانمان، شەڕی بەرزبوونەوەی تێچوی ژینمان ، شەڕی خراپکردنی بارودۆخی دەرونیمان و زۆری تر .  ئەمانە لەدۆخی بە ناو ئاشتیدا کە لە پاڵیا دەکرێت پەتایەکیشمان وەکو پەتای کۆرۆنا بۆ دروست بکەن ، یاخود قەیرانێکی داراییمان بۆ دروست بکەن، ڕوودەدات .  خۆ لە دۆخی شەڕییشدا ئەوە ئاشکرایە تەواوی زیندەوەرانی دوولاقی ئەم سەرزەمینە لانی کەم جارێك  جەنگیان دیووە کە چ کارەساتێكیان بۆ دەهێنێت. 

 

06/12/2023

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ کە لە ڕۆژنامەی گاردیاندا بڵاوکراوەتەوە بە هۆی لاوازی گەشەی ئابووری و کەلێنی گەورەی نایەکسانییەوە ستاندەری ژیانی دانیشتوانی بریتانیا هاتۆتە خوارەوە بە بەراورد بە گەلێك لە وڵاتانی دیکەی ئەوروپا.

ئەو ڕاپۆرتە دەلێت لە ماوەی ئەم 15 ساڵەدا واتە لە ساڵی قەیرانە داراییەکەی 2008وە تێکڕای خێزانەکانی بەریتانیا بە بەراورد بە کەنەدا و ئۆسترالیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا و هۆڵندە بە بڕی 8،300 پاوەند خراپترن لەوان.  

ڕاپۆرتەکە دەڵێت  بەریتانیا لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکان و سەرەتای 2000ەکاندا لە وڵاتانی بەرهەمدارتری وەک فەرەنسا و ئەڵمانیا و ئەمریکادا بووە، بەڵام  پێشکەوتنەکان لە دوای قەیرانی دارایی ساڵی 2008ەوە بەرەو پێچەوانە ڕۆیشتوون.

ئەگەر بەریتانیا بتوانێت کەلێنی تێکڕای داهات و نایەکسانی لەگەڵ ئەم وڵاتانەدا دابخات، ئەوە ڕاپۆرتەکە نیشانی دەدات کە ماڵە ئاساییەکان بە ڕێژەی 25% (8،300 پاوەند) باشتر دەبن، لەگەڵ زیادبوونی داهات بە ڕێژەی 37% بۆ هەژارترین خێزانەکان.

ڕاپۆرتەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، تێکڕای مووچە دوای لەبەرچاوگرتنی هەڵاوسانی پارە زیاتر نەبووە لە پێش داڕمانی بانکیی 15 ساڵ لەمەوبەر.  ئەگەر مووچە بەو خێراییەی پێش ساڵی 2008 بەردەوام ببویایە، ئەوا بە گوێرەی ڕاپۆرتەکە  تێکڕای مووچەی ئەمڕۆ 43 هەزار پاوەند دەبوو لە بریتانیا نەک 32 هەزار و 300 پاوەند. بە تیشک خستنە سەر کەلێنی ئەدای کارکردن لەگەڵ وڵاتانی دەوڵەمەندی بەراوردکراو، ڕاپۆرتەکە دەریخستووە کە ماڵە هەژارەکان لە بەریتانیا ئێستا 4،300 پاوەند خراپترن لە هاوتا فەرەنسی و ئەڵمانییەکانیان، ئەمەش وایکردووە کە لە کە لە هەوڵی دەستەویەخەدان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانی تێچووی ژیان.