10/11/2024

 ڕوودانی لافاوەکەی ناوچەی ڤالەنسیا کە لە29ی مانگی پێشوود ڕوویدا و بووە هۆی قوربانیبوونی 220 کەس و هێشتاش چارەنوسی 80 کەس نادیارە .  لەم بارەشدا خەڵکی ناڕەزایی خۆیان دەردەبڕن دژ بە سەرۆکی ئەو ناوچەیە .

خەڵکی هۆشیارە و دەزانن بەردێك لە ئاسمان بکەوێتە خوارەوە دەستی حکومەت ، دەوڵەتی تێدایە .  من جارێکی دیکە بە نموونەوە قسەم لەسەر ئەمە کردووە ، کە ڕوودانی هەر شتێك دەستی حکومەت یا دەوڵەتی تێدایە ئیتر بە ڕاستەوخۆ بێت یا ناڕاستەوخۆ.

بە هۆی ڕوودانی ئەو کارەساتەوە خەڵکی ئەوێ خۆپیشاندانی گەورەی ڕێكخست. یەکێک لەو خۆپیشاندانانەی ئەم ڕۆژانە نزیکەی 200 هەزار کەس بەشداری کرد و  داوای دەست لەکارکێشانەوەی سەرۆکی دەڤەرەکە ‘کارلۆس مازۆن’ دەکەن .  ئەوان ڕوودانی ئەو هەموو زیانە ڕۆحی و ماڵییە لە چاوی ئیدارەکەی ئەوی دەناسن ، کە لەسای پێشەوچوونی تەکنەلۆجیا و زانستدا لە ئێستادا تا ڕادەیەك پێشبینی چونێتی کەش و هەوا بۆ ماوەی دە ڕۆژی ئایندە دەکرێت، بەو جۆرە دەکرێت قوربانیییەکان زۆر کەم ببێتەوە .

لە کاتێکدا کە لە سێنەتری مەرکەزی کەش و هەوای  دەوڵەتی ئیسپانیاوە چەند ڕؤژێك پێش ڕوودانی لافاوەکە ڕاگەیەنراوە کە کەش و هەوایەکی زۆر توند بە ڕودانی لافاویشەوە بەڕێوەیە.  بەڵام مەرکەزی کەش و هەوای ئەو دەڤەرە هیج ڕاگەیاندن ێکی پێشوەختی نەداوە لەبەر ئەوە خەڵکی سەرقاڵی ژیانی ئاسایی خۆیان بوون .

ئەمە هۆکاری ڕوودانی خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکانە کە بەرپرسیاری دەکەوێتە ئەستۆی کەسی یەکەمی دەڤەرەکە کە کارلۆس مازۆنە .  چەندەها دروشمی جیا جیا لە لایەن خۆپیشاندەرانەوە بەرزکراوەتەوە لەوانە ” مازۆن دەست لەکار بکێشەرەوە ” ” تۆ ئێمەت کوشت” ” ئێمە دەستمان لە لیتەدا غەرق بووە و دەستی تۆش لە خوێندا”

کۆمەڵی سەوزی ئیسپانیش پێشنیاری ئەوە دەکەن بۆ حکومەت کە کۆمپانیاکانی غاز و نەوت پارەی ئەم زیانە بدەن چونکە زیاتر لە 6 دەیەیە دەربارەی قەیرانی ژینگە و کەش و هەوا زانراوە و لە ئارادایە .

گەرچی ئەم لافاوە کارەساتێکی گەورەی بەسەر خەڵکی ئەو دەڤەرەدا هێنا بەڵام هاوکاتیش خەڵکی ئیکجار زۆر لەیەکدییەوە نزیک کردەوە بە هاوکاری و یارمەتیدانی یەکدی و کردنی کاری هاوبەش و هەرەوەزی لە زۆر بواری ژیانیاندا لە پاککردنەوە و راماڵینی لیتەو فڕێدانی کەرەسە زەرەرمەندبووەکان و پەیداکردنی خۆراک  و خواردەنەوە.

 

05/11/2024

پاش 7 هەفتە مانگرتن و ئامادەبوونی ئیدارەی کۆمپانیاکە بە دوو ئۆفەر، دوا جار بە نێوەندگەری کۆشکی سپی و هاوکاری جۆن بایدن کۆمپانیای بۆینگ ئامادەیی خۆی دەربڕی بە زیادکردنی لە سەدا 38 ی مووچەی کرێکارەکانی لە ماوەی 4 ساڵدا، بۆ ئەمەش دەبێت کۆمپانیاکە 1.1 ملیار دۆلار بخاتە سەر بوجەی مووچە.  کرێکارەکان بە ڕێژەی لە سەد 59 دەنگیان بە پەسەندکردنی ئۆفەرەکە داو بڕیارە لە 12ی مانگد بگەڕینەوە سەر کارەکانیان،  هاوکاتیش یەکسەر پشکەکانی کۆمپانیاکە بەڕێژەی لە سەدا 1.9 بەرز بووەوە.

لەم ماوەیەشدا کۆمپانیاکە ڕۆژانە 100 ملیۆن دۆلاری زیان لێکەوتووە .

سەرۆکی سەندیکاکە ، جۆن هۆڵدن ، سەبارەت بە ئۆفەرەکە و پەسەندکردنی لە لایەن کرێکارەکانەوە دوای نێوەندگیری ڕاستەوخۆی کۆشکی سپی وتی ”  ئەمە سەرکەوتنە و سەرمان بەرز ڕادەگرین ”  وتیشی. ” ئێستا کاری ئێمەیە بگەڕێینەوە سەر کارەکەمان “

جۆ بایدن، یەکەم سەرۆکی ئەمریکا چووە ڕیزی کرێکارە مانگرتووەکانەوە وەکو دەربڕینی هاوپشتی پیرۆزبایی لە کۆمپانیاکە و سەندیکاکە کرد کە گەیشتوونەتە ڕێککەوتن، ڕایگەیاند و وتی: لە ماوەی چوار ساڵی ڕابردوودا، ئێمە کارەکانی موزایەدەی بەکۆمەڵمان نیشانداوە. ” گرێبەستە باشەکان سوود بە کرێکاران، بازرگانان و بەکاربەران دەگەیەنن – و کلیلی گەشەپێدانی ئابووری ئەمریکان لە ناوەڕاستەوە بۆ دەرەوە و لە خوارەوە بۆ سەرەوە.”

01/11/2024

ئەو وێنەیەی کە دەیبینیت وێنەی دەیڤید گۆلدستۆنە کە وەزیری دارایی بۆ ماوەی ساڵێک گرتویەتی بەکرێ هەر ڕۆژێکی کارکردنی بە 950 پاوەند ،بەڵام مەرج نییە کە هەموو ڕۆژێك کاربکات گوایە ئەم کابرایە خاوەنی ئەزموونێکی زۆر زۆرە لە زۆر بواری ژیاندا .  وەزیری داراییش دەیەوێت کە پاشەکەوتی پارە بکات بە گەڕاندنەوەی بەشێك لەو پارەیە بۆ بودجەی دەوڵەت ، بۆ ئەمەش ئەمان وەکو پێشتر وتومە هێڕشیان لە سەنگەری پێشەوە بۆ سەر کەسانی بارخوار و نەگەبەتەکانی کۆمەڵن .  بەشێك لەوانەش ئەو خەڵکانەن کە خۆیان ژیانیان ، خراپەو پارەی بێ کاری یا لەسەر جۆرێك لە بیمەکان یاخود پارەی خانەنشینی دەژین. گوایە ئەمەش ڕیفۆرمکردنی سیستەمەکەیە .

 

Zaher Baher

29/10/2024

هەڵگیرسانی شەڕ ، جەنگ کاریگەرترین ئامرازە بۆ وزە لێبڕینمان ، بۆ برسیکردنمان ، بۆ هەڵوەشانەوەی ژیانی کۆمەڵایەتییمان، بۆ دابڕین لە یەکدی ئەندامانی خێزانیمان ، بۆ بەکوشتدانی یەکدیمان، بۆ لەبیربردنەوەی پرسی چینایەتیمان ، بۆ گەڕانەوەمان بۆ سەردەمێك کە هەرگیز پێش جەنگ چاوەڕوان نەکراو بووە .

لە مێژوودا ڕویداوە وەکو چۆن لە هیندستان و لە ئیرلەندە کە دەوڵەتی  سەرمایەداری بریتانی برسێتی وەکو چەکێکی کاریگەر بۆ سەرکوتکردن و پرزە لێبڕینی گەلانی هەردوو وڵات بەکارهێنا.  بەڵام برسێتی ئەو کارایە دانانێت لەسەر وێرانکردنی میللەتەکە وەك کارایی جەنگ چونکە تەنها برسییان دەکات و برسیکردنەکەش زۆر چار دەبێتە هۆکاری یەکگرتن و هاوکاری و کۆمەکی یەکدی خودی خەڵکەکە خۆی.

بەڵام شەڕ بە ڕاستەو خۆ و ناڕاستە و خۆ ئەو مەبەستە و دەیەها مەبەستی دیکە دەداتە دەست ، جگە لەوانە کارگەی دروستکردنی چەک و تەقەمەنییەکان  بە بەردەوامیی لە برەو دا دەبن.  بە مانایەکی دیکە  قازانج لە هەڵکساندا دەبێت .

هەر بەم نزیکانە شەڕی نێوانی ئۆکرانیا و روسیا بە هاوکاری ناتۆ، هەروەها ئیسرائیل لە غەزە و لوبنان و ئێران دووبارە بەهاوکاری ئەمەریکا و غەرب دوو نموونەی زیندوی ئەم دوو ساڵەن .

جەنگ وەبەرهێنانێکی ئێکجار گەورەیە بۆ ئەمریکا و کەنەدە و وڵاتانی ئەوروپادا ئەوەی مەبەستیانە لە سوودی ئابووری و بەردەوامیدان بە سیستەمەکە و پرزەلێبڕینی کرێکاران و سەراپای هەژاران و بەرزبوونەوەی نرخی هەموو کاڵاکان و بەدەستهێنانی نفوسی سیاسی و ڕانەوەسستانی کارگەکانی چەک و تەقەمەنی و فرۆشتنیان و وابەستەکردنی زیاتری وڵاتانی شەڕ پێفرۆشراو و سەراپای ئامانجەکانی دیکەیان بەدەستدەهێنن.

ئەمە جگە لە وردە شەڕەکانی دیکەی وەکو سۆدان و میانمار شوێنی دیکە کە بەردەوامن .

تێچووی ئابووری گەورەی شەڕەکەی نێوانی ئۆکرانیا و ڕوسیا  لە زیادبووندایە. بانکی نێودەوڵەتی مەزەندە دەکات کە لە دوو ساڵی یەکەمدا 152 ملیار دۆلار (117 ملیار پاوەند) زیانی ڕاستەوخۆی ئۆکرانیای لێکەوتووەتەوە.  نەتەوە یەکگرتووەکانیش پێشبینی دەکات بۆ بوژانەوە و ئاوەدانکردنەوەی ئۆکرانیا 486 ملیار دۆلار پێویست بێت.

واشنتۆن لە دوای دەستپێکردنی شەرەکەوە کە لە مانگی شوباتی 2022، دەستی پێکردووە 64 ملیار دۆلاری وەک هاوکاری سەربازی پێشکەش کردووە. لەوە دەکات  بەشێک لەو قەرزە 50 ملیار دۆلارییە بۆ کڕینی ئەو چەکانە بەکاربهێنرێت کە لەلایەن ئەمریکاوە دروستکراوە.  بریتانیاش سەرەڕای بڕێکی زۆری هاوکاری ئۆکرانیا حکومەتی نوێش بڕیاری داوە تا ساڵی 2030 ساڵانە 3 ملیار پاوەند هاوکای ئۆکرانیا بکات هەر لەم ڕۆژانەشدا بڕیاریێکی دیکەی دا کە  بەریتانیا بڕی 2.26ملیار پاوەندی دیکە بە قەرز دەدات بە ئۆکرانیا بۆ چەک بۆ شەڕی ڕووسیا.  هاوکاتیش بەریتانیا خەرجییەکانی بەرگری زیاد دەکات بۆ 2.5%ی داهاتی وڵات لە 2.32% لە ئێستادا.

 ئەمە لە کاتێکدا کە خودی حکومەتی بریتانیا کە لە مانگی تەموزدا هاتنە سەرحوکم کردیان بە گاڵە کە گوایە 22 ملیار پاوەند لە بوجەی دەوڵەتدا نوقسانە بۆ ئەمەش هەندێك بڕیاریان داوە بۆ دابنیکردنەوەی ئەو بڕە پارەیە کە بەششی زۆری دەکەوێتە سەر کرێکاران و هەژاران. هەروەها ئەمەش لە چوارچێوەی بەرنامەی قەرزکردنی بەرفراوانتر بە بڕی 50 ملیار دۆلار (38.5 ملیار پاوەند) بدرێت بە ئۆکرانیا کە پێشبینی دەکرێت لە کۆتایی ئەم هەفتەیەدا لەلایەن ئەندامانی گروپی حەوتەوە پشتڕاست بکرێتەوە.

27/10/2024

ئەوەی کە حەماس لە 7ی ئۆکتۆبەری 2023 دا کردی کە بیانووەیەکی  گەورەی  دایە دەستی ئیسرائیل نەك غەززەی بە جۆرێك وێران کرد کە ئەو هەموو ماوەیەی دەوێت تاکو بگەڕێتەوە بۆ تەنها پێش دەستپێکردنی شەڕەکە ، بەڵکو سەری خۆی و حیزبوڵاشی خوارد، ئەوانیشی گێڕایەوە بۆ سەرەتای هەشتاکان،  هەرگیز تازە ئەوان نابنەوە بە هێزێکی کاریگەری ناوچەکە .  تەنانەت حکومەتی ئاخوندەکانیشی بە جۆرێك لاواز کرد کە ئەوانیش جارێ تر ناتوانن ببنەوە بە هێزێکی گەوەرەی ناوچەکە و یاری بە چارەنوسی 5 وڵات بە خودی ئێران خۆشییەوە بکەن .

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێی نەتەوە یەکگرتووەکان  ئابووری غەززە ٣٥٠ ساڵ دەخایەنێت تا دەگەڕێتەوە بۆ ئاستی پێش شەڕ ڕاپۆرتەکە دەڵێت ‘ئۆپەراسیۆنە سەربازییە چڕەکان لە غەززە کارەساتی مرۆیی و ژینگەیی و کۆمەڵایەتی بێ وێنەی بەجێهێشتووە’

بەرهەمی بیناسازی بە ڕێژەی ٩٦%، بەرهەمی کشتوکاڵ بە ڕێژەی ٩٣%، بەرهەمهێنان بە ڕێژەی ٩٢% و بەرهەمی کەرتی خزمەتگوزاری بە ڕێژەی ٧٦% دابەزیوە. هاوکات ڕێژەی بێکاری لە چارەکی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٤دا گەیشتە ٨١.٧%، ئەمەش ڕێژەیەک کە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاندووە، ئەگەری زۆرە خراپتر بێت یان بەردەوام بێت تا ئەو کاتەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە بەردەوام بێت.

ئاماژەی بەوەشکردووە، “کاردانەوە دوور مەوداکان بۆ ساڵانی داهاتوو دەمێننەوە و ڕەنگە دەیان ساڵ بخایەنێت بۆ گەڕانەوەی غەززە بۆ دۆخی پێشوو.

“کاتێک ئاگربەست ئەنجامدەدریت  گەڕانەوە بۆ ڕەوتی گەشەی ساڵی ٢٠٠٧-٢٠٢٢ ئەوە دەگەیەنێت کە غەززە ٣٥٠ ساڵ دەخایەنێت تەنها بۆ گەڕاندنەوەی بەرهەمی ناوخۆیی بۆ ئاستی خۆی لە ساڵی ٢٠٢٢دا.”

ئاماژەی بەوەشکردووە، “بەپێی خەمڵاندنە وردەکان کە لەم ڕاپۆرتەدا باسکراون، لە غیابی ئەو سنووردارکردنانەدا، تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٣ مەزەندە دەکرێت کە بەرهەمی ناوخۆیی گشتی غەززە بە تێکڕا ٧٧.٦% زیاتر بووبێت لە ئاستی ڕاستەقینەی خۆی.

“ لە سێ چارەکی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٣دا – پێش دەستپێکردنی شەڕەکە – ئابووری غەززە بە ڕێژەی ساڵانەی نزیکەی ٣٪ بەرەو دابەزین دەچوو. لە ساڵی ٢٠٢٣ بە گشتی بە ڕێژەی ٢٢.٦% دابەزیوە و ٩٠%ی ئەو دابەزینە لە چارەکی چوارەمدا بووە.

لە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە تا کۆتایی مانگی تەمموزی ٢٠٢٤، ٨٨%ی بیناکانی قوتابخانەکان هەندێک زیانیان بەرکەوتووە، ٢١ لە کۆی ٣٦ نەخۆشخانە لە خزمەتگوزاری کەوتوون و ٤٥ لە کۆی ١٠٥ دامەزراوە تەندروستییە سەرەتاییەکان کاریان نەکردووە.  زیاتر لە 62% بینای نیشتەجێبوون زیانیان بەرکەوتووە یان وێران بوون، هەروەها زیاتر لە 59%ی ژێرخانی کەرتی ئاو و پاکوخاوێنی  زیانێکی زۆری بەرکەوتووە.

Zaher Baher

25/10/2024

چەند ڕۆژێکە دەنگۆی وتووێژی نێوانی پەکەکە و حکومەتی تورکیا لە ئارادایە.  پێناچێت ئەمە کاری ئەم چەند ڕۆژە بێت بەڵکو لانی کەم پێشینەیەکی چەند هەفتەیی هەیە.  بەم بۆنەشەوە  توێژەرەوانی کورد و ناکورد زۆری لەسەر دەنوسن و هەندێکیشیان خەنجەر لە کا دەدەن.  هەندێك لە سەرانی پەکەکەش کۆمێنتی خۆیان داوە و ئەوانی دیکەش بە دوای ئەماندا دێن هەر وەکو پێشتر دیتومانە.

بۆ من هۆکاری ڕوودانی  وتووێژەکە و کێ قسە دەکات و کێ دیمانە دەکات هیچ گرنگییەکی نییە، ئەوەی گرنگە ئەمە دەرفەتێکە و هاتۆتە پێشەوە کە پەکەکە دەبێت لەم بار و دۆخەدا بیقۆزێتەوە هەتا ئەگەر ئەنجامێکیشی نەبێت چونکە هەر هیچ نەبێت پشوویەکی باش دەبێت بۆ خودی پەکەکە خۆی و بۆ کوردستانی باکور و باشور و تا رادەیەکیش ڕۆژئاواش .  پشوویەك دەبێ کە چی تر کەسە دەرکەوتوو چالاکەکانی نێو پەکەکە و ڕۆژئاوا لە تورکیادا راونانرێن و ناگیرێن، پشوویەکە هەر ئاواش تا ڕادەیەك ئاسایش بۆ باشووری کوردستانیش دەگەڕێتەوە، هەر هیچ نەبێت دۆستان و ئەندامانی پەکەکە ترسی تیرۆرکردنیان چ لە ڕێگەی تیرۆری چەکەوە یاخود درۆنەوە نابێت .  پشوویەك دەبێت کە بارودۆخی یەکێتی نیشتمانیش تا ڕادەیەك ئاسایی دەکاتەوە و فڕۆکەخانەی سلێمانیش گەر بۆ وەختییش بێت دەکرێتەوە .

سوود و قازانجی ئەم هەلە ئەوەندە زۆرە کە لیستێکە و من نامەوێت بیکەمە مەبەست و کرۆکی  بابەتەکەم.  لەگەڵ وتنی ئەوانەی سەرەوەشدا ئەوە دەبینم کە رەنگە زۆرێك هەبن لە ناو خودی پەکەکە هەتا بە سەرکردەکانیشیانەوە ڕاگرتنی شەڕ و وتووێژکردن پەسەند نەکەن، بەڵام لێرەدا دوو خاڵی گرنگ هەیە بۆ هەردوولا ، ئەوانەی کە لەگەڵیدان و ئەوانەشی کە دژن پێی دبێت رەچاو بکرێن.

یەك: ئایا پەکەکە لەو کاتەوەی، واتە مانگی تەموزی 2015 وە کە ئەردۆگان شەری بەسەردا سەپاندن چ هەنگاوێکیان ناوە؟ چەندێك زەرەریان بە حکومەت و دەوڵەتی تورکیا گەیاندووە ؟ چەندێك پرسی کورد لەوێ چووەتە پێشەوە؟ کوردان و کوردستانی باشوور و باکور و ڕۆژئاوا و تا ڕادەیەکیش تەنانەت ڕۆژهەڵاتیش، چەندێك لەم شەڕە نابەرانبەرییەدا سوود یا زییانیان بینیوە؟ چەندێك پێگەی هەردوولایانی واتە دەوڵەتی تورکیا و پەکەکەی لە ‘نێو کۆمۆنێتی نێودەوڵەتی’ بەهێز یا لاواز کردووە؟ ئەمانە و  پرسیارگەلێکی دیکە دەبێت بکرێت و خودی کەسەکە تاو وتوێ بکات پێش دانی بڕیارەکەی.

 بێ گومان بۆ پرسیارەکان  وەڵامی جیا جیامان دەبێت ئەویش دەکەوێتە سەر ئەوەی کە ئایا ئێمە  لە سەرچاوەی سۆز و ویست و حەزی خۆمانەوە لێکدانەوەی بۆ دەکەین یاخود لە واقیع و بارودۆخی ناوچەکە و تا رادەیەکیش جیهانەوە تەماشای دەکەین؟  بۆ من کە هەر لە 2015 وە دژ بەو شەرە بووم و چەندەها وتارم بە کوردی و بە ئینگلیزی لەسەری نوسیوە و دەیەها پۆستیشم  لە فەیسبووکدا کردوە چونکە هەمیشە بە دوور لە سۆز و حەزی خۆم قسەم کردووە، بەڵکو بە تێڕوانین لە واقیع و پشتبەستن بە بەڵگە و زەمینەی بزوتنەوەکە لە باکور و تورکیا و هەژمون و لێکەوتەی ئەو بزوتنەوەیە چ نەرێنی یاخود ئەرێنی لەسەر بزوتنەوەکەی ڕۆژئاوا و کۆمەڵگەی کوردی لە هەموو پارچەکانی کوردستاندا دادەنێت. من لەو دەلاقەیەوە تەماشام کردووە و هەڵوێستی خۆمم لێ وەرگرتووە،

ڕەتکردنەوەی وتووێژ لە هەلوێستی هێز و ئاسۆڕوونی و بوونی بەربیینیەکی باشتر لە پاشەڕۆژێکی نزیکتردا، رەنگە لۆژکانە بێت. بەڵام لە کاتێکدا کە بزوتنەوەیەکی چەکدارانەت هەبێت و ئەرکی سەرەکی تەنها بەرگریکردن بێت لە خۆی و باشترین چالاکی ئەو کەمپەینی ڕزگارکردنی بە تەنها ئۆجەلان، بێ لە هاوەڵەکانی لە بەندیخانە و ڕۆژانە و هەفتانە دەیان کەسانی چالاک و دۆست و ئەندامانت لە دەست بدەیت و نە لە باشووردا بتوانیت ئازادانە بسوڕێیتەوە و جالاکییەکانت بکەیت و هەمیشەش لە مەترسی تیرۆی درۆن و چەشنەکانی دیکەی تیرۆر بیت و هاوکاتیش دەسەڵاتی کوردیش ئەوە پارتییە دەست لەگەڵ هەموو لایەکدا تێکەڵ دەکات دژ بە پەکەکە ، خاك ، میللەت، سامان هەڕاج دەکات هەر بۆ ئەو مەبەستە ، یەکێتیش ڕێگا نادات کە هچ چالاکییەک دژ بە تورکیا و دەوڵەتی تورکیا بکرێت ، بەڵکو ڕێگا دەدات ، راستەوخۆ بێت یا ناڕاستەوخۆ تورکیا کێی بوێت لە زۆنەکەیدا تیرۆری بکات یا بیفڕێنێت ، ئەمانە و زۆر زۆری تر.  باشە لە حاڵەتێکی ئاوادا وتووێژ ئەگەر هەر بە مەبەستی دانی پشوویەكیش بێت باشتر نییە لەو شەڕە دۆڕاوە؟ بە درێژایی شەری 9 ساڵ و وادەبێتە 4 مانگیش لەگەل حکومەتی تورکیادا پەکەکە و کورد زیانی نەکردبێت قازانجی نەکردووە ، جەماوەرێتییان گەر نەهاتبێتە خوارەوە نەچۆتە سەرەوە … ئیتر بۆچی وتووێژ نەکرێت؟؟ دوای ئەوە وتووێژە بە سەر نەگرتنیشی چ زیانێکی هەیە و دەبێت؟

دوو: مەرجەعێتی ئۆجەلان:   مەرجەعیەیەت ئەو سەرچاوەیە کە بۆ حەلی گرفتەکان و دانی بڕیارە سەرەکییەکان لایەنەکان و کەسەکان دەگەڕێنەوە بۆی. مەرجەعییەت یانی پیرۆزکردنی ئەو سەرچاوە و بڕیار و لێکدانەوەکانی ، یانی نابیناکردنی هەر هەموو ئەوانی دیکەی ئەو حیزبە، ئەو بزوتنەوەیە ، یانی بە مەبەست و بەدەستی خۆت نابینا و نەبان لە واقیع و ڕاستییەکان دەکەیت ، یانی خۆڕادەستکردنی کەسانێك کە دەکرێت  ئامۆژگاری و بڕیارەکانیان نادروست بن ، یانی نەفیکردنی کەسایەتی خۆت و هەڵپەساردنی مێشکت، یانی وابەستەیی بە کەسێك بە ڕایەك و بڕیارێك گەرچی پێشوەخت دەزانیت کە هەڵەیە….تد .

دیارە من  هەر بە  تەنها مەبەستم  پەکەکە و دۆستان و هەوادارانی پەکەکە نییە ، بەڵکو هەموو حیزب و ڕابەر و سەرکردەکانە ڕۆحانی یاخود ناڕۆحانی لە هەر هەموو ناوچەکەدا.  دەرد و پەتای پیرۆزیی و پیرۆزکردنی ڕابەر و سەرکردە و بوون بە مەرجەعییەت هەر  پەکەکەی نەگرتۆتەوە بەڵکو هەموو حیزبەکانی ناوچەکەی لە کۆن و نوێدا گرتۆتەوە، هەر تەماشای بارزانی باوك و کوڕ، جەلال تاڵەبانی، سەرکردە و ڕابەرەکانی حیزبە ئیسلامییەکانی کوردستان و حیزبوڵا و حەماس و … تد گرتۆتەوە کە ناکرێت و نەگونجاوە ڕا و بڕیاری ئەو ڕابەر و سەرکردانە بە هەند وەرنەگیرێت و ڕەتبکرێنەوە.

سەبارەت بە پەکەکە و ئۆجەلان،  ڕاستە ئۆجەلان بە جەستە بەندە بەڵام بە هزر و هەڵوێست و نوسینەکانی گەورەترین هەژموونی خۆی بەسەر پەکەکەدا زاڵ کردووە، نەك هەر سەرکردەیەکی کۆن و کارامەی پەکەکەیە بەڵکو ڕابەرێکی ڕۆحیشیانە .  ئۆجەلان بە مێژوی خەباتی ناو شار و شاخ  و بەندکردنی بۆ ئەم هەموو ساڵانە، لای پەکەکە و دۆستەکانی لە هەموو کورستانەکاندا پیاوێکی ئەفسانەییە و  پیرۆز کراوە ، پیرۆزکردنیشی سەرچاوەی ڕەتکردنەوە و پەسەندکردنی ئەوەی دێتە پێش و ئەوەی ڕووی داوە، بۆیە  قسە و بڕیارەکانی ئۆجەلان ئەوەندە سەنگ و قورسایی خۆیان هەیە ڕەتکردنەوەیان دەچێتە خانەی مەحاڵەوە .

پەکەکە وەکو حیزبێکی قوچەکەیی و ئیدۆلۆجیست و خاوەن دسپلینێکی تووند و تۆڵ کە تا ئێستاش تینیۆتی بە قسە و نوسینەکانی ئۆجەلان دەشکێ و ئاوی حەیاتیانە، لێبڕین و وشکبوونی ئەو ئاوە کارەسات بەسەر پەکەکەدا دێنیت، بیرمەندی یەکەم و ڕەسەنی پەکەکەیە و نەك هەر ئەوەندە بەڵکو پەکەکە ئەوەندە بڕوای بە خودی ئۆجەلان و نوسینەکانی هەیە کە لابەلاکردنەوەی کێشەی ڕۆژهەڵاتی ناوین لە دووتوێی مێشك و لاپەڕەی کتێبەکانی ئەودا دەبینین.

قسەکەی ‘دەوڵەت باخچەلی’ سەبارەت بە  پرسی کورد لە تورکیادا ڕاستە، کە  نە لە ئەدەنەیە و نە لە قەندیل بەڵکو لە ئیمڕاڵییە ، چونکە پەکەکە ناتوانن لە بڕیارەکانی ئۆجەلان دەرچن چونکە ئەوەندەیان پیرۆز کردووە و لە ئاسمانە ناکرێت بێهێننە سەرزەوی ، ناتوانیت قسەی بشکێنیت و خۆت کافر و مولحید بکەیت ، خۆت بێ حورمەت و تڕۆ بکەیت.  ئەوە، ئەوە بڕیاری سەرەکی تا ڕادەی ئاگربەستی و وتووێژ و ڕێکەوتن و هەڵوەشاندنەوە و چەکدانان و واژۆی دوا دەستنووسی بڕیار و پلانەکان دەکات  .  قسەی دووهەمی باخچەلی، ئەمەشیان هەر ڕاستە کە دەڵێت با ئۆجەلان بەر بێت و قسەی لەگەڵدا بکرێت . باخچەلی زۆر بە باشی پەکەکە و ڕۆڵ و هەژموونی ئۆجەلان لەسەر پەکەکە و قورسایی بڕیارەکانی دەناسێت، ئەوەندە گەمژە نییە قسە فڕێ بدات .  ئەو کە دەڵێت با ئۆجەلان بێت دژایەتی خۆی بۆ تیرۆریزم بەیان بکات بەو مەبەستە نییە کە ڕۆشنبیر و نوسەری کورد و سیاسییەکان شرۆڤەی بۆ دەکەن . ئەو دەڵێت با وتووێژی لەگەڵدا بکرێ، با بێتە دەرەوە لە بەندیخانە و ڕووبەڕوو دانوسستاندنی لەگەڵ بکرێت. ئەو دوای ئەمانە ئەو داخوازییە لە ئۆجەلان دەکات کە دژ بە تیرۆریزم و تیرۆر بوەستێتەوە . ئۆجەلان دەزانێت کە پەکەکە گەر لە کۆندا لە کاری تیرۆریستیدا گلابێت ، ئەوە ئێستا پەکەکە تیرۆریست نییە ، ئەوە حکومەتی تورکیایە کە بە درێژایی دروستبوونی فاشست بووە و لە ئێستاشدا دەوڵەتێکی فاشست و تیرۆریستییە.

من زۆر دەمێکە وتومە گەرچی ئۆجەلان بەندە بەڵام بیرکردنەوەی، تێڕاوانینی بۆ پرسی کوردی تورکیا و داهاتوی پەکەکە لەم بارودۆخەدا و تێپەڕینی قۆناخی جەنگی چەکداریی زۆر لەوانەی لە قەندیل دانیشتوون و بە حساب لە دەرەوەن و بەند نین، باشتر و دروستترە . ئۆجەلان ئاگربەستی دەوێت، ئەو یەکلاکردەنەوەی پرسی کوردی لە تورکیا بە وتووێژ و دانوستاندن لەگەڵ حکومەتی تورکیا دەوێ نەك لە ڕێگەی بزوتنەوەی چەکدارییەوە، بزوتنەوەی چەکداری کوتانی ئاسنی ساردە، ئەگەر لەو کوتانەشدا پرژێکی لێ ببێتەوە سەروگوێلاکی ئەوانە دەگرێتەوە کە دەیکوتن نەك دووژمنەکانی.  بزوتنەوەی چەکداری ڕۆڵی بەسەر چووە هەڵوەشاندنەوەی و جێگرتنەوەی بە خەباتی جەماوەریانە و ڕووکردنە شەقامەکانی شار و بۆ هەموو ئەو حیزبانە، بە پیرەوەچوونی پەڕلەمان لەڕێگەی پرۆسەی هەڵبژاردنەوە هەزاری خێرە و دەی بەرکەت.  بەرنامەی کۆنفیدراڵیزمی دیمۆکرات کە جۆزیف پرۆدۆن و مورەی بوکچین باسیان کردووە لە ڕێگەی حیزب و بزوتنەوەی چەکداررییەوە ناکرێت، بگرە حیزب تەگەرە و گەورەترترین بەربەست و دوژمنی سەرسەختی کۆنفیدراڵیزمی دیمۆکراتن.

ئەمەی کە ئێستا پەکەکە دەیکات نە بەرخۆردانە و نە جەنگی بەرەنگارییە و نە سوودیشی هەیە ، ئەمە شەر لە بەتاڵی باشترەی مەسەلە کوردییەکەیە. گرنگ نییە حیزبەکان، بزوتنەوەکان چ دروشمێك بەرز دەکەنەوە و چ بانگەشەیەك دەکەن و چەند شەهید دەدەن؟ گرنگ ئەوەیە کە ئایا لە زەمینەی واقیعدا چ گۆڕانکارییەك دەکەن؟ ئایا ئەوەی کە دەیکەن کەمتر زیانبەخشە لە بەرانبەر ئەوەی کە بەدەستی دەهێنن؟ جەماوەرییبونیان لە شەڕێکی نەبڕاوەی بێ دەستکەوتدایە یاخود هێنانی خۆشگوزەرانی و ئازادیی و دادەوەری کۆمەڵایەتی و تا ڕادەیەك هەنگاونان بۆ جۆرێك لە یەکسانی؟

پەکەکە پێویستی بە چاوخشاندنەوە بە سیاسەتی ئەم نۆ ساڵەیدا هەیە ، گەر لەم سات و وەختەدا نەتوانن ئەوە بکەن، ئەگەر ئەم دەرفەتە کە ئێستا ڕەنگە بێتە دی  هەر هیچ نەبێت دەتوانن سوودی لێببینن و بەخۆیاندا بچنەوە.

تکایە تۆش، قەڵەم بەدەستی کورد خەنجەر لە کا مەدە ، تۆ گەر باوك و دایکی ئەو کوڕ و کچە گەنجانە نیت لەو شەڕەدا گیانی خۆیان دەکەنە قوربانی، خۆ ڕەنگە خۆت باوك یا دایك بیت . تکایە قسەی زل مەکە و هانی بەردەوامییدانی شەڕ بدەیت و خۆتیش مێشێك میوانت نەبێت و بە هیچ جۆرێك پریشکی ئەو شەڕە تۆ و خێزان و ئازیزانت نەگرێتەوە.  ئەوە ئەو پەڕی بەدڕەوشتییە.   

 

زاهیر باهیر

23/10/2024

لەم هەفتەیەدا کۆبوونەوەی ساڵانەی صندوقی دراوی نێودەوڵەتی ، بانقی جیهانی و نوێنەری بانقی مەرکەزی ئەوروپا و وەزیرەکانی دارایی وڵاتانی ئەوروپا  لە واشنگتۆن دی سی سەبارەت بە هەندێك گرفتی سەرەکی جیهان دەکرێت.  لە ڕاستیدا گرفتی سەرەکی جیهان خودی سیستەمەکەیە کە ئەم دەزگە دراویانە خۆیان بەشێکی گەورەی سیستەمەکەن لەتەك پایە سەرەکییەکەی کە دەوڵەتەکانن.

ئەوەی کە خاڵی سەرەکییە و پێشبینی دەکرێت کە لەم کۆبوونەوەیەدا قسە و باسی لەسەر بکرێت چەند پرسێکین.  لەوانە  ژینگە و تێكچوونی ئاو و هەواو ڕوودانی تۆفان و لافاو  لە زۆر شوێن، تەنانەت لە وڵاتانی  کە دەکەونە ناوچەی نیمچە بیابانەوە  هەروەها بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی تا ئەو ڕادەیەی کە دەبێتە هۆی کەوتنەوەی ئاگرێکی زۆر لەو شوێنانەی کە پلەی گەرما زۆر زۆر بەرز دەبێتەوە. 

بە گوێرەی بۆچوونی بەشداربووانی کۆبوونەوەکە گرفتی سەرەکی سیستەمەکە سێ گرفتن: گەشەنەکردنی ئابووری، کە گوایە ئەمە گرفتی سەرەکییە و جیهان پێوەی دەناڵێنێت . گرفتی دووەم گرفتی قەرزارییە کە 146 دەوڵەتی جیهان بە دەوڵەمەند و هەژارییەوە بە ڕێژەی جیا جیا قەرزارن.  گرفتی سێیەم وەکو لە سەرەوە وتم گرفتی ژینگە و تێكچوونی کەش و هەوایە.

گەشەنەکردن: ڕاپۆرتەکانی کە لەسەر گەشەی ئابووریی دراون دەڵێن لە سالی 2008وە دوای ڕوودانی قەیرانە داراییەکە وڵاتە دەوڵەمەندەکان دووچاری دابەزینی گەشەی ئابووری هاتوون و ئەمەش گرفتی دروست کردووە.

لە ڕاستیدا گرفتی گەشەنەکردن یاخود دابەزینی گەشەی ئابووریی وڵاتان لە سای سیستەمی هەنووکەدا دوو گرفتی گەورە دروست دەکات : یەك: گرفتی بە دواهاتنی قەیرانەکان و وابەستەی قەیرانەکان، واتە قۆرتەکانی . دوو: دابەزینی گەشەی ئابووریی یانی بوونی بەتاڵەی زیاتر ، زیادبوونی نرخی پێداویستییەکانی ژیان ، یانی کەمبوونەوەی دانی تەکس ( باج) واتە نوقسانی لە بوجەی دەوڵەتدا.  نوقسانی بوجەی دەوڵەتیش یانی کەمکردنەوەی بیمەکان و بڕینی پارەی خزمەتگوزارییەکانی وەکو قوتابخانە و خەستەخانە و شارەوانی بە هەموو بەشەکانییەوە هەروەها نەدانی یارمەتی و هاوکاری نەکردنی ولاتانی لێقەوماو و لەمەش زیاتر یانی قەرزکردنی زیاتر لە لایەن حکومەتەکانەوە، کەواتە بوون بەژێر قەرزی نەتەوەیی زیاترەوە.

قەرز و قەرزاریی: بە هۆی ئەوەی سەرەوە و تەماحی زۆری خاوەنکار و کۆمپانیاکان لە کەڵەکەکردنی سەرمایەی زیاتردا دەوڵەت ساڵانە قەرز دەکات، قەرزیش دانەوەی هەیە و دانەوەکەشی بە ڕێژەیەکی بەرزی سووە کە دەبێت دەوڵەت بیداتەوە گەر نەیداتەوە ئەوە سووەکە دەچێتە سەرەوە و کەڵەکە دەبێت.

  لەم بارەدا با سەرنجی هەندێك لەو وڵاتانە لە کۆی 146 وڵاتی قەرزار بدەین کە قەرزەکانیان وەک پێوەرێک، بە ڕێژەی داهاتی نیشتمانی لێکدەدرێتەوە، کە لە  ئەوروپا و ئەمەریکا بە (GDP)  ناودەبرێت، کە پێوەری بەردەوامیی قەرزەکان بە گوێرەی ئەوە دەخەمڵێنرێت.

 ڕێژەی قەرزەکانی ئیتاڵیا بەرامبەر بە داهاتی ناوخۆیی (GDP)  لە سەرووی 130% دایە، لە کاتێکدا ڕێژەی قەرزی  ئەمریکا لە 124%دایە.  یۆنان ڕێژەی قەرزەکەی نزیکەی 160% و ژاپۆن ڕێژەی قەرزەکەی زیاتر لە 260 %.  بریتانیا لەم دواییەدا قەرزەکەی چووە سەرووی 100%وە.  صندوقی  دراوی نێودەوڵەتی پێشبینی دەکات قەرزی گشتی جیهانی تا کۆتایی ئەمساڵ 100 تریلۆن دۆلار تێپەڕێنێت.

هاوکاتیس ئەو ڕاپۆتە هەڵسەنگاندنێکی پێشوەختیشی بۆ گەشەی ئابووری هەندێك وڵاتی گروپی حەوت کردووە لەوانە دەکرێت ئەمساڵ بەریتانیا سێیەم خێراترین ئابووری هاوبەش بێت لە گروپی حەوتەمدا، هاوتەریب لەگەڵ فەرەنسا و لە پشت ئەمریکاوە کە لە ڕێڕەوی گەشەکردنیدایە بە ڕێژەی 2.8% و کەنەدا کە پێشبینی دەکرێت بە ڕێژەی 1.3% گەشە بکات. ئیتاڵیا بە ڕێژەی 0.7% ، گەشەسەندنی ئابووری ژاپۆن بە 0.3% .  گەشەسەندن لە ئەڵمانیا سفر دەبێت ئەو لە ئێستادا لە ململانێیەکی سەختدایە لەگەڵ ئابوورییەکەیدا.

ڕاپۆرتێکی ڕێکخراوی خێرخوازی دژە هەژاری گەشەپێدانی دارایی نێودەوڵەتی (DFI) دەریدەخات کە ڕێژەی دانەوەی قەرزەکان لە 42%ی  تێچووی خزمەتگوزارییەکانە.  واتە ئەگەر بڕ یار بێت کە  100 دۆلار بۆ خزمەتگوزارییەکان  تەرخان بکرێت  لە سەدا 42ی ئەمە دەدرێتەوە بە قەرزەکە. ئەمە لە لیستی 146 دەوڵەتەکەدا کە وڵاتانێکین کە تا ڕەدەیەك دەەوڵەمەندن بەڵام لە وڵاتانی ئەفریقادا ئەم بڕە قەرزە دەچێتە لە سەدا 55 ی خەرجی خزمەتگوزارییەکان کە دەدرێتەوە بە بانقی جیهانیی.

لەگەڵ ڕێژەی بەرزی قەرزکردندا کە لە کۆتایی ئەمساڵدا دەچێتە 100 تریلۆن دۆلار، کە وڵاتە دەوڵەمەندەکان زیاتر قەرزارن، پرسیارەکە ئەوەیە کە پارەی ئەم قەرزە بۆ کوێ دەڕوات؟ بێ گومان بەشێکی بۆ جەنگ و بەرپاکردنی جەنگە هەروەها بەشێکی تری بە گەندەڵی دەڕوات ، بەشێکیشی بە هاوکاری هاووڵاتانێك کە خودی دەوڵەت و سیستەمەکە ئەو بارودۆخەی خولقاندووە، ئەمە جگە لەوەی کە خودی دەوڵەت و ئیدارەکانی بیرۆکراتین.  هەر ئەو هۆکارانەیە و هەندێکی دیکە کە دەبینین بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی بانقی جیهانی 700 ملیۆن کەس لە جیهاندا ڕۆژانە لەسەر تەنها 2 دۆلار و 15 سێنت دەژین.  هەر  هەمان ڕاپۆرت ئەوەی  پشتڕاست کردۆتەوە کە زیاتر لە 3 دەیەی دەوێت تاکو ژیانی ئەو 700 ملیۆن کەسە لە جیهاندا لە قۆناخی هەژاری ڕەها دەربکرێت. لەسەدا 44 ی دانیشتوانی جیهان کە دەکاتە 3 ملیار،  ڕۆژانە لەسەر کەمتر لە 6 دۆلار و 85 سێنت دەژین.

 سەبارەت بەبەرزکردنەوەی ژیانی ئەو 3 ملیار کەسەش ئەوە چیرۆکێکی جیاوازە ئەگەر ئامانجەکە گواستنەوەی داهاتی ئەو 3 ملیار کەسە بێت بۆ سەرووی 6.85 دۆلار لە ڕۆژێکدا، ئەمەش  بۆشاییەکی دیکە دروست دەکات  لە ژیانی خەڵکدا کە  دەبێتە هۆی زیادبوونی ڕێژەی دەردانی گازی ژەهراوی بە ڕێژەی 46% لە سەرووی ئاستی ساڵی 2019دا.

ئەی چارە؟

بێ گومان بۆ هەموو گرفتێك چارە هەیە چونکە ڕوودانی گرفت لە روودانی هۆکارێکەوە یا ڕووداوێکەوە ڕوودەدات. بەڵام لە دید و بوونییەی سەرمایەداری و سەرمایەدارانەوە و ئەو چارەسەرانەی کە بۆی دادەنێن هەرگیز چارەسەرێکی  یەکلاییکەرەوە نییە .  حەلی یەکلاییکەرەوە خودی سیستەمەکە هەڵدەتەکێنێت و دژ بە ئامانجی ئەوانە کە بەردەوامیدانە بە سستەمەکە و زیاتر چەسپاندنی.

هەر بۆ نموونە هەموو ئەو قەرزانە کە لە لایەن بانقی جیهانی و دەزگە دراوییەکانی دیکەوە دراون هەمووی بە مەرجی قورس دراون کە کەمەری دانیشتوانی وڵاتە هەژارەکانی شکاندووە، بە برسی کردنیان، بە بەرزرکردنەوەی نرخی پیداویستییەکانی ژیانیان، بە بەتایبەتیکردنی کەرتە خزمەتگوزارییەکانی دەوڵەت…تد .  هەر خولقاندنی ئەم بارودۆخەیە کە زۆرێك لە ئابووریناسەکان لە ناو خودی ئەو دەزگە دراوییانەدا و لە دەرەوەیان بیر لە کوژاندنەوەی ( هەڵوەشادندنەوەی) ئەو قەرزانە دەکەن و جەدەلێکی گەورەی لەسەرە.  تا ئێستا دەزگە دراوییەکان و کاربەدەستانیان بەمە ڕازی نین چونکە ئەمە کارێکی زۆر قورسە گەرچی ئەوان لە ڕێگای بەرزی ڕێژەی سووەکانەوە دەمێکە بڕی پارە ئەسڵییەکە کە بە قەرز داراوە وەرگیراوەتەوە.

لەمانەش زیاتر کۆمپانیا گەورەکانی وەکو نەوت و خەڵوزی بەردینی و سەیارە و گۆشت بە هەموو جۆرەکانییەوە و سوپەرمارکێتەکان و ئەوانی تریان هەرگیز نەك هەر ئامادە نابن کە دەستبەرداری زیاتری قازانجیان ببن بەڵکو بە هیچ شێوەیەکیش ناتوانرێت لغاو بکرێن .  کردنی قازانجی زیاتریش لەسەر حسابی هەژارکردنی زیاتری دانیشتوانە ، لەسەر حسابی تێکدانی ژینگەیە و هەڵکەندنی خەڵکانێکی زۆر لە ڕێ و شوێن و زێدی خۆیان ، کەمکردنی داهات و زیاتربوونی هەژاری و بەتاڵەییە ، ئەمەش یانی ئەو وڵاتانەی کە توشی ئەم نەهامەتییە دەبن کە هەرە زۆرینەیان وڵاتانی هەژارن دەبێت  چاوەڕوانی هاوکاری و یارمەتی بن، ئیدی وەکو خێر یاخود وەکو قەرزێك کە بەهۆی دانەوەیەوە کە سووەکەی بەرزە هەتا ماون دەبێت پێوەی بناڵێنن.

لە لایەکی دیکەوە صندوقی دراوی نێو دەوڵەتی باوەڕی وایە لەکاتێکدا ترەمپ خۆی بۆ هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا لە5ی ئەم مانگە ئامادە دەکات، پلانەکانی بۆ سەپاندنی باجی بەرچاو ( گومرگ) بەسەر کاڵا هاوردەکراوەکاندا خستۆتە ڕوو، سیاسەتێک کە پێدەچێت زنجیرەیەک ڕێوشوێنی تۆڵە سەندنەوە بێت. پێشبینی دەکرێت لێرەدا چین بە ئامانجی سەرەکی بگیرێت، هەرچەندە کاڵاکانی یەکێتی ئەوروپاش لەبەر چاویدان، واتە ئەوانیش دەکرێت هەمان چارەنووسیان هەبێت. ئەم نیگەرانیەی صندوقی دراوی نێودەوڵەتی گریمانی خراپتربوونی بارودۆخەکە  زیاتر دەکات تاکو باشبوونی .

کەواتە تەنها چارەسەرێك هەڵوەشاندنەوە و لەناوبردنی ئەم سیستەمەیە و جێگرتنەوەیەتی بە سیستەمێك ژیانی مرۆڤەکان مەبەستی بێت ، سیستەمێك کە پارە و هەموو چەشنەکانی خاوەندارێتی بە خاوەندارێتی دەوڵەتیشەوە لەناو بەرێت و بەخاوەندارێتی گشتی جێگەی بگیرێتەوە، ئابووری کۆمەڵگە چەك و بنەمای خۆشگوزەرانی ژیانی خەڵکەکەی بێت لەبری ئەوەی وەکو چەك و بنەمای  برسیکردن و کەڵەکەکردنی سەرمایەو چەك و تەقەمەنی جەنگ دژ بە دانیشتوان بەکاربهێنرێت.

………………

تێبینی : هەموو ئامارەکان لە دوو ئابووریناسی بریتانییەوە : Phillip Inman, Larry Elliott وە وەرگیراون .

21/10/2024

33 هەزار کرێکاری بەشی پیشەسازی دروستکردنی فڕۆکەی بۆیین لە 15ی مانگی ئەیلولەوە تاکو ئێستا مانیان گرتووە .  مانگرتنەکەیان سەبارەت بە بەرزکردنەوەی کرێیانە بە ڕێژەی لە سەدا 40 و زیادکردنی سوودەکانیان کە لە شێوەی بیمەدایە هەروەها دانانەوەی پلانی خانەنشینی کە هەڵپەسێنرا بوو  ئەمان دەڵێن ” ئێمە فڕۆکەی کوالیتی دروست دەکەین، ژیانی زۆرێك لە خەڵك بەندە بە کارەکانمانەوە، بۆیە زانیارییەکانمان گرنگە”،  هەروەها کارمەندێکی کۆنترۆڵکردنی کوالیتی کۆمپانیای بۆینگ لە دامەزراوەیەکی واشنتۆن کە بۆ ماوەی 12 ساڵە لەوێدا کار دەکات ، بە ڕۆژنامەی گاردیانی وتووە ” ئێمە شایەنی مووچەی باشتر و ڕێزگرتنی باشتر و خانەنشینی باشتر و سیاسەتی کارکردنی باشترین”

هاوکاتیش کۆمپانیاکە تەنها ئامادە بوو کە لە سەدا 25یان بۆ زیاد بکات دوو ڕۆژی دا پێیان کە بریاری لەسەر بدەن و قەبوڵی بکەن.  پێیڕاگەیاندن گەر قەبوڵی نەکەن ئەوە ئۆفەرەکە دەکێشێتەوە و زۆرێكیش لە کرێکارەکان بێ کار دەبن . کۆمپانیاکە ڕایگەیاند  ”  کە 17 هەزار کرێکار لە کارەکانیان دووردەخاتەوە بۆ ئەوەی تێچوو( کولفە) کەم بکاتەوە.”

 بەپێی ڕاپۆرتە داراییەکانی چارەکی سێیەمی کۆمپانیای بۆینگ، دەوترێت کە کۆمپانیای بۆینگ ڕووبەڕووی کێشەی دارایی بووەتەوە.  هەروەها کۆمپانیاکە لەژێر لێکۆڵینەوەیەکی نوێدا بووە بۆ ستانداردەکانی سەلامەتی و ڕووبەڕووی غەرامەکردنی چەندین ملیۆن دۆلار بووەتەوە، دوای ئەوەی دانی بە تاوانەکەیدا ناوە بە تۆمەتی ساختەکاری تاوانکاری لە دوای ڕووداوە کوشندەکانی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکانی 737  لە ساڵانی 2018 و 2019 دا بەشداربوون.

بەڵام کرێکارەکان بە پابەندبوون بە مانگرتنەکەیانەوە و متمانە بە خۆبوونیان و پەەیوەندی دوو لە سێنەتای دیمۆکراتەکان بە کۆمپانیاکەوە ، کۆمپانیاکە بڕیاری داوە کە لە سەدا 35 کرێکەیان بۆ زیاد بکرێت ئەمەش لە ڕۆژی ئەم 4 شەمەیدا بە فەرمی دەگات نقابەی کرێکارەکان و ئەوانیش دەنگی لەسەر دەدەن کە ئایا بەو ئۆفەرە ڕازی بن یا نا .