زاهیر باهیر

21/08/2024

گۆشت و شیرەمەنییەکان بازاڕی گەورەی جیهان پڕ دەکەنەوە و بوونەتە داخوازی و چێژی سەرەکی هەرە زۆرینەی خەڵك.  بە سەدەها کۆمپانیای گەورەی پەروەردەکردنی ئاژەڵ و باڵندە و مریشك و … تد لە جیهاندا بە تایبەت لە ئەمەریکا و کەنەدا و ئۆسترالیاو ئەوروپادا هەن و پەلیان کوتاوە بۆ وڵاتانی دیکەی وەکو ئەمەریکای لاتین بۆ کڕین و بەکرێگرتنی زەوی و پاکژ و دارستانەکان بۆ بەخێوکردنی ئاژەڵ و باڵندە و مریشک لە بەرهەمهێنانی گۆشت و شیرەمەنیدا.  لێرەدا نەك زیانێکی گەورە بە تەندروستی مرۆڤ دەگەیەنرێت بەڵکو ژینگەش وێران دەکات.

لەبەرانبەر گۆشتخۆراندا خەڵکانێك هەن کە یا نەباتین واتە گۆشت نەخۆر، یاخود ڤیگنن کە گۆشت نەخۆرن و هێلکەو شیر و پەنیر و  هەنگوین و ئایسکریم هیچ جۆرە بەرهەمێکی ئاژەڵ و باڵندەکان ناخۆن .  ڕێژەی ئەم دوو جۆرە لە خەڵك  لە زیاد بووندایە هەم بە هۆکاری ئاگابوون لە تەندرستی و هەم وەکو پرسێکی مرۆیانە و ژینگە دۆستیی کە هەموو گیانلەبەرێك وەکو خودی مرۆڤ مافی ژیانی  هەیە.

لەم بارەدا گۆشتی مریشك بەڵام مریشك نییە [ Meet free chicken ]، سۆسج و هەمبەرگەر و ئەوانەی کە پرۆتینییان تێدایە و جێگەی گۆشت دەگرنەوە دروست دەکرێت و لە بازاڕدا هەیە .  لە ئێستادا لە ڕێگای موختەبەرەوە تەشەنە بەوانە دەدرێت و تا ئەو ڕادەیەی کە پرۆتینی پێویستیان تێدابێت بو تەندروستی مرۆڤانی نەباتی و ڤیگن .  ئێستا کە ئەم پروۆسەیە لە فراوانبوون و سەرکەوتندایە هەندێك لە دەوڵەتان و شوێنانی وەکو فلۆریدا، ئەلەباما و ئیتالیا و هەنگاریادا پرۆسەکەیان یاساخ کردووە لە بەرخاتری کۆمپانیا و بازاڕی گۆشت . هاوکاتیش فەرەنسا و ڕۆمانیا و ویلایەتەکانی دیکەی ئەمەریکا لە پرۆسەی چاولێکردنی ئەو وڵاتانانەدان.

خەرجییە گشتیەکانی هاوکاری دەوڵەت بۆ کۆمپنایاکانی گۆشت بە گوێرەی  توێژینەوەیەک کە لە گۆڤاری One Earth بڵاوکراوەتەوە دەرکەوتووە کە حکومەتی ئەمریکا 800 جار زیاتر لە پاڵپشتیکردنی گۆشت و شیرەمەنی خەرج دەکات تاکو لە بواری بەرهەمهێنانی  پرۆتینی نوێ دا، بەهەمان شێوەش ئەوروپا 1200 جار زیاتر بە هەمان پرۆسەی گۆشت پارە سەرف دەکات تاکو سەرفکردنی پارە لە بەرهەمهێنانی پرۆتنی نوێ دا.

” ئەو حکومەتانەی کە دەیانەوێت بەدیلەکانی بەرهەمە ئاژەڵییەکان قەدەغە بکەن، بەدەگمەن هەوڵیان داوە پاڵنەرەکانیانیشیان کە پێیان دەڵێن ، protectionism ، واتە سیاسەتی خۆپاراستن یا خۆ پارێزی ، ئەوانەی کە پارێزگاری لەوە دەکەن. چەندین سیاسەتمەدار و بەرپرس بە ئاشکرا دانیان بەوەدا ناوە کە هەوڵدەدەن بەرگری لە پیشەسازییە دامەزراوەکان بکەن – گۆشت و شیرەمەنی – لە بەرامبەر کێبڕکێدا. لە هەموو کەرتێکی تردا بانگەشەی ئەوە دەکەن کە لە بەرژەوەندی “بازاڕی ئازاد”دان.” سەرچاوە: جۆرج مۆنبیۆت ، پرۆفیسۆور و نوسەر و چالاکی بواری ژینگە مافی مرۆڤ.

ئەگەر باج لەسەر سامانداران یەکتۆز بەرزبکرێتەوە هەر بە تەنها لە بریتانیادا لە ساڵێکدا  31 ملیار دۆلار داهاتی خەزێنەی دەوڵەت بەرزدەبێتەوە

19/08/2024

بەڵام ئایا ئەمە دەکرێت؟ لەوە ناکات کە ئەمە بکرێت چونکە هەمیشە خاڵێکی سەرەکی لە هەڵبژاردنی گشتی دا لە پاڵ پرسی کۆچەری و پەناهەندەدا پرسی بەرزکردنەوە و دابەزینی باجە بە تایبەت لەسەر سامانداران و کۆمپانیا گەوەرەکان .

 هەردوو حیزبە سەرەکییەکەی بریتایا : پارتی کرێکاران و پارتی موحافیزین هەمیشە ویستویانە کە دڵی سامانداران لە خۆیان ڕازی بکەن.  هۆکارێکی ئەمەش ئەوەیە کە ئەو ساماندارانە میدیا و سۆشیالمیدیایان بە دەستەوەیە دەتوانن کارایی و هەژموونی گەورەیان لەسەر سەرەنجامی هەڵبژاردنەکان ببێت .  ئە مە جگە لەوەی کە سیستەمەکە و سیستەمی حوکمڕانی سیستەمی ئەوانە واتە سامانداران و کۆمپانیا گەورەکان و دەستەبژێر ، لەو بارەشدا ناکرێت باجیان لەسەر بەرزبکرێتەوە.

بە هۆی خراپتربوونی بارودۆخی ژینگەوە کە هەندێك لە کۆمپانیاکان و دەوڵەتەکان بەو پلانەی کە لە پاریس لە کۆبوونەوەی لوتکەی ژینگەدا دوو ساڵ لەمەوبەر داڕێژرا کە بە گوێرەی بڕیارەکە دەبێت ڕێژەی گەرمی گەردوون بۆ ڕێژەی 1.5 پلە کەمبکرێتەوە و بووەستێنرێت، دەنا ژینگە کارەساتی زۆر مەترسیدار دەخولقێنیت و ژیان زۆر گران و سەخت دەبێت.

بۆ ئەمە سەرۆکی بەرازیل ، لۆلە، پرۆژەی زیادکردنی باجی لەسەر 3000 ملیاردەرەکەی جیهان پێشنیار کردووە کە گەر ئەمە بکرێت هەر بە بری تەنها ڕیژەی 0.5 لە سەدا باجەکە بەرزبکرێتەوە گرنگی خۆی هەیە لە کۆکردنەوەی پارەیەکی زۆردا بۆ چاککردنی ژینگە ، وەکو چۆن ئێستا سەرەکوەزیرانی ئساسپانیا دەیکات کە دەکرێت 2 تریلۆن دۆلار بۆ پرسی ژینگە پاشەکەوت بکرێت .  لە ئێستادا فەرەنسا و ئیسپانیا و ئەڵمانیا و ئەفریقای باشوور لایەنگری ئەو پرۆژەیەن.

پاش دوو ساڵ ناکۆکی لەسەر زیادکردنی کرێ و هەل و مەرجەکانی سەر کار  سایەقی  قیتارەکانی بریتانیا لەگەڵ کۆمپانیا و دەوڵەتدا گەیشتنە ڕێکەوتن
 15/08/2024

شۆفێرانی شەمەندەفەر و حکومەتی بەریتانیا گەیشتوونەتە ڕێککەوتنێک کە دەتوانێت کۆتایی بە زیاتر لە دوو ساڵ ململانێی نێوان بەڕێوەبەرانی شەمەندەفەر و سەندیکاکان بهێنێت کە لەم ماوەیەدا مانگرتنی بەرفراوان بۆ ماوەی 18 ڕۆژ کراوە .

 سەندیکای شۆفێران ئەسلیف دوێنێ چوارشەممە ڕایگەیاند، ڕێککەوتنێکی مەبدەئی لەگەڵ وەزارەتی گواستنەوە (DfT) ڕێککەوتووە کە لە ئەنجامدا مووچەی 5% بۆ ساڵی 2022-23، 4.75% بۆ 2023-24 و 4.5% بۆ ساڵی 2024- 2025 زیاد دەکات و هەروەها ئەو زیادە کرێیە دەگێڕرێتەوە بۆ سەرەتای ئەو ساڵەی کە لێوەی زیاد کراوە ، پرسی خانەنشینکردنیش لابەلا کراوەتەوە.

ئێستا ئەو ئۆفەرە دەخرێتە بەردەم ئەندامانی سەندیکاکە لەگەڵ پێشنیارسەندیکاکە بۆ قبوڵکردن. ئەگەر ئەندامان پەسەندی بکەن، ئەوا دەتوانێت کۆتایی بە ناکۆکییەک بهێنێت لەگەڵ 16 کۆمپانیای بەڕێوەبردنی شەمەندەفەر کە دەگەڕێتەوە بۆ مانگی تەمموزی 2022 .

لەو ماوەیەدا شۆفێرانی شەمەندەفەر بۆ ماوەی 18 ڕۆژ چالاکیی مانگرتنیان ئەنجامداوە و قەدەغەکردنی کاتەکانی زیادەیان ئەنجامداوە، ئەمەش بەشێکی زۆری تۆڕی شەمەندەفەری لە ئینگلتەرا و هەندێک خزمەتگوزاریی سنووربەزاندنی بۆ ناو سکۆتلەندا و وێڵز وەستاندووە.

17/08/2024

ئەمە ئەو کۆمەڵەیە کە ئێمە تێیدا دەژین لەژێر سای ڕژێمی سەرمایەداریدا کە بەڕژێـمێکی دادپەروەر و مرۆڤانە لە لایەن ئابوویناسان و سیاسیەکان و حوکمڕانانەوە پێناسە دەکرێت .

سەروەت و سامانەکانی کە بەدەست دەهێنرێت  و وەکو سەرەوەت و سامانە سروشتییەکان سنوردارە ، هەر کەسێك و هەر لایەنێك زۆربەی هەبێت، بێ گومان لایەنەکەی تر کەمی بەردەکەوێت .

ئەو داتایەی سەرەوە لەم ڕۆژانەدا بڵاوکراوەتەوە کە نیشانی دەدات یەکەمی ئەو لیستەیە سەرۆکی جێبەجێکارای کۆمپانیای ئەسترازینکە، پاسکاڵ سۆرۆیت- ە، کە لە سەروی لیستەکەوە دێت و داهاتی ساڵی پاری 16.85 ملیۆن پاوەند بووە لە 15.3 ملیۆن پاوەندەوە کە لە ساڵی 2022 دا بووە بەرزبووەتەوە.

ئەمەی خوارەوە لیستی  سەرۆکی جێبەجێکاری هەندێک لەو کۆمپانیانەی :

Top 10 FTSE 100 companies with the highest CEO pay

AstraZeneca            £16.85m

RELX                       13.64

Rolls-Royce             £13.61

BAE Systems          £13.45

GSK                         £12.72

Pearson                    £11.27

Diageo                      £10.99

Prudential                  £10.85

HSBC                         £10.64  

Reckitt                         £ 8.88

13/08/2024

کرێکاران زبڵکۆکەرەوە لە سکۆتلەند کە سەر بە 3 سەندیکای جیاوازن (  Unite ،GMB ، Unison )  بڕیار بوو بەیانی واتە 4شەمە مان بگرن بۆ زیادکردنی کرێییان کە لە کاتێکدا فیستیڤاڵی ئێدنبرە دەست پێدەکات . ئیدارەی ئێدنبرە دوێنێ، دووشەمە  بڕیاری دا کە بە ڕێژەی لەسەدا 3.6 کرێیان بۆ بەرزبکاتەوە بۆ ئەوانەشی کە کرێکەیان زۆر کەمە بە ڕێژەی لە سەدا 5.63 کە دەکاتە 1،292 پاوەند لە ساڵێکدا. 

مانگرتنەکە شارەاونی ئێدنبرە و  28 شا رەوانی لە سەرجەمی 32 شارەوانی ئەو هەرێمەی دەگرتەوە لە وەختێکی زۆر هەستیار و وەرزی هاتنی گەشیارێکی زۆر بۆ سکۆتەلەند بە تایبەت ئێدنبرە ، ڕووی دەدا ، بۆیە ئیدارەی هەرێمی ئێدەنبرە و شارەوانییەکان بڕیاریان دا کە پرسەکە لابەلا بکەنەوە.

ئۆفەری زیادکردنی کرێی کرێکاران دەخرێتەوە بەردەمی خودی کریکارەکان تاکو دەنگی لەسەر بدەن ، هاوکاتیش یەکێك لە نقابەکان هانی کرێکاران دەدات کە دەنگی ڕەزامەندی بۆ بدەن ، یەکێکیان هیچ ئامۆژاگارییەك نادات و بەجێی دێڵێت بۆ خودی کرێکارەکان خۆیان ، ئەوی تریان داوا دەکات کە ئەندامەکانی ڕای لەسەر نەدەن چونکە دەلێت پارەیەکی کەمە و لە ماوەی 14 ساڵدا شایانی ئەوەن کە لە بە ڕێژەی لەسەدا 25 کرێیان بۆ زیاد بکرێت .

05/08/2024

دوای بەرزبوونەوەی ژمارەی قوربانییەکانی خۆپیشاندەران و ناڕەزاییکەرانی بەنگلادش بۆ زیاتر لە 100 کەس هەر بە تەنها لە دوو ڕۆژدا، خۆپیشاندەران بڕیاریان داو بانگەشەی هەموو خەڵکی دەکەن بۆ ڕێپێوان لە هەمو شارەکانەوە بەرەو دەکای پایتەخت بۆ شکاندنی یاسای قەدەخەکردنی هاتووچۆ و بەدیهێنانی داخوازییەکانیان کە لە ناویشیدا دەست لەکارکێشانەوەی سەرەكوەزیران ، شێخ حەسینەیە کە لە چوار خولی هەڵبژاردندا، هەڵبژاردنەکەی بردۆتەوە  خۆی سەپاندووە بەسەر میللەتی بەنگلادشیدا.

 “حکومەت چەندین خوێندکاری کوشتووە. کاتی وەڵامی کۆتایی هاتووە”، ئەسیف مەحمود ڕێکخەری ناڕەزایەتییەکان درەنگانی ڕۆژی یەکشەممە لە بەیاننامەیەکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبووک وتی. ئاماژەی بەوەشکردووە، “هەموو کەسێک بە تایبەتی لە قەزاکانی دەوروبەریەوە دێنە دەکا. وەرە بۆ دەکا و لەسەر شەقامەکان هەڵوێستت هەبێت”.

04/08/2024

گەرچی میدیای فەرمی باسی ئەوە ناکات کە لە مانگی پێشووەوە خۆپیشاندان و ناڕەزایی خۆێندکاران و خەڵکانی هەژار و بەشێکی کرێکاران ناو بەناو هەر بەردەوامە .  ئەمڕۆ ، یەکشسەمە ، ژمارەی قوربانییەکان گەیشە 91 کەس گوایە  13 لەوانە پۆلیسن .  پۆلیس بە هیچ شێوەیەك درێخی نەکردووە و ناکات لەسەرکوتکردنی ئەو خەڵكە کە بۆ مافی ڕەوای خۆیان دەجەنگن، بە بەکارهێنانی فشاری ئاو و کوتەك و غازی چاو توزانەوە و هەروەها بەکارهێنانی گولەی پلاستیك و هەندێك جاریش گولەی ڕاستیی .

حکومەت لە ئەمڕۆ نیوەڕۆوە پەنای بردەوە بە دەرکردنی بڕیاری قەدەخەکردنی هاتووچۆی خەڵکی تاکو بتوانێت خۆپیشاندەران سەرکوت بکات .

لەگەڵ ئەوەشدا خۆپیشاندەران سوورن لەسەر داخوازییەکانی خۆیان بە دەست لەکارکێشانەوە سەرەكوەزیرانیشەوە.

04/08/2024

خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکانی مانگی پێشوی گەنجان و  خوێندکاران کە لە شاڕێکی نزیك لە پایتەخی نایجیریا سەبارەت بە خراپتربوونی بارودۆخی ئابوری واتە ژیانی خەڵکەکەی دەستی پێکرد،ئێستا تەنیوەتەوە بۆ پایتەخت کە ئەوە 3 ڕۆژە گەوەترین خۆپیشاندان و ناڕەزیی بەردەوامە . هەروەها لە شارەکانی, Minna, Katsina ، Lagos لەوەدەکا بە زووترین کات فراونتر بێت و بتەنێتەوە بۆ شارەکانی دیکە.

پۆلیس نەك هەر بەرانبەر خۆپیشاندەران شەڕ دەکات بەڵکو دژ بەو ڕؤژنامەوان و میدیاکارانەش وەستاوەتەوە  کە ڕووماڵی خۆپیشاندانەکان دەکەن .  لانی کەم 31 کەیسی ڕۆژنامەوانان کە لە لایەن پۆلیسەوە هێڕشیان کراوەتە سەر تۆمار کراون .  هەر بە تەنها لە ڕؤژی شەمەدا ، واتە دوێنێ، 50 ڕۆژنامەوان دەستگیر کراون بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی فەرمی 700 کەس لە خۆپیشاندەران گیراون ، 9 کەسیش گیانیان بەخت کردووە.

دیارە دەوڵەتی  نایجیریا تەنها نییە لە کوشتن و گرتن و  هەراسانکردنی ڕۆژنامەوانان میدیاکاراندا ، نایجیاریا لە پلەبەندی 112 دەدا دێت لە کۆی 180 وڵات کە چۆن مامەڵەی ڕۆژنامەوان و میدیاکاران دەکەن .  هەر لە غەزە بە تەنها لە 10 مانگدا زیاتر لە 100 ڕۆژنامەوان میدیاکار کوژراون . 

30/07/2024

نایجیریا کە گەورەترین وڵاتی ئەفریقایە لە ڕوی دانیشتوانییەوە و خاوەنی سەروەەتێکی گەورە و زۆری نەوتە بەڵام لە سەدا 70ی خەڵکەکەی دەرامەتی ڕۆژانەیان یا دۆلارێکە یا تۆزێك زیاتر.

بارودۆخی ژیان ئێکجار سەختە لەوێ پاش ئەوەی کە حکومەت هاوکاری دابەزاندنی نرخی لەسەر نەوت و غاز و بەنزین و گازۆیل لەسەر ئامۆژگاری دەزگە دراوییەکانی جیهان کۆتایی پێهێنا . ئەمەش یانی نەك هەر بەرزبوونەوەی نرخی غاز و نەوت و بەنزین و گازۆیل بەڵکو بەرزبونەوەی نرخی  هەموو پێداویستییەکانی ژیانی خەڵکی ئەوێ.

بەگوێرەی دەیتایەکی نوێ گرفتی خراپی خواردن، بەدخۆراکیی 31.8 ملیۆین منداڵی گرتۆتەوە بەشێکیشیان توشی نەخۆشی بوون بەو هۆیەوە .

گەرچی حکومەت بەرزکردنەوەی  لانی کەمی موچەی مانگانەی بۆ 14.40 پاوەندی بریتانی بەرزکردەوە بەڵام ئەم بڕە کەمە لە موچە چارەسەری خراپی ژیانی خەڵکەکەی ناکات.  

بەهۆی گرانی باری ژیانەوە لە دوێنێوە ، ڕۆژی دووشەمە ، بە دەیەها هەزار گەنج و خەڵکانی بەتەمەن لە شارێکی نزیك لە پایتەختەوە کە تەنها 30 میل دوورە  دەستی پێکردووە ، پێشبینی ئەوە دەکرێت کە تەشەنە بکات بۆ شارەکانی دیکە چونکە گرفتی ژیان سەرانسەرییە .