زاهیر باهیر

07/12/2023

پاش 22 مانگ شەری وێرانیکاری و بەکوشتدانی دەیەها هەزار لە سەربازان و خەڵکانی مەدەنی و ئاوارەبوونی چەند ملیۆن کەس و خاپورکردنی نزیکەی هەموو بەشە خزمەتگوزارییەکانی ئۆکرانیا، ئێستا ناتۆ و ئەمەریکا نایشارنەوە کە مەترسی تێشکانیان لە جەنگەکەی نێوانی ناتۆ و ڕوسیادا هەیە.

سەرۆکی ناتۆ ستۆڵتنبێرگ، Jens Stoltenberg ، ڕۆژی شەمە، 02-12، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی ئەڵمانی کەناڵی ARD وتی: ” شەڕەکان بە قۆناغ پەرەدەسەنن.… دەبێت لەکاتی باشی  و خراپیدا پشتیوانی ئۆکرانیا بکەین.“  درێژەی بە قسەکانی داسو وتی  “پێویستە ئامادەش بین  بۆ هەواڵی ناخۆش”، هۆشداری زیاتری دا و وتی.: ئەمە لە کاتێکدا کە کیێڤ بەردەوامە لە بەرگریکردن لە دژی لەشکرکێشی سەرتاسەری ڕووسیا.

لێدوانەکانی ئەو لە کاتێکدایە کە هاوپەیمانانی ڕۆژئاوا مشتومڕ لەسەر تەقەمەنی و یارمەتییە داراییەکان بۆ ئۆکرانیا دەکەن، کە هەندێك لە وڵاتان کەمتر دەربەستن و هەندێکی تریشیان بە هۆکارێك لە هۆکارەکان هاوکاریکردنی زیاتری ئۆکرانیا هەر ئاوا ئاسان نابینن .  هەروەها مۆسکۆ هەنگاوی زیادکردنی سەربازەکانی ناوە.  ڤلادیمێر پوتین سەرۆکی ڕوسیا ڕۆژی هەینی فەرمانێکی واژۆکرد بۆ زیادکردنی ژمارەی سەربازەکان بە ڕێژەی نزیکەی 170 هەزار سەرباز بۆ کۆی گشتی یەک ملیۆن و 300 هەزار سەرباز.

هاوکاتیش جەنڕاڵێکی باڵای ئۆکرانیا دانی بەوەدا ناوە کە بەرەنگاربوونەوەی دەستدرێژی ڕووسیا گەیشتووەتە بنبەست و ئاسۆی “پێشکەوتنێکی قووڵ و باش” بەدوور دەزانرێت.

لە لایەکی دیکەوە جۆ بایدن لە ململانێیەکی گەورەدایە لەگەڵ کۆنگریس، لایەنە کۆمارییەکان دا بۆ دابینکردنی پارە و چەك و تەقەمەنی بۆ ئۆکرانیا، لەبەرئەوەی کە زۆرێك لە پیاوانی کۆنگریس دژ بەوەن و لەگەڵ قسەکەی ترامپ-دان کە هەمیشە دەیوت ” یەکەم ئەمەریکا” واتە لە هەموو شتێکدا دەبێت ڕەچاوی ئەمەریکا بکرێت.

لە ئێستادا لە لایەن کۆشکی سپییەوە هەوڵێکی زۆر دەدرێت سەبارەت بە دەربازبوون لە بەهانەی وەستانی هاوکارییەکانی ئەمەریکا بۆ ئۆکرانیا چونکە دەبێت کۆنگریس ڕەزامەندی لەسەر بدات . کۆشکی سپی ڕۆژی دووشەممە هۆشدارییەکی بەپەلەی ئاراستەی کۆنگرێس کرد و پێشبینی کرد کە ئۆکرانیا بەم زووانە زەمینەی لە شەڕی خۆیدا لە دژی ڕووسیا لەدەست دەدات بێ ئەوەی جارێکی دیکە یارمەتی دارایی لەلایەن ئەمریکاوە پێ بدرێتە.

 شالاندا یۆنگ ، Shalanda Young ، بەڕێوەبەری فەرمانگەی بەڕێوەبردن  و بودجە وتی: “دەمەوێت ڕوونی بکەمەوە بەبێ کردەوەی کۆنگرێس، تا کۆتایی ساڵ، سەرچاوەکانمان تەواو دەبێت بۆ کڕینی چەک و ئامێری زیاتر بۆ ئۆکرانیا و دابینکردنی ئامێر لە کۆگا سەربازییەکانی ئەمریکا . “  ئەمە ناوەرۆکی نامەکەی یۆنگ بوو بۆ سێنەتەرەکانی کۆنگرێس.  ئاماژەی بەوەشکردووە، “هیچ کارێکی ئەفسوناوی بۆ دابینکردنی ئەم ساتەوەختە لەبەردەستدا نییە.  ئێمە پارەمان تەواو بووە – و نزیکە لە کاتمان”.

ئەم نامە ئاگرینەی شالاندا یۆنگ پێشینەی هەبوو، ئەویش لە 5ی مانگی ئۆکتۆبەردا کۆشکی سپی داوای لە کۆنگرێس کرد کە پڕۆژە یاسایەکی تەواوکەری بودجەی 106 ملیار دۆلار پەسەند بکات کە هاوکاری ئۆکرانیا و ئیسرائیل و هاوپەیمانەکانی لە هیندستان و زەریای هێمن دەکات و لە هەمان کاتدا ئاسایشی سنووریش بەهێز دەکات.  بەڵام ئێستا دانوستانە دوولایەنەکان لەسەر ئەو پڕۆژە یاسایە وەستاون.

لە نامەکەیدا، یۆنگ  پێشبینی کردووە کە”  لەدەستدانی پاڵپشتی دارایی ئەمریکا، ئۆکرانیا لە بەرەکانی شەڕدا بەچۆکدا دەهێنیت، نەک تەنها ئەو دەستکەوتانەی ئۆکرانیا بەدەستی هێناوە دەخاتە مەترسییەوە، بەڵکو ئەگەری سەرکەوتنە سەربازییەکانی ڕووسیا زیاد دەکات“

هەر لەم سات و وەختەشدا سەرۆك ژێلێنیسکی لە لایەن جۆ بایدنەوە داوای لێکرابوو کە قسە بۆ سێنەتارەکانی ئەمەریکا بکات تاکو ڕاستەوخۆ لە خۆیەوە بیبیستن کە شەڕەکە لە چ قۆناخێکی مەترسیدایە.  بەڵام دوێنێ، 06/12 ، لە دیمانەیەکدا ژێلێنسکی سەرۆکی ئۆکرانیا پەیامەکەی / قسەکردنەکەی بۆ سێنەتارەکانی ئەمەریکا هەڵوەشاندەوە کە بە تەما بوو داوای بڕێکی نوێ لە هاوکاری و کۆمەك بۆ ئۆکرانیا بکات بۆ جەنگەکەی لەگەڵ ڕوسیادا. ئەمە لە کاتێکدا کە کۆنگریس هاوکاری دەیەها ملیار دۆلاری بۆ ئۆکرانیا هەڵوەشاندەوە.

گەلێکمان دەمانزانی کە ناتۆ لە ئەم جەنگەدا دەدۆڕێت ، گەرچی دۆڕوای سەرەکی هاووڵاتیانی ئۆکرانیا و  ڕوسیایە،  و لە کۆتاییدا دەبێت سازش بۆ پوتین بکات.  من یەکێك بووم لەو کەسانە کە لە ناوەڕاستی مانگی ئازاری 2022 دا بە وتارێکی درێژ پاش توێژینەوەیەك لەسەر باری ئابووری ڕوسیا و ئەوروپا و ئەمەریکا ئاماژەم بە تێشکانی ناتۆ کردووە .

ناتۆ و ئەمەریکا وایان دەزانی بە دەستپێکردنی شەڕەکە ، یەك: پرۆتێست و ڕاپەڕین لە ڕوسیادا ڕوودەدات . دوو: سوپای ڕوسی دێتە قوڵایی ئۆکرانیا و دەوروبەری کییڤ ، ئەو کاتە گەمارۆ دەدرێن و هەڵگەڕانەوەی بەشێك لە سوپاکەی ڕوسیا مسۆگەرە و  تێشکانیان شتێکی حەتمی دەبێت . سێ : ناچاربوونی یا ناچارکردنی پوتین بە بەکارهێنانی چەکی ناوکیی ،  کە هەر دەستی کردەوە ئەو کاتە ئەمان لە ماوەی چەند خولەکێکدا هەموو ڕوسیای بەسەردا خاپوور دەکەن.

ئەمە لێکدانەوەی ئەوان بوو ، خۆ ئەگەر بەهانە و پاساوی چەنگەکە ئەوە بێت کە خۆیان دەیانووت ئەوە بێ گومان دەزگە سیخوڕییەکانی ئەمەریکا و بریتانیا و ئەوروپا و ناتۆ ناشیترین و نەزانترین بوون و  ئەحمەقییەتی سیاسەتمەدا و دەوڵەتمەدارەکانیش هەر وەکو چۆن توێژنەوەی نادروستیان هەبوو و بە هەڵەداچوون لە ئەفغانستان و عێراق و سوریا و تەنانەت ڤێنزویلاشدا ، هەر ئاواش لە شەڕی ڕوسیادا.

بەڵام ڕەنگە مەبەستی  ئەو پاساوە فەرمیانە و هێنانەوەی بەڵگە و بڕێکی زۆر لە زانیارییەکانی هەڵگیرسانی شەڕ  تەنها بۆ گەمژاندنی ئێمەی ” هاووڵاتیانێن”  بووبێت، دەنا لە پشتی پەردەوە پلانی داڕێژراوی پتەو تر هەبوو .  ئەویش هەر هەڵگیرسانی جەنگ / شەڕ یەکێكە لە هۆکارە سەرەکییەکانی مانەوەی خۆیان و هەناردەکردنی قەیرانە ناوخۆییەکانیان و لەباربردن و شکستهێنان بە بزوتنەوەی کرێکاران و چەوساوەکانی وڵاتەکانیان .

ئەوەی ئاشکرایە ئێمە لەگەڵ دەوڵەتەکان و سیاسەتمەدارەکاندا هەمیشە لەشەڕداین، شەڕی تەسكکردنەوەی ئازادییەکانمان، شەڕی بەرزبوونەوەی تێچوی ژینمان ، شەڕی خراپکردنی بارودۆخی دەرونیمان و زۆری تر .  ئەمانە لەدۆخی بە ناو ئاشتیدا کە لە پاڵیا دەکرێت پەتایەکیشمان وەکو پەتای کۆرۆنا بۆ دروست بکەن ، یاخود قەیرانێکی داراییمان بۆ دروست بکەن، ڕوودەدات .  خۆ لە دۆخی شەڕییشدا ئەوە ئاشکرایە تەواوی زیندەوەرانی دوولاقی ئەم سەرزەمینە لانی کەم جارێك  جەنگیان دیووە کە چ کارەساتێكیان بۆ دەهێنێت. 

 

06/12/2023

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ کە لە ڕۆژنامەی گاردیاندا بڵاوکراوەتەوە بە هۆی لاوازی گەشەی ئابووری و کەلێنی گەورەی نایەکسانییەوە ستاندەری ژیانی دانیشتوانی بریتانیا هاتۆتە خوارەوە بە بەراورد بە گەلێك لە وڵاتانی دیکەی ئەوروپا.

ئەو ڕاپۆرتە دەلێت لە ماوەی ئەم 15 ساڵەدا واتە لە ساڵی قەیرانە داراییەکەی 2008وە تێکڕای خێزانەکانی بەریتانیا بە بەراورد بە کەنەدا و ئۆسترالیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا و هۆڵندە بە بڕی 8،300 پاوەند خراپترن لەوان.  

ڕاپۆرتەکە دەڵێت  بەریتانیا لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکان و سەرەتای 2000ەکاندا لە وڵاتانی بەرهەمدارتری وەک فەرەنسا و ئەڵمانیا و ئەمریکادا بووە، بەڵام  پێشکەوتنەکان لە دوای قەیرانی دارایی ساڵی 2008ەوە بەرەو پێچەوانە ڕۆیشتوون.

ئەگەر بەریتانیا بتوانێت کەلێنی تێکڕای داهات و نایەکسانی لەگەڵ ئەم وڵاتانەدا دابخات، ئەوە ڕاپۆرتەکە نیشانی دەدات کە ماڵە ئاساییەکان بە ڕێژەی 25% (8،300 پاوەند) باشتر دەبن، لەگەڵ زیادبوونی داهات بە ڕێژەی 37% بۆ هەژارترین خێزانەکان.

ڕاپۆرتەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، تێکڕای مووچە دوای لەبەرچاوگرتنی هەڵاوسانی پارە زیاتر نەبووە لە پێش داڕمانی بانکیی 15 ساڵ لەمەوبەر.  ئەگەر مووچە بەو خێراییەی پێش ساڵی 2008 بەردەوام ببویایە، ئەوا بە گوێرەی ڕاپۆرتەکە  تێکڕای مووچەی ئەمڕۆ 43 هەزار پاوەند دەبوو لە بریتانیا نەک 32 هەزار و 300 پاوەند. بە تیشک خستنە سەر کەلێنی ئەدای کارکردن لەگەڵ وڵاتانی دەوڵەمەندی بەراوردکراو، ڕاپۆرتەکە دەریخستووە کە ماڵە هەژارەکان لە بەریتانیا ئێستا 4،300 پاوەند خراپترن لە هاوتا فەرەنسی و ئەڵمانییەکانیان، ئەمەش وایکردووە کە لە کە لە هەوڵی دەستەویەخەدان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانی تێچووی ژیان.

زاهیر باهیر

05/12/2023

ئەوەی ئاشکرایە لای گەلێكمان دەوڵەتەکان بە چەپ و ڕاستیانەوە ، بە دیمۆکراتی و دیکتاتۆریانەوە هەموو ڕووداوەکان بە باش و خراپیانەوە دەدقۆزنەوە بۆ بەرژەوەندی خۆیان لە پاراستن و بەردەوامییدان بە سیستەمی سەرمایەداری کە خودی خۆیان پایە سەرەکییەکەین .

نموونە زۆرە لەو  بارەوە، نزیکترینیان قەیرانە داراییەکەی 2008 ، پەتای کۆرۆنا، ئێستاش 7ی ئۆکتۆبەری ئەمساڵ، 2023 . لەم ڕووداوەنەدا نە کۆمپانیا گەوەرەکان و نە خاوەنکار و نە دەوڵەت قسوریان نەکردووە لە بەکارهێنانییان وەك پاساوێك  دژ بە خەڵکانی هەژار و چەوساوە و دانیشتوانی وڵاتەکانیان.

من لێرەدا هەر وەکو بەڵگەیەك چەند شتێک دەخەمە بەرچاو کە لە ڕۆژنامەی گاردیانی ڕۆژی یەکشەمەوە وەرمگرتووە.

+ ئازادی ڕادەربڕین لە مەترسیدایە کاتێک کۆڕ و جێگای قسەکەران هەڵدەوەشێنڕێتەوە، جا چ قسەکردنەکە  لەلایەن چەپەوە بێت یان ڕاست.

+ ئاهەنگی خەڵاتکردن بۆ ڕۆماننووس و وتارنووسی لەدایکبووی فەلەستین ئادانیا شیبلی لەلایەن پێشانگای کتێبی فرانکفۆرتەوە هەڵدەوەشێنرێتەوە بەهۆی “ئەو شەڕەی کە حەماس دەستیپێکردووە“.   ناوەندێکی ڕۆشنبیری لە بەرلین، بودجەی کەمکراوەتەوە بەهۆی میوانداریکردنی بۆنەیەکی ڕێکخراوی دەنگی جولەکە بۆ ئاشتییەکی دادپەروەرانە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. دەنگۆی ئەوش هەیە کە دابخرێت.

+  فەرەنسا هەموو خۆپیشاندانەکانی لایەنگری فەلەستین قەدەغە دەکات.

+ مایکل ئایزن لە پۆستی سەرنووسەری گۆڤاری بایۆپزیشکی ئیلایف لە پۆستەکەی دوورخرایەوە بەهۆی دووبارە تویتکردنی پۆستێکی ماڵپەڕی تەنزئامێزی پیاز کە بە مانشێتی “ڕەخنە لە غەززییە مردووەکان گیرا بەهۆی بەکارنەهێنانی دوا وشە بۆ ئیدانەکردنی حەماس“

+ دەیڤید ڤێلاسکۆ، سەرنووسەری گۆڤاری ئارتفۆروم کە گۆڤارێکی پێشەنگی هونەرییە، بەهۆی واژۆکردنی نامەیەکی کراوە کە داوای “رزگاری فەلەستین و… کۆتاییهێنان بە کوشتن و زیانگەیاندن بە هەموو هاووڵاتیانی مەدەنی و ئاگربەستی دەستبەجێی” دەکات، لە کارەکەی دوورخرایەوە.

+ زانکۆی کۆڵۆمبیا دوو گروپی خوێندکاری، خوێندکاران بۆ دادپەروەری لە فەلەستین و دەنگی جوولەکەکان بۆ ئاشتی ڕاگرت.

+ هۆتێلەکانی هیڵتۆن دوای فشاری ژووری بازرگانی جولەکەکانی ئۆرتۆدۆکس کۆنفرانسێکی لە شاری هیوستن لەلایەن کەمپەینی ئەمەریکا بۆ مافەکانی فەڵەستین هەڵدەوەشێنێتەوە.

+ لە بەریتانیا، وەزیری زانست، میشێل دۆنیلان، دوو ئەکادیمیستی دەستنیشناکرد لە چاوەدێریکردنیان  بە تایبەتی سەبارەت بە ڕەخنەگرتن، بەهۆی بۆچوونەکانیان دەربارەی ئیسرائیل و ململانێی غەززەوە، کە بۆچونیان لەگەڵ میدیای فەرمی دەوڵەتییدا نایەتەوە.

+ زانکۆی هیوای لیڤەرپوول وتارێکی ڕەخنە لە سیاسەتی ئیسرائیل لەلایەن مێژوونووسی بەریتانی-ئیسڕائیلی ئەڤی شلایمەوە هەڵدەوەشێنێتەوە ( ئیلغادەکاتەوە)

+ پلاتفۆرمی سۆشیال میدیا ناوەڕۆک لە چالاکوانان، ڕۆژنامەنووسان و سایتە هەواڵییە فەلەستینییەکان لادەبەن، یان ئەکاونتەکانیان ڕادەگرن.  ئینستاگرام لە بایۆسی بەکارهێنەرانی فەلەستینیدا دەشڵێت “تیرۆریستانی فەلەستینی بۆ ئازادی خۆیان دەجەنگن”. دواتر داوای لێبوردن دەکات، ئیدیعا دەکات کە  هەڵەیەکە لە وەرگێڕانی ئۆتۆماتیکیدا”

+ کەسان و ڕێکخراوەکان، لەنێویاندا زۆربەیان کە جولەکەن، قسە و کۆڕ و کۆبوونەوەکانیان هەڵوەشاونەتەوە، قەدەغەکراون یان لە کارەکانیان دوورخراونەتەوە بەهۆی دەربڕینی هاوسۆزی لەگەڵ فەلەستینییەکان.

+ ڕەنگە لە هیچ شوێنێکدا هەوڵەکان بۆ سنووردارکردنی دەربڕینی هاودەنگی لەگەڵ گەلی فەلەستین هێندەی ئەڵمانیا توند نەبووبێت. فەیلەسوفی ئەمریکی جوولەکە سوزان نەیمان نووسیویەتی: “لە بەرلین، وشەی ‘ئاپارتاید’ دەتوانێت خێراتر هەڵبوەشێنیتەوە لەوەی کە وشەی N لە نیویۆرک هەڵبوەشێتەوە.”

+ ئەو ،  سوزان نەیمان،  دەڵێت، ئەڵمانیا زۆر “رێبازێکی فۆرمولەیی بۆ حیساباتی مێژوویی” گرتۆتەبەر، سەیری جولەکەکان دەکات “وەک ئەوەی بە دەنگێکی یەکپارچە قسە بکەن کە بۆ هەمیشە لەسەر ستەمکاری خۆیان جێگیر بوون  “. لە کۆتاییدا دەڵێت: “ئێستا گومانم هەیە زۆرترین شت دەتوانین لە [ئەڵمانیا] فێربین،…

+ نووسەرێکی دیکەی ئەڵمانی ئەمریکی، دیبۆرا فێڵدمان، تێبینی ئەوەی کردووە کە تەنیا ئەو جولەکانەی کە ڕەخنەیان لە ئیسرائیل نییە، وەک جوولەکەیەکی ڕاستەقینە سەیر دەکرێن.  وەک کەسێک کە لە مێژە بە هەمان شێوە قسەی لەسەر تێڕوانینەکانی کۆمەڵگا موسڵمانەکان کردووە – کە موسڵمانە لیبڕاڵ و عەلمانییەکان کە ڕەخنە لە ئیسلام دەگرن زۆرجار بە “ناڕەسەن” لە قەڵەم دەدرێن – ئەوە دیدگایەکە کە من لێی تێدەگەم.  نەیمان و فێڵدمان هەردووکیان واژۆکارن لەسەر نامەیەکی کراوەی نووسەران و هونەرمەندان و ئەکادیمییە جوولەکەکانی ئەڵمانی کە “سەرکوتکردنی نائارامکەری ژیانی مەدەنی لە دوای توندوتیژییە ترسناکەکانی ئەم مانگە لە ئیسرائیل و فەلەستین” ئیدانە دەکات.

+ هۆکارەکانی پشتی پەردەی سەرکوتکردنی دەنگە لایەنگری فەلەستینییەکان لە ئەمریکا جیاوازن، بەڵام لێرەشدا زۆر کەس تووشی سەرسوڕمان بوون. جنێڤیڤ لاکیر، مامۆستای یاسا لە زانکۆی شیکاگۆ و پسپۆڕی پێشەنگی ئازادی قسەکردن و یاسای دەستووری ئەمریکا، تێبینی دەکات: “ئەو تەرازووە من و چڕییەکەی سەرسام کردووە“. ئاماژەی بەوەشکردووە، “هەست دەکەیت وەک مەکارتیزمێکی نوێ وایە… سەرکوتکردنی قسەکردن کە ماوەیەکە نەمانبینیوە. ”  خەڵک لە کارەکانیان دووردەخرێنەوە و هەڵدەوەشێنەوە نەک بەهۆی “بەرەوپێشبردنی توندوتیژی” بەڵکو “داوای ئاگربەست” و “ڕەخنەگرتن لە ئیسرائیل“. لاکیر دەڵێت مانای “قسەی ڕقاوی” فراوانتر بووە “بۆ ئەوەی ئەو قسەیە بگرێتەوە کە بە بڕوای من بە تەواوی ڕەوایە، زۆرجار قسەی لایەنگری ئاشتییە. ”  هەوڵێکە بۆ دووبارە کێشانەوەی هێڵە ئەخلاقییەکان لە دەوری ئەوەی کە بە قبوڵکراو دادەنرێت بۆ پووچەڵکردنەوەی دیدگا فەلەستینییەکان.

زاهیر باهیر

04/12/2023

ئیسرائیڵ کە دەوڵەتی یەکەمی سەربازییە لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا و هاوكاتیش یەکەمین و باشترین هاوپەیمانی ئەمەریکایە،  بۆ مانەوەی خۆی و هاوپەیمانێتییەکەی لەگەڵ زۆرینەی دەوڵەتانی دوونیادا هەمیشە ڕۆڵی گەوەرەی هەبووە و هەیە لە هاوکاری و هاوپەیمانێتی ئەو وڵاتانەدا .

من لێرەدا هەنێك لەو ڕۆڵانەی ئیسرائیل هەر بۆ زانیاری لیست دەکەم :

+ ساڵی 1980 ئیسرائیل بە هاوکاری لەگەڵ میسردا کە ئەو کاتە لە ئاشتیدا بوون غەزەیان  گەمارۆ دا.

+ شەش لە کۆی نۆ هاوبەشی بازرگانی سەرەکی ئیسرائیل لە گەڵ وڵاتانی  گروپی حەوتدان.

+  سێ سەرچاوەی سەرەکی ئیسرائیل بۆ هاوردەکردنی چەک وڵاتانی گروپی حەوتە.  هاوکاتیش گروپی حەوت بەردەوام دژی داوای ئاگربەستی بووە لە غەززە. لە 27ی تشرینی یەکەم، کاتێک بڕیارنامەیەکی ئەنجومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان کە داوای ئاگربەستی بەپەلەی لە غەززە دەکرد بە دەنگی 121 دەنگی زۆرینە پەسەندکرا، فەرەنسا تاکە دەوڵەتی گروپی حەوت بوو کە دەنگی بەڵێی دا.

+ لە سەرانسەری باشووری جیهانیشدا دژایەتی ئیسرائیل بەستراوەتەوە بە مێژووی هاوکارییەکانی لەگەڵ دەوڵەتانی سەرکوتکەر لە ئەمریکای لاتین و ئاسیا و ئەفریقا.

+  لە ئەمریکای لاتین ئیسرائیل لە کاتی جینۆسایدکردنی مەیانەکان لە کۆتاییەکانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا چەکی بۆ حکومەتی گواتیمالا دابین کرد.

+ ئیسرائیل دابینکەرێکی سەرەکی چەک بوو بۆ دیکتاتۆری پینۆشێت لە شیلی، دیکتاتۆری سۆمۆزای-شی لە نیکاراگوا چەکدار کرد، پشتیوانی لە سەرکوتکردنی سەربازی لە ئەلسەلڤادۆر و ئەرجەنتین کرد. دەوڵەتی مەکسیكی  چەکدار کرد لە شەڕەکەیدا دژی یاخیبوونی زاپاتیستا.

+ لە ئەفریقا ئیسرائیل پشتگیری لە ڕژێمە کەمینە سپی پێستەکان دەکرد لەکاتێکدا ڕووبەڕووی پەرەسەندنی گۆشەگیری نێودەوڵەتی بووبووەوە.  لە ماوەی ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا ئیسرائیل پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ ئەفریقای باشووری ئاپارتاید پەرەپێدا و بە درێژایی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو وەک یەکێک لە بەهێزترین لایەنگرانی وڵاتەکە مایەوە.

+ ئیسرائیل بەردەوام بوو لە بازرگانیکردن لەگەڵ ڕژێمی ڕەگەزپەرستی ڕۆدێسیا دوای ئەوەی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی 1967 سزای بەسەر ئەو وڵاتەدا سەپاند، کەچی ئیسرائیل چەکی بە دیکتاتۆری مۆبوتو لە زایر فرۆشت.

+ شانبەشانی چالاکییەکانی دیکەی ئاسیا – بازرگانیکردن لەگەڵ دیکتاتۆری سوهارتۆی ئەندەنوسیا و دیکتاتۆری مارکۆس لە فلیپین، فراوانکردنی هاوکارییە سەربازییەکانی لەگەڵ حکومەتی ناسیۆنالیستی هیندۆسی مودی لە هیندستان (کە بووەتە گەورەترین کڕیاری چەکی ئیسرائیل لە جیهاندا) و فرۆشتنی چەک بە جونتای میانمار/ بێرما.

+ ئیسرائیل ناوبانگێکی زۆری لە زۆربەی باشووری جیهانیدا دەرکرد وەک هاوپەیمانێکی سەرسەختی حکومەتە سەرکوتکەرەکان کە هەوڵدەدەن خەبات و بزووتنەوە جەماوەرییەکان لەناوببەن.  لەم بوارەدا مێژوویەک لە لێدوانی ڕەگەزپەرستانە لەلایەن بەرپرسانی ئیسرائیلەوە پشکێنراوە.  بۆ نموونە لە ساڵی 2006 باڵیۆزی ئیسرائیل وتی کە “ئیسرائیل و ئوسترالیا وەک خوشک وان لە ئاسیا” چونکە “ئاسیا لە بنەڕەتدا ڕەگەزی زەردە” لە کاتێکدا “ئۆسترالیا و ئیسرائیل … لە بنەڕەتدا ڕەگەزی سپی پێستن“.

04/12/2023

سەدەها کەس ڕۆژی شەمە – 02/12 لە تەلئەبیب هاتنە سەر شەقام، ئەوە یەکەمجار بوو بنەماڵەی بەشێک لەو کەسانەی کە ڕفێندرابوون لەگەڵ چالاکوانەکانی دژ بە شەڕ  کۆببنەوە، کە بەشداری ناڕەزایەتی لە تەلئەبیب دەکەن دژی بۆردومانی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە . خۆپیشاندانەکە  لە دەرەوەی بارەگای سوپای ئیسرائیل لە تەلئەبیب بوو کە ناڕەزایەتییەکی زیندوانە بوو کە بەرابنەر بە دووبارە بۆردومانکردنی غەززە، دەریانبڕی کە ئەوان بە هۆکاری وەستانی ئازادکردنی ئەو 130 بارمتەیەی دەزانن کە هێشتا لەلایەن حەماسەوە دەستبەسەرن..  

 گروپەکە دوای گردبوونەوەی ئاسایی هەفتانە کۆبوونەوە و داوای ئازادکردنی هەموو ئەو بارمتانەی دەکرد کە لەلایەن حەماسەوە دەستبەسەرکرابوون، و بەدەوری بنکەی سەربازی کیریای هێزی بەرگری ئیسرائیلدا ڕێپێوانیان کرد و داوای کۆبوونەوەی بەپەلەیان لەگەڵ کابینەی جەنگی وڵاتەکە کرد و فشارخستنە سەر ئاگربەست.

 نوام شوستەر-ئێلیاسی، ئەکتەری کۆمیدی کە بەشێک بوو لە ناڕەزایەتییە  وتی بڕیاری بەردەوامبوونی شەڕەکە کە هەینی دەستیپێکردەوە، “ئەم خێزانانەی کە خۆشەویستانیان ڕفێنراون و  بە بارمتە گیراون دەخاتە نەهامەتییەوە. پلانی حکومەت  چییە؟ ئایا تەنها بەردەوامبوونی بۆردومانەکانە لە غەززە؟” ئاماژەی بەوەشکردووە، زۆرێک لەوانەی بەشداربوون چالاکوانی دژە جەنگ بوون، هەوڵیانداوە “هەموو شتێک بکەین بۆ وەستاندنی ئەم حکومەتە تاوانبارە”، هاوکاتیش  ئاماژەی بەوەشکردووە، لە دۆخی ئێستادا “کەمترین شت کە دەتوانین بیکەین ئەوەیە لەگەڵ خێزانە بارمتەکاندا بین“.  شوستەر ئەلیاسی ئاماژەی بەوەدا کە تەنیا هەوڵی سیاسی و ڕێککەوتنە دیپلۆماسییەکان دەتوانن خەڵک بە زیندووی بهێڵنەوە.  بەردەوام بوو وتی:  تاکە هۆکارێک کە هەندێکمان لێرە ئۆکسجین و هەندێک وزە لە جەستەماندا هەیە، بەهۆی ئەو ئاگربەستەی چەند ڕۆژە بووە کە بینیمان خێزانەکان یەکدەگرنەوە و زانیمان کە خەڵک لە غەززە بۆردومان ناکرێت.

ناڕەزایەتییەکی دیکەی دژە حکومەت لە قەیسەری بەڕێوەچوو، کە موڵک و ماڵی بنیامین ناتانیاهۆی لێیە.   ئیران لیتمان، باوکی ئۆریا کە لە فێستیڤاڵی مۆسیقای نۆڤا کوژرا، لەنێو ئەو کەسانەدا بوو کە داوای دەستلەکارکێشانەوەی ناتەنیاهۆی دەکرد.  ئەو باوکە  سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیلی بە هۆکاری ئەو شکستانە زانی کە بووە هۆی هێرشە چاوەڕواننەکراوەکەی حەماس لە 7ی تشرینی یەکەم کە بووە هۆی کوژرانی 1200 کەس لە ئیسرائیل.  بەپێی هەواڵێکی هارێتز  ئەو باوکە وتی: دەستی حکومەتی ئیسرائیل، و سەرکردەکەی، بە خوێن سوورە.  یائیل ئادار، کە تامیر کوڕە تەمەن 38 ساڵەکەی هێشتا لەلایەن حەماسە، بەڵام خەسووی تەمەن 85 ساڵ بەناوی یافا، زیاتر لە هەفتەیەک لەمەوبەر ئازادکرا، ئەویش قسەی خۆی کرد.

هاوکات ئەوانەی بە ئاشکرا داوای کۆتایی هێنان بە شەڕی غەززە دەکەن لە کەمینەیەکی کەمدا ماونەتەوە لە نێوان شەرمەزارکردنی توندی هێرشەکەی حەماس لە 7ی ئۆکتۆبەردا. “ئیسرائیلی بوون قورسە. ئەستەمە جولەکە بیت. ئەستەمە چەپ بیت” شوستەر-ئێلیاسی وای وت. “ئەستەمە لە ئێستادا کەسێکی لۆژیکی بیت و مرۆڤایەتی و ویژدانی هەبێت.”

قسەکەری سەرەکی بارمتەکان و خێزانە ونبووەکان وریا بوو لە وەڵامدانەوەی خۆی بۆ قەیرانەکە تاکو بە سیاسی نەکات، لەبری ئەوە سەرنجی لەسەر هێشتنەوەی پرسەکە بووە بە دەستێوەردانی دووبارەی خێزانە زیانلێکەوتووەکان بەبێ ئەوەی زۆر بە وردی باس لەوە بکات کە چۆن ئازادکردنی بارمتەکان بە باشترین شێوە بەدەست دێت.

هاوکات ئەوانەی بە ئاشکرا داوای کۆتایی هێنان بە شەڕی غەززە دەکەن لە کەمینەیەکی کەمدا ماونەتەوە لە نێوان شەرمەزارکردنی توندی هێرشەکەی حەماس لە 7ی ئۆکتۆبەردا  “ئیسرائیلی بوون قورسە.  ئەستەمە جولەکە بیت.  ئەستەمە چەپ بیت” شوستەر-ئێلیاسی وای وت. “ئەستەمە لە ئێستادا کەسێکی لۆژیکی بیت و مرۆڤایەتی و ویژدانی هەبێت.”

01/12/2023

هەژارترین وڵاتانی جیهان لانیکەم 12 هێندە زیاتر  بۆ دانەوەی قەرزەکانی بانقی نێودەوڵەتیی و صندوقی دراوی نێودەوڵەتی لە ئەو پارەیەی کە بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەرمبوونی جیهانی و پاکی ژینگە خەرجی دەکەن  .  گروپێکی کەمپەین هۆشدارییان داوە، بەرەنگاربوونەوەی باری نائاسایی کەشوهەوا بەهۆی قەیرانی قەرزەکانەوە کۆسپی بۆ دروست دەبێت کە هەژارترین وڵاتانی  جیهان زیاتر لە 12 هێندەی خەرجییەکانیان دەدەن بە قەرزدەرەکانیان.

 لەگەڵ کردنەوەی کۆبوونەوەی/ کۆنفرانسی لوتکەی ژینگە Cop28 لە دوبەی لە ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی، گەشەپێدانی دارایی نێودەوڵەتی (DFI) ڕایگەیاند، خولێکی نوێی هەڵوەشاندنەوەی قەرزە گشتگیر و گەورەکان بۆ ئازادکردنی وەبەرهێنانی زۆر پێویستە بۆ فریاکەوتنی کەشوهەوا.

 توێژینەوەیەک لەسەر خەرجکردن لە 42 وڵات لەلایەن DFI [ گەشەپێدانی دارایی نێودەولەتی ] دەریخستووە کە دانەوەی پارەی قەرزەکان بە تێکڕا 32.7%ی بودجەی ساڵی 2023 پێکدەهێنێت، لەکاتێکدا کە تەنها بە بڕی  2.5% لە قەیرانی کەشوهەوادا سەرف کراوە.

لە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە، ئەندەنوسیا کە چوارەم وڵاتی جیهانە کە زۆرترین دانیشتوانی هەیە، بەنیازە تەنها 0.12%ی بودجەکەی بۆ چارەسەری قەیرانی کەشوهەوا لە ساڵی 2024 خەرج بکات، ئەمە  لەکاتێکدا وا پێشبینی دەکرێت دانەوەی بڕی پارەی بە قەرزدەرەکان 29% بێت.  زۆربەی ئەو وڵاتانەی لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە پێشبینی دەکەن کەمتر لە 2%ی بودجەکانیان بۆ گونجاندن لەگەڵ کەشوهەوا خەرج بکەن – و زۆربەیان کەمتر لە 1% وەبەرهێنان دەکەن.

ماتیۆ مارتن، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری DFI وتی بەرنامەیەکی گەورەی هەڵوەشاندنەوەی قەرزەکان لەسەر قەبارەی دەستپێشخەرییەکانی کۆتاییەکانی نەوەدەکان و سەرەتای ساڵانی 2000 پێویستە.  دانەوەی بڕی قەرزەکان بە تێکڕا 38% لە سەرانسەری 139 وڵاتی باشووری جیهانیدا بووە، ئەم بڕە پارەیە بووە بە  57.5% بۆ وڵاتانی کەم داهات .

مارتن وتی: ” ئەگەر کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی جددی بێت لە ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانی کەشوهەوا، پێویستە جددی بن لە کەمکردنەوەی قەرزە گشتگیرەکان بۆ کۆمەڵێک وڵاتی بەرفراوان.  “ئەگەر ئێمە بڕی دانەوەی قەرزی وڵاتان بۆ 15%ی داهاتەکانیان دابەزێنین، پارەی پێویستمان دەبێت بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی قەیرانی کەشوهەوا ببینەوە. ” لە ڕاپۆرتەکەی DFI کە گروپێکی هەڵمەتی قەرزەکاندا، هاتووە کە قەرزەکان لە ئێستاوە ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕن لە ڕێگریکردن لە گەورەکردنی وەبەرهێنانەکانی وڵاتان لە بەرەنگاربوونەوەی گەرمبوونی جیهانی.

تەنانەت ڕەنگە ململانێ بۆ گەڕاندنەوەی قەرزدەرەکان قەیرانی کەشوهەوا خراپتر بکات، وڵاتان ناچاربن زۆرترین هەناردە بکەن بۆ بەرهەمهێنانی دراوی بیانی کە ئەو پارەیە پێویستە بۆ دابینکردنی چارەسەری قەیرانەکە.  زۆرجار ئەمە بە مانای بەردەوامبوونی دەرهێنانی سووتەمەنی بەردینی بووە کە لە کورتخایەندا قازانجێکی زۆری هەبووە و تەنانەت فراوانکردنی پڕۆژەکانی سووتەمەنی بەردینی، کە ئەگەری هەیە گواستنەوەی وزەی خۆیان لە پرۆسەکەدا دوابخەن.

لە لایەکی دیکەوە ئاشکرا بووە کە ساڵانە بە هۆی پیسبوونی ژینگەوە 5.1 ملیۆن کەس لە جیهاندا دەمرن . لەگەڵ ئەم هەوڵ و پێشبینیکردنانەدا بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ دەرکەوتووە کە زۆربەی سپۆنسەرەکانی Cop28 ناویان تۆمار نەکردووە بۆ ئامانجی کۆبوونەوە لوتکەیەکان سەبارەت بە ژینگە بۆ هینانەخوارەوەی پلەی گەرمی بۆ سفر .  کە ئەم پلەیە لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە پشتگیری دەکرێت شیکارییەکان دەریدەخەن کۆمپانیاکان لەنێویاندا بانکی ئەمریکا هیچ پابەندبوونێکیان نەبووە بە کەمکردنەوەی دەردانی گازی ژەهراوی بەپێی سیستەمی دابەزینی پلەی گەرمی بۆ سفر .

ئاشکرا بووە زۆربەی کۆمپانیاکانی سپۆنسەری دانوستانەکانی کەشوهەوای نەتەوە یەکگرتووەکان لە دوبەی پابەند نین بە کەمکردنەوەی دەردانی گازی گەرمخانەیی خۆیان بەگوێرەی گەیشتن بە ئامانج کە پلەی  سفرە لە پاکی ژینگەدا کە لە ئاستی جیهانیدا دانپێدانراون.

 بەپێی شیکارییەک، لە 20 کۆمپانیا و بانك کە سپۆنسەری کۆنفرانسی لوتکەی ژینگە/کەشوهەوا دەکەن  یەکێک ناوی خۆی تۆمارکردووە بە پەسەندکردنی هێنانە خوارەوەی پلەی گەرمی بۆ  سفر، کە لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە پشتگیری لێ دەکرێت.

29/11/2023

کۆمپانیاکانی نەوت و گاز لە کەنەدا لە ساڵی داهاتوودا بە ڕێژەی 8% بیری زیاتر هەڵدەکەنن، ئەمەش بەهۆی دابەزینی ئامانجی دەردانی گازی ژەهراوی بەرهەمهێنەران کە سوود لە بژاردەی نوێی گواستنەوە وەردەگرن، لەنێویاندا بۆرییەکی مشتومڕاوی کە سەر بە حکومەتە بۆ بەرزکردنەوەی هەناردەکردن کە بە پرۆژەی  TransMountain project ناودەبرێت .

هەر بەو جۆرە بەرهەمهێنەرانی نەوت و گاز دەڵێن  لەهەڵکەندنی بیرەکاندا بەو ڕیژەیە هەوڵ دەدەن  سوود لە بژاردەی نوێی گواستنەوەی کەشتیوانی وەربگرن،. لەناو پێشبینییەکاندا کەنەدا لەو ئاستەیەدا نییە بۆ گەیشتن بە پلە و ئامانجەکانی کەمکردنەوەی دەردانی گازی ژەهراوی.  ڕۆژی هەینی ڕابوردوو کۆمەڵەی بەڵێندەرانی وزەی کەنەدا  (CAOEC)  Canadian Association of Energy Contractors ، پێشبینی ئەوەیان کرد کە نزیکەی 500 بیری دیکە لە ساڵی داهاتوودا لێبدرێت، بەم بڕیارە تازەیەش  سەرجەمی پرۆژەکان دەبنە 6229  پڕۆژە.

سەرەڕای پابەندبوونە گەورەکانی کەشوهەوا، پێشبینی دەکرێت کەنەدا ئامانجی کەمکردنەوەی دەردانی کاربۆن بەلایەنی کەمەوە بە ڕێژەی 40% لە خوار ئاستی ساڵی 2005 تا ساڵی 2030 لەدەست بدات، ئەمەش بەشێکی بەهۆی دەردانی گازی ژەهراوی لە کەرتی نەوت و گازەوەیە. وردەکارییەکی ئەم دواییە دەریخست کە تاکە کەمبوونەوەی بەرچاوی دەردانی گازی ژەهراوی لە کاتی قەیرانی دارایی ساڵی 2008 و پەتای Covid-19 بووە.  جێری دیمارکۆ، کۆمیساری ژینگە و گەشەپێدانی بەردەوام لە سەرەتای ئەم مانگەدا بە ڕۆژنامەنووسانی ڕاگەیاند: کەنەدا تاکە وڵاتی گروپی حەوتە کە لە ساڵی 1990ەوە هیچ کەمکردنەوەی دەردانی گازی ژەهراوی بەدەست نەهێناوە.

27/11/2023

ڕاپۆرتێك کە لەم ڕۆژانەدا بڵاوکرایەوە کە بە گوێرەی توێژینەوەکان کاریگەری شێوازی ژیان و وەبەرهێنانی کەسانی وەک جێف بیزۆس و بیل گەیتس و ئیلۆن ماسک نیشان دەدەن.

ئەمە توێژینەوەیەکە کە بە تایبەتی لەگەڵ ڕۆژنامەی  گاردیانی بەریتانی هاوبەش کراوە، ئاشکرای دەکات، دوانزە لە دەوڵەمەندترین ملیاردێرەکان کە ئەمانە: Carlos Slim، Bill Gates، Jeff Bezos، ،  Larry Page، Sergey Brin، Bernard Arnault، Michael Dell، Roman ، Larry Ellison، Elon Musk، Eric Schmidt، Laurene Powell   .  ئەمانە هەرە دەوڵەمەندەکانی جیهانن کە زیاتر دەردانی گازی گەرمخانەیی لە یەختەکانیان، فڕۆکە تایبەتەکان، کۆشکەکانیان و وەبەرهێنانە داراییەکانیان بەرهەمدەهێنن لە چاو دەردانی وزەی ساڵانەی 2 ملیۆن ماڵ. ئەو سەرمایەدارانە بریتین لە وانەی کە لە سەرەوە ناونووسم کردن داهێنەر و خاوەنی کۆمپانیای گەورەن وەکو کۆمپانیای  سۆشیال میدیا ئیلۆن ماسک و گەورە بازرگانی مەکسیکی کارلۆس سلیم. 

 شیکارییەکانی ئۆکسفام و توێژەرانی ئەمریکی بۆ کڕینی شتە بایاخدار و گرانبەهاکان کە بریتین لە سوپەر یەختەکان، فڕۆکەی تایبەت، ئۆتۆمبێل، هێلیکۆپتەر و کۆشکی زۆر گەورە ، لەگەڵ کاریگەریی وەبەرهێنانە داراییەکانیان و پشکەکانیان ئاشکرای دەکات کە نزیکەی 17ملیۆن تەن  گازی CO2 ساڵانە دەردانی گازی گەرمخانەیی هاوتای پێکدەهێنن.

بەپێی زانیارییەکانی گۆڕینی دەزگای پاراستنی ژینگەی ئەمریکی هەمان CO2  و دەردانی هاوتایە لە کارەبای 2.1 ملیۆن ماڵەوە یان دەردانی 4.6 وێستگەی کارەبای خەڵوزە لە ماوەی ساڵێکدا.

ئەلێکس مایتلاند، ڕاوێژکاری بواری سیاسەتی نایەکسانی لە ئۆکسفام ئینتەرناشناڵ دەڵێت: ” ملیاردێرەکان بە یەخت و فڕۆکە تایبەتەکانیان بڕێکی ئێکجار زۆر لە پیسبوونی کاربۆن دروست دەکەن – بەڵام ئەمە بەهۆی ئەو پیسبوونەوەیە کە بەهۆی وەبەرهێنانەکانیانەوە دروست دەبێت”  ئاماژەی بەوەشکردووە، “لەڕێگەی ئەو کۆمپانیایانەوە کە خاوەندارێتی دەکەن، ملیاردێرەکان ملیۆن هێندەی مرۆڤی ئاسایی کاربۆن دەردەکەن.  ئەوان زیاتر لایەنگری وەبەرهێنانن لە پیشەسازییە پیسکەرەکانی وەک سووتەمەنی بەردینی.  درێژە بە قسەکانی دەدات و دەڵێت  “هەژارترین کۆمەڵگاکانی جیهان، ئەوانەی کەمترین کاریان کردووە بۆ ئەوەی ببێتە هۆی گۆڕانی کەشوهەوا – ئەوانەی کەمترین توانای وەڵامدانەوە و چاکبوونەوەیان هەیە – ئەوانەن کە تووشی خراپترین دەرئەنجام دەبن.  ئەمە نادادپەروەری و بێ ئەخلاقییە”. دەردانی گازی ژەهراوی لە شێوازی ژیاندا بە پشکنینی شوێنپێی کاربۆنی کڕینی ملیاردێرەکان خەمڵێندراوە، وەکو ئەو یەختە سوپەرە بە بڕی 500 ملیۆن دۆلار کە ئۆشنکۆ لەم دواییانەدا بۆ بیزۆس دروستیکردووە

یەختەکەی جێف بیزۆس  درێژییەکەی 127 مەتر و دروستکردنی سێ ساڵی خایاندووە، شانازی بە نازناوی گەورەترین کەشتیی گەشتیارییەوە دەکات لە جیهاندا. بەپێی شیکارییەکانی ویلک و بارۆس، ڕێژەی دەردانی کاربۆنی ئەو یاختە بە تەنها بەلایەنی کەمەوە نزیکەی 7154 تەنە لە ساڵێکدا.

ئەو سوپەر یەختانەی خاوەندارێتی کەسانی وەک بیزۆس و ئەبرامۆڤیچ و سەرمایەدارەکانی پێشووی گووگڵ پەیج و ئێریک شمیت و بێرنارد ئارنۆڵت، سەرمایەداری فەرەنسی کە سەرۆکایەتی ئیمپراتۆریەتێکی زێڕینگەریی و مۆدە دەکات، شوێنپێی کاربۆنییان هەیە

ئەم  یەختانە تیمێکیان هەیە، هەروەها ئەم یەختانە دەبێت بەردەوام پارێزگارییان لێ بکرێت تەنانەت کاتێکیش کە لە بەندەرەکەدا جێگیر دەبن.  هێلیکۆپتەر و فڕۆکەی جێت بەلەمی گەشتکەری خێرا و کە ئەمانە هەموویان وزەی زۆر بەکاردەهێنن ، ئەمە جگە لە حەوزی مەلە لەناو یەختەوکە و گەرماو و ژێردەریایی تایبەت و تەندەر، هەموو ئەمانە پێویستیان بە کارەبا هەیە، هەروەها بوونی چەندەها کەرەسە و ئالەتی  ئەلیکترۆنییە ئاڵۆزەکان.  بە کورتی ئەمە وەکو بوونی هۆتێلێک وایە کە بەردەوام لەسەر ئاو کار بکات”.