كوردی - Kurdiمێتالێدوانمێتاهه‌واڵ و ڕاپۆرت

دەستکەوتەکانی ئەمریکا لە هاتنە ناوەوەی سوید بۆ ناو ناتۆ

25/05/2024

بوون بە ئەندامی ناتۆ مەرج و بەندی خۆی هەیە کە زۆربەی جار بە قازانجی دەوڵەت و زلهێزەکان دەگەڕێتەوە .  لە هاتنی سویدیشدا بۆ ناتۆ بێ گومان زەرەری سوید و خەڵکەکەیەتی چونکە هیچ وەختێك نە مەترسی لەسەر بووە نە لەناو خۆشدا لەسەر ئەو پرسەو هەندێك پرسی تر حکومەتەکەی ڕووبەڕوی ڕەخنە و بەرەوڕووبوونەوە بووە .

ڕۆژی 3 شەمەی پێشوو18 ی مانگ پەڕلەمانی سویدی دەنگیان بۆ ڕێکەوتنی سەربازی و بەرگری ئەمەریکا لە سویددا دا و چەپەکان و پارتی سەوز دژ بوون پێی.

بەپێی ڕێککەوتنی هاوکاری بەرگری (DCA)، ئێستا سوپای ئەمریکا مافی ئەوەی هەیە هەر ١٧ بنکە سەربازییەکەی سوید بەکاربهێنێت کە ئەمەریکا لەوانەیە بینای خۆی لەسەر بنکەکان دروست بکات. لە هەمان کاتدا ئۆتۆمبێل و کەشتی و فڕۆکە سەربازییەکانی ئەمریکا دەتوانن بە ئازادی لە خاکی سویددا بجوڵێن و بەبێ ڕەزامەندی ئەمریکا پرسینەوەیان لێ نەکرێت یان پشکنینیان بۆ نەکرێت.

سوید لە ئێستادا ڕێگە نادات چەکی ئەتۆمی لەسەر خاکی سوید لە کاتی ئاشتیدا جێگیر بکرێن. بەڵام ئۆلف کریستێرسۆن سەرۆک وەزیرانی سوید لەم دواییانەدا ڕایگەیاند کە ڕەنگە دووبارە بە پرسی چەکی ئەتۆمی لە سەردەمی جەنگدا بچێتەوە. لە مانگی ئازاردا، سوید بە فەرمی وەک ٣٢هەمین ئەندامی هاوپەیمانییەکە پەیوەندی بە ناتۆوە کرد و وازی لە سیاسەتی سەربازیی بێلایەنی درێژخایەنی هێنا.

پاساوی ئەم ڕێککەوتنە، لە لایەن حکومەتی سویدەوە ئەوەیە کە ئەمریکا بتوانێت لە کاتی ڕوودانی قەیرانێکدا هاوکاری خێرا پێشکەش بە سوید بکات. هەروەها مەبەست لە ڕێککەوتنەکە بەرزکردنەوەی توانای ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ)ە بۆ بەرگریکردن لە دەوڵەتانی باڵتیک و فینلاند.

بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە گەر سوید نەچوایەتە ناو پەیمانی ناتۆوە زۆر مەحاڵ بوو کە قەیرانی تووش بێت، بە ناشکوریش نەبیت لەوێ بزوتنەوەی کرێکاران زۆر خامۆشە و گورگ و مەڕ بەیەکەوە ئاو دەخۆنەوە ول مەترسییەکی ناوخۆیی نییە مەگەر مەترسی مادە هۆشبەرەکان .

كوردی - Kurdiمێتالێکۆڵینه‌وه‌مێتاهه‌ڵویست

ڤیدۆیەکی پڕ لە زانیاری

21/06/2024

ڤیدۆیەکی پڕ لە زانیاری سەبارەت بە جیۆلۆجی شاخی ئەزمڕی شاری سلێمانی کە زانیارییەکی فرەی تێدایە ، بە گوێگرتن و تەماشاکردنی عەمباری زانیاریت دەوڵەمەندتر دەکات .

تکایە کلیک لەسەر لینکەکە بکە

https://drive.google.com/file/d/1P7uXllFx5TP1o0XaQXhq1KyRasO4Z6mk/view?usp=sharing

Englishمێتالێکۆڵینه‌وه‌

France Snap Elections: Gambling or Smart Tactics?

Zaher Baher

17/06/2024

In the recent EU parliamentary elections, Marine Le Pen’s party won 30 percent of the vote, compared with 14.6 percent by Macron’s party. Following this defeat, Emmanuel Macron called for general elections on July 30 and a second round on July 7.

Many economists, politicians, and political analysts have dismissed this move as a big gamble, believing it will be very difficult for Macron to win the election. While no one can predict the complete victory of either party, I think Macron’s decision is a smart tactic. Waiting until 2027 for the general elections is likely to be more detrimental than holding them now.

Economic Context

A French debt crisis has been simmering for years. The country’s credit rating has been downgraded twice in the last six months, and its overall debt burden has soared to 112% of GDP. France now ranks third in the world for total outstanding debt, behind only Japan and the United States, both of which have larger economies and their own currencies.

France has not balanced its budget for 50 years. Even with the Eurozone economy recovering from the pandemic, France is still running a deficit of 5.1% of GDP this year, well ahead of its forecast level.

Macron’s Campaign: A Smart Tactic?

In my opinion, Macron’s campaign strategy is smart because it could enable him to continue his rule for another five years.

Support from Leftists and Unions

It would have been impossible for Macron to come to power without the support of the leftists and the unions in the previous elections. They all voted for him out of fear that Marine Le Pen would win. This situation is repeating itself now, with Marine Le Pen’s party increasingly threatening and having greater hopes of winning a majority in parliament.

The official media, along with leftists and unions, consciously remind us that the extreme right is growing. This benefits Macron, as he needs to exhaust himself less in the election campaign. The media and the leftist support prefer Macron to win.

Why Fear Marine Le Pen?

In my opinion, Marine Le Pen is as dangerous to workers and society as Macron and other European statesmen. Whoever is in power is bound by the state and the system. They cannot step outside this circle without breaking themselves.

What can the arrival of Marine Le Pen or any other extreme right in France do? Can they send all the Muslims, immigrants, and refugees back? Can they ban abortion in a country like France? Can they close the borders to immigrants and refugees completely? Can they make mass arrests and easily repress people? Can they reduce and maintain workers’ existing wages and entitlements?

I believe the answer to all these questions is no. Firstly, the French people are resilient. Secondly, the system does not allow such drastic changes because it would be detrimental to itself. Most importantly, if the extreme right were to implement such measures, it would lead to their downfall, loss of votes, and support, ultimately diminishing their chances of growing and coming back to power.

گشتی

هەڵبژاردنی ئەم جارەی فەرەنسا: قومار یاخود تاکتیکێکی زیرەکانە؟

زاهیر باهیر

16/06/2024

دوای ئەوەی کە حیزبەکەی ئیمانۆیل ماکرۆن لە هەڵبژاردنی پەڕلەمانتاری یەکێتی ئەوروپادا دەنگێکی وای نەهێنا و  حیزبەکەی مارین لیپۆن ، Marine Le Pen 30 لە سەد بە بەراورد بەوەی ماکرۆن کە تەنها  14.6 لە سەد دابوو  هێنا.  دوای ئەم شکستە  ماکرۆن بانگەشەی هەڵبژاردنی گشتی کرد بۆ ڕۆژی 30ی مانگ و سوڕی دووهەمیش بۆ 7/07 .

ئەم بانگەشەیە لەلای زۆرێك لە ئابووریناسان و سیاسییەکان و توێژەرەوە سیاسییەکانیش بە شتێکی بێ مانا درایە قەڵەم و بە قومارێکی گەورە دانرا و بە ڕای ئەوان زۆر زەحمەتە ماکرۆن هەڵبژاردنەکە بباتەوە.

ڕاستییەکەی ئەوەیە کە کەس ناتوانێت پێشبینی تەواوی سەرکەوتی هیچ کام لە م دوو لایەنە بکات ، بەڵام بە ڕای من ئەوەی ماکرۆن کردی تاکتیکێکی زۆر زیرەکانە بوو چونکە چاوەڕوانی  کردن بۆ ساڵی 2027 تاکو هەڵبژاردنی گشتی بکرێت ئەگەری دۆڕاندنی زۆر زی اترە لەمەی ئێستا. 

 لە واقیعدا ساڵانێکە قەیرانی قەرزەکانی فەرەنسا لە بەرزبوونەوەدایە.  لە ماوەی شەش مانگی ڕابردوودا دوو جار پلەی پێگەی کرێدتی دابەزیوە. بارگرانی گشتیی قەرزەکانی بەرزبووەتەوە بۆ 112%ی لە بەرانبەر داهاتی نەتەوەییدا. ئێستا لە پلەی سێیەمی جیهاندایە لە کۆی گشتی قەرزە نەدراوەکانیا، لە دوای تەنها ژاپۆن و ئەمریکاوەیە، کە هەردووکیان ئابوورییەکی زۆر گەورەترن و هەروەها دراوی خۆیان هەیە.  ماوەی 50 ساڵە بودجەی هاوسەنگی نەکردووە و تەنانەت لەگەڵ بوژانەوەی  ئابووری ناوچەی یۆرۆ لە پەتای کۆرۆنا، هێشتا کورتی هێناواە بە 5.1%ی لە داهاتی نەتەوەیی ئەمساڵیدا.

بانگەشەکەی ماکرۆن بەڕای من تاکتێکێی زیرەکانەیە تەنها ئەوە وا دەکات کە ماکرۆن بتوانێت دەوام بە حوکمەکەی بدات بۆ 5 ساڵی دیکە.

بۆچی تاکتیکێکی زیرەکانەیە ؟

ماکرۆن ئەگەر لە لایەن چەپەکان و نقابەوە لە هەڵبژاردنی پێشتردا پشتگیری لێنەکرایە مەحاڵ بوو بێتە سەر حوکم .  بەڵام ئەو لایەنانەی سەرەوە دەنگیان بۆ دا لە ترسی ئەوەی نەبا لیپۆن بیباتەوە .  ئێستاش هەمان ئەزموون دووبارە دەبێتەوە لە کاتێکدا کە مەترسی حیزبەکەی لیپۆن زیاتربووە و ئومێدی بردنەوە  یاخود زۆرینەیان لە پەڕلەماندا گەورەتر بووە .  هاوکاتیش لەبەر ئەوەی گەرماو گەرمە و میدیای فەرمی سیستەمەکەش هەموو کات ئەوە دەدات بە گوێماندا کە ڕاستڕەوە تووندڕەوەکان لە برەودان مەیدانەکەیان تا ڕادەیەك گرتووە .  ئەمەش هەلێکی باشە بۆ ماکرۆن و زۆر کەمتر پێویستی بە خۆهیلاککردن لە کەمپەینی  هەڵبژاردنەکەیە چونکە لە لایەکەوە میدییا فەرمی و لەلایەکی دیکەوە چەپەکان و نقابە ئەو کەمپەینەی  بۆ دەکەن بردنەوەی ماکرۆنیان پێباشترە تاکو لیپۆن .

ئەم ترسە بۆچی؟

بەڕای من لیپۆن-یش هەر ئەوەندەی ماکرۆن و هاوەڵەکانی لە ئەوروپادا  مەترسییان لە سەر کرێکاران و هەژاران هەیە ، چونکە ئەمان هەر کامێکیان لەسەر حوکم بن فەرمانبەری دەوڵەت و سیستەمەکەن ، بازنەیەکیان بۆ کێشراوە و بە هیچ شێوەیەك ناتوانن سنوری ئەو بازنەیە بشکێنن، گەر شکانیان ئەوە تێشکانی خۆیان حاسڵ دەکەن .

هاتنی لیپۆن یا هەر ڕاستڕەوێکی تووندڕەوی تر لە فەرەنسا دەتوانن چی بکەن؟  ئایا دەتوانن موسڵمانەکان و کۆچبەرەکان و پەنابەران هەموویان بنێرنەوە ؟ ئایا دەتوانن لە وڵاتێکی وەکو فەرەنسادا لەباربردنی کۆرپەلە یاساخ بکەن؟ ئایا دەتوانن سنورەکان بە ڕووی کۆچبەر و پەنابەردا بەتەواوی  داخەن؟ ئایا دەتوانن وا بە ئاسانی خەڵک بگرن و سەرکوتکردن بکەن ؟ ئایا دەتوانن کرێی کرێکاران و مافەکانیان کە لە ئێستادا هەیانە کەم بکەنەوە و ڕایگرن؟

بەڕای من وەڵامی هەموو ئەمانە نەخێرە ، چونکە یەکەم گەلی فەرەنسی گەلێکی زیندوون و دووهەمیش سیستەمەکە ڕێگە نادات کە ئەو شتانە بکرێت چونکە بە زەرەر و زیانی خۆی دەگەڕێتەوە.

لە هەموو شتێکیش گرنگتر هاتنە سەر حوکمیان یانی کاڵبوونەوەیان ، یانی لە دەستدانی دەنگ و پشتگیرییان ، یانی نەبوونی هیچ بەخت و دەرفەتێك بۆ گەوەرە بوون و هاتنەوەیان .  ئێمە زۆر نموونەمان لەو بارەوە هەیە .  ئێران بە ڕوخانی حوکمی هەنووکەیی مەحاڵە جارێکی دیکە ئاخوندەکان بێنەوە سەر حوکم ، چونکە خەڵکی بە کردەیی حوکمی ئاخوندەکانی بینی ، دەسەڵاتدارانی عێراق ، هەرێم بە دامالینیان لە دەسەڵات جارێکی دیکە گریمان و بەختی هاتنەوەیان نییە .

ڕاستە تالیبان هاتنەوە ، بەڵام ئەوان ماوەیکەی زۆر لەسەر حوکم نەبوون ، دوای ئەوەش دەوڵەتیان ڕادەست کرا.

كوردی - Kurdiمێتالێکۆڵینه‌وه‌مێتاهه‌واڵ و ڕاپۆرت

جەنگە بێ دەنگییەکان

زاهیر باهیر

14/06/2024

ئەوەی کە زیاتر لەسەری دەوترێت و دەنوسرێت و زیاتر پەرۆشیمان بۆی دەجوڵێت جەنگە تەقەدار و دەنگدارەکانە، کوشتارە مەیدانییەکانە .

 ئێمە هەر لە تەقەی جەنگە دەنگدارەکان دەسڵەمینەوە ، زۆر زیاتر بۆ سەراپای کارەساتەکانی، خۆمان ڕێکدەخەین و خۆپیشاندان دەکەین و ناڕەزایی دەردەبڕین .  بەڵام بۆ جەنگە بێ دەنگییەکان، ” صامتەکان”  زۆر وەخت  قڕو قپی لێدەکەین ، ڕەنگە تا رادەیەکیش ئەوەی خواردنەوە کحولیەکان ناخواتەوە نیشانەی پرسیاری جیا جیای لەسەر دادەنرێت ، زۆر جاریش گاڵەتی پیدەکرێت و هەراسان دەکرێت . 

ئێمە فێرین و بە شانازییەوە خووە خراپەکان وەسف دەکەین ، ” ئازایەتی و بە غیرەتیی” ستایش دەکەین ، کولتوری خراپ بە باو دەکەین .  بە ملیۆن کتێب لە سەر ئیسلام و دین و مێژوی ئیسلام نوسراوە ، بە هەمان شێوە ملیۆنێکی دیکە ڕەنگە زیاتریش لەسەر شۆڕش و خۆشگوزەرانی و ئایندەی شایستە بۆ کۆمەڵگە نوسرابێت ، ملیۆنەها خەتیب و قسەکەر هەر یەکەیان لە هەر بەرەیەکیانەوە لە دید و تێڕوانینی خۆیانەوە ملیۆنان خوتبەی داوە ، کۆڕ و سمینیاری گێڕاوە ، تەنانەت بە ملیۆنەهای تر لەسە ئەو دید و بۆچونە جیاوازانەش کوژراوە .  بە بەراورد بەوانە کەمتر لە سەر تەندروستی نوسراوە و دەنوسرێت، یاخود قسەی لەسەر کراوە.

بە گوێرەی تازەترین ڕاپۆرت  بە کێشانی جگەرە و خواردنەوە کحولییەکان و خواردنی ئامادەکراوی پرۆسەکراو و سووتەمەنی بەردینیی ساڵانە  2.7 ملێون کەس لە ئەوروپادا دەمرێت ئەمە جگە لە کەمئەندام کردنیان ، جگە لە کردنیان بە خاوەن پێداویستی تایبەتی .

ببینە، دیقەتێکی ئەو ژمارەیە بدە بزانە ئێمە لە چ جەنگێکدا دەژین ، جەنگی بێ دەنگیی ” صامت” ، جەنگێك کە ڕۆژانە یەخەی پێگرتوین و بە ئاسانیش دێتە ناو ماڵی هەموومانەوە وبوەتە کولتوری کۆمەڵی ” مۆدێرن- مەدەنیی” .

Foods enhancing the risk of cancer. Junk food
كوردی - Kurdiمێتالێکۆڵینه‌وه‌مێتاهه‌واڵ و ڕاپۆرت

هەموو بانگەشەی هەڵبژاردنێکی نوێ، جەنگێکی نوێیە دژ بە هەرە زۆرینەی خەڵك

زاهیر باهیر

13/06/2024

سەراپای وڵاتانی جیهان ئەزموونی شکستخواردوی پرۆسەی هەڵبژاردن و باشکردنی ڕەگوڕیشەی ژیانی کۆمەڵگەکەیان دیتووە . ئەم ئەزموونە لە هەندێك لە وڵاتانی وەکو ئەمەریکا و بریتانیا دا زیاتر لە دەیەها جار هاتووە و ڕۆیشتوە و چشتێکی وایشی بۆ کرێکاران  و هەژارانی وڵاتەکەیان بەدی نەهێناوە، کەچی لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا هاووڵاتیان لەم پرۆسەیەدا  سەرگەرمن و بەشداری دەکەن .

ئەرجەنتین یەكێکە لەو وڵاتانەی کە 6 مانگ لەمەوبەر هەڵبژاردنی گشتی کرد ، ئەمە لە کاتێکدا کە بەرزبوونەوەی هەڵاوسانی پارە گەیشتە لە سەدا 300 ، توشی قەیرانی قوڵی ئابووری هاتبوو ، قەرزی نەتەوەیی زۆر سەرکەوتبوو ، نشونمای ئابووری دابەزی بوو .  سەرۆکی نوێ، Javier Miliei ،  بەڵێنی ئەوەی دا کە ڕیفۆرمی بنەڕەتی بکات و ئەوەی کە شیرازەی تێكچو بوو ئەم و حیزبەکەی چارەسەری بکەن.

  بێ گومان ڕیفۆرم بۆ حیزبێکی وەکو ئەوێ کە بە حیزبی ڕاستڕە و دانراوە،  یانی هێڕشی گەورە بۆسەر کرێکاران و هەژاران و هەروەها ژینگەش بە بڕین و کەمکردنەوەی بیمەکان و  دەرکردنی کرێکاران و کەمکردنەوەی ئازادییەکان و پشتگیریکردنی کۆمپانیا زەبەلاحەکان و خاوەنکارەکان و فرۆشتنی کەرتە دەوڵەتییەکان و هەڕاجکردنیان و  وێرانکردنی ژینگە.

سەرۆکی نوێ تا ئەم ڕۆژانە نەیتوانیوە کە ئەو ڕیفۆرمانە لە پەڕلەماندا تێپەڕێنێت تاکو ببنە یاسا.  دوێنی ، چوارشەمە ، لە کۆبوونەوەیئ پەڕلەماندا کە 11 کاتژمێری خایاند  بە بڕی دەنگی 37 و بە 36  واتە بە بردنەوەی بە تاکە دەنگێك توانرا ڕیفۆرمەکان ببنە یاسا و کاری پێبکرێت .  بەڵام خەڵکی ئەرجەنتینی بەمە رازی نین بۆیە بە هەزاران کەس هاتنە سەر شەقامەکان و داوای هەڵوەشاندنەوەی ئەوە دەکەن و دەڵێن ” وڵات بۆ فرۆشتن نییە ” .  بێگومان دەوڵەت بە هۆی دەزگە سەرکوتکەرەکانییەوە، کە دەزگەی پۆلیس یەکێکە لێیان کەوتە سەرکوتکردنی خۆپیشاندەران و زیاتر لە دەیەها کەس بریندار بوون بە هۆی لێدان و بەکارهێنانی گولەی پلاستیکی و فشاری بەهێزی ئاوڕشتن و بەکارهێنای غازی فرمێسكڕێژەوە.

پێشبنیکردنی ئەوەی کە ئایا دەوڵەت دەتوانێت ڕیفۆرمەکانی بکات یاخود هەڵدەوەشێتەوە ، لە ئێستادا ئەستەمە .  بەڵام ئەوەی کە ئاشکرا و زانراوە  هەموو هەڵبژاردنێکی نوێ هەتا بە هەندێك دروشمی بریقەداریشەوە بە پەیمان دان بە خەڵکی، دواتر کە دێتە سەر حوکم لە هێڕشی گەورەدا دەبێت بۆ سەر خەڵك و جەنگێکی بێ دەنگ و نەبڕاوە دەبێت .  لەگەڵ ئەوەشدا خەڵکی بیەوێت و نەیەوێت بە ناچاری دەبێت ڕێگای بەرگری لە خۆی و ڕوبەڕووبوونەوەی دوژمنە چینایەتییەکەی ببێتەوە .

لە هەمووشی گرنگتر ئایا چی تر خەڵکی وانە لە هەڵبژاردن کە چارەسەری کێشەکانیان نییە وەردەگرێت ؟ چی تر باوەڕ و متمانە بە حیزب و سیاسییە بێ مۆراڵەکان دەکات و جڵەوی ژیانی خۆیانی دەداتە دەست ؟  

May be an image of 7 people, fire and text

كوردی - Kurdiمێتالێکۆڵینه‌وه‌

سیاسی و جەڵەبچی

ڕۆنان

13/06/2024

جەڵەبچی بەو پیاوانە دەوترێت کە سەردانی ئاژەڵدارەکان دەکەن لە گوندەکان و ماڵات و حەیوانەکانیان لێدەکڕن. ئەمان جامبازیشیان پێدەوترێت کە هاوتای ئاوەڵفرمانی فێڵبازە. پێش تاوانی جینۆسایدی ئەنفال ماڵمان لە گوند بوو و ئاژەڵداربووین. جەڵەبچییەکان/جامبازەکان ساڵانە چەند جارێک دەهاتن و ئاژەڵەکانیان لێمان دەکڕی. زۆربەی جار ئاژەڵدارەکانیان دەخەڵەتاند و بە هەرزان گیسک و کاوڕ و ئاژەڵەکانیان لە دەست دەردەهێنان. جا ئەوان فڕوفێڵ و چاو و ڕاویان زۆر بوو، یەک لەوان حەجی کردبوو و دەستی لە بەردە ڕەشەکە دابوو، جا بۆ خەڵەتاندنی خاوەن ئاژەڵەکان لە کاتی سەوداو مامەڵەدا بەردێکی بچکۆلەی دەکردە دەستییەوە و دەستی دەخستە گیرفانییەوە و دەیگوت کوڕە باوکم من حاجیم سا سوێند بەو بەردەی کە دەستم لێداوە لەم جەڵەبە، ڕەنگە خێرنەکەم و تەنها ماندووبوونەکەم پێببڕێت. یارۆی خاوەن ماڵاتیش وایدەزانی سوێند بە بەردەڕەشەکە دەخوات، باوەڕی پێدەکرد و بەم جۆرە دەخەڵەتێندرا. ئێستەش سیاسییەکان و ئەوانەی خۆیان بۆ پارلەمان هەڵدەبژێرن وەک (حاجیی جامباز) خەڵک فریودەدەن و دەیانگەمژێنن، بەڵام ئەمان درۆ و فێڵی زۆر زۆر زیاتریان لەبەردەستە بەراورد بە جەڵەبچییەکان.

كوردی - Kurdiمێتالێکۆڵینه‌وه‌

قەیرانەکان

زاهیر باهیر

12/06/2024

قەیرانی دارایی ، قەیرانی ئابووریی ، قەیرانی سیستەمەکە . گەرچی قەیرانی دارایی و ئابووریی کارایی لەسەر یەکدی دادەنێن بەڵام مەرج نییە کە کاراییەکی زۆر لەسەر سیستەمەکە دابنێن .  قەیرانی سیستەمەکە هەمە لایەنەیە گەر چی لە یەکێك لەو قەیرانانەوە دەست پێدەکات.  لەگەڵ ئەوەشدا هەر  یەك لەو دوو قەیرانەی دیکە لاوەکین واتە لە پلەی دووهەم دا دێن ، بۆیە مەرج نییە کە سیستەم ڕوبەڕوی یەكێك لەو قەیرانانە بووەوە مانای وابێت خودی  سیستەمەکە لە قەیراندایە دەکریت ئەو قەیرانە بە ئاسانی چارەسەر بکرێت .  نموونەی زیندوو ویرانی دارایی تورکیا و ئێران و هەندێك لە وڵاتانی دیکەیە.

وەکو پێشتر وتومە سیستەمەکە یەکەیەکی یەکگرتوی گەورەیە کە سەراپای ئابووریی و سیاسیی و دارایی و کولتورییی و کۆمەڵایەتیی و فەرهەنگی و ڕۆشبیریی دەگرێتەوە . 

لەچەرخی ڕابوردوودا قەیرانێکی گەورەی ئابووری لە ساڵی 1929 و بۆ 1933 ڕوویدا سەراپای ئەوروپای بە گشتی و بریتانیای بە خەستی گرتەوە ئەم قەیرانە تاکو کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم ، 1945 ، شوێنەواری خۆی بەجێهێڵا و کارایی زۆری لەسەر کۆمەڵگە دانا .

قەیرانی دووەم ، قەیرانی دارایی ساڵی 2008 بوو کە وەکو قەیرانەکەی ساڵی 1929- 1933 کارایی گەورەی دانەنا.  هۆکارەکەش ئەوە بوو کە لە قەیرانی یەکەمدا حکومەت لاواز بوو دەستتێوەردانی وەهای نەکرد ، بانقەکانیش ئەوەندە بە گرنگ وەریان نەگرت خەریکی ئەوە بوون کە خۆیان دەیان ویست و ئامانجیان بووە.  هەرچی قەیرانی دارایی ئەم چەرخە ، ساڵی 2008 بوو لەبەر ئەوەی کە دەوڵەت باڵادەست و زۆر بەهێزتر بوو لە پێشتری، حکومەتەکان دەستوەرردانیان کرد .  هاوکارییەکی زۆری ئەو بانق و کۆمپانیا گەورانەیان کرد کە ڕووبەڕوی مایەپوچی و هەرەسهێنان دەبوونەوە .

ئەزموونی قەیرانەکەی ئەم دواییە، ئەوەی پشتراستکردەوە کە سەرمایەداریی بە هەموو کەرت و دامەزراوەکانییەوە دارایی و ئابووریی  کۆمەڵایاتی ناتوانێت لە بوون و مانەوەیدا بەردەوام بێت  گەر دەوڵەت نەبێت و ڕۆڵ و  وەزیفەی دەوڵەت لاوە بخرێت.     

كوردی - Kurdiمێتاهه‌ڵویست

سەبارەت بە هەڵبژاردن

10/06/2024

هەر کە هەڵبژێررام دەبمە نەباتی [ چی تر گۆشت ناخۆم]

كوردی - Kurdiمێتاهه‌واڵ و ڕاپۆرتمێتاوه‌رگێڕان

راگەیاندنی ئەنارکستانی چیکۆسلۆفاکیا سەبارەت بە ئێستای  جەنگی ئۆکرانیا و ڕوسیا

09/06/2024

ئەگەر سیاسەتمەداران و سامانداران جەنگیان دەوێت، با خۆیان پۆشاکی جەنگ لەبەر بکەن و بچنە پێشەوە!

کۆمەڵەی ئەنارکیستی چیکۆسلۆڤاکیا (CAS) هاودەنگی و شتگیری خۆیان بۆ هەموو ئەوانەی کە نایانەوێت بە زۆر بنێررێن بۆ جەنگی ئۆکرانیا و ڕوسیا  دەربڕیوە.

کۆمەڵەی ئەنارکستانی چیکۆسلۆفاکیا لەم ڕۆژانەدا ڕاگەیاندنێکی گرنگیان بڵاوکردەوە سەبارەت بە هاوکاری ئەوانەی کە دژ بەجەنگن و نایانەوێت لە جەنگی سەرمایەداراند ببنە قوربانی .  هەر وەها دژ بەو دەوڵەتانەن کە بە زۆر دەیانەوێت ئۆکرانییانی هەڵهاتوو لە جەنگ ، بنێرنەوە بۆ ئۆکرانیا بۆ بە بەشداریکردنیان لە جەنگەکەدا.

کورتەی ڕاگەیاندنەکە دەڵێت :

 وا خەمڵێنراوە کە  750 هەزار ئۆکراینی لە دەرەوەی ئۆکرانیا هەن کە ڕەتیدەکەنەوە بەشداری لە جەنگدا بکەن تەنانەت ناوی خۆشیان وەکو هاونیشتمانی یەکێتی ئەوروپا تۆمار بکەن .  هەر لە وڵاتی چیکدا 94 هەزار و 643 پیاوی تەمەن 18 بۆ 65 ساڵ-ی ئۆکرانی  هەن کە مافی پاراستنی کاتییان پیدراوە کە لەوێ بمێننەوە.

 ئێمە وەک ئەنارکیستەکان زۆر باش  تێدەگەین کە ئەم سوپا زەبەلاحەی نکوڵی پیشەی سەربازی دەکەن لەو شەڕەدا کە زلهێزەکان بۆ پێشخستنی بەرژەوەندییە ئیمپریالیستەکانی ڕۆژئاوا (ئەمریکا و یەکێتی ئەوروپا) لە لایەک و ڕۆژهەڵات (ڕووسیا و چین) لە لایەکی تر تاویان بدەن بۆ جەنگ.  نابێت  هیچ کام لە ئێمە بە پێچەوانەی ویستی خۆمان ناچار بکرێت  چەک هەڵبگرین و بە زۆر بکرێینە خواردنی لولەی تۆپەکان .

سیاسەتمەدارانی ئۆکرانیا و حکومەتی ئۆکرانیا قورربانییەکانی تۆپەکانیان کۆتایی دێت،  لەبەر ئەوە وەزیری دەرەوەی وڵات، دیمیترۆ کولێب، حەزی لێ نییە چەند پیاوی شەڕکەر کە دەتوانن شەر بکەن  لە دەرەوەی وڵاتن.  بەڵام ئەوە راستییە کە  ئامادەنەبوون بۆ شەڕکردن  زیاتر و زیاتر لە نێو خەڵکی کرێکار و لە ئۆکرانیادا دەبێتە باو.

 دەوڵەتمەدارانی پۆڵەندا و لیتوانیا پێشتر ئەوەیان ڕاگەیاندووە ئامادەن یارمەتی ئۆکرانیا بدەن لە گەڕانەوەی ئەم کەسانە بۆ ئۆکرانیا. ئەوان ڕایانگەیاند ، لەوانەش کۆماری چیک پشتگیری ئەو کەسانە ناکات کە هەوڵدەدەن خۆیان لە پابەندبوونی یاسایی بدزنەوە و باجی جەنگ نەدەن، کەواتە ئەوانە ئۆکرانییەکانن بێ لە ویستی خۆیان بگەڕێنەوە ئۆکرانیا بۆ بەشداریکردنی جەنگ.

وەزیری ناوخۆ Vít Rakushan دووپاتیکردەوە کە هاوپەیمانی لەگەڵ لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکاندا هەیە  گفتوگۆ لەسەر هەموارکردنەوەی ڕێسایەک بە ناوی لێکس ئۆکرانیا وە بکەن. بەڵام  ئەمانە بە گوێرەی یاسای یەکێتی ئەوروپا ئەم ئۆکرانیانەی ئەوێ تاوانێکیان لەو وڵاتانەدی کە کاتیی لێی دەژین ئەنجام نەداوە لەبەر ئەوە ئەگەری ناردنەوەیان یا گەڕانەوەیان بۆ ئۆکرانیا ئاسان نییە بە وتەی  نەمساوییەکان ” گەر ئەمانە پێش ناردنەوەیان کە لە یەکێتی ئەوروپادان و تاوانێکیان لەوێ ئەنجام نەداوە، ئەگەری… گەڕانەوەیان لاوازە . لەم ساتەدا، گەڕاندنەوەیان بۆ  وڵات بەهۆی پێشێلکردنی خزمەتکردنی سەربازییەوە  کە  لە وڵاتێکی تردان ،  بریتییە لە سادەیی بینینی کەیسەکە و  ناتوانرێت.”

ئێمە وەک ئەنارکیستەکان ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە کردەوەکانی چیک و جیهان ئەو سیاسەتمەدارانەی کە هەوڵی درێژکردنەوەی شەڕ دەدەن لەبری ئەوەی هەوڵی کۆتاییهێنانی بدەن مردنی هەزارانی دیکە لە شەڕێکی جیۆپۆلەتیکی بێمانایە و ئەوان فەرامۆشی دەکەن لەبری دانوستان بۆ ئاگربەستی و ئاشتی!

ئێمە ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بەو کارانەی حکومەتی ئۆکرانیا کە هەرگیز گرنگی بە کرێکاران نەداوە و ئێستاش بە پێچەوانەی ویستی خۆیان دەیاننێرن  بۆ کوشتارگەی هێڵی پێشەوە.

با پشتگیری هەموو وازهێنەران (ڕووسی و ئۆکراینی) و ئەوانەی جەنگ و بەشداری لە جەنگدا  ڕەتدەکەنەوە بکەین .  

با ڕێز لە ویژدانی هەرکەسێک بگرین کە نایانەوێت بە خۆیان چەک هەڵبگرن و شەڕ بکەن و دەیانەوێت ژیانی خۆیان و خێزانیان  ڕزگار بکەن.

 ژیانی ئێمە زیاتر و گرنگترە لە بەرژەوەندی دەوڵەتەکان، لە نیشتمان لە زێدی خۆمان .

ئەگەر سیاسەتمەداران و دەوڵەمەندەکان دەیانەوێت بچنە شەڕەوە، با خۆیان پۆشاکی جەنگ لەبەر بکەن و بچنە پێشەوە!

نە پارە و نە مرۆڤ  بۆ عەسکەرتاری و شەڕ!