بەرگی یەکەم، بەشی یەکەم
[وەرگێڕانی ماشینی]
ڕۆژی ١٥ی ئابی ١٨٨٩ بوو، ڕۆژی گەیشتنم بە شاری نیویۆرک. تەمەنم بیست ساڵ بوو. هەموو ئەو شتانەی لە ژیانمدا ڕوویانداوە تا ئەو کاتە ئێستا لە دوای من بەجێمابوون، وەک جلێکی کۆن فڕێدرابوون. جیهانێکی نوێ لە پێشمەوە بوو، سەیر و ترسناک. بەڵام گەنجی و تەندروستی باش و ئایدیاڵێکی پڕ لە سۆزم هەبوو. هەرچییەکی نوێ بۆ من لە پێشە بوو من بڕیارمدا بێ وەستان چاوم پێی بکەوێت.
چەندە باش ئەو ڕۆژەم لەبیرە! یەکشەممە بوو. شەمەندەفەری وێست شۆر، هەرزانترین، کە تەنها توانای کڕینی من بوو، لە ڕۆچێستەری نیویۆرکەوە منی هێنابوو، کاتژمێر هەشتی بەیانی گەیشتبووە ویهاوکن. لەوێشەوە بە کەشتی هاتمە شاری نیویۆرک. لەوێ هیچ هاوڕێیەکم نەبوو، بەڵام سێ ناونیشانم هەڵگرتبوو، یەکێکیان خاڵۆزایەکی خێزاندار، یەکێکیان خوێندکارێکی گەنجی پزیشکی کە ساڵێک پێشتر لە نیو هێڤن ناسیبووم، لەکاتێکدا لە کارگەیەکی کۆرست لەوێ کارم دەکرد، یەکێکیشیان ناونیشانی فرێهایت کە ئەڵمانی بوو توێژینەوەیەکی ئەنارشیستی کە لەلایەن یۆهان مۆستەوە بڵاوکراوەتەوە .
هەموو کەلوپەلەکانم لە پێنج دۆلار و جانتایەکی بچووکی دەستی پێکهاتبوو. ئامێری دورینەکەم کە یارمەتیم بدات بۆ سەربەخۆیی، وەک جانتا پشکنینم کردبوو. بێ ئاگام لە مەودای شەقامی چل و دووی ڕۆژئاوا تا باوەری، کە خاڵۆزام لێی دەژیا و بێ ئاگام لە گەرمای وزەبەخشی ڕۆژێکی نیویۆرک لە مانگی ئابدا، بە پێ دەستم پێکرد. شارێکی گەورە چەند سەرلێشێواو و بێکۆتایی بەلای تازەهاتوودا دەردەکەوێت، چەندە سارد و نادۆستانە!
دوای ئەوەی چەندین ئاراستە و چەواشەکاریم پێگەیشت و زۆرجار لە چوارڕێیانە سەرلێشێواوەکاندا وەستام، لە سێ کاتژمێردا لە گەلەری وێنەی خاڵۆ و مامم نیشتمەوە. ماندوو و گەرم، سەرەتا هەستم بە سەرسوڕمانی خزمەکانم نەکرد لە هاتنی چاوەڕواننەکراوم. داوایان لێکردم لە ماڵەوە خۆم دروست بکەم، نانی بەیانییان پێدام و دواتر پرسیاریان لێکردم. بۆچی هاتمە نیویۆرک؟ ئایا بە دڵنیاییەوە لەگەڵ هاوسەرەکەمدا شکابووم؟ پارەم هەبوو؟ بەنیازی چی بووم؟ پێم گوترا کە بێگومان دەتوانم لەگەڵیان بمێنمەوە. – بۆ کوێی تر دەتوانیت بچیت، ژنێکی گەنج بە تەنیا لە نیویۆرک؟ بە دڵنیاییەوە، بەڵام دەبوو یەکسەر بەدوای کارێکدا بگەڕێم. بازرگانی خراپ بوو، تێچووی ژیانیش زۆر بوو.
هەموویم بیست وەک ئەوەی لە خەواڵووییدا بێت. زۆر ماندوو بووم لە گەشتە بێداریەکەی شەوەکەم و پیاسە دوور و درێژەکەم و گەرمای خۆر کە لە ئێستاوە بە توندی دەڕژایە خوارەوە. دەنگی خزمەکانم لە دوورەوە دەنگیان دەدا، وەک زەق و زەنگی مێش و خەواڵووم دەکرد. بە هەوڵێک خۆمم ڕاکێشا. دڵنیام کردن کە نەهاتووم خۆم بەسەریاندا بسەپێنم؛ هاوڕێیەکم کە لە شەقامی هێنری دەژیا چاوەڕێی دەکردم و دەمخستە سەر. تەنیا یەک ئارەزووم هەبوو – دەرچوون، دوور لە دەنگە چەقەڵ و ساردەکان. جانتاکەم بەجێهێشت و ڕۆیشتم.
ئەو هاوڕێیەی من بۆ دەربازبوون لە “میوانداری” خزمەکانم داهێنابووم، تەنیا ناسیاوێکی کەم بوو، گەنجێکی ئەنارشیست بوو بە ناوی ئەی سۆلۆتارۆف، کە ڕۆژێک لە نیو هێڤن گوێم لە وتارەکانی بوو. ئێستا دەستم کرد بە دۆزینەوەی. دوای گەڕانێکی زۆر خانووەکەم دۆزیەوە، بەڵام کرێچیەکە ڕۆیشتبوو. دەرگاوانەکە کە سەرەتا زۆر زەق بووەوە، دەبێ سەرنجی بێهیوایی منی دابێت. ئاماژەی بەوەشکردووە، بەدوای ئەو ناونیشانەدا دەگەڕێت کە خێزانەکە لەکاتی گواستنەوەیان بەجێیان هێشتووە. لە ئێستادا بە ناوی شەقامەکەوە هاتەوە، بەڵام ژمارەیەک نەبوو. من دەبوو چی بکەم؟ چۆن سۆلۆتارۆف لە شارە فراوانەکەدا بدۆزینەوە؟ بڕیارمدا لە هەموو ماڵێکدا بوەستم، سەرەتا لە لایەکی شەقامەکە، پاشان لە لایەکی دیکە. سەرەوە و خوارەوە، شەش پلیکانە، بە پێ ڕۆیشتم، سەرم لێدەدا، پێم ماندوو بوو. ڕۆژە ستەمکارەکە بەرەو کۆتایی دەچوو. لە کۆتاییدا کاتێک خەریک بوو واز لە گەڕانەکە بهێنم، لە شەقامی مۆنتگۆمێری، لە نهۆمی پێنجەمی خانوویەکی خانووبەرەدا کە لە مرۆڤایەتیدا دەکوڵێت، ئەوم دۆزیەوە.
ساڵێک بەسەر یەکەم دیدارمان تێپەڕیبوو، بەڵام سۆلۆتارۆف منی لەبیر نەکردبوو. سڵاوەکەی وەک هاوڕێیەکی کۆن و گەرم و گوڕ بوو. پێی وتم شوقە بچووکەکەی لەگەڵ دایک و باوکی و برا بچووکەکەیدا هاوبەشە، بەڵام دەتوانم ژوورەکەیم هەبێت؛ چەند شەوێک لەگەڵ هاوخوێندکارێکی دەمایەوە. دڵنیای کردمەوە کە هیچ کێشەیەکم نابێت لە دۆزینەوەی شوێنێک؛ لە ڕاستیدا دوو خوشکی دەناسی کە لەگەڵ باوکیان لە فلاتێکی دوو ژووریدا دەژیا. بەدوای کچێکی تردا دەگەڕان کە پەیوەندییان پێوە بکات. دوای ئەوەی هاوڕێ نوێیەکەم چای و هەندێک کێکی جوولەکە بە تامی کە دایکی نانخواردنی پێدام، باسی ئەو کەسە جیاوازانەی بۆ کردم کە ڕەنگە چاوم پێی بکەوێت، چالاکییەکانی ئەنارشیستە ییدیشییەکان و بابەتی سەرنجڕاکێشی دیکە. من سوپاسگوزاری خانەخوێیەکەم بووم، زۆر زیاتر بۆ خەمی دۆستانە و هاوڕێیەتییەکەی نەک بۆ چا و کێکەکە. ئەو تاڵییەی لەبیرم چوو کە ڕۆحی پڕ کردبووم لەسەر ئەو پێشوازییە دڕندانەیەی خزم و کەسوکاری خۆم پێیاندام. نیویۆرک چیتر وەک ئەهریمەنێک نەدەهاتە بەرچاو کە لە کاتژمێرە بێکۆتاکانی پیاسەکردنی ئازاربەخشەکەمدا بەناو باوەریدا دەرکەوتبوو.
دواتر سۆلۆتارۆف بردمی بۆ کافێی ساکس لە شەقامی سۆفۆلک، کە وەک ئاگاداری کردمەوە، بارەگای ڕادیکاڵ و سۆسیالیست و ئەنارشیستەکانی ئیست ساید بوو، هەروەها بارەگای نووسەر و شاعیرە گەنجەکانی ییدیش بوو. ئەو تێبینی کرد: “هەموو کەسێک لەوێ کۆدەبێتەوە“؛ ” خوشکەکانی مینکین بێ گومان لەوێ دەبن.”
بۆ کەسێک کە تازە لە یەکدەنگی شارۆچکەیەکی پارێزگای وەک ڕۆچێستەر دوورکەوتبووەوە و دەمارەکانی لە گەشتێکی شەوانەدا لە ئۆتۆمبێلێکی گیراودا لە لێواردا بوون، بە دڵنیاییەوە ئەو دەنگە دەنگ و گێژاوەی کە لە ماڵی ساکس پێشوازییان لێکردین زۆر ئارامکەرەوە نەبوو. شوێنەکە لە دوو ژوور پێکهاتبوو و پڕ بوو. هەمووان قسەیان دەکرد و ئاماژەیان دەکرد و مشتومڕیان دەکرد، بە زمانی ییدیش و ڕووسی، هەریەکەیان کێبڕکێیان لەگەڵ ئەوی دیکەدا دەکرد. خەریک بوو لەم تێکەڵاوییە سەیر و سەمەرەی مرۆڤدا زاڵ بم. ئەسکۆرتەکەم دوو کچیان لەسەر مێزێک دۆزیەوە. بە ناوی ئانا و هێلین مینکین ناساندیان.
ئەوان کچە کارکەری جوولەکە ڕووسی بوون. ئانا کە گەورەتر بوو، نزیکەی تەمەنی خۆم بوو؛ هێلین ڕەنگە هەژدە ساڵان بێت. زۆری نەخایاند گەیشتینە لێکتێگەیشتنێک سەبارەت بە ژیانم لەگەڵیان و دڵەڕاوکێ و نادڵنیاییم کۆتایی هات، سەقفێکم بەسەر سەرمدا بوو؛ هاوڕێم دۆزیبووەوە. ئیتر جێگەی نوستن لە ماڵی ساکس گرنگ نەبوو. دەستم کرد بە هەناسەدانی ئازادتر، کەمتر هەست بە نامۆیی بکەم.
لە کاتێکدا ئێمە چوار کەس ژەمی ئێوارەمان دەخوارد و سۆلۆتارۆف ئاماژەی بە کەسە جیاوازەکانی ناو کافێیەکە دەکردم، لەناکاو گوێم لە دەنگێکی بەهێز بوو کە بانگی دەکرد: “ستیکی زۆر گەورە! کوپێک قاوە زیادە!” سەرمایەی خۆم ئەوەندە بچووک بوو و پێویستی بە ئابووری ئەوەندە زۆر بوو کە بەو ئیسرافییە ڕواڵەتییە سەرم سوڕما. جگە لەوەش سۆلۆتارۆف پێی وتبووم کە تەنیا خوێندکار و نووسەر و کرێکاری هەژار موکلیفی ساکسن. پێم وابوو ئەو کەسە بێباکانە دەتوانێت کێ بێت و چۆن دەتوانێت ئەو جۆرە خواردنە بکڕێت. “ئەو خواردنخۆرە کێیە؟” پرسیم. سۆلۆتارۆف بە دەنگی بەرز پێکەنی. “ئەوە ئەلێکساندەر بێرکمانە . دەتوانێت بۆ سێ کەس بخوات. بەڵام بە دەگمەن پارەی پێویستی هەیە بۆ خواردنی زۆر. کاتێک هەیبوو، ساکس لە پێداویستییەکانی دەخوات. من پێت دەناسێنم.”
ژەمەکانمان تەواو کردبوو، چەند کەسێک هاتنە سەر مێزەکەمان بۆ ئەوەی لەگەڵ سۆلۆتارۆف قسە بکەن. پیاوی ئەو ستیکە گەورەیە هێشتا وەک ئەوەی چەند هەفتەیەک برسی بووبێت، خەریکی کۆکردنەوەی بوو. هەر کە خەریک بوو بڕۆین، نزیک بووەوە و سۆلۆتارۆف پێی ناساند. لە کوڕێک زیاتر نەبوو، بەزەحمەت هەژدە ساڵ بوو، بەڵام مل و سنگی زەبەلاحێکی هەبوو. چەناگەی بەهێز بوو، زیاتر بەهۆی لێو ئەستوورەکانییەوە دیار بوو. دەموچاوی خەریک بوو توند بێت، بەڵام بۆ پێشەوەی بەرز و خوێندەوار و چاوە زیرەکەکانی. گەنجێکی ئیرادەدار، بیرم دەکردەوە. لە ئێستادا بێرکمان تێبینی بۆ کردم: “جوان مۆست ئەمشەو قسە دەکات. دەتەوێت بێیت بۆ گوێگرتن لێی؟“
پێم وابوو چەندە نائاساییە کە هەر لە یەکەم ڕۆژی نیویۆرکدا چانسی ئەوەم هەبێت بە چاوی خۆم سەیر بکەم و گوێم لە ئەو پیاوە ئاگرینە بێت کە ڕۆژنامەکانی ڕۆچێستەر وەک کەسایەتی شەیتان، جنۆکەیەکی خوێنڕێژ وێنایان دەکرد! من پلانم دانابوو کە ماوەیەک دواتر سەردانی مۆست بکەم لە ئۆفیسی ڕۆژنامەکەی، بەڵام ئەوەی کە دەرفەتەکە بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو خۆی بخاتەڕوو، هەستێکی پێبەخشیم کە شتێکی نایاب خەریکە ڕوودەدات، شتێک کە بڕیار لەسەر تەواوی ڕەوتی ژیانم بدات .
لە ڕێگای هۆڵەکەدا زۆر لە بیرکردنەوەکانمدا سەرقاڵ بووم و نەمتوانی گوێم لە زۆربەی ئەو گفتوگۆیە بێت کە لە نێوان بێرکمان و خوشکەکانی مینکین دەگوزەرا. لەناکاو تووشی کۆسپ بووم. دەبوو بکەوتمایە ئەگەر بێرکمان قۆڵی منی نەگرتبا و منی هەڵنەگرتبا. بە گاڵتەجاڕیەوە وتی: ژیانتم ڕزگار کردووە. خێرا وەڵامم دایەوە: هیوادارم ڕەنگە ڕۆژێک بتوانم هی تۆ ڕزگار بکەم.
شوێنی کۆبوونەوەکە هۆڵێکی بچووک بوو لە پشت ساڵۆنێکەوە، کە مرۆڤ دەبوو تێیدا تێپەڕێت. قەرەباڵغ بوو بە ئەڵمانی و خواردنەوە و جگەرەکێشان و قسەکردن. زۆری نەخایاند جۆناسان مۆست هاتە ژوورەوە. یەکەم سەرنجم لەسەری، سەرنجی بێزاری بوو. باڵای مامناوەند بوو، سەرێکی گەورەی بە قژی خۆڵەمێشی و چەقەڵەوە تاجی سەری بوو؛ بەڵام دەموچاوی بەهۆی شلبوونەوەی ڕواڵەتی چەناگەی چەپەوە لە فۆرم دەرچوو. تەنیا چاوەکانی ئارامکەرەوە بوون؛ شین و هاوسۆزی بوون.
وتارەکەی ئیدانەکردنی سووتێنەری بارودۆخی ئەمریکا بوو، تەنزێکی گازگرتن بوو لەسەر نادادپەروەری و دڕندەیی زلهێزە باڵادەستەکان، قسەیەکی سۆزدار بوو بەرامبەر بەو کەسانەی کە بەرپرسیار بوون لە کارەساتی هایمارکێت و لەسێدارەدانی ئەنارشیستەکانی شیکاگۆ لە تشرینی دووەمی ١٨٨٧. بە شێوەیەکی قسەخۆش و وێنەکێشانە قسەی دەکرد. وەک ئەوەی بە سیحر، شێواوییەکەی نەما، نەبوونی جیاوازی جەستەیی لەبیرکرابێت. پێدەچوو گۆڕاوە بۆ هەندێک هێزی سەرەتایی، ڕق و خۆشەویستی، هێز و ئیلهام دەدرەوشێتەوە. ڕەوتی خێرای قسەکانی و مۆسیقای دەنگی و ژیرییە بریقەدارەکەی، هەموویان یەکتریانگرت و کاریگەرییەکیان بەرهەمهێنا کە نزیک بوو لە سەرکوتکردن. تا قووڵاییەکانم وروژاندم.
لەناو ئەو قەرەباڵغییەدا گیربووم کە بە پەلە بەرەو سەکۆکە دەڕۆیشتن، خۆمم لە پێش مۆستەوە بینیەوە. بێرکمان لە نزیکمەوە بوو و منی ناساند. بەڵام من لە وروژاندن و دەمارگیریدا داماو بووم، پڕ بووم لەو گێژاوەی هەست و سۆز کە قسەکانی مۆست لە مندا وروژاندبوو.
ئەو شەوە نەمتوانی بخەوم. دیسانەوە بە ڕووداوەکانی ساڵی ١٨٨٧دا ژیام، بیست و یەک مانگ بەسەر هەینی ڕەشی ١١ی تشرینی دووەمدا تێپەڕیبوو، کاتێک پیاوەکانی شیکاگۆ تووشی شەهیدبوونیان بوون، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەموو وردەکارییەک لەبەردەم دیدگاکەمدا ڕوون بووەوە و کاریگەری لەسەرم هەبوو وەک ئەوەی ڕوویدابێت دوێنێ. من و هێلێنا خوشکەکەم لە ماوەی دادگاییکردنەکەیاندا، سەرنجمان لەسەر چارەنووسی ئەو پیاوانە بووبوو. ئەو ڕاپۆرتانەی لە ڕۆژنامەکانی ڕۆدچێستەردا هاتبوون، بەهۆی ئەو ڕەخنەیانەی کە دیار بوو، ئێمەیان توڕە و سەرلێشێواو و دڵتەنگ کرد. توندوتیژی ڕۆژنامەوانی، ئیدانەکردنی تاڵی تۆمەتباران، هێرشکردنە سەر هەموو بیانییەکان، هاوسۆزی ئێمەی بۆ قوربانیانی هایمارکێت گۆڕی.
ئێمە لە ڕۆچێستەر زانیبووین کە گرووپێکی سۆسیالیستی ئەڵمانی هەیە کە ڕۆژی یەکشەممە لە هۆڵی جێرمانیا دانیشتنەکانیان ئەنجام دەدا. دەستمان کرد بە بەشداریکردن لە کۆبوونەوەکان، خوشکە گەورەکەم هێلێنا تەنها لە چەند بۆنەیەکدا و منیش بە بەردەوامی. کۆبوونەوەکان بەگشتی ناسەرنجڕاکێش بوون، بەڵام هەڵهاتنێکیان لە مات و مات و خۆڵەمێشی بوونی ڕۆچێستەرم پێشکەش دەکرد. لەوێ مرۆڤ لانیکەم شتێکی جیاواز لە قسەی هەمیشەیی سەبارەت بە پارە و بازرگانی بیست و مرۆڤ کەسانی ڕۆح و بیرۆکەی ناسی.
یەکشەممەیەک ڕاگەیەندرا کە وتاردەرێکی بەناوبانگی سۆسیالیستی لە نیویۆرکەوە بەناوی یۆهانا گرێی وتار دەدات لەسەر ئەو کەیسە کە ئەوکاتە لە شیکاگۆ دادگایی دەکرا. لە ڕۆژی دیاریکراودا من یەکەم کەس بووم لە هۆڵەکەدا. ئەو شوێنە زەبەلاحە لە سەرەوە بۆ خوارەوە لەلایەن ژن و پیاوی بە تامەزرۆییەوە قەرەباڵغ بوو، لە کاتێکدا دیوارەکانی بە پۆلیس هێڵکاری کرابوون. پێشتر هەرگیز لە کۆبوونەوەیەکی وا گەورەدا نەبووم. جەندرمەکانم لە سانت پترسبۆرگ بینیبوو کە کۆبوونەوە بچووکەکانی خوێندکاران بڵاودەکردەوە. بەڵام ئەوەی کە لەو وڵاتەی کە گەرەنتی ئازادی قسەکردنی دەکرد، ئەفسەرانی چەکدار بە یانە درێژەکان دەبێ داگیرکاری کۆبوونەوەیەکی ڕێک و پێک بکەن، منی پڕکرد لە سەرسوڕمان و ناڕەزایەتی.
زۆری نەخایاند سەرۆک سەرۆکی پەرلەمانی ڕاگەیاند. ژنێکی تەمەن سی ساڵان بوو، کاڵ و زاهید دەرکەوت، چاوی گەورەی ڕووناکی هەبوو. بە جددییەکی زۆرەوە قسەی دەکرد، بە دەنگێک کە بە چڕی دەلەرزی. شێوازی ئەو منی سەرقاڵ کرد. پۆلیس و ئامادەبووان و هەموو شتێکی ترم لەبیر کرد. من تەنیا ئاگاداری ئەو ژنە لاوازە بووم کە جل و بەرگی ڕەش بوو، تۆمەتبارکردنی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو هێزانەی کە خەریک بوو ژیانی هەشت مرۆڤ لەناو ببەن، هاوار دەکرد.
تەواوی وتارەکە پەیوەندی بە ڕووداوە ورووژێنەرەکانی شیکاگۆوە هەبوو. سەرەتا بە گێڕانەوەی پاشخانی مێژوویی دۆسیەکە دەستی پێکرد. ئەو باسی ئەو مانگرتنە کرێکارییانەی کرد کە لە ساڵی ١٨٨٦ لە سەرانسەری وڵاتدا سەریان هەڵدا، بەهۆی داواکاری ڕۆژێکی کارکردنی هەشت کاتژمێری. ناوەندی بزووتنەوەکە شیکاگۆ بوو و لەوێدا ململانێی نێوان زەحمەتکێشان و سەرۆکەکانیان چڕ و تاڵ بوو. کۆبوونەوەی کارمەندانی مانگرتووی کۆمپانیای مەککۆرمیک هارڤێستەر لەو شارەدا لەلایەن پۆلیسەوە هێرش کرایە سەر؛ ژن و پیاو لێیان دراوە و چەند کەسێک کوژراون. بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بەو توڕەییە کۆبوونەوەیەکی جەماوەری لە ٤ی ئایار لە گۆڕەپانی هایمارکێت بانگهێشت کرا. لەلایەن ئەلبێرت پارسۆنس و ئاگۆست سپایس و ئەدۆلف فیشەر و کەسانی دیکەوە قسەیان لەسەر کرا و بێدەنگ و ڕێک و پێک بوو. ئەمەش لەلایەن کارتەر هاریسۆن، سەرۆکی شارەوانی شیکاگۆوە پشتڕاستکرایەوە، کە بەشداری کۆبوونەوەکە بوو بۆ ئەوەی بزانێت چی ڕوودەدات. سەرۆکی شارەوانی، ڕازی بوو کە هەموو شتێک باشە، ڕۆیشت و بەو مانایە کاپتنی قەزاکەی ئاگادار کردەوە. خەریک بوو هەور دەبوو، بارانێکی سووک دەستی بە بارین کرد و خەڵکەکە دەستیان کرد بە بڵاوبوونەوە، تەنها چەند کەسێکیان مابوونەوە لە کاتێکدا یەکێک لە دوا وتاردەرەکان قسەی بۆ ئامادەبووان دەکرد. پاشان کاپتن وارد بە یاوەری هێزێکی بەهێزی پۆلیس لەناکاو لەسەر گۆڕەپانەکە دەرکەوت. فەرمانی دا کۆبوونەوەکە دەستبەجێ بڵاوبکرێتەوە. سەرۆک وەڵامی دایەوە: “ئەمە کۆبوونەوەیەکی فەرمانڕەوایە“، پۆلیس کەوتە سەر خەڵک و بێ بەزەییانە چەقۆی لێدا. پاشان شتێک لە هەوادا هەڵفڕی و تەقیەوە و ژمارەیەک ئەفسەری پۆلیس گیانیان لەدەستدا و دەیان پۆلیسیش برینداربوون. هەرگیز دڵنیا نەبووەتەوە کە تاوانباری ڕاستەقینە کێیە و وادیارە دەسەڵاتداران هەوڵێکی کەمیان داوە بۆ دۆزینەوەی. لەبری ئەوە دەستبەجێ فەرمان بۆ دەستگیرکردنی هەموو وتاردەرانی کۆبوونەوەی هایمارکێت و ئەنارشیستە دیارەکانی دیکە دەرچوو. تەواوی ڕۆژنامەگەری و بۆرژوازیلە شیکاگۆ و هەموو وڵاتەکە دەستیان کرد بە هاوارکردن بۆ خوێنی زیندانییەکان. هەڵمەتێکی ڕاستەقینەی تیرۆر لەلایەن پۆلیسەوە ئەنجامدرا، کە لەلایەن کۆمەڵەی هاوڵاتیانەوە هاندانی ئەخلاقی و داراییان پێدرا بۆ ئەوەی پلانە کوشتنەکەیان بەرەوپێش ببەن بۆ دەرهێنانی ئەنارشیستەکان لە ڕێگاکە. عەقڵی گشتی بەو چیرۆکە دڕندانەیانەی کە ڕۆژنامەکان لە دژی سەرکردەکانی مانگرتنەکە بڵاویان دەکردەوە، هێندە هەڵسابوو، دادگاییکردنی دادپەروەرانە بۆیان بوو بە مەحاڵ. لە ڕاستیدا دادگاییکردنەکە خراپترین چوارچێوەی لە مێژووی ئەمریکادا سەلماند. دەستەی سوێندخواردن بۆ سزادان هەڵبژێردرا؛ داواکاری گشتی ناوچە لە دادگای کراوەدا ڕایگەیاند کە تەنها ئەو کەسانەی دەستگیرکراون تۆمەتبار نین، بەڵکو “ئەنارشی لە دادگاییکردندایە” و بڕیارە لەناوببرێت. دادوەر چەندین جار لە کورسییەکە زیندانییەکانی ئیدانە کرد و کاریگەری لەسەر دەستەی سوێندخواردن هەبوو لە دژی ئەوان. شایەتحاڵەکان تیرۆر یان بەرتیلیان پێدرا، لە ئەنجامدا هەشت پیاو کە بێتاوان بوون لە تاوانەکە و بە هیچ شێوەیەک پەیوەندییان بەو تاوانەوە نەبوو، سزا دراون. دۆخی هاندەری عەقڵی گشتی و پێشوەختەی گشتی بەرامبەر بە ئەنارشیستەکان، لەگەڵ دژایەتییەکی تاڵی خاوەنکارەکان بۆ بزووتنەوەی هەشت کاتژمێری، ئەو کەشوهەوایەی پێکهێنا کە لە بەرژەوەندی کوشتنی دادوەری ئەنارشیستەکانی شیکاگۆ بوو. پێنج لەوانە —ئەلبێرت پارسۆنس، ئۆگست سپایس، لویس لینگ، ئەدۆلف فیشەر و جۆرج ئەنگێل — سزای مردنیان بەسەردا سەپێندرا بە هەڵواسینی؛ مایکل شواب و ساموێل فیڵدن مەحکوم بوون بە زیندانی هەتاهەتایی؛ نیبێ سزای پانزە ساڵ بەسەردا سەپێنرا. خوێنی بێتاوانی شەهیدانی هایمارکێت داوای تۆڵەسەندنەوەیان دەکرد.
لە کۆتایی وتارەکەی گرێیدا زانیم کە بە درێژایی ماوە چیم گریمانە کردبوو: پیاوەکانی شیکاگۆ بێتاوان بوون. دەبوو لەسەر ئایدیاڵەکەیان بکوژرێن. بەڵام ئایدیاڵیان چی بوو؟ یۆهانا گرێیک باسی پارسۆن و سیخوڕ و لینگ و ئەوانی دیکەی کرد وەک سۆسیالیست، بەڵام من بێ ئاگا بووم لە مانای ڕاستەقینەی سۆسیالیزم. ئەوەی لە وتاردەرانی ناوخۆیی بیستبووم، وەک ڕەنگاوڕەنگ و میکانیکی سەرسامی کردبووم. لە لایەکی ترەوە کاغەزەکان ئەم پیاوانەیان بە ئەنارشیست، بۆمبڕێژ ناو دەبرد. ئەنارکیزم چی بوو؟ هەمووی زۆر سەرلێشێواو بوو. بەڵام کاتم نەبوو بۆ بیرکردنەوەی زیاتر. خەڵکەکە خەریکی فایل بوون، منیش هەستام بۆ ئەوەی بڕۆم. گرێی و سەرۆک و کۆمەڵێک هاوڕێ هێشتا لەسەر سەکۆکە بوون. کاتێک ڕووم کردە ڕوویان، بینیم گرێی ئیشارەتی بۆ کردم. سەرم سوڕما، دڵم بە توندی لێیدا و پێم هەستی بە سرکە دەکرد. کاتێک لێی نزیک بوومەوە، دەستی گرتم و وتی: “هەرگیز ڕووخسارێکم نەبینیوە کە ڕەنگدانەوەی گێژاوی هەستەکانی وەک تۆ بێت. دەبێ بە چڕی هەست بەو کارەساتە نزیکە بکەیت. ئایا پیاوەکان دەناسیت؟” بە دەنگێکی لەرزۆکەوە وەڵامم دایەوە: “بەداخەوە نا، بەڵام هەست بە حاڵەتەکە دەکەم لەگەڵ هەموو ڕیشاڵێکدا و کاتێک گوێم لە قسەکانت بوو، وا پێم وابوو کە ئەوان دەناسم.” دەستی خستە سەر شانم. “هەستێکم هەیە کە لەگەڵ فێربوونی ئایدیاڵەکەیان باشتر دەیانناسیت، و دۆزی ئەوان دەکەیتە هی خۆت.”
لە خەودا بە پێ ڕۆیشتمەوە ماڵەوە. خوشکە هێلێنا پێشتر خەوتبوو، بەڵام ناچار بووم ئەزموونەکەم لەگەڵیدا باس بکەم. لە خەو هەڵسام و هەموو چیرۆکەکەم بۆ خوێندەوە، نزیکەی وشە بە وشە باسی وتارەکەم کرد. دەبێ زۆر دراماتیک بووبم، چونکە هێلێنا بە هاوارەوە گوتی: “شتێکی دیکە کە لەبارەی خوشکە بچووکەکەمەوە دەیبیستم ئەوەیە کە ئەویش ئەنارشیستێکی مەترسیدارە“.
چەند هەفتەیەک دواتر بۆنەیەکم بۆ ڕەخسا کە سەردانی خێزانێکی ئەڵمانی بکەم کە دەمناسییەوە. زۆر بە پەرۆشم بینی. کەسێک لە نیویۆرکەوە ڕۆژنامەیەکی ئەڵمانی بە ناوی Die Freiheit ی بۆ ناردبوو کە لەلایەن Johann Most ەوە سەرپەرشتی کرابوو. پڕ بوو لە هەواڵی ڕووداوەکانی شیکاگۆ. زمانەکە بە شێوەیەکی دادپەروەرانە هەناسەی بردم، ئەوەندە جیاواز بوو لەوەی کە لە کۆبوونەوە سۆسیالیستییەکان و تەنانەت لە قسەکانی یۆهانا گرێیدا بیستبووم. وا دیار بوو لاڤا بڵێسەی گاڵتەجاڕی و سووکایەتی و سەرپێچی لێدەدا؛ هەناسەیەکی قووڵی ڕق و کینەیەکی لەو زلهێزانە هەڵمژی کە تاوانەکەیان لە شیکاگۆ ئامادە دەکرد. دەستم کرد بە خوێندنەوە، Die Freiheit بە بەردەوامی. ئەو ئەدەبیاتەم نارد کە لە کاغەزەکەدا ڕیکلامی بۆ دەکرا و هەر دێڕێکم لەسەر ئەنارکیزم دەستم بکەوێت، هەموو وشەیەکم لەبارەی پیاوەکانەوە، ژیانیان، کارەکانیان خوارد. من لەبارەی هەڵوێستی قارەمانانەیان لە کاتی دادگاییکردن و بەرگرییە سەرسوڕهێنەرەکەیان خوێندەوە. جیهانێکی نوێم بینی کە لەبەردەممدا کرایەوە.
ئەو شتە ترسناکە کە هەمووان لێی دەترسان، بەڵام هیوایان دەخواست ڕوونەدات، لە ڕاستیدا ڕوویدا. چاپە زیادەکانی ڕۆژنامەکانی ڕۆچێستەر هەواڵەکەیان هەڵگرتبوو: ئەنارشیستەکانی شیکاگۆ هەڵواسرابوون!
ئێمە ورد بووین، من و هێلێنا، شۆکەکە بە تەواوی خوشکەکەمی بێزار کرد؛ تەنیا دەیتوانی دەستەکانی بپچڕێنێت و بە بێدەنگی بگری. من لە خەواڵووییدا بووم؛ هەستێکی بێهێزی بەسەرمدا هات، شتێکی زۆر ترسناک تەنانەت بۆ فرمێسکیش. ئێوارە چووینە ماڵی باوکمان. هەمووان باسی ڕووداوەکانی شیکاگۆیان دەکرد. من بە تەواوی خەریکی ئەوە بووم کە هەستم پێدەکرد وەک لەدەستدانی خۆم. پاشان گوێم لە پێکەنینە درشتەکەی ژنێک بوو. بە دەنگێکی زەق و زەق گاڵتەیەکی کرد: “ئەم هەموو ماتەمینییە لەبارەی چییەوەیە؟ پیاوەکان بکوژ بوون. باشە هەڵواسراون.” بە یەک بازدان لە قوڕگی ژنەکە بووم. پاشان هەستم کرد خۆم دڕاوەتەوە. کەسێک وتی: منداڵەکە شێت بووە. خۆم ئازاد کرد و پەرداخێک ئاوم لە مێزێکەوە گرت و بە هەموو هێزمەوە فڕێمدایە ناو دەموچاوی ژنەکەوە. گریام: “دەرەوە، دەرەوە، یان دەتکوژم!” ژنە ترساوەکە بۆ دەرگاکە دروستی کرد و منیش لە گریانێکدا کەوتمە سەر زەوی. منیش خرامە سەر جێگاکەم، زۆری نەخایاند کەوتمە خەوێکی قووڵەوە. بەیانیەکەی دیکە وەک نەخۆشییەکی درێژخایەن لە خەو هەڵسام، بەڵام دوور لە بێهێزی و خەمۆکی ئەو هەفتە خەمناکانەی چاوەڕوانی، بە شۆکی کۆتایی کۆتایی هات. هەستێکی جیاوازم هەبوو کە شتێکی نوێ و نایاب لە ڕۆحمدا لەدایک بووە. ئایدیاڵێکی گەورە، ئیمانێکی سووتاو، ئیرادەیەک بۆ ئەوەی خۆم تەرخان بکەم بۆ یادی هەڤاڵانی شەهیدم، دۆزی ئەوان بکەم بە هی خۆم، بۆ ئەوەی ژیانی جوان و مردنی قارەمانانەیان بە جیهان بناسێنم. یۆهانا گرێی پێغەمبەرانەتر بوو لەوەی کە ڕەنگە سایتەکە درکی پێکردبێت.
عەقڵم دروست بوو. من دەچوومە نیویۆرک، بۆ لای یۆهان مۆست. یارمەتیم دەدا خۆم بۆ ئەرکە نوێیەکەم ئامادە بکەم. بەڵام هاوسەرەکەم، دایک و باوکم — چۆن بڕیارەکەمیان بەدی دەهێنا؟
تەنها دە مانگ بوو هاوسەرگیریم کردبوو. سەندیکاکە دڵخۆش نەبووبوو. نزیکەی هەر لەسەرەتاوە تێگەیشتبووم کە من و هاوسەرەکەم لە جەمسەری پێچەوانەداین، هیچ شتێکی هاوبەشمان نییە، تەنانەت تێکەڵبوونی سێکسیشمان نییە. ئەو وەبەرهێنانە وەک هەموو ئەو شتانەی تر کە لەو کاتەوەی هاتمە ئەمریکا بەسەرمدا هاتبوو، زۆرترین نائومێدکەری سەلماندبوو. ئەمریکا، “خاکی ئازادەکان و ماڵی ئازاکان” — ئێستا چ مەسخەرەیەک بوو بەلامەوە! بەڵام چۆن لەگەڵ باوکم شەڕم کردبوو بۆ ئەوەی ڕێگەم پێبدات لەگەڵ هێلێنا بچمە ئەمریکا! لە کۆتاییدا من سەرکەوتنم بەدەستهێنابوو و لە کۆتاییەکانی کانوونی دووەمی ساڵی ١٨٨٥دا، من و هێلێنا سانت پترسبۆرگمان بەجێهێشتبوو بەرەو هامبۆرگ، لەوێ بە کەشتی هەڵمی ئێلبێ بەرەو خاکی بەڵێندراو ڕۆیشتین.
خوشکێکی دیکە چەند ساڵێک پێش ئێمە کەوتبوو، هاوسەرگیری کردبوو و لە ڕۆچێستەر دەژیا. چەندین جار نووسیبووی بۆ هێلێنا کە بێتە لای، کە تەنیایە. لە کۆتاییدا هێلێنا بڕیاری دابوو بچێت. بەڵام نەمتوانی پشتگیری لە بیری دابڕان لەو کەسە بکەم کە بۆ من تەنانەت لە دایکم زیاتر مانای هەبوو. هەروەها هێلێنا ڕقی لەوە بوو کە من بەجێبهێڵێت. ئەو ئەو خۆلێدانە تاڵەی دەزانی کە لە نێوان من و باوکمدا هەبوو. پێشنیاری کرد کە کرێی کرێم بدات، بەڵام باوکم ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر ڕۆشتنم. داوای لێبوردنم کرد، سواڵم کرد، گریام. لە کۆتاییدا هەڕەشەم کرد کە باز بدەم بۆ ناو نیڤا، دواتر ئەویش خۆى ڕازی بوو. بە بیست و پێنج ڕوبڵ تەیار بووم — هەموو ئەو شتانەی کە پیرەمێردەکە پێم دەدا — بێ پەشیمان ڕۆیشتم. لە سەرەتای بیرەوەریمەوە ماڵەوە خەفەتبار بوو، بوونی باوکم ترسناک بوو. دایکم لە کاتێکدا کەمتر توندوتیژی لەگەڵ منداڵەکاندا دەکرد، بەڵام هەرگیز گەرمییەکی زۆری نیشان نەدا. هەمیشە هێلێنا بوو کە سۆز و خۆشەویستی پێبەخشیم، کە منداڵیم پڕ دەکرد لە هەر خۆشییەک کە هەیبوو. بەردەوام لۆمەی باقی منداڵەکانی لە شان دەکرد. زۆر لێدان کە مەبەست لێی من و براکەم بوو، درا بە هێلێنا. ئێستا بە تەواوی پێکەوە بووین–کەس جیامان نەدەکردەوە.
ئێمە بە ستێرەیجەوە گەشتمان دەکرد، کە سەرنشینەکان وەک گامێش پێکەوە کۆدەبوونەوە. یەکەم بەرکەوتنم لەگەڵ دەریادا ترسناک و سەرنجڕاکێش بوو. ئازادی لە ماڵەوە، جوانی و سەرسوڕمانی فراوانییە بێکۆتاکان لە مەزاج و مەزاج و پێشبینییە ورووژێنەرەکانیدا کە خاکە نوێیەکە چی پێشکەش دەکات، خەیاڵمی وروژاند و خوێنی منی بە زەقبوونەوە نارد.
دوا ڕۆژی گەشتەکەمان بە زیندوویی دێتە مێشکم. هەمووان لەسەر سەکۆکە بوون. من و هێلێنا بە فشارەوە وەستاین بە یەکترەوە، بە بینینی بەندەرەکە و پەیکەری ئازادی کە لەناکاو لە تەمەکەدا دەردەچوو، سەرسام بووین. ئاه، لەوێ بوو، هێمای هیوا، ئازادی، دەرفەت! مەشخەڵەکەی بەرز ڕاگرت بۆ ئەوەی ڕێگەی وڵاتی ئازاد، پەناگەی ستەملێکراوانی هەموو خاکەکان، ڕووناک بکاتەوە. ئێمەش، من و هێلێنا، شوێنێکمان لە دڵی بەخشندەی ئەمریکادا دەدۆزییەوە. ڕۆحمان بەرز بوو، چاوەکانمان پڕ بوون لە فرمێسک.
دەنگە زەق و زەقەکان هاتنە ناو خەونەکانمانەوە. ئێمە لەلایەن کەسانی ئاماژەدەرەوە دەورە دراوین — پیاوی توڕە، ژنانی هیستریا، منداڵانی هاوارکەر. پاسەوانەکان بە زەقی پاڵیان دەناین بۆ ئەملا و ئەولا، هاواریان دەکرد فەرمانی خۆمان ئامادە بکەین، بگوازرێنەوە بۆ باخچەی قەڵا، کە شوێنی پاککردنەوەی کۆچبەران بوو.
دیمەنەکانی باخچەی قەڵا ترسناک بوون، کەشوهەواکە بارگاوی بوو بە دژایەتی و توندی. لە هیچ شوێنێک مرۆڤ نەیدەتوانی ڕووخسارێکی فەرمی هاوسۆزی ببینێت؛ هیچ بڕگەیەک بۆ ئاسوودەیی ئەو کەسانەی کە تازە هاتبوون، ژنە دووگیانەکان و منداڵە بچووکەکان نەبوو. یەکەم ڕۆژ لەسەر خاکی ئەمریکا شۆکێکی توندوتیژی سەلماند. یەک ئارەزوومان گرتبوو، بۆ هەڵهاتن لە شوێنە ترسناکەکە. بیستبوومان کە ڕۆچێستەر “شاری گوڵ“ی نیویۆرکە، بەڵام بەیانییەکی تاریک و ساردی مانگی یەک گەیشتینە ئەوێ. لینا خوشکەکەم کە قورس بوو لەگەڵ یەکەم منداڵیدا و خاڵە ڕەچەڵەک چاویان پێمان کەوت. ژوورەکانی لینا بچووک بوون، بەڵام ڕووناک و بێ پەڵە بوون. ژوورەکە بۆ هێلێنا ئامادەکرابوو و خۆم پڕ بوو لە گوڵ. بە درێژایی ڕۆژ خەڵک دەهاتنە ژوورەوە و دەچوونە دەرەوە — خزمەکان کە هەرگیز نەمناسیبوو، هاوڕێی خوشکەکەم و هاوسەرەکەی، دراوسێکان. هەموویان دەیانویست ئێمە ببینن، بۆ ئەوەی گوێیان لە وڵاتی کۆن بێت. ئەوان جولەکە بوون کە لە ڕووسیا ئازاری زۆریان چەشتبوو؛ تەنانەت هەندێکیان لە پۆگرۆمدا بوون. ژیان لە وڵاتی نوێدا، دەیانگوت، سەخت بوو؛ هەموویان هێشتا نۆستالژیایان بۆ ماڵەکەیان گرتبوو کە هەرگیز ماڵ نەبووە.
لە نێو سەردانکەرەکاندا هەندێکیان هەبوون کە سەرفراز بوون. پیاوێک شانازی بەوە دەکرد کە شەش منداڵەکەی هەموویان کار دەکەن، ڕۆژنامە دەفرۆشن، پێڵاوی دەدرەوشێنەوە. هەمووان نیگەران بوون لەوەی کە بڕیار بوو چی بکەین. کەسێکی درشت و ڕوخسار سەرنجی خۆی لەسەر من چڕکردەوە. بە درێژایی ئێوارە بەردەوام چاوی لێم بوو، سەرەوە و خوارەوەی سکانم دەکرد. تەنانەت هاتە لای و هەوڵیدا هەست بە قۆڵەکانم بکات. هەستی ئەوەم پێبەخشی کە بە ڕووتی لەسەر بازاڕ–شوێن وەستاوم. توڕە بووم، بەڵام نەمدەویست سوکایەتی بە هاوڕێکانی خوشکەکەم بکەم. هەستم بە تەنیایی تەواو دەکرد و بەپەلە لە ژوورەکە هاتمە دەرەوە. حەسرەتێک داگیری کردم بۆ ئەوەی لە دوای خۆم بەجێم هێشتبوو — سانت پترسبۆرگ، نێڤا خۆشەویستەکەم، هاوڕێکانم، کتێبەکانم و مۆسیقاکانم. ئاگاداری دەنگە بەرزەکانی ژووری تەنیشت بووم. گوێم لەو پیاوە بوو کە تووڕەی کردبووم دەیگوت: “دەتوانم لە گارسۆن و مایر کارێکی بۆ دەستەبەر بکەم. مووچەکە کەم دەبێت، بەڵام بەم زووانە بڕینچییەک دەدۆزێتەوە بۆ ئەوەی هاوسەرگیری لەگەڵ بکات. کچێکی وەها بوکسۆم، بە ڕوومەتە سوور و شینەکانی.” چاوەکان، ناچار نابن زۆر کار بکەن. هەر پیاوێک دەیڕفێنێت و لەناو ئاوریشم و ئەڵماسدا دەیهێڵێتەوە.” بیرم لە باوک کردەوە. لە تەمەنی پانزە ساڵیدا بە نائومێدیەوە هەوڵی دابوو هاوسەرگیریم لەگەڵ بکات. من ناڕەزایەتیم دەربڕیبوو، سواڵم دەکرد کە ڕێگەم پێبدرێت بەردەوام بم لە خوێندن. لە سەرەنجی خۆیدا ڕێزمانی فەڕەنسی منی فڕێدایە ناو ئاگرەکەوە و هاوار دەکات: “کچان دەیکەن، پێویست ناکات زۆر فێربن! تەنها شتێک کە کچێکی جولەکە پێویستە بزانێت ئەوەیە کە چۆن ماسی گێفولتە ئامادە بکات ، نۆدلەکان بە وردی ببڕێت و منداڵی زۆر بدات بە پیاوەکە.” ” گوێم لە پیلانەکانی نەدەگرت؛ حەزم دەکرد بخوێنم، ژیان بناسم، سەفەر بکەم. جگە لەوەش، هەرگیز بۆ هیچ شتێک جگە لە خۆشەویستی هاوسەرگیریم نەدەکرد، بە توندی پارێزگاریم لێکرد. بەڕاستی بۆ دەربازبوون بوو لە پلانەکانی باوکم بۆ من کە پێداگریم لەسەر چوون بۆ ئەمریکا کردبوو. ئێستا هەوڵەکانی هاوسەرگیریمکردن تەنانەت لە خاکە نوێیەکەدا بەدوای مندا ڕۆیشتن. بڕیارمدابوو کە ئاڵوگۆڕ نەکرێن: دەچمە سەر کارەکەم.
خوشکە لینا کاتێک تەمەنم نزیکەی یازدە ساڵ بوو، بەرەو ئەمریکا ڕۆیشتبوو. پێشتر کاتێکی زۆرم لەگەڵ داپیرەم لە کۆڤنۆ بەسەر دەبرد، لە کاتێکدا گەلەکەم لە شاری پۆپێلان دەژیا کە شارۆچکەیەکی بچووکە لە پارێزگای کورلاند لە باڵتیک. لینا هەمیشە دوژمنایەتیم لەگەڵ دەکرد و بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو هۆکارەکەیم دۆزیبووەوە. لەو کاتەدا نەمدەتوانی لە شەش ساڵ زیاتر بم، لە کاتێکدا لینا دوو ساڵ گەورەتر بوو. ئێمە یاری بە مەڕمەڕمان دەکرد. بە جۆرێک خوشک لینا پێی وابوو زۆرجار سەردەکەوم. بە تووڕەییەوە فڕی و لێدانێکی توندوتیژی لێدام و هاوارێکی کرد: “هەروەک باوکت! ئەویش فێڵی لێکردین! ئەو پارەیەی باوکمان بەجێی هێشتبووی لێمان دزی. ڕقم لێتە! تۆ خوشکی من نیت.”
کاریگەری تەقینەوەکەی لەسەر من ترسناک بوو. بۆ چەند ساتێک بە پێوەکراوی زەوی دانیشتم و بە بێدەنگی سەیری لینام دەکرد؛ پاشان گرژییەکە جێگەی خۆی بە گریانێکی گرت. ڕامکرد بۆ لای خوشک هێلێنا، هەموو ئازارە منداڵییەکانم بۆی هەڵگرت. داوام کرد بزانم مەبەستی لینا چی بووە کاتێک وتی باوکم دزی لێکردووە، و بۆچی من خوشکی نیم.
وەک هەمیشە هێلێنا منی لە باوەش گرت و هەوڵیدا دڵنەواییم بدات و قسەکانی لینا سووک کرد. چوومە لای دایکم، لەلای دایکمەوە زانیم کە باوکێکی دیکە هەبووە، باوکی هێلێنا و لینا. ئەو بە گەنجی مردبوو و دایکم ئەو کاتە باوکم و باوکم و برا کۆرپەکەمی هەڵبژاردبوو. وتی باوکم هی هێلێنا و لیناش بووە، تەنانەت ئەگەر منداڵە ھاوسەرەکەیشی بن. ڕاستە، ڕوونیکردەوە، باوکم ئەو پارەیەی بۆ ئەو دوو کچە بەجێماوە بەکارهێناوە. وەبەرهێنانی لە بازرگانیدا کردبوو و شکستی هێنا. مەبەستی بوو بۆ چاکەی هەموومان. بەڵام ئەوەی دایکم پێی وتم ئازارە گەورەکەم کەم نەکردەوە. “باوک مافی ئەوەی نەبوو ئەو پارەیە بەکاربهێنێت!” من گریام. “ئەوان هەتیون. دزینی هەتیو گوناهە. خۆزگە گەورە بوومایە؛ ئەو کاتە دەمتوانی پارەکە بدەمەوە. بەڵێ، دەبێت بیدەمەوە، دەبێت کەفارەتی گوناهی باوکم بدەمەوە.”
لەلایەن پەرستارە ئەڵمانیەکەمەوە پێم گوتبوو کە هەرکەسێک تاوانبار بێت بە دزینی منداڵانی بێ باوک هەرگیز ناگاتە بەهەشت. من هیچ تێڕوانینێکی ڕوونم بۆ ئەو شوێنە نەبوو. گەلەکەم لە کاتێکدا کە ڕێوڕەسمی جولەکەکانیان دەپاراست و ڕۆژانی شەممە و جەژن دەچوونە کەنیسەکان، بە دەگمەن باسی ئایینیان لەگەڵ دەکردین. بیرۆکەی خودا و شەیتان، گوناه و سزا، لە پەرستارەکەم و خزمەتکارە کۆڵبەرە ڕووسەکانمانەوە وەرگرتووە. دڵنیا بووم باوکم سزا دەدرێت ئەگەر قەرزەکەی نەدەمەوە.
یازدە ساڵ بەسەر ئەو ڕووداوەدا تێپەڕیبوو. لە مێژ بوو ئەو ئازارەم لەبیر کردبوو کە لینا تووشی بووم، بەڵام بە هیچ شێوەیەک هەستم بەو سۆزە گەورەیە نەدەکرد بۆی کە هێلێنا ئازیزمم لێی بوو. بە درێژایی ڕێگاکە بۆ ئەمریکا دڵەڕاوکێ بووم لەوەی کە ڕەنگە هەستی لینا بەرامبەرم چی بێت، بەڵام کاتێک بینیم، قورس بوو بە منداڵی یەکەمی، دەموچاوە بچووکەکەی کاڵ و بچووک بووبووەوە، دڵم بۆی هاتە دەرەوە وەک ئەوەی هەرگیز نەبووبێت سێبەر لە نێوانماندا.
ڕۆژێک دوای گەیشتنمان ئێمە سێ خوشک بە تەنیا ماینەوە. لینا پێی گوتین کە چەندە تەنیا بووە، چەندە تامەزرۆی ئێمە و گەلەکەمان بووە. ئێمە ئەو ژیانە سەختەمان زانی کە هی ئەو بووە، سەرەتا وەک خزمەتکاری ماڵەوە لە ماڵی خاڵە ڕەچەڵ، دواتر وەک دوگمە ساز لە کارگەی جلوبەرگی شتاین. ئێستا چەند دڵخۆش بوو، دواجار بە ماڵەکەی خۆی و خۆشی منداڵە چاوەڕوانکراوەکەی! لینا وتی: ژیان هێشتا سەختە؛ ئاماژەی بەوەشکردووە، “هاوسەرەکەم هەفتانە دوانزە دۆلاری دەستدەکەوێت وەکو کاری قەڵەوی، لە ژێر خۆری لێدان و لە بای سارددا کار لەسەر سەقفەکان دەکات، هەمیشە لە مەترسیدایە. ئەو لە منداڵی هەشت منداڵییەوە لە شاری بێردیچێڤ لە ڕووسیا دەستی بە کارکردن کردبوو“. ” و لەو کاتەوە کاردەکات.”
کاتێک من و هێلێنا خانەنشین بووین بۆ ژوورەکەمان، ڕێککەوتین کە دەبێت هەردووکمان بە یەکجار بچینە سەر کارەکەمان. نەمانتوانی بارگرانی زاواکەمان زیاد بکەین. هەفتەی دوانزە دۆلار و منداڵێک لە ڕێگادا! چەند ڕۆژێک دواتر هێلێنا کاری ڕیتۆچکردنی نێگەتیڤەکانی دەستکەوت، کە پێشتر کارەکەی بوو لە ڕووسیا. لە گارسۆن و مایردا کارم دۆزیەوە، ڕۆژانە دە کاتژمێر و نیو ئلستەرم دەدووری، بە دوو دۆلار و پەنجا سەنت لە هەفتەیەکدا.
لینکی دەقە بنەڕەتییەکەی/ئینگلیزییەکەی
http://dwardmac.pitzer.edu/anarchist_archives/goldman/living/living1_1.html
Anarkistan ئەنارشیستان 
پێویستە لە ژوورەوە بیت تا سەرنج بنێریت.