20/12/2023

پزیشکەکانی ئینگلتەرە  کە ماوەیەکە لەسەر کار دامەزراون داوای بەرزکردنەوەی مووچەکەیان  بە ڕێژەی 35% دەکەن بۆ قەرەبووکردنەوەی دابەزینی 26.2%ی بەهای ڕاستەقینەی مووچەکانیان لە ساڵی 2008ەوە.  لە ئێستادا حکومەت و  وەزیری تەندروستی ئامادەن کە تەنها مووچەکەیان بە لە سەدا 6 بەرزبکەنەوە.

مانگرتنەکەی ئەمجارەیان بۆ 3 ڕۆژە کە لە بەیانی زووی ئەمڕۆوە ، 4لشەمە تاکو سەعات 8 بەیانی ڕۆژی شەمە بەردەوام دەبێت .  تا ئێستا 28 ڕۆژ ئەم دکتۆرانە مانیان گرتووە هەروەها بڕیاریشە لە ساڵی نوێشدا 9 ڕۆژی دیکە مان بگرن ، کە یەکەم مانگرتنیان لە ڕۆژی 3ی مانگی داهاتووەوە دەستپێدەکات .

دکتۆرەکان بڕیاریان داوە بەردەوام بن لە مانگرتندا تا ئەو کاتەی داخوازیەکانیان دێتە دی .

18/12/2023

ئاشکرایە کە نەوەی نوێ بە هەر هۆکارێك بێت  زۆر زیاتر لە نەوەکانی پێش سەردەمی خۆیان بە تەنگ ژینگەوە دێن ، هەر لەبەر ئەمەشە کە سەراپای ئەو پرۆتێست و خۆپیشاندان و چالاکی ڕاستەوخۆیانەی کە لە هەر شوێنێک دەکرێن ئەوانن کە سەرپەرشتی دەکەن و ڕێکیدەخەن و ئەنجامیشی دەدەن.

پرسی ژینگە و کارایی دانەوەی پیسبوونی بە بەکارهێنانی سووتەمنی بەردین بووەتە پرسێکی سەرەکی .  زانکۆکانی بریتانیا هەندێکیان لە لایەن ئەو کۆمپانیا زەبەلاحانەی نەوت و غازەوە هاوکارییان دەکرێت ، هەندێکی دیکەشیان لە لایەن ئەو بانقانەی کە سپۆنسەر ئەو کۆمپانیانە دەکەن و قەرزێکی باشیان بە هەل و مەرجێکی باشیا پێدەدەن، کۆمەکیان دەکرێت .

لە ئێستادا وردە وردە زانکۆکان لە ژێر فشاری خۆێندکارەکانیاندا دەستیان بە  هەنگاونانی  باش کردوو لە بڕینی ئەو پەیوەدنییەدا . 

زانکۆی کامبریج کە زانکۆیەکی پۆشی دانپێانراوی دونیایە پەیوەندی 200 ساڵەی لەگەل بانقی بارکەلیز ، کە بانقێکی زۆر گەورەیە  هەڵپەسێررا لەبەر ئەوەی ئەم بانقە ڕەتی ئەوە دەکاتەوە کە کۆمەك و دەسگرۆیی بە پرۆژەی نوێی نەوت و غاز نەکات .

 زانکۆکە ئاماژەی بەوەشکردووە، ” لەگەڵ دەرفەتەکاندا دەگەڕێت بۆ دۆزینەوەی بەرهەمە داراییەکان کە پارەی فراوانکردنی سووتەمەنی بەردینی نادەن ” وەک بەشێک لە “ستراتیژی پەیوەندیکردنی ئامانجی پلەی سفرێتی لەگەڵ کەرتی بانکیدا“.   خوێندکاران و کارمەندانی کامبریج داوای قەرزدەرێکی سەوزتریان [ دۆستی ژینگە] کردووە و زانکۆکە پێشتر بەڵێنی داوە تا ساڵی  2030 3.5 ملیار پاوەندەکەی لە هەموو وەبەرهێنانە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆکان لە سووتەمەنی بەردینیدا لابدات.   مامۆستایەکی کۆلێژ بە ڕۆژنامەی  فاینانشیاڵ تایمزی وتووە: “ ئێمە مامەڵە لەگەڵ کەسانێک دەکەین کە پێدەچێت سەرکردەی سبەینێ بن”. “وە گەورەترین نیگەرانییەکانیان گۆڕانی کەشوهەوایە.”

هەرچەندە بانقی بارکلیز بۆ چەندین سەدە پارەی دارایی بۆ زانکۆکە دابینکردووە، بەڵام بەپێی ڕاپۆرتێکی تۆڕی چالاکیی دارستانە باراناوییەکان، بانکی نێودەوڵەتی لە نێوان ساڵانی 2016 بۆ 2022دا زۆرترین پارەی ئەوروپی بووە بۆ سووتەمەنی بەردینی.

لە مانگی ئەیلولدا زانکۆی لیدز پەیوەندی و حساباتی خۆی گۆڕی  بۆ بانقی لۆیدز چونکە ” کەمترین وەبەرهێنانی سووتەمەنی بەردینی هەیە لە هەریەکێک لە بانکە گەورەکانی بەریتانیا“.

زاهیر باهیر

16/12/2023

وەکو پێشتر چەندجارێك بە پۆست و بە وتار ڕوونمکردۆتەوە کە پرسی کۆتاییهاتنی ئازادییەکانی بریتانییەکان لە سەرەتای کۆتاییاندایە .

بە گوێرەی بەشی حەوتەمی یاسای ڕێکخستنی گشتی ساڵی 2023 هەر چالاکییەك قەدەغە دەکات کە ڕێگری بکات لە چاپخانەی ڕۆژنامە، وێستگەی کارەبا، دەرهێنان یان شوێنی دابەشکردنی نەوت و گاز، بەندەر، فڕۆکەخانە، هێڵی ئاسن یان ڕێگاوبانەکان ” بە هەر ڕادەیەک ئەو چالاکییانە بەکاربهێنرێن یان کاربکەن”، لەگەڵ سزای ئەگەری 12 مانگ زیندانیکردندا.

چالاکوانێکی گروپی ‘ جەست ستۆپ ئۆیەڵ ‘ دوای ئەوەی کە بەشداری لە خۆپیشاندانێکی هێواش  و خاو و ئاشتیانەدا کردووە لەسەر شەقامێکی لەندەن، ڕۆژی 5شەمە ،14/12 ، ماوەی شەش مانگ زیندانی کرا. چالاکوانەکە ناوی ستیڤن جینگێلی تەمەن 57 ساڵدا ، ئەمەش  یەکەم زیندانیکردنە بەپێی یاسایەکی نوێ بە بیانوی ئەوەی  هەر کەسێک بە ڕێگایەکدا/ شەقامێکدا بڕوات، بەرپرسیارە لە لێپێچینەوە بەهۆی “دەستوەردان لە ژێرخانی سەرەکی نیشتمانی“.

گروپی ‘ جەست ستۆپ ئۆیەڵ ‘ ڕایگەیاندووە،  ستێڤن یەکێک بوو لە نزیکەی 40 لایەنگری گروپەکەیان  کە نزیکەی 30 خولەکیان بەسەربردووە لە ڕێپێوانکردن لەسەر شەقامی  هۆلۆوەی لە باکووری لەندەن نزیکەی کاتژمێر 4ی ئێوارەی 12ی ئەم مانگە.

گروپی  جەست ستۆپ ئۆیل لە ساڵی 2022ەوە بانگەشەی ئەوە دەکات کە حکومەتی بەریتانیا هەموو بەرهەمهێنانی سووتەمەنی بەردینی نوێ ڕابگرێت. “تاکتیکەکانی گەریلا” وەکو هەڵمەتێك،  لەلایەن وەزارەتی ناوخۆوە ئاماژەی پێکراوە کە ئەو گروپە و چالاکییەکانیان وەکو  توند و تیژی و دژ بەبەرژەوەندی نیشتمانی بە پەڕلەمان ناسێرا و ئەوانیش ئەم یاسا نوێیەیان کان دەرکردووە و کەوتە بەجێهێنانەوە.

لە هەڵمەتی چالاکییەکانیاند کە زیاتر نیشاندانی ناڕەزایەتی  بووە لە شێوەی  ڕێپێوانی خاودا کە لەلایەن گروپەکەوە لەو کاتەوەی چالاکی دەکەن  تا ئێستا 470 لە لایەنگرانی گروپەکە 630 جار دەستگیرکراون، کە نزیکەی نیوەی ئەو دەستگیرکردنانە بەپێی یاسا نوێیەکەیە.

وتەبێژی کەمپەینەکە وتی: “بەشی 7ی یاسای نەزمی گشتی 2023، یاسایەکە کە لەلایەن لۆبی سووتەمەنی بەردینیەوە داڕێژراوە، لە مانگی نیساندا لەلایەن ‘ پریتی پەتەلەوە’  کۆنەو وەزیری پۆلیس و ناوخۆ، پێشکەشکرا، و ‘دەستوەردان لە بەکارهێنان یان بەڕێوەبردنی ژێرخانی سەرەکی نیشتمانی’ دەگرێتەوە.  پێدەچێت ئەم حکومەتە ئێستا ڕۆیشتن بە ڕێگاکەدا/ های وەیەکاندا، ڕۆیشتن لەسەر ڕێگای گشتی های وەی کردبێتە کارێکی نایاسایی کە شایەنی زیندانییە.  وتیشی، پێش ئەوەی ئەوانەی پلانیان بۆ کوشتنمان هەیە و بەردەوامن  چەند باوک زیندانی دەکرێن؟ نەوت و غازی نوێ ملیۆنان لەسەر ملیۆنان ماڵ و بژێوی ژیانیان لەدەست دەدەن.  لەلایەن حکومەتەوە، لەلایەن سیاسەتمەدارە شکستخواردووەکانەوە، لەلایەن پۆلیسەوە پارێزراون، ئەوانەی جینۆساید دەکەن بەردەوامن لە ڕۆیشتنن بە ئازادیی، ئەوانەی ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر کوشتنەکان دەکوژرێن.  تۆ لە چ بەرەیەکیانی؟”

گرتن و زیندانیکردنی چالاکوانان ، بە زیندانی سیاسی دەدەرێنە قەڵەم ، کەواتە لە ولاتانی ئەوروپاشدا زیندانی سیاسی هەیە کە ئەمە ڕەتی ئەو ڕاگەیاندنە بێ بنەمایەی سیاسییەکان و پۆلیس و هەموو ئەوانەشی کە بەرگری لە سیستەمی لیبراڵ و نیولیبراڵ دەکەن کە گوایە  لەم وڵاتانەدا زیندانی سیاسی نییە و تەنها ئەوانە زیندانین کە ‘ تاوان’ ئەنجام دەدەن ، بەڵام گەر لەوە بکۆڵینەوە دەرەدەکەوێت کە بەشێکی زۆر لەوانەی  کە بەندن، ڕیشەی گرتنەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سیاسەتی دەوڵەتمەداران و پۆلیس و ئابووریناسان لیبراڵ .

شاخەوان

14/12/2023

لە چەند وانەیەکدا بە گرنگییەوە باسی ژینگەم بۆ خوێندکارەکان کردووە و هەمیشەش لاموایە کە یەکەمین پرسێکە کە کە دەبێت بیری لێبکەینەوە و وەڵاممان هەبێت بۆی، ئەمڕۆ یەکێک لەو خۆێندکارانە کە هۆشیارییەکی زۆری دەربارەی دۆخی ژینگە هەبوو لە سایەی سیستمی چاوچنۆکانەی سەرمایەداریدا، پێشنیاری بینینی فیلمێکی ئەنیمەیشنی بۆ کردم بەناوی (The Lorax).. لە تەک سوپاسی زۆرم بۆ پێشنیارەکەی، بەڵام ئێجگار گرنگە بۆ تێگەیشتن لەوەی کە بەسەر ژینگەدا دێت.

ئەم فیلمە ژیانێکی(لە ڕوواڵەتدا) ئێجگار جوان پیشان دەدات لە کۆمەڵگەیەکدا بەهۆی سەرمایەدارییەوە، هەموو شتێک سیمایەکی رازاوە و جوانی هەیە، تەنانەت جوانتر لەوەی کە سروشت خۆیی پێوە بادەدات.. کۆشک و سیتی و باڵەخانەی سەردەمییانە، شەقام و خزمەتگوزاری زۆر و رووبەری سەوزایی گەورە.. بەڵام هیچ شتێک سروشتی نییە.. کەواتە هیچ شتێکیش بەخۆڕایی نییە.. لەو شارۆچکەیەدا تەنانەت هەوا-ش بۆ هەناسەدان کڕین و فرۆشتنی پێوە دەکرێت.

سروشت دراو ناناسێت، ئەو ژینگەیەیە کە هەموو شتێکمان بە بێ بەرامبەر پێدەبەخشێت.. بۆ ئەوەی نرخ لەسەر شتەکان دابنێین و سیستمی سەرمایەداری زۆرتر بمانهاڕێت، ئەبێت ئەو ژینگە سروشتییە خۆڕاییە بشێوێنرێت، بە قەولی کارڵ مارکس (سەرمایەداری هیچ درەختێک بەپێوە ناهێڵێت، مەگەر بۆ ئەوە بیهێڵێتەوە کە سێبەرەکەی بدات بە کرێ) ئیشی سەرمایەداری لە بنەڕەتەوە ئەوەیە کە سروشتی خۆڕایی بگۆڕێت بۆ کاڵای بازرگانی.

شارۆچکەکە لەسەر وێرانەی ئەو دارستانە بونیادنراوە کە بە مەبەستی بەرهەمهێنانی کاڵای (سنید) کۆی درەختەکانیان لەناو برد.. پاش ئەو سەرمایەگوزارییە، کاتێک کە درەختەکان نامێنن، کێ لەو زانا و کۆمپانیانە باشتر دەردەکەوێت کە دەتوانن ئۆکسجین بەرهەم بهێنن و بیفرۆشنەوە؟.. سەرمایەداری خەریکی داهێنان و خزمەتگوزاری ناوازەیە کە دەشێت رزگارمان بکات لەو ژیانە سەختەی، کە هەر بۆ خۆی سەختییەکانی بەرهەمهێناوە..

زەمانێک لە کانیاوەکان ئاوی سازگار هەڵدەقوڵی و بینمان پێوەدەنا، ئێستا بە دەبە دەیکڕین، ئەو رۆژگارە نزیکە کە ئۆکسجینیش بکرێتە دەبەوە رەنگە(مرۆڤەکان حەز بە کڕینی هەر شتێک بکەن کە لە دەبەدا دەفرۆشرێت*).. ئەو زەمانە دوور نییە، رەنگە تا فیلمێک، دووانی تر بەرهەمدەهێنرێت لەسەر دۆخەکە، دۆخەکە خۆی بگاتە سەرمان.

ئەگەر پیاو چەندجارێک سەرکێشی بکات، رەنگە لەبەر ئەوەبێت کە پیاوە، بەڵام ئەگەر شێتانە بەردوامبوو لەسەری، لەبەر ئەوەیە کە سەرنجی کچێک ڕابکێشێت!..

(ئۆدری) کچێکی شۆخ و شەنگە و لەسەر هاوسەرگیریەکەی مەرجێکی گرانی هەیە، هەرکەس بتوانێت درەختێکی زیندووی بۆ بهێنێت، ئەوا بەختی ئەوەی دەبێت کە ببێتە هاوژینی.. خۆشەویستی (تێد) بۆ ئۆدری بەو رادەیەیە کە گوێ بە هیچ رێگا و بەربەستێک نەدات و سەرکێشی بەوە بکات و لە ئەنجامیشدا توانی تۆوی درەختی (ترۆفێڵا)ی دەست دەست بکەوێت و بیپیتێنێ و بەم هۆیەشەوە هەم ئۆدی بەدەستهێنا، هەم دونیای سروشتیی ژیانەوە و سەرمایەداری کۆتایی پێهێنایەوە.

ئێستا ئیتر ژینگەی سروشتی شارۆچکەی (سنیدڤێڵ) گەراوەتەوە دۆخی پێش سەرمایەداری. The End.. فیلمەکە کۆتایی هات.

بەڵام چی ئەگەر ئەو کارەساتە لەبیر بکەین و دیسان بووار بدەینەوە بە سیستمی سەرمایەداری بۆ ئەوەی ژیان ژینگەی خۆڕایی سروشت بکاتەوە بە مەکینەدا و بیکاتەوە بە کاڵای بازاڕ؟

ئەسکەندەری مەکدۆنی شارەکەی دیۆجین (سینۆپ)ی خاپور کردبوو، بەڵام لەبەر رێزی زۆری بۆ (دیۆجینی سینۆپی)، جارێک پێیدەڵێت: دیۆجین؛ ئەگەر داوا بکەیت شاری سینۆپت بۆ دروستدەکەمەوە! دیۆجین لە وەڵامدا دەڵێت: نا، چونکە دڵنیام ئەسکەندەرێکی تر دێتەوە و دیسان خاپوری دەکاتەوە.

لە کۆتاییدا سینۆپ دروست کرایەوە، هەزاران شاری تریش دروستکران.. بەڵام چ گەرەنتییەک هەیە کە وەک موسڵ و کۆبانێ و غەزە و شارەکانی تر ئەسکەندەرەکان هەڵنەکوتنەوە سەری و خاپوری نەکەن؟

رزگاربوونمان لە چەشنێک لە سەرمایەداری و سپاردنی ژیانمان بە چەشنێکی تری سەرمایەداری، لە چەشنێک دەسەڵاتەوە بۆ چەشنێکی تر، لە چەشنە حیزبێکەوە بۆ حیزبێکی تر.. رەنگە بۆ ماوەیەکی کورت ئاریشەکانی ژیانمان کەم بکاتەوە، بەڵام هیچ نییە جگە لە دووبارە سەیرکردنەوەی فیلمی (The Lorax).

…………………………………………………

* لە گفتوگۆیەکی ناو فیلەمکەوە

14/12/2023

خۆپیشاندەران ڕێگای خێرای لۆس ئەنجلۆسیان داخست وەک بانگەوازێک بۆ ئاگربەستی غەززە.  لەو خۆپیشاندانەدا 75 کەس دەستگیرکران کە شەش هێڵی هاتوچۆیان گرتووە. بەڵام لەبری هاوکاری و پاڵپشتی شۆفێرانی سەیارەکانی دیکە و هەروەها هەندێك لە خەڵکی دیکە   هەوڵیان دەدا خۆپیشاندەران لە ڕێگاکە لادەن بە ڕابکێشنیان بێ گوێ دانە هیچ ڕێنماییەکی تەندروستی و ڕەچاوکردنی بارودۆخی کەسانی ڕاکێشراو.

هەر ئاواش بەشێکی قەرەباڵغی ڕێگای ئازادیان لە ناوەندی شارەکەدا داخست. ئەمەی کە ڕوی دا دوێنی ، ڕۆژی 4شەمە بوو لە بەرەبایاندا کە بەسەدەها کەس  لەسەر ڕێگای ژمارە 110 کۆبوونەوە، بەهۆیەوە هاتوچۆ لە کاتی هاتووچۆی بەیانیاندا بۆ زیاتر لە کاتژمێرێک پەكخرا هاوکاتیش ڕووبەڕووبوونەوەی جەستەیی توندوتیژانە لە لایەن  گەشتیاران ئەوانەی کە دەچوون بۆ سەر کار ڕووی دا کە  هەوڵیان دەدا خەڵک لە ڕێگاکە لابەرن.

. خۆپیشاندانەکە هەر شەش هێڵی هاتوچۆی بەرەو باشووری داخست، ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی مەجدانەوەی سەیارەی وەستاو بۆ چەند کیلۆمەترێك.

گروپەکە لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاندووە “ناتوانین ڕێگە بدەین بازرگانی وەک هەمیشە بەردەوام بێت، چونکە فەلەستینییەکان بەبێ هۆکارێك دەکوژرێن …بۆیە ڕێگای ئازادمان داخستووە”  لە گرتەیەکی ڤیدیۆیی کە لەلایەن ڕۆژنامەنووسانەوە لە شوێنی ڕووداوەکە گیراوە، دەرکەوتووە کە شۆفێران هەوڵی دوورخستنەوەی خۆپیشاندەران دەدەن لەسەر ڕێگاکە و ڕاکێشان و ڕاکێشانی خۆپیشاندەران لەکاتێکدا خۆپیشاندەرانی دیکە دەستوەردان دەکەن.

Some commuters began physically pushing and grappling protesters on the 110 freeway.

Protestors calling for a ceasefire in Gaza shutdown the 110 freeway in Los Angeles during rush hour pic.twitter.com/potoqPtVmA

— Sergio Olmos (@MrOlmos) December 13, 2023

جیهان نۆرمەن

13/12/2023

کەپیتالیزم بە سروشتی، بوونێکی پر لە ناکۆکی و ململانێ و جیاوازی بەرهەمهێنانە لە نێوان مرۆڤەکان و کۆمەڵە کۆمەڵایەتی و کولتورییەکاندا، وە هەمیشە لە هەوڵداندایە، بە رێگای مێکانیزمی حوکم کردنەوە، ئەو ناکۆکی و جیاوازییانە بپۆشێ. باشترین شێوازی بەرێوەبردن بۆ سەرمایەداری، شێوازی دیمۆکراتییە! لە فۆرمی دیمۆکراتیدا کرێکار بە پێی یاساو سیستەمی دەنگدان و هەڵبژاردن، یەکسانە بە سەرمایەدار و پاشاو دەستەڵاتداران! واتە دیمۆکراتی پێکگونجانی هەموو لە یەکنەچوون و هەموو دژ بە یەکێکە لە ژێر باڵی دکتاتۆرییەتی دەستەڵاتی وەهمی ماف و ئازادی هاووڵاتیاندا!

لای سیستەمی دیمۆکراتی هیچ کێشە نییە کە دەوڵەمەندو هەژار هەیە، کە دەستەڵاتدارو بێدەستەڵات هەیە، کە دەستەیەک، کە زمانێک، کە بەرژەوەندییەک زاڵترە بە سەر ئەوانی تردا، لە کاتێکدا کە هەموو یەکسانن و ئازادن لەو فرسەتەی بۆیان ئامادەکراوە کە وەک کۆیلەی کار، کە وەک کۆیلەی سەرمایە، خۆیان بە باشترین شێواز بفرۆشن لە پێناوی بە دەستهێنانی پلەو سامانێکی زیاتردا!

هەوڵدان بۆ چارەکردنی کێشە کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسیەکان لە سەر بنەمای ماف و سەربەستی لە چوارچێوەی سیستەمی دیمۆکراتی سەرمایەدا، وەک هەوڵدان وایە بۆ چارەکردنی نەخۆشێک کە تووشی مەلاریاو لەرزووتا بووە بە داپۆشینی لە ژێر لێفەیەکی گەرمدا!

چارەی کێشەی کەم دەرامەتی و بێکاری و بێلانەی و جەنگ و پەناهەندەیی و ژێرخستنی زمان و کولتور و رەگەزو جەندەرەکان بە ئامێری دیمۆکراسی سەرمایە ناکرێ. بە پێچەوانەوە، تا سەرمایە ماتۆری کۆمەلگەی مرۆڤایەتی بێت، نەک ئەو کێشانە چارە ناکرێن، بەڵکو رۆژ بە رۆژ زیاتر پەرەدەسێنن و بەرفراوانتر دەبن.

بێکاری بەرهەمی زۆربوونی کارە نەک کەم بوونی کار، نەبوونی بەرهەمی زۆربوونیە، نەک کەمبوونی، بێدەستەڵاتی و ژێرخستنی کۆمەڵەکان، بەرهەمی زۆربوونی دەستەڵات و زاڵبوونییە نەک کەمبوونیان، بێلانەیی بەرهەمی بێجێگایی و کەم بەرەیی نییە، بەڵکو بە پێچەوانەوە بەرهەمی زۆربوونییەتی، زۆربوونی پەناهەندە بەرهەمی نەبوونی یاساو پاراستن و حوکومەت نییە، بەڵکو بەرهەمی زۆربوونیانە، نەخۆشی زۆربووە،نەک لە بەر کەمی دەرمان، بەڵکو لە بەر زۆری دەرمان، تاوان زۆر بووە، نەک لە بەر نەبوونی پۆلیس و سزا، بەڵکو لە بەر زۆربوونیان، …

بەمجۆرە دواکەوتن بەرهەمی پێشکەوتنە، جەنگ بەرهەمی ئاشتی کۆمەڵایەتییە. ئاشتی کۆمەڵایەتی، واتە ئەو بارووزرووفەی کە کۆیلەکان کاردانەوەی چینایەتیان نییە دژ بە دەستەڵاتداران و چەوسێنەرانیان. ئەو بارووزرووفەی کە کۆیلەکان بوونەتە خۆراک و داردەست بۆ بەرژەوەندی ئیدیۆلۆژی و سیاسی دوژمنەکەیان!

لە ئەمرۆدا ئیدیۆلۆژی ماف و سەربەستی دیمۆکراسی سۆشیال دیمۆکرات و چەپەکان، لە تەک ئیدیۆلۆژی ناسیۆنالیزمدا کاریگەری زۆریان هەیە لە سەر شێواندنی رێبازی بزووتنەوەی پێکەوەژیانی سەرتاسەری کۆمەکی و ئازاد دژ بە سەرمایەو دژ بە دەوڵەتی چەوساوەکانی جیهان!

دوژمنی چەوساوەکان تەنها دەستەڵاتداران نییە، بەڵکو ئەوانەش کە لە نێویاندا، بە بەرگی سۆشیالیستی و بە بەرگی ئازادیخوازی ژەهری وەهمی وەدەستهێنانی ئازادی و یەکسانی پەخش دەکەن بە بێ لەناوبردنی کاریکرێگرتەو سیستەمی بەرهەمهێنانی سەرمایە! هەرئەوانەش هەوڵ ئەدەن جیاوازی رەگەزو زمان و نەتەوەو کولتور لە سایەی سیستەمی دیمۆکراتی سەرمایەدا چارەبکەن!

بە کورتییەکەی چارەی هیچ کێشەیەکی کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی لە سنوری سیستەمی کاریکرێگرتەدا ناکرێ!

یا سەرمایەو دەوڵەت، یا کۆمەلگەی کۆمەکی و ئازادی مرۆڤەکان!

10/12/2023

ڕاپۆرتێکی نوێ ئاماژە بەوە دەکات کە لۆکداون لە کاتی کۆرۆنادا “کاریگەری کارەساتبار”ی لەسەر پەیکەری کۆمەڵایەتی بەریتانیا هەبووە و زۆرێك لە دانیشتوانی ژیانیان لەسەردەمی قەیرانە داراییەکەی 2008 ئێستا باشتر نییە

بە گوێرەی لێکۆڵینەوەیەکی  the centre-right thinktank the Centre for Social Justice (CSJ).  دامەزراوەی ڕاستی بیرمەندیانەی ناوەندی کاروباری کۆمەڵایەتی (CSJ)، وڵاتەکە مەترسی ئەوەی لەسەرە کە بگەڕێتەوە ناو دابەشکارییەکانی سەردەمی ڤیکتۆریا، کە بەهۆی فراوانبوونی بۆشایی نێوان ڕەوتی سەرەکی و هەژارترینەکانی کۆمەڵگادا دیارە.  سەنتەرەکە دەڵێت، نزیکەی 13.4 ملیۆن کەس ژیانێک بەسەر دەبەن کە بەهۆی تێکچونی شیرازەی خێزانییەوە، نەتوانینی دانی کرێ، خراپی خانووبەرە، نەخۆشی درێژخایەن و تاوانکارییەوە کاریگەرییان لەسەرە.

ڕاپۆرتی کۆمیسیۆنی کاروباری کۆمەڵایەتی CSJ بە ناوی دوو نەتەوەوە دۆخی هەژاری لە بەریتانیا دەچوێنێت ، باس لەوە دەکات کە زۆرترین کەسانی بێبەش [ مەحرومەکان]  لە بەریتانیا لە 15 ساڵ لەمەوبەر باشتر نین.  هەروەها دەڵێت کە لۆکداون لە کاتی پەتاکەدا  “کاریگەرییەکی کارەساتبار”ی لەسەر پەیکەری کۆمەڵایەتی میللەت هەبووە، بەتایبەتی بۆ ئەوانەی کە دەوڵەمەند نەبوون، کە کەلێنی نێوان ئەوانەی پێیان دەوترێت “هەبووەکان” و “نەبووەکان” بە فراوانی کرایەوە.

ڕاپۆرتەکە دەڵێت: لە کاتی لۆکداوندا:

+  پەیوەندییەکان کە بە ژمارەی تەلەفونەوە کراوە بۆ  یارمەتی،  دەستدرێژی خێزانی  بە ڕێژەی 700% بەرزبوونەتەوە.

+  نەخۆشی دەروونی لە گەنجان لە یەک لە هەر نۆ کەس بووە.

+  ئەو نەخۆشییە  یەک لە شەش و نزیکەی چارەکێک لە منداڵە گەورەکاندا بوو.

+ ئامادەنەبوون لە قوتابخانەدا [ غاییی] بە ڕێژەی 134% بازدانی بەخۆیەوە بینی؛.

+1.2 ملیۆن کەسی دیکە چوونەتە سەر یارمەتییەکانی کە بۆ ئەوانەی کە هێشتا لە تەمەنی کارکردندان و ئەو یارمەتییە وەردەگرن.

+ لە 86% کەسی زیاتر داوای یارمەتییان کردووە بە هۆکاری ئالوودەبوونەوە.

+  زیندانییەکان ڕۆژانە بۆ ماوەی 22.5کاتژمێر زیندانی دەکران.

+ پێشتر  شەش کەس لە هەر 10 کەس دەڵێن ناوچەکەیان کوالیتی ژیانی باشییان هەبووە، بەڵام ئەمە بۆ کەمتر لە دوو لە پێنج کەس دوای لۆکداون دابەزیوە.

+ بیست ساڵ لەمەوبەر، تەنها یەک لە هەر نۆ منداڵێک هەڵسەنگێندرابوو کە کێشەیەکی تەندروستی دەروونیی هەیە . ئەو ژمارەیە لە ڕێگای  کلینیکیەوە ناسراوە.  ئێستا ئەو ژمارەیە یەک لە هەر پێنج کەسێکە. بۆ ئەوانەی تەمەنیان لە نێوان 17-19 ساڵدان  ژمارەکە سەرکەوتوە بۆ یەك لە چوار کەس .

+ ئەگەر ئەمانە بەردەوام بن، ڕاپۆرتەکە باس لەوە دەکات کە تا ساڵی 2030 زیاتر لە یەک لە هەر چوار منداڵی تەمەن پێنج بۆ 15 ساڵ کە ڕەنگە 2.3 ملیۆن منداڵیان هەبێت، دەتوانن تووشی نەخۆشی دەروونی بن.

 ئەندی کوک، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری سەنتەری دادپەروەری کۆمەڵایەتی دەڵێت: ئەم ڕاپۆرتە خوێندنەوەیەکی قووڵ ناڕەحەت دەکات.  ئاماژەی بەوەشکردووە، “سیاسەتی لۆکداون  بەنزینی بەسەر ئەو ئاگرەدا ڕشت کە پێشتر لە ژیانی بێبەشترین خەڵکدا هەبووە، تا ئێستا کەسیش پلانێکی پێشکەش نەکردووە کە لەگەڵ قەبارەی کێشەکاندا بگونجێت”.

زاهیر باهیر

07/12/2023

پاش 22 مانگ شەری وێرانیکاری و بەکوشتدانی دەیەها هەزار لە سەربازان و خەڵکانی مەدەنی و ئاوارەبوونی چەند ملیۆن کەس و خاپورکردنی نزیکەی هەموو بەشە خزمەتگوزارییەکانی ئۆکرانیا، ئێستا ناتۆ و ئەمەریکا نایشارنەوە کە مەترسی تێشکانیان لە جەنگەکەی نێوانی ناتۆ و ڕوسیادا هەیە.

سەرۆکی ناتۆ ستۆڵتنبێرگ، Jens Stoltenberg ، ڕۆژی شەمە، 02-12، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی ئەڵمانی کەناڵی ARD وتی: ” شەڕەکان بە قۆناغ پەرەدەسەنن.… دەبێت لەکاتی باشی  و خراپیدا پشتیوانی ئۆکرانیا بکەین.“  درێژەی بە قسەکانی داسو وتی  “پێویستە ئامادەش بین  بۆ هەواڵی ناخۆش”، هۆشداری زیاتری دا و وتی.: ئەمە لە کاتێکدا کە کیێڤ بەردەوامە لە بەرگریکردن لە دژی لەشکرکێشی سەرتاسەری ڕووسیا.

لێدوانەکانی ئەو لە کاتێکدایە کە هاوپەیمانانی ڕۆژئاوا مشتومڕ لەسەر تەقەمەنی و یارمەتییە داراییەکان بۆ ئۆکرانیا دەکەن، کە هەندێك لە وڵاتان کەمتر دەربەستن و هەندێکی تریشیان بە هۆکارێك لە هۆکارەکان هاوکاریکردنی زیاتری ئۆکرانیا هەر ئاوا ئاسان نابینن .  هەروەها مۆسکۆ هەنگاوی زیادکردنی سەربازەکانی ناوە.  ڤلادیمێر پوتین سەرۆکی ڕوسیا ڕۆژی هەینی فەرمانێکی واژۆکرد بۆ زیادکردنی ژمارەی سەربازەکان بە ڕێژەی نزیکەی 170 هەزار سەرباز بۆ کۆی گشتی یەک ملیۆن و 300 هەزار سەرباز.

هاوکاتیش جەنڕاڵێکی باڵای ئۆکرانیا دانی بەوەدا ناوە کە بەرەنگاربوونەوەی دەستدرێژی ڕووسیا گەیشتووەتە بنبەست و ئاسۆی “پێشکەوتنێکی قووڵ و باش” بەدوور دەزانرێت.

لە لایەکی دیکەوە جۆ بایدن لە ململانێیەکی گەورەدایە لەگەڵ کۆنگریس، لایەنە کۆمارییەکان دا بۆ دابینکردنی پارە و چەك و تەقەمەنی بۆ ئۆکرانیا، لەبەرئەوەی کە زۆرێك لە پیاوانی کۆنگریس دژ بەوەن و لەگەڵ قسەکەی ترامپ-دان کە هەمیشە دەیوت ” یەکەم ئەمەریکا” واتە لە هەموو شتێکدا دەبێت ڕەچاوی ئەمەریکا بکرێت.

لە ئێستادا لە لایەن کۆشکی سپییەوە هەوڵێکی زۆر دەدرێت سەبارەت بە دەربازبوون لە بەهانەی وەستانی هاوکارییەکانی ئەمەریکا بۆ ئۆکرانیا چونکە دەبێت کۆنگریس ڕەزامەندی لەسەر بدات . کۆشکی سپی ڕۆژی دووشەممە هۆشدارییەکی بەپەلەی ئاراستەی کۆنگرێس کرد و پێشبینی کرد کە ئۆکرانیا بەم زووانە زەمینەی لە شەڕی خۆیدا لە دژی ڕووسیا لەدەست دەدات بێ ئەوەی جارێکی دیکە یارمەتی دارایی لەلایەن ئەمریکاوە پێ بدرێتە.

 شالاندا یۆنگ ، Shalanda Young ، بەڕێوەبەری فەرمانگەی بەڕێوەبردن  و بودجە وتی: “دەمەوێت ڕوونی بکەمەوە بەبێ کردەوەی کۆنگرێس، تا کۆتایی ساڵ، سەرچاوەکانمان تەواو دەبێت بۆ کڕینی چەک و ئامێری زیاتر بۆ ئۆکرانیا و دابینکردنی ئامێر لە کۆگا سەربازییەکانی ئەمریکا . “  ئەمە ناوەرۆکی نامەکەی یۆنگ بوو بۆ سێنەتەرەکانی کۆنگرێس.  ئاماژەی بەوەشکردووە، “هیچ کارێکی ئەفسوناوی بۆ دابینکردنی ئەم ساتەوەختە لەبەردەستدا نییە.  ئێمە پارەمان تەواو بووە – و نزیکە لە کاتمان”.

ئەم نامە ئاگرینەی شالاندا یۆنگ پێشینەی هەبوو، ئەویش لە 5ی مانگی ئۆکتۆبەردا کۆشکی سپی داوای لە کۆنگرێس کرد کە پڕۆژە یاسایەکی تەواوکەری بودجەی 106 ملیار دۆلار پەسەند بکات کە هاوکاری ئۆکرانیا و ئیسرائیل و هاوپەیمانەکانی لە هیندستان و زەریای هێمن دەکات و لە هەمان کاتدا ئاسایشی سنووریش بەهێز دەکات.  بەڵام ئێستا دانوستانە دوولایەنەکان لەسەر ئەو پڕۆژە یاسایە وەستاون.

لە نامەکەیدا، یۆنگ  پێشبینی کردووە کە”  لەدەستدانی پاڵپشتی دارایی ئەمریکا، ئۆکرانیا لە بەرەکانی شەڕدا بەچۆکدا دەهێنیت، نەک تەنها ئەو دەستکەوتانەی ئۆکرانیا بەدەستی هێناوە دەخاتە مەترسییەوە، بەڵکو ئەگەری سەرکەوتنە سەربازییەکانی ڕووسیا زیاد دەکات“

هەر لەم سات و وەختەشدا سەرۆك ژێلێنیسکی لە لایەن جۆ بایدنەوە داوای لێکرابوو کە قسە بۆ سێنەتارەکانی ئەمەریکا بکات تاکو ڕاستەوخۆ لە خۆیەوە بیبیستن کە شەڕەکە لە چ قۆناخێکی مەترسیدایە.  بەڵام دوێنێ، 06/12 ، لە دیمانەیەکدا ژێلێنسکی سەرۆکی ئۆکرانیا پەیامەکەی / قسەکردنەکەی بۆ سێنەتارەکانی ئەمەریکا هەڵوەشاندەوە کە بە تەما بوو داوای بڕێکی نوێ لە هاوکاری و کۆمەك بۆ ئۆکرانیا بکات بۆ جەنگەکەی لەگەڵ ڕوسیادا. ئەمە لە کاتێکدا کە کۆنگریس هاوکاری دەیەها ملیار دۆلاری بۆ ئۆکرانیا هەڵوەشاندەوە.

گەلێکمان دەمانزانی کە ناتۆ لە ئەم جەنگەدا دەدۆڕێت ، گەرچی دۆڕوای سەرەکی هاووڵاتیانی ئۆکرانیا و  ڕوسیایە،  و لە کۆتاییدا دەبێت سازش بۆ پوتین بکات.  من یەکێك بووم لەو کەسانە کە لە ناوەڕاستی مانگی ئازاری 2022 دا بە وتارێکی درێژ پاش توێژینەوەیەك لەسەر باری ئابووری ڕوسیا و ئەوروپا و ئەمەریکا ئاماژەم بە تێشکانی ناتۆ کردووە .

ناتۆ و ئەمەریکا وایان دەزانی بە دەستپێکردنی شەڕەکە ، یەك: پرۆتێست و ڕاپەڕین لە ڕوسیادا ڕوودەدات . دوو: سوپای ڕوسی دێتە قوڵایی ئۆکرانیا و دەوروبەری کییڤ ، ئەو کاتە گەمارۆ دەدرێن و هەڵگەڕانەوەی بەشێك لە سوپاکەی ڕوسیا مسۆگەرە و  تێشکانیان شتێکی حەتمی دەبێت . سێ : ناچاربوونی یا ناچارکردنی پوتین بە بەکارهێنانی چەکی ناوکیی ،  کە هەر دەستی کردەوە ئەو کاتە ئەمان لە ماوەی چەند خولەکێکدا هەموو ڕوسیای بەسەردا خاپوور دەکەن.

ئەمە لێکدانەوەی ئەوان بوو ، خۆ ئەگەر بەهانە و پاساوی چەنگەکە ئەوە بێت کە خۆیان دەیانووت ئەوە بێ گومان دەزگە سیخوڕییەکانی ئەمەریکا و بریتانیا و ئەوروپا و ناتۆ ناشیترین و نەزانترین بوون و  ئەحمەقییەتی سیاسەتمەدا و دەوڵەتمەدارەکانیش هەر وەکو چۆن توێژنەوەی نادروستیان هەبوو و بە هەڵەداچوون لە ئەفغانستان و عێراق و سوریا و تەنانەت ڤێنزویلاشدا ، هەر ئاواش لە شەڕی ڕوسیادا.

بەڵام ڕەنگە مەبەستی  ئەو پاساوە فەرمیانە و هێنانەوەی بەڵگە و بڕێکی زۆر لە زانیارییەکانی هەڵگیرسانی شەڕ  تەنها بۆ گەمژاندنی ئێمەی ” هاووڵاتیانێن”  بووبێت، دەنا لە پشتی پەردەوە پلانی داڕێژراوی پتەو تر هەبوو .  ئەویش هەر هەڵگیرسانی جەنگ / شەڕ یەکێكە لە هۆکارە سەرەکییەکانی مانەوەی خۆیان و هەناردەکردنی قەیرانە ناوخۆییەکانیان و لەباربردن و شکستهێنان بە بزوتنەوەی کرێکاران و چەوساوەکانی وڵاتەکانیان .

ئەوەی ئاشکرایە ئێمە لەگەڵ دەوڵەتەکان و سیاسەتمەدارەکاندا هەمیشە لەشەڕداین، شەڕی تەسكکردنەوەی ئازادییەکانمان، شەڕی بەرزبوونەوەی تێچوی ژینمان ، شەڕی خراپکردنی بارودۆخی دەرونیمان و زۆری تر .  ئەمانە لەدۆخی بە ناو ئاشتیدا کە لە پاڵیا دەکرێت پەتایەکیشمان وەکو پەتای کۆرۆنا بۆ دروست بکەن ، یاخود قەیرانێکی داراییمان بۆ دروست بکەن، ڕوودەدات .  خۆ لە دۆخی شەڕییشدا ئەوە ئاشکرایە تەواوی زیندەوەرانی دوولاقی ئەم سەرزەمینە لانی کەم جارێك  جەنگیان دیووە کە چ کارەساتێكیان بۆ دەهێنێت. 

 

06/12/2023

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ کە لە ڕۆژنامەی گاردیاندا بڵاوکراوەتەوە بە هۆی لاوازی گەشەی ئابووری و کەلێنی گەورەی نایەکسانییەوە ستاندەری ژیانی دانیشتوانی بریتانیا هاتۆتە خوارەوە بە بەراورد بە گەلێك لە وڵاتانی دیکەی ئەوروپا.

ئەو ڕاپۆرتە دەلێت لە ماوەی ئەم 15 ساڵەدا واتە لە ساڵی قەیرانە داراییەکەی 2008وە تێکڕای خێزانەکانی بەریتانیا بە بەراورد بە کەنەدا و ئۆسترالیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا و هۆڵندە بە بڕی 8،300 پاوەند خراپترن لەوان.  

ڕاپۆرتەکە دەڵێت  بەریتانیا لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکان و سەرەتای 2000ەکاندا لە وڵاتانی بەرهەمدارتری وەک فەرەنسا و ئەڵمانیا و ئەمریکادا بووە، بەڵام  پێشکەوتنەکان لە دوای قەیرانی دارایی ساڵی 2008ەوە بەرەو پێچەوانە ڕۆیشتوون.

ئەگەر بەریتانیا بتوانێت کەلێنی تێکڕای داهات و نایەکسانی لەگەڵ ئەم وڵاتانەدا دابخات، ئەوە ڕاپۆرتەکە نیشانی دەدات کە ماڵە ئاساییەکان بە ڕێژەی 25% (8،300 پاوەند) باشتر دەبن، لەگەڵ زیادبوونی داهات بە ڕێژەی 37% بۆ هەژارترین خێزانەکان.

ڕاپۆرتەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، تێکڕای مووچە دوای لەبەرچاوگرتنی هەڵاوسانی پارە زیاتر نەبووە لە پێش داڕمانی بانکیی 15 ساڵ لەمەوبەر.  ئەگەر مووچە بەو خێراییەی پێش ساڵی 2008 بەردەوام ببویایە، ئەوا بە گوێرەی ڕاپۆرتەکە  تێکڕای مووچەی ئەمڕۆ 43 هەزار پاوەند دەبوو لە بریتانیا نەک 32 هەزار و 300 پاوەند. بە تیشک خستنە سەر کەلێنی ئەدای کارکردن لەگەڵ وڵاتانی دەوڵەمەندی بەراوردکراو، ڕاپۆرتەکە دەریخستووە کە ماڵە هەژارەکان لە بەریتانیا ئێستا 4،300 پاوەند خراپترن لە هاوتا فەرەنسی و ئەڵمانییەکانیان، ئەمەش وایکردووە کە لە کە لە هەوڵی دەستەویەخەدان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانی تێچووی ژیان.