گه‌ڕان به‌دوای کۆمه‌ڵگه‌ی داهاتوودا / ئازادیخوازی یوتۆبیا نییه‌

گه‌ڕان به‌دوای کۆمه‌ڵگه‌ی داهاتوودا

نووسینی : دانیێل گرین

و. لە عەرەبییەوە : سەلام عارف

1- ئازادیخوازی یوتۆبیا نییه‌

له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌یه‌وێت دروستکاربێت، ئازادیخوازیی (ئه‌نارکیزم) ئه‌وه‌ ڕه‌تده‌کاته‌وه‌، که‌ به‌ یوتۆبیا(١) پێناسه‌بکرێت، ئازادیخوازیی پشت ئه‌ستووره‌ به‌ مێتۆدێکی مێژویی، تا بتوانێت ئه‌وه‌ بسه‌لمێنێت، که‌ کۆمه‌ڵگه‌ی داهاتوو ده‌ستکردی ئه‌و نییه‌، به‌ڵکو به‌رهه‌می کارکردنێکی ڕابوردووی قووڵایی ژێرخانییه‌ (التحأرضي)ه‌(٢)  ئه‌و کارکردنه‌ مێژوییه‌ش ده‌یسه‌لمێنێت، که‌ شه‌ش هه‌زار ساڵه‌ ده‌سه‌ڵات به‌بێ به‌زه‌یی مرۆڤایه‌تی ده‌هاڕێت، هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ش ده‌سه‌لمێنێت، که‌  به‌بێ ئامێری حوکمه‌ت و دامه‌زراوه‌ سیاسییه‌کان کۆمه‌ڵگه‌ توانیوییه‌تی هێدی هێدی سیستمێکی زیندووی سه‌ربه‌خۆ بخوڵقێنێت.

حکومه‌ت هه‌ڵگری ڕەتكەرەوەی (لەنێوبەرەكەی)ه‌که‌ی خۆیه‌تی، ئه‌ویش (دیارده‌ی ژیانی کۆمه‌کخوازییه‌) ده‌رخستنی مافه‌کانمان، جگه‌ له‌وه‌ی، که‌ ده‌ربڕینه‌ له‌ خۆبه‌خۆیی کۆمه‌ڵگه‌یی، ئاماده‌کردنی مرۆڤایه‌تیشه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ حاڵه‌تێکی بڵندتر، ئه‌وه‌ی مرۆڤایه‌تی ناوی ناوه‌ خوا و عه‌وداڵی دۆزینه‌وه‌یه‌تی، ئه‌وه‌ خۆی له‌خۆیدا گه‌ڕانه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی خودی خۆی، هاونیشتمانی له‌ حوکم و حکومه‌تدا به‌دوای خۆی و ئازادیدا ده‌گه‌ڕێت. شۆڕشی فه‌ره‌نسی گوڕیدا به‌ ڕه‌وی ئازادبوون، ئه‌و ده‌مه‌ی باووباپیرانمان (…) بیروباوه‌ڕی موماره‌سه‌کردنی ئازادیخوازانه‌ی هێز و توانای مرۆ و هاونیشتمانانیان خسته‌ڕوو، ئینکارکردنی ده‌سه‌ڵاتی ئاسمان و زه‌ویان هێنایه‌ گۆڕێ، به‌و جۆره‌ مه‌حاڵی جۆره‌کانی حوکمڕانی خرایه‌ڕوو، ته‌نانه‌ت جۆری خستنه‌بری و نوێنه‌رایه‌تیکردنیش، سه‌رباری ئه‌و مه‌سه‌لانه‌، هه‌ندێك مه‌سه‌له‌ی دی مابوون ئه‌نجام نه‌درابوون، شۆڕشی پیشه‌سازی ئه‌وانیشی ئه‌نجامدا، ئه‌وه‌بوو ئابوری به‌ چه‌شنێك داشی سواربوو به‌سه‌ر حکومه‌تدا، حکومه‌تی کرده‌ پاشکۆی خۆی، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌، که‌ حکومه‌ت نه‌یده‌توانی له‌ده‌ستێوه‌ردانی ڕاسته‌وخۆی به‌رهه‌مهێنه‌ران به‌دووربێت، له‌و حاڵه‌ته‌دا حکومه‌ت، ته‌نها  نوێنه‌رایه‌تی په‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی  ده‌کرد، درووستبونی پرۆلیتاریا حاڵه‌تێکی وه‌های ڕه‌خساند، که‌ جڵه‌وی به‌رده‌وامبوون بکه‌وێته‌ ده‌ست خودی پرۆلیتاریا خۆی، له‌گه‌ڵ هه‌موو ناڕازیبونیه‌کانیشدا، ئیتر نه‌ده‌کرا، ده‌سه‌ڵات ده‌بڕینێك نه‌بێت له‌ سۆسیالیزم، وایلێهات “یاسای ناپلوێن وێنه‌ی کۆماریه‌که‌ی ئه‌فلاتون هێزی خزمه‌تکاری کۆمه‌ڵگه‌ی نوێی له ‌ده‌ستدابوو “له‌ سایه‌ی ئۆرگانی ئابورییه‌وه‌، له‌هه‌موو شوێنێك مافی ڕێژه‌یی هه‌ره‌وه‌زییه‌ پیشه‌سازیه‌کان، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ جێگه‌ی مافی ڕه‌های خاوه‌ندارێتی گرتبوه‌وه‌، ئه‌و مافه‌ ڕه‌هایه‌ بووبوو به‌ کۆشکێکی کارتۆنی، ئه‌و چاکه‌یه‌ش،  که‌ شۆڕش به‌خشیی به‌ مرۆڤایه‌تی، لای(باکۆنین)به‌ به‌هابوو ده‌رباره‌ی ئه‌و چاکه‌یه‌ش وتوویه‌تی “ئێمه‌ هه‌موومان نه‌وه‌ی ئه‌وین” ئه‌و شۆڕشه‌ سه‌رکه‌وت به‌سه‌ر بیروباوه‌ڕی ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵات سه‌پاندندا و له‌ هۆشمه‌ندی گه‌لدا ڕایماڵی و سه‌لماندی، که‌ فه‌رمانڕه‌وایی له‌ سه‌ره‌وه‌ مه‌حاڵه‌، ئه‌وه‌ی ئێسته‌ پێوویسته‌ له‌سه‌رمان” ڕێکخستنی کۆمه‌ڵگه‌یه‌ به‌ چه‌شنێك، که‌ به‌بێ حکومه‌ت بژی و بگاته‌ مه‌رام” بۆ ئه‌وه‌ش (باکۆنین) جه‌خت له‌سه‌ر دابونه‌ریتی میللی ده‌کاته‌وه‌ و پشتی پێبه‌ستوه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، که‌ هه‌میشه‌ زوڵم و تۆقاندنی ده‌سه‌ڵات له‌ ئارادا بووه‌، به‌ڵام  به‌رده‌وام سه‌ده‌ دوای سه‌ده‌ له‌سه‌رخۆ له‌ناو جه‌ماوه‌ردا ئۆرگانه‌ مادی و مه‌عنه‌ویه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی سیستمێكی یه‌کێتی ڕاسته‌قینه‌ی مرۆڤایه‌تی دروستبوون.

***********************

 په‌ڕاوێز

 

ئەم وتارە لە پەرتووكی (التحرییە من العقیدە الی الممارسە) بەشی دووەم، وەرگیراوە و لەگەڵ دەقە فەرەنسییەكەی بەراورد كراوە

١- مه‌به‌ستم ڕه‌خنه‌گرتن نییه‌، ده‌بینم، که‌ هه‌ندێك له‌ هاوڕێ کۆمونیسته‌ ئازادیخوازه‌کان به‌وه‌ هه‌راسان ده‌بن، که‌ به‌ یوتۆبی تاوانبارئه‌کرێن، من به‌شبه‌حاڵی خۆم به‌پێچه‌وانه‌وه‌، چونکه‌ بڕوام وایه‌، که‌ یوتۆبیش چه‌کێکه‌ وه‌ك هه‌موو چه‌که‌کانی تری ململانێ و خه‌باتی چینایه‌تی، سه‌رباری ئه‌وه‌ ئه‌زانم ئه‌وانه‌ی دروستبونی کۆمه‌ڵگه‌ی بێچیین به‌ خه‌وخه‌یاڵ ده‌زانن، ئه‌وانه‌ن، که‌ هیچ بڕوایه‌کیان به ‌”هێز و توانای داهێنان و دروستکاری له‌بن نه‌هاتووی مرۆڤ نییه‌” جا کێ دیویه‌تی و له‌ چ سه‌رده‌مێکدا بووه‌ ئه‌وانه‌ی، که‌  ئاسۆیه‌کی ڕووناکتریان بینیوه‌ و خه‌باتیانکردوه‌ بۆ ئاستێکی بڵندتری کۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تی تاوانبارنه‌کرابن به‌ -شه‌یتان- شێت- یوتۆبی-و تیرۆر نه‌کرابن؟ -و-ك-

٢- به‌پێی زانیاری من ئه‌و وشه‌یه‌ (التحأرضي) له‌ زمانی عه‌ره‌بیدا بوونی نییه‌، وه‌رگێڕی عه‌ره‌بی به‌رێز (جۆرج سعد) خۆی دایتاشیوه‌، ئه‌و وشه‌یه‌ له‌ ده‌قه‌ فه‌ره‌نسیه‌که‌دا (souterain)ه‌ به‌مانای ژێرزه‌وی  یان ژێرخان دێت، نازانم بۆ ئه‌و وێنه‌ی زۆر وه‌رگێڕی تر ژێرخان (البناء التحتي) به‌کار نه‌هێناوه‌، له‌ وه‌رگێڕانه‌که‌ی به‌ڕێز(حسین دبوق)دا له‌ ڕسته‌ی ئه‌و په‌ره‌گرافه‌دا، (دبوق) وشه‌ی(سري) به‌کارهێناوه‌، ئه‌و ڕسته‌یه‌ی به‌م جۆره‌ وه‌رگێڕاوه‌ “بل هو نتیجة للعمل التأریخي السري”. (سعد)یش به‌مجۆره‌ وه‌ریگێڕاوه ‌”بل هو الناتج ذاته‌ الناتج لعمل الماضي التأریخي التحأرضي” له‌ ڕاستیدا نه‌ ئه‌ویان و نه‌ ئه‌میان تامی ده‌قه‌ فه‌ره‌نسیه‌که‌ ناده‌ن، من هه‌وڵده‌ده‌م به‌جۆرێك  بیکوردێنم، لای خوێنه‌ری هێژا ڕوون و ئاشکرا بێت، واته‌ نه‌ ئه‌میان نه‌ ئه‌ویان بێت-و-ك

٣- (فه‌زڵی که‌سنه‌زان) له‌ فه‌ره‌نسیه‌که‌دا  (vertu secrète) له‌بواری ئاینیدا، پیاوه‌ ئاینیه‌کانی کڵێسه‌کان بۆ فه‌زڵی خوا به‌کاریده‌هێنن، له‌به‌رئه‌وه‌ی ژێرزه‌وی پڕه‌ له‌ نهێنی، نهێنیه‌که‌ش له‌ نهێنی خودایی ده‌چێت، له‌به‌رئه‌وه‌ فه‌زڵی که‌سنه‌زان گونجاوتره‌ -و-ك

گه‌مه‌یه‌کی تری سیاسسی و باجێکی گه‌وره‌ !!!!!

زاهیر باهیر /  له‌نده‌ن

06/12/2012

شتێک نییه‌ بۆ ده‌سه‌ڵات له‌ هه‌ڵگیرسانی جه‌نگ باشتربێت بۆ داپۆشین و سووککردنی قه‌یرانه‌کانی نێو خودی ده‌سه‌ڵات خۆیی و ئه‌و کۆمه‌ڵگه‌یه‌‌شی که‌ فه‌رمانڕه‌وایی ده‌کات،  کارێک نییه‌ بۆ ده‌سه‌ڵات له‌ هه‌ڵگیرسانی جه‌نگ به‌ئاکامتر بێت بۆ “یه‌ککه‌وتنی ڕیزه‌کانی گه‌ل”.  ئه‌وه‌شی بۆ ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵاتخوازان باشبێت، بێگومان بۆ زۆربه‌ی زۆری دانیشتوانی وڵات و هاووڵاتییه‌کانی، خراپه‌.  هه‌ڵگیرسانی جه‌نگ هه‌تا به‌و جه‌نگانه‌شه‌وه‌ که‌ ناویان به‌ ” جه‌نگی ڕه‌وا” براوه‌و ده‌برێت،  جگه‌ له‌وه‌ی که‌ قه‌یرانێکی ئابوری و کۆمه‌ڵایه‌تی قوڵ ده‌خولقێنێت، هه‌رچی داخوازی و کێشه‌ هه‌نووکه‌ییه‌کان و ئه‌وانه‌ی که‌ پێشتریش له‌ئارادا بوون، ده‌کاته‌ شتی زۆر لاوه‌کی و ده‌یانکاته‌ قوربانی مه‌سه‌له‌ هه‌ر گه‌وره‌که‌ که‌ جه‌نگه‌.

زۆربه‌ی وه‌خت که‌ ده‌سه‌ڵات ڕوبه‌ڕوی کێشه‌ ناوخۆییه‌کان و ده‌ره‌کییه‌کان ده‌بێته‌وه‌ ، په‌نابردن  بۆ جه‌نگ، قورتار بووونه‌ له‌ کێشه‌کان،  گه‌ر به‌شێوه‌یه‌کی کاتیش بێت.  هه‌ر بۆ نموونه‌ دروستبوونی جه‌نگی عێراق و ئێران، که‌ ڕه‌نگه‌ ده‌وری له‌ مانه‌وه‌ی ڕژێمی صه‌دام حسه‌یندا هه‌بووبێت، به‌ڵام ده‌توانم سه‌باره‌ت به‌ ئێران بڵێم که‌ ڕۆڵێکی گه‌وره‌ی بینی‌ له‌ مانه‌وه‌ی ڕژێمی ئیسلامییه‌کانی ئێراندا.  له‌ ساڵی 1982 دا لێره‌ش “بریتانیا” که‌ سه‌ره‌ک شالیارانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی ئێره‌، مارگرێت تاچه‌ر، ‌ له‌ نابووتبووندا بوو پاش ئه‌وه‌ی که‌ ڕێژه‌ی بێکاری دووقات بووه‌و ناڕه‌زایی خه‌ڵکی دژی سیاسه‌تی به‌تایبه‌تکردنی که‌رته‌ ده‌وڵه‌تییه‌کان، ڕۆژ به‌ڕۆژ ژماره‌یان به‌ره‌و زیادی و به‌هێزی ده‌ڕۆیشت، ڕێژه‌ی سه‌دی که‌سایه‌تی و ناوبانگی تاچه‌ر  هاتبووه‌ خواره‌وه‌ بۆ ڕێژه‌ی 25% ، بۆیه‌ باشترین کارێک که‌ کردی بۆ به‌رزکردنه‌وه‌ی ئه‌و ڕێژه‌یه‌و مراندنی گیانی ناڕه‌زایه‌تی خه‌ڵکی به‌رامبه‌ر به‌ سیاسه‌ته‌کانی ده‌وڵه‌ته‌که‌ی ، هه‌ڵگیرساندنی جه‌نگی فۆكله‌ند  له‌گه‌ڵ ئه‌رجه‌نتینا، بوو.  له‌ ئه‌رجه‌نتینیشدا ئا له‌و کاته‌دا که‌ به‌هۆی گه‌نده‌ڵی و قه‌رزاربوونێکی زۆری ده‌وڵه‌ت و بێکارییه‌کی زۆرو هه‌بوونی که‌مپه‌ینی دژه‌ ئیمپریالیزم و‌ که‌مپه‌ینی مافی مرۆڤ بۆ داواکردنی ئازادییه‌کانیان و به‌ردانی ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ به‌ندیخانه‌دا بوون و ئاشکراکردنی جێگاو ڕێگای ئه‌وانه‌شی که‌ بێسه‌روشوێنکرابوون، وه‌ڵامدانه‌وه‌‌ی تاچه‌ر به‌ جه‌نگ بۆ ئه‌رجه‌نتین، باشترین چاره‌سه‌رێک بوو بۆ ئه‌و کێشانه‌.  که‌ جه‌نگ هه‌ڵگیرساو کۆتایی هات به‌پێی پوڵێکی ڕاپرسی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی بریتانیا، که‌سایه‌تی و شۆره‌تی تاچه‌ر به‌رزبووه‌وه‌ بۆ له‌ 59% وا‌ته‌ نزیکه‌ی دووقات چووه‌ سه‌ره‌وه‌.  له‌ ئه‌رجه‌نتیناش بووه‌ هۆی لاوازکردنی که‌مپه‌ینه‌کان و داخوازییه‌کانی خه‌ڵکی و به‌هێزکردنی ڕژێم و مراندنی گیانی دژه‌ ئیمپریالێت.

که‌واته‌ لای ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵاتخوازان ، کردنی گه‌مه‌یه‌کی سیاسی تاکو‌ ده‌سه‌ڵاتداران به‌هه‌ر ڕێگایه‌ک بێت، له‌ ده‌سه‌ڵاتدا بهێڵێته‌وه‌‌، با باجه‌که‌شی یه‌کجار سه‌خت بێت، مه‌سه‌له‌یه‌ک نییه‌.  ئیدی ئه‌و  شه‌ڕه‌ی ، ئه‌و جه‌نگه‌ی هه‌ڵیده‌گیرسێنن با بشبێته‌‌ مایه‌ی قوربانیدانی  سه‌دان هه‌زار که‌س و به‌ سه‌دان هه‌زاری تریش له‌ شوێنی خۆیان هه‌ڵبکه‌نرێن و کاریان له‌ده‌ست بچێت و ماڵو منداڵیان برسی  و ڕووت و ڕه‌جاڵ ببن، لای ئه‌مان نه‌ک هه‌ر هیچ نییه‌ به‌ڵکو ده‌بێت سه‌رتاپای میلله‌ت خوایش و سوپاسگوزاری ئه‌وان بێت، چونکه‌ ئه‌وان شه‌ڕیان له‌ پێناوی ئه‌مان ‌ و خاک و نیشتمانه‌که‌یان و شۆره‌ت و‌ که‌رامه‌تی “ئوومه‌دا” کردوه‌.

 تازه‌ترین نموونه‌، نموونه‌ی ئه‌مجاره‌ی‌ هێڕشی ئیسرائیل بوو بۆسه‌ر غه‌زه‌ ، ده‌بینین که‌ به‌ری ئه‌م جه‌نگه‌‌، ئه‌م گه‌مه‌ سیاسییه‌، له‌ مانگی جێنیوه‌ری ساڵی داهاتوودا، ده‌چنرێته‌وه،‌ چونکه‌ به‌م کاره‌ی که‌ کرا نه‌ک هه‌ر هه‌مان ده‌سته‌و دایه‌ره‌ ده‌هێنرێته‌وه‌‌ سه‌ر کورسی ده‌سه‌ڵات به‌ڵکو به‌ ده‌نگی زۆربه‌ش ده‌بنه‌وه‌ فه‌رمانڕه‌واو ژماره‌ی ئه‌ندامانی په‌ڕله‌مانیشیان زیاد ده‌کات.

ئه‌مه‌ی ئێستاش که‌ له‌ کوردستاندا ڕووده‌دات ، شتێک نییه‌ جگه‌ له‌و گه‌مه‌ سیاسییه‌ی که‌ ده‌کرێت.  هه‌مووان ده‌زانن که‌ ڕژێمی ناوه‌ندی عێراق له‌ قه‌یرانێکی له‌بننه‌هاتوی ئابوری و کۆمه‌ڵایه‌تی  و سیاسیدا ، ده‌ژی. ده‌سه‌ڵات له‌ هه‌رێمی کوردستانیش، هه‌مان قه‌یران ڕوبه‌ڕوویان بووه‌ته‌وه،‌ وه‌لێ قه‌یرانه‌ ئابورییه‌که‌ له‌ کوردستاندا چه‌شنی به‌شه‌کانی تری عێراق نییه‌، به‌ڵام له‌وه‌ ده‌کات ئۆپۆزیشن له‌ کوردستاندا ڕێکخراوترو تا ڕاده‌یه‌ک تۆکمه‌ تر بێت، تاکو به‌شه‌کانی تری عێراق .  جا چی له‌مه‌ باشتر بۆ هه‌ردوولایان ده‌بێت جگه‌ له‌‌ هه‌ڵگیرساندنی جه‌نگێک که‌ نه‌ ده‌سه‌ڵاتداران و نه‌ به‌رپرسان زیانێکی ڕۆحی و ئابوری کۆمه‌ڵایه‌تی تیاداناکه‌ن، بگره‌ له‌ هه‌ندێک ڕووه‌وه‌ وه‌ک‌ له‌ سه‌ره‌وه‌  باسم کرد، سوودیشی لێده‌بینین.

گه‌رچی ئه‌گه‌ری ڕوودانی شه‌ڕ زۆر زۆر که‌مه‌ به‌ حوکمی ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌مان، هه‌ردوولایان، به‌نه‌خوێنیان( دووخوێن) له‌ده‌ستی خۆیاندا نییه‌، بارو  دۆخی ناوچه‌که‌ش له‌ هه‌موو ڕویه‌که‌وه‌ یارمه‌تیده‌ری هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕێکی تر نییه‌ له‌ کاتێکدا که‌ ئه‌وه‌ حاڵی وڵاتانی عه‌ره‌ب و فه‌له‌ستین و ئێرانه‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌وانه‌ش له‌ ئێستادا ئه‌مه‌ریکا نایه‌وێت ئه‌مه‌ ڕووبدات،  به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌م گاره‌ گاری شه‌ڕه‌ کاریگه‌ری خراپی خۆی له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستان و تاکه‌کانیشی چ له‌وێنده‌رێ و چ له‌ ده‌ره‌وه‌ی کوردستانیش، داناوه‌.

ڕاگه‌یاندنه‌ خراپه‌کانی ده‌سه‌ڵاتداران و به‌رپرسه‌کانی کورد له‌ سه‌ره‌جه‌می میدیای کوردستاندا زۆر مه‌ترسیدارن‌ ، به‌ هه‌ڕه‌شه‌و گووڕه‌شه‌ کردن و خۆ گیڤکردنه‌وه‌یان:  که‌ هێزی ئه‌مان هێزێکی پڕچه‌کو ئاماده‌یه‌ بۆ جه‌نگ، ئه‌مان ده‌توانن نه‌ک هه‌ر ڕوبه‌ڕوی له‌شکری عێراقی ببنه‌وه‌ به‌ڵکو له‌گۆڕی له‌شکری هه‌موو ئومه‌ی عه‌ره‌بیش دێن،…. یاخود گه‌ر کو‌ردێک بکوژرێت ئه‌وه‌نده‌ عه‌ره‌ب ده‌کوژرێته‌وه‌ یا گه‌ر ماڵێکی کورد بسوتێنرێت ئه‌وه‌نده‌ ماڵی عه‌ره‌ب ده‌سوتێنرێته‌وه‌ … گه‌لێکی تر له‌م ڕاگه‌یاندنه‌‌ بێسه‌روبه‌رانه‌.

من نازانم ئایا ئه‌مان له‌ هۆشمه‌ندییه‌وه‌ ئه‌م ڕاگه‌یاندنانه‌ ده‌ده‌‌ن یان له‌ نه‌زانینیانه‌وه‌یه؟!!‌‌.  به‌ڵام له‌هه‌ر سه‌رچاوه‌یه‌کیانه‌وه‌ سه‌ری گرتبێت، زۆر خه‌تارناکه‌، بیری ڕایسیسزم و شۆفێنیزم و فاشیزم به‌هێز ده‌کات ،‌ خه‌ڵکی نه‌فام و خه‌ڵکانی سه‌ربه‌و جۆره‌ هزرانه‌ هانده‌دات هه‌ر که‌ ته‌قه‌ ده‌ستی پێکرد ئه‌مان لێره‌وه‌ ده‌ستی خۆیان به‌ خوێنی ئه‌و خه‌ڵکه‌ عه‌ره‌به‌ هه‌ژارانه‌ی که‌ بۆ په‌یداکردنی نانێک بۆخۆیان و خێزانیان، هاتوونه‌ته‌ کوردستانه‌وه‌ ، سوور بکه‌ن.

لایه‌نێکی تری ئه‌و پاگه‌نده‌یه‌ی که‌ ئه‌م به‌رپرسانه‌ بۆ جه‌نگی ده‌که‌ن، ده‌قاو ده‌ق پاساودانه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی صه‌دام حسه‌ینه‌ که‌ دژی کورد کردی، که‌ وه‌کو چۆن له‌سه‌ر کوڕیک که‌ پێشمه‌رگه‌ بوو، له‌ شاخ بوو، خێزانه‌که‌ی ده‌گوێزرایه‌وه بۆ خواروی عێراق‌، به‌ند ده‌کرا ، جاری واش هه‌بوو تیرۆریش ده‌کرا.  هه‌موو ئه‌وانه‌ی که‌ صه‌دام کرد‌ی به‌ ڕاگوێزانی گونده‌کان  و ئه‌نفال و کیمیاوی و کوشتن و بڕین‌ که‌ له‌شکره‌که‌ی ده‌یکرد دژی خه‌ڵکانی دانیشتوانی بێتاوانی کوردستان هه‌ر هه‌مان بۆچوون وسه‌رچاوه‌یه‌‌ که‌ ئێستا ده‌سه‌ڵاتداران و به‌رپرسان له‌ کاتی هه‌ڵگیرساندنی ئه‌م شه‌ڕه‌دا دووباره‌ی ده‌که‌نه‌وه‌ چ به‌ قسه‌و گوفتار،  چ به‌ کردارو ڕه‌فتار.  باشه‌ که‌واته‌ بۆچی ده‌بێت ئیدی ئێمه‌ له‌مه‌ولا گله‌ییمان له‌ صه‌دام و ڕژێمه‌که‌یی و پیاوه‌کانی هه‌بێت ، که‌ ئێمه‌ خۆمان پاش زیاتر له‌ 20 ساڵ هه‌مان گوفتارو ڕه‌فتار دووباره‌ بکه‌ینه‌وه‌؟  باشه‌ گوناح و تاوانی منداڵێک، ئافره‌تێک، پیرێک، گه‌نجێکی عه‌ره‌ب که‌ له‌ماڵی خۆیدا دانیشتبێت، چییه‌ هه‌تا باوکیشی، براشی ، کوڕیشی له‌ناو هێزی “دیجله‌دا” بێت؟ گه‌ر ئه‌وانه‌ تاوانبار بن و ده‌بێت بکوژرێن هه‌ر به‌و‌ پێوانه‌یه‌ که‌واته‌ ڕه‌واشه‌ گه‌ر له‌شکری “دیجله‌ش” ده‌ستی بگاته ماڵ و خێزانی کورد که‌ کوڕو براکانیان له‌ناو ڕیزی پێشمه‌ر‌گه‌دان، یا ده‌ستیان بگاته‌‌ ماڵ و منداڵانی ده‌سه‌ڵاتداران و به‌رپرسان که‌له‌ ماڵی خۆیان دانیشتوون و بێتاوانن، بیانکوژن؟!!!

ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ئه‌وه‌مان نیشانده‌ده‌ن که‌ بیروڕای ڕایسست و فاشیه‌ت له‌ بره‌ودایه‌ ، ئه‌و ڕاستییه‌ ونده‌کات، یا ده‌شارێته‌وه‌ که‌ شه‌ڕه‌که‌ شه‌ڕی کورد و عه‌ره‌ب نییه‌ ، به‌ڵکو شه‌ڕی ده‌سه‌ڵاته‌کانه‌، گه‌ر ڕێگاش له‌و جۆره‌ بیرکردنه‌وانه‌‌ نه‌گیرێت، کاره‌ساتێک ده‌خولقێنێت، بۆیه‌ ئه‌رکی سه‌رشانی ئازادیخوازان و سۆشیالیسته‌کانه‌، به‌ کردنی که‌مپه‌ین و گرتنی کۆڕ و نوسین و لێدوان و مشتومڕ کردن له‌ ڕوبه‌ره‌کانی میدیادا‌، به‌ر به‌م قسه‌و بۆچون و فکره‌ بێسه‌روبه‌رو به‌سه‌رچوانه‌ ، بگرن. وه‌ختی ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌مووان بڵێین نا بۆ شه‌ڕ و ماڵکاولی و وێرانکاری، به‌ڵی بۆ یه‌ککه‌وتنه‌وه‌ی ڕیزه‌کانی خه‌ڵکانی هه‌ژارو چه‌وساوه بۆ خه‌باتکردنیان بۆ نان و ئازادی و‌ دژی جه‌نگ و دژی چینی باڵاده‌ست و  هه‌موو جۆره‌کانی ده‌سه‌ڵات و سه‌روه‌رێتی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌.

مصاحبە فروم آنارشیستهای کردستان (KAF) با تعدادی از رفقای آنارشیست از ایران / ٣

مصاحبە فروم آنارشیستهای کردستان (KAF) با تعدادی از رفقای آنارشیست از ایران / ٣

قسمت سوم (پایان)

جنبش سبز یا آلترناتیو رفرمیستی جناحی از آخوندها و حتی برخی از احزاب ، اصلاحات سیاسی در حکومت اسلامی است، جواب شما بە این کوشش ها چیست و چه آلترناتیوی دارید؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : همانطور که خودتان می دانید جمهوری اسلامی اصلاح ناپذیر است و اصلاحات سیاسی در ساختار جمهوری اسلامی غیر ممکن است و خود اصلاح طلبان هم انتخابات مجلس را تحریم کردند و در آن شرکت نمی کنند و آن را نمایشی می دانند. آلترناتیو ما ادامه مبارزه با جمهوری اسلامی است و هر کسی شکل و نوع مبارزه خودش را انتخاب می کند و ما به کسی نمی گوئیم که چگونه مبارزه کنید .حتی خود آنارشیستها به اشکال مختلف و متنوعی مبارزه می کنند

رامین ژوبین :

–  مساله متشکلتر بودن آنها

–  مشکل در تحریف تاریخ، ناآگاهی از مسائلی‌ همچون مشروعیت، باعث حفظ نظام میشود. پس باید در این روابط آگاهی‌ رساند. جذابیت تئوریک و عملی‌ آنارشیسم را هم برای آلترناتیو سازی باید مشخص کرد (که از نظر من به معنی‌ شرکت در اپوزیسیون و بنا به شرایط همکاری با گروه‌های دیگر راست و چپ است).

 

فعالیتهایی کە آنارشیستها عموما وظیفە خود میدانند کدام هستند؟ آرمانهایی کە برای مردم در نظر دارید کدام هستند؟ اگر همانهایی هستند کە گروه ها و احزاب چپ ادعا میکنند، پس اختلاف در کجا و در چه چیزی است، در شیوە مبارزە یا در شیوە سازمانیابی؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : آنارشیستها وظیفه خاصی در مقابل خود در روند مبارزه نمی بینند . ما پیشگامان مبارزه مردم نیستیم و به جای مردم مبارزه نمی کنیم.ما بخشی از مردم و در کنار و همراه آنها در مبارزه ایم و نه جلوتر و نه عقبتر هستیم.

هر فرد آنارشیست خودش برای خودش تصمیم می گیرد و فعالیتهای خودش را برای خودش روشن می کند و نه برای مردم، اختلاف ما با احزاب چپ در شیوە سازمانیابی است . ما به شیوه غیرمتمرکز ، افقی، ناهماهنگ و گاهی حتی هماهنگ ، پیچیده ،متفاوت از هم، گوناگون در شکل مبارزه ،مستقل ،خودمختار و خود سازمانده عمل می کنیم.

 

ما آرمان خاصی برای مردم در نظر نداریم یعنی ما به پیش بردن برنامه ای را به عنوان نمایندگان مردم به آنها وعده نمی دهیم بلکه برای خود آرمانهایی داریم. گروه ها و احزاب چپ ادعا میکنند که برای مردم آزادی و برابری و رفاه به ارمغان خواهند آورد و کافی است که حزب آنها قدرت سیاسی را بگیرد اما ما می گوئیم که مردم زمانی می توانند به آرمانهای خود جامعه عمل بپوشانند که خود مستقیما در اداره جامعه و بدون واسطه و بدون وجود دولت در ساختن ، ساختار و تدوین قوانین مستقیما شرکت کنند و بدون مشارکت عمومی و جمعی در روند چگونگی سرنوشت خود به آرمانهایتان نمی توانید جامعه عمل بپوشانید.

اگر فردا در ایران یک قیام مردمی رخ دهد و جمهوری اسلامی ایران سقوط کند، چه کارهایی در دستور کاری خود قراد میدهید؟

 

نظام جلالی و آرش دوست حسین : آن چیزی که ما آنارشیستها در حال حاضر در ایران نداریم وجود یک جنبش آنارشیستی است و هر گاه مقداری فضای سیاسی در اثر سقوط رژیم باز شود تلاش باید بکنیم که تبدیل به یک جنبش آنارشیستی قدرتمند شویم که بتوانیم خواستها و تشکلات دموکراتیک مردمی را تقویت کنیم ،مطالبات و خواستهای مردم را بالا ببریم، در جنبش زنان گرایش آنارکو فمینیستی را تقویت کنیم ،در جنبش کارگری گرایش آنارکو سندیکالیستی را تقویت کنیم ، زمینه حضور آنارشیستها از سرتاسر جهان و برگزاری کنفرانس آنارشیستی را در ایران فراهم کنیم، در فعالیتهای آنارشیستها در سایر کشور ها شرکت کنیم، برای ایجاد یک جنبش ضد زندان تلاش کنیم، در مبارزات روزمره مردم شرکت کنیم، نشریات آنارشیستی منتشر کنیم، دیدگاه های آنارشیستی را تبلیغ کنیم، تمامی فعالیتهای سیاسی و اجتماعی را با دیدگاه آنارشیستی نقد و بررسی کنیم، زمینها و خانه های اضافی را در اختیار بی خانمانان و کشاورزان بی زمین بگذاریم، به کودکان کار کمک کنیم، به معتادین کمک کنیم، صدای بی صدایان باشیم و از ضعیف ترین حلقه های اجتماعی دفاع کنیم، از جنبش زنان و جنبش کارگری و جنبش دانشجوئی دفاع کنیم، هر جا یک معترض هست که خواست انسانی دارد در کنارش باشیم، برای اضمحلال و نابودی ارگانهای سرکوب که دوباره خود را می خواهند باز سازی کنند بکوشیم، قبل از شکلگیری دولت جدید برای اضمحلال آن بکوشیم و در ایجاد شوراهای خود گردان محلی و ایجاد تشکلات داوطلبانه اجتماعی و تشکیل نهادها ی دموکراتیک داوطلبانه کنترل کننده مردمی در دفاع از حقوق حیوانات ،محیط زیست، کودکان و…ایجاد تعاونی ها،  دفاع از اعتصابات و تظاهراتها در حمایت از حقوق و خواستهای انسانی مردم خواهیم کوشید.دفاع از حقوق بیماران و آسیب دیدگان، تلاش برای ریشه کن کردن فقر و بی سوادی، دفاع از حقوق پناهندگان، تلاش برای جذب توریست به منطقه جغرافیایی ایران و کمک به ایجاد امکان مسافرت مردم به خارج از منطقه جغرافیایی ایرا ن، مبارزه با سنتهای عقب افتاده و خرافات، دفاع از حقوق همجنسگرایان و اقلیتها و….البته در این مورد در آخرین سئوال شما توضیحات بیشتری را دادیم که در اینجا تکرار نمی کنیم.

رامین ژوبین : همانطور که قبلا گفتم به نظر من آنارشیست‌ها میتوانند حامی‌ جایگزین‌های باشند با اینکه دولتی هستند، اگر آن جایگزین باعث نزدیکتر شدن به اهداف آنارشیستی میشود.

 

به نظر من هر جایگزینی در ایران بهتر از کنون است. اگر جایگزین خیلی‌ نیرومند نیست بهتر است. اگر نیرومند و اقتدار گرا باشد، آنارشیست‌ها فعالیت‌های ضدّ دولتی خود را تقویت میکنند.

تا زمانی کە قیام رخ ندادە است، چه فعالیتهایی در برنامە کاری خود قرار میدهید؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : مبارزه با جمهوری اسلامی به اشکال گوناگون با سیاست سرنگونی رژیم، دفاع از جنبش زنان، جنبش کارگری، جنبش دانشجوئی، دفاع از حقوق حیوانات و محیط زیست ،حمایت ازسکولارها و لائیکها، نقد مذهب،نقد قدرت، نقد اتوریته و اقتدار، نقد ساختار و کارکرد احزاب، مبارزه با فاشیسم،دفاع از پناهندگان،مبارزه با سرمایه داری، نقد دولتها ،حمایت از جنبش های مردمی در هر گوشه دنیا، تماس با آنارشیستهای دیگر کشورها و نیروهای مترقی و بازتاب فعالیت آنها ،خبر رسانی و بازتاب اخبار ایران ،تحلیل اوضاع سیاسی ایران و جهان،نقد خرافات،دفاع از حقوق همجنسگرایان و اقلیتها و…..

رامین ژوبین : همانانی که الان هست – سرنگونی، رسانه‌، گفتمان و پیشروی، آموزش، جمع آوری منابع، همکاری‌ها و تبلیغات خاص متفاوت

پرسشهایی کە همیشە در فیسبوک و رسانها از آنارشیستها میشود، جبهە و عمل مشترک با گروهایی تحت نام “سوسیالیست و کمونیستی” است، آیا امکان چنین عمل مشترکی وجود دارد؟ اگر آری بر چه مبنایی است و اگر نه، چرا؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : در بین آنارشیستها هر 2 نظر مخالف و موافق وجود دارد. گروهی مخالف هر گونه همکاری با احزاب هستند و گروهی دیگر به شکل مشروط و مشخص حاضر است با سوسیالیستها و کمونیستها به شکل مقطعی و موردی در کمپین ها همکاری کند و با سوسیالیستها و کمونیست های غیر حزبی که ضد اقتدار وضد اتوریته هستند بیشتر تمایل به همکاری دارد چراکه بسیاری از این رفقا گرایشات آنارشیستی دارند و آنارشیستها را دشمن نمی دانند

 

ارتباط شما با آنارشیستهای فارسی زبان در کشورهای همسایە ایران با کدام گروە ها و چه ا فرادی و تا چه حدی است؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : فارسی زبانها که عمدتا در افغانستان و تاجیکستان هستند و ما هنوز نتوانسته ایم با آنارشیستهای این 2 کشور ارتباط برقرار کنیم .در افغانستان که هنوز گروه آنارشیستی وجود ندارد و در خارج از افغانستان تا کنون به بیشتر از 2 تا آنارشیست در اینترنت یکی در سوئد و یکی در آلمان برنخورده ایم  که متاسفانه هنوزهمکاری مشخصی با هم نداریم ولی در همینجا باز ابراز امیدواری می کنیم که در آینده درکنار رفقای افغانستان و تاجیکستان قرار بگیریم.در تاجیکستان چون به خط روسی می نویسند هنوز نتوانستیم در صورت وجود افراد یا گروه ها با آنان ارتباط برقرار کنیم.ما فقط با یکی از رفقای آنارشیست در یکی از کشورهای همسایه ایران که کاملا به زبان فارسی تسلط دارد ارتباط داریم.

رامین ژوبین : فارسی زبان – ترکیه ، کردستان ، عراق، کمی‌ مستقیم –  ؛ بیشتر غیر مستقیم

از جنگ داخلی افغانستان تا امروز عدە زیادی مهاجر افغان در شهرستان‌های ایران، در بخش کشاورزی ، آجرسازی، سنگ بری و… مشغول کار هستند، اما هیچ وقت از حق برابر با کارگر ایرانی چه از لحاظ بیمە و چه از لحاظ حقوق فردی و اجتماعی را بهرەمند نبودەاند، کار و تبلیغ و علمکرد شما در این بارە چه بودەاست؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : متاسفانه ما چون در خارج از کشور هستیم نتوانسته ایم در این زمینه اقدامی انجام دهیم بجز مقالاتی که در این زمینه در وبلاگ رفقای ما منتشر شده یا مطالبی که توسط وبلاگنویسان افغان در این زمینه نوشته شده است را ما بازنشر دادیم یا در سایتهای اشتراک لینک گذاشته ایم و همچنین اگر رفقای آنارشیست ایران در این زمینه اقدامی صورت داده باشند ما از آن بی اطلاع هستیم ولی امیدواریم بعد از این مصاحبه رفقای آنارشیستی که در ایران هستند تلاشهایی را در این زمینه انجام دهند و کلا هر کمکی اگر از دست ما برآید دریغ نخواهیم کرد.

 

رامین ژوبین :

– محدودیت های سرمایداری : مهدودیتهای منابع

– آلترناتیو: جامعه بدون محدودیت دشمنی‌ها را کمتر می‌کند

– آگاهی‌ در رابطه با رفترگرأیی برای مبارزه با برداشت های راسیستی و اشتباه

– رسیدگی به حقوق به طور امن و با سیاست و توجیه قوی آن

– آموزش افغان‌ها در با سیاست بودن و فارسی زبانانی که راسیست نیستند برای نفوذ مثبت

– تاریخ و توریزم

– آزادی سازمان‌های غیر انتفاعی

در اثر جنگ الهی و مقدس جمهوری اسلامی با رژیم سابق عراق، عدە زیادی عراقی به ایران پناهنده شدند و در سالهای جنگ و بعد از جنگ تا امروز کە 23 سال میشود، آبادیهای کردنشین در مرز ایران هر روز در معرض بمباران جمهوری اسلامی ایران قرار گرفتەاند و صدها نفر کشتە و زخمی و معلول شدەاند، افشای این جنایات تا چه حد در تبلیغ شما چه در غالب صدای آنارشیسم و چه به عنوان فرد، در بخشی از فعالیتهای شما قرار گرفتە است؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : هر زمانی که چنین اقدامات ضد انسانی از طرف رژیم سر زده است ما نیز به شکل فردی در کمپین های حمایتی که شکل گرفته است به شکلی حمایت و پشتیبانی کرده ایم و مقالاتی را در این زمینه نوشته ایم یا مقالاتی که در این زمینه وجود داشته است را بازنشر داده ایم و در آکسیونهای حمایتی از مردم کردستان به شکل فردی حمایت کرده ایم و چون ما در کشورهای مختلف پراکنده هستیم در نتیجه نمی توانسته ایم حرکتی را تنها از طرف صدای آنارشیسم انجام دهیم.

رامین ژوبین :

تحریف نقش خمینی و تاکید زیادی بر آمریکا و صدام

– مساله ناسیونالیستی و راسیستی در دشمنی با عراقی‌ ها

شخصا اتفاقا در این عرصه فعالیت کرده ام. تله نظام این است که همه چیز را تقصیر دیگران بگذارد و خودش را بهتر از آمریکا، صدام و مجاهدین جلوه دهد. با وجود یک منطق قوی ظاهری این موجب چند تا غلط فکری میشود که به نفع حکومت و به ضرر مردم هستند. به فرض خمینی و نظام نقش‌های ایدئولوژیک، اساسی‌ و حتا لازم و بنیانگذار در آغاز و ادامه جنگ داشتند و من برای آگاهی‌ از این مسائل از زوایای مختلف خیلی‌ فعالیت کردم. در دانشگاه ها، در عرصه فیلم سازی ، و اینترنت مثلا.

لطفاً موضع گیری خود در مورد زندان، اعدام، سنگسار، تبعیض، ستم بر اقلیت‌های ملی، مذهبی، همجنسگرایان، معلولین، کودکان، خارجی‌ها و بی خدایان را بیان کنید؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : در مورد وجود زندان که ما نیز مثل هر آنارشیستی مخالف وجود هرگونه زندانی به هر دلیل هستیم و خواهان آزادی همه زندانیان سیاسی و غیر سیاسی هستیم و هر ساله در هر شهر و کشوری که زندگی می کنیم شب سال تحویل به مقابل زندانها می رویم و مخالفت خود را با وجود زندان ابراز می داریم. ما با اعدام ،سنگسار و تبعیض و ستم بر اقلیتهای ملی،مذهبی،همجنسگرایان ،معلولین ،کودکان،خارجی ها و بی خدایان مخالفیم و آن را غیر انسانی می دانیم و بخش مهمی از مبارزات ما در همین موارد است و از حقوق انسانی ها آنها دفاع می کنیم

رامین ژوبین : دولت‌ها باید همه اینها را منع سازند. تبعیض البته یک چیزی است که نیازمند به آموزش‌ها و مبارزات اجتماعی ویژه‌ای است ، چون با منع آن توسط دولت ادامه دارد.

اعدام همجنسگرایان ( زنان و مردان همجنسگرا) و ستم بر آنها، کمتر از ستم بر سر زنان نیست، در این مورد تبلیغ و کوشش آنارشیستها، دفاع از حقوقی فردی و اجتماعی و قانونی این بخش از جامعە ایران تا چه حد بودەاست؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : هرجا که همجنسگرایان مبارزه کردند و ما نیز بودیم طبیعتا ما را در کنار خود و در سنگر مبارزه مشترک دیده اند و نوشته هایی را در این زمینه منتشر کرده ایم وبخشی از مبارزه ما دفاع از حقوق همجنسگرایان بوده است

رامین ژوبین : دلیل زیادی داره که آنارشیست‌ها در این عرصه نقش بزرگتری داشته اند. اول که همجنسگرایی یک نوع بی‌ نظمی در سبک زندگی‌ و روابط اجتماعی ، خانواده، و فرهنگ است و آنارشیست‌ها در این رابطه تجربه و باور‌های نهادینه شده‌ای دارند. بعد آنارشیست‌ها فرد گرا هستند و حقوق فرد آسانتر اولویت پیدا می‌کند.

وقتی کە شما از آزادی جنسی و همجنسگرایی صحبت میکنید، در برابر کسانی کە به کودکان تجاوز میکنند چه قضاوتی دارید، چه راە حلی برای مرزبندی میان حقوق همجنسگرائی و تجاوز به کودکان و جوانان نابالغ دارید یا مطرح مینماید؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : طبیعتا ما با تجاوز و تجاوز به کودکان مخالفیم و ضد انسانی می دانیم همانطور که با کودک آزاری و با کار کودک مخالفیم.همجنسگرائی انتخاب آزاد و رابطه آزاد انسانهای بزرگسال با یکدیگر است و سکس یک بزرگ سال با کودک زیر 18 سال آزاد نیست و غیر انسانی است

رامین ژوبین : آنطور که خبر دارم این کار در یونان و چینِ قدیم بین معلم و شاگرد مرسوم بوده، و ریشه و دلیل ضدّ زن داشته. ممکنه تا حدودی برای بعضی‌ ها، و در محیط‌های خاص ، ژنتیکی‌ باشد ، ولی‌ مطمنا می‌توان از آن جلوگیری کرد. من صد در صد مخالف هستم و از دیدگاه آنارشیستی میتوان گفت به رشد فردگرأیی، استقلال، و سلامتی‌ و آزادی بچه‌ها بسیار لطمه میزند. اصلی‌ که کلا می‌توان به کار برد “اصل ضرر” است –  هر کاری که آسیبی می‌رساند اشتباس مگر اینکه جلو آسیب‌های بزرگتری را می‌گیرد. ضرر / آسیب یک مقوله علمی‌ است چون می‌توان آن را در جامع ، فرد، و محیط دید و اندازه گرفت یا در هر شرایطی تخمین زد. اولویت‌ها هم خیلی‌ اوقات واضح هستند ،خیلی‌ اوقات نیستند و فقط می‌توان نهایت سعی‌ را کرد.

می توانید در کل و به طور عام آلترناتیو آنارشیستی و سازمانیابی یا ادارە جامعە آنارشیستی را برای خوانندگان ترسیم کنید و اینکه اگر فردا در ایران قیام رادیکال رخ دهد، کە زمینە برای طرح‌های آنارشیستی در ادارە جامعە پیش بیاید، مثلاً در تهران کمون‌ها و تعاونیها و انجمنهای آزاد (آنارشیستی) بوجود بیایند و برعکس در خوزستان مردم در پی اسقلال منطقە خود باشند و جمهوری قومی (بورژوازی) بلوجستان را اعلام کنند، در خوزستان مردم رأی بە جداشدن از ایران و ملحق شدن بە عراق و در کردستان و آذربایجان، مردم تعاونی و انجمن و کمونهای کشاوزری خودرا در فدراسیون‌ها و بعد در کنفدراسیون کردستان-آذربایجان تشکیل بدهند، و در منطقەهایی کە سوسیالیزە شدەاند، هر اقلیت خواستار خواندن و نوشتن و بە کاربردن زبان مادری و نگهداری فرهنگ خود باشند، در آن وضعیت ، موضع گیری و عملکرد شما چه میباشد؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : طبیعتا مردم در هر منطقه ای خودشان تصمیم می گیرند و درست یا غلط ، آن را اجرائی می کنند و ما در هر مورد مشخصی که پیش بیاید نظر و نقد احتمالی خود را مطرح خواهیم کرد .

کلا در بین آنارشیستها در مورد چگونگی جامعه آنارشیستی 2 نظر وجود دارد . یک نظر به هیچ عنوان نه به چنین سئوالاتی پاسخ می دهد و نه به آن فکر می کند و هر گونه پاسخی را به آینده موکول می کند و می گوید که زمانی که بخواهد جامعه آنارشیستی شکل بگیرد مردم آن جامعه، راه ها و روش ها را خودشان پیدا خواهند کرد که به نظر ما با طفره رفتن از دادن پاسخ نمی توان دیگران را به شکل نوینی از روابط اجتماعی و سیاسی با ساختاری جدید و انسانی دعوت کنیم که خودمان از آن چیزی نمی دانیم و نمی توانیم زوایای چنین جامعه ای را ترسیم کنیم.سئوالاتی که آگاهانه شما  طرح کردید هدفتان این است که می خواهید بتوانیم زوایای چنین جامعه ای را روشن کرده و آن را تبدیل به یک آلترناتیو واقعی و جدی به جای دولتها کنیم آنهم از همین امروز که در واقع ما هم چنین نظری را داریم که چنین نظری همان نظر دوم است.

 

هنگامی که هنوز دولت وجود دارد نمی توان جامعه را آنارشیستی کرد اما به محض آنکه دولت قدیم سرنگون شد باید از تشکیل دولت جدید جلوگیری کرد و سریعا با مشارکت مردم شروع به ایجاد کمون‌ها ، تعاونیها و انجمنهای آزاد (آنارشیستی) کرد. اگر فردا به عنوان مثال در ایران قیام رادیکال رخ دهد، کە زمینە برای طرح‌های آنارشیستی در ادارە جامعە آماده باشد به عنوان نمونه و مثال : کارگران و کارکنان اداره جات با تشکیل شورا به امور جاری رسیدگی می کنند و خود تصمیم گیری می کنند و روال کار خود را مثل گذشته به پیش می برند و فقط ارگانهای سرکوب منحل می شوند و هر محلی خود تامین امنیت می کند.

 

البته در این باره در مقالات دیگری بیشتر توضیح دادیم که از جمله می توانید به این 3 لینک زیر مراجعه کنید:

http://andishehnovin.blogspot.com/2010/02/blog- post_25.html
http://andishehnovin.blogspot.com/2010/02/blog- post_17.html

 http://andishehnovin.blogspot.de/2011/12/blog- post_30.html

 در جامعه آنارشیستی ، انسان و رعایت حقوق انسانی او و برخورد انسانی با حیوانات و آسیب نزدن به محیط زیست در راس امور قرار خواهد داشت و هر قانون یا قرداد اجتماعی بر اساس رعایت این 3 اصل باید باشد.

رامین ژوبین : به پاسخ من به سوال در رابطه با خود مختاری مناطق ایران رجوع فرمائید. پاسخ من دقیقا همان است.

مصاحبە فروم آنارشیستهای کردستان (KAF) با تعدادی از رفقای آنارشیست از ایران / ٢

مصاحبە فروم آنارشیستهای کردستان (KAF) با تعدادی از رفقای آنارشیست از ایران / ٢

قسمت دوم

 

همە گروهای ادعاکنندە سوسیالیسم و کمونیسم، جامعەای مابعد سرمایه داری را آرمان خود معرفی میکنند، خوب عموما اختلاف کجا است؟ آیا سوسیالیسم یا کمونیسم یکی نیست؟ اگر جواب آری است، این همە گروەهای سکتاریستی به چه دلیل وجود دارند؟ اگر جواب “نە” است، پس اختلاف و تفاوت سوسیالیسم آنارشیستی و سوسیالیسمی که دیگران ادعا میکنند، کجا است؟ اختلاف در عمل یا در نظراست ؟ چه دلایلی برای اثبات ادعاهای خود دارید؟

 

 

نظام جلالی و آرش دوست حسین : همە گروهای ادعاکنندە سوسیالیسم و کمونیسم، جامعەای مابعد سرمایه داری را آرمان خود معرفی میکنند اما تجربه تاکنونی اینگونه بوده که سرمایه داری از بین نرفته بلکه سرمایه داری خصوصی تبدیل به سرمایه داری دولتی شده است که در واقع کل سرمایه به اختیار و تملک حزب درآمده است و حزب کمونیست با تشکیل دولت کمونیستی تمامی امکانات جامعه را در اختیار خود گرفته است که درواقع سیاستمداران جامعه بورژوازی یا خود مستقیما سرمایه دار بخش خصوصی هستند یا اینکه سیاستهای سرمایه داری را با توجه به منافع آنها به پیش می برند حال آنکه سیاستمداران دولتهای کمونیستی مستقیما ثروت جامعه را در دستان خود دارند و بر اساس تشخیص خود تصمیم می گیرند که چگونه از آن در جامعه استفاده کنند.

بر اساس تعریف مارکسیستها سوسیالیسم با کمونیسم یکی نیست و در سوسیالیسم دولت کارگری به جای دولت سرمایه داری شکل می گیرد و در جامعه کمونیستی دیگر دولت وجود ندارد و در واقع دولت در دوره سوسیالیسم اضمحلال پیدا می کند و سوسیالیسم را دوران گذر می دانند که به کمونیسم ارتقا پیدا می کند.با تعریفی که سوسیالیستهای دولت محور از سوسیالیسم و کمونیسم دارند از آنجائیکه بر طبق تعریف آنها در جامعه کمونیستی دولت وجود ندارد بنابراین تفکر ما به جامعه کمونیستی نزدیکتر است و از آنجا که سوسیالیسم را دوران گذر می دانند که باید همچنان دولت وجود داشته باشد و دولتی سوسیالیستی شکل بگیرد پس آنارشیستها در واقع به دوران گذر و تشکیل دولت اعتقادی ندارند و از طرفی دیگر خود حفظ دولت یا تشکیل دولتی جدید ضد سوسیالیستی است و اولین قدم برای آغاز جامعه سوسیالیستی باید دولت را برچید. در واقع به نظر ما اولین قدم برای ساختن جامعه سوسیالیستی باید دولت را حذف کرد و زمانی که جامعه سوسیالیستی به طور کامل ایجاد شود آنموقع آن را جامعه ای کمونیستی خواهیم نامید

اختلاف و تفاوت سوسیالیسم آنارشیستی و سوسیالیسم دولتگرا  را در دو نکته اساسی می توان خلاصه کرد:

 

١-  در سوسیالیسم آنها دولت وجود دارد که در واقع منجر به سوسیالیسم دولتی می شود ولی در سوسیالیسم آنارشیستی دولتی وجود ندارد و خود وجود دولت اولین و مهمترین مانع تحقق سوسیالیسم است و ما به جای مردم جامعه را نمی توانیم سوسیالیستی کنیم بلکه خود مردم جامعه چنین توانائی را دارند.

٢-  سوسیالیسم را از دیدگاه آنها، دولت ،آنهم از بالا ایجاد خواهد کرد ولی از دیدگاه آنارشیستها خود مردم جامعه آگاهانه می توانند به جای جامعه ای با روابط سرمایه داری ،جامعه ای سوسیالیستی را بنا نهند

رامین ژوبین : همه کمونیست‌ها خود را برابر با سوسیالیسم نمی‌دانند. هم می‌گویند که کمونیسم پس از رسیدن به سوسولیزم میتواند تحقق یابد، مثلا به عنوان نوع ” عالی‌ شده ” و ایده‌آل سوسیالیسم، هم می‌گویند که نقش تفکر آنها وسیله رسیدن به سوسیالیسم است و در نتیجه پدیده‌ای پیش از رسیدن به سسویلیزم است.

 

مخالفت با آنارشیست‌ها سر راهبرد است بیشتر، مخصوصاً که بدون حزب از نظر آنها به طور واقع بینانه نمی‌توان سرمایداری را وسیعا سرنگون کرد. ریشه همه اختلافات بین آنارشیست‌ها و کمونیست‌ها مساله حزب است –  بدون حزب نمیشه دولت تشکیل داد. بعد آنارشیست‌ها با اقتدار گرایی و بی‌ نتیجگی تشکیل حزب هم مشکل دارند.

آخر همانطور که گفتم کمی‌ هم در هدف و محتوای مبارزه (میانگین توجه بیشتر آنارشیست‌ها به محیط زیست مثلا) متفاوتند.

آنارشیسم، در طول تاریخ یک جریان فکری و اجتماعی در حرکت‌های آزادیخواهی و برابری طلب جامعە طبقاتی بودەاست و از شاخەهای گوناگون اجتماعی و فکری تشکیل شدەاست،  شما بە کدام یک از شاخه های آنارشیسم تعلق دارید؟

 

نظام جلالی و آرش دوست حسین : درصدای آنارشیسم گرایشات فکری و گوناگون آنارکو فمینیستی، آنارکو سندیکالیستی،آنارکو کمونیستی،آنارکو اندیویدوالیستی و آنارکو پاسیویستی وجود دارد.

 

رامین ژوبین : به نظر من صدای آنارشیسم سعی‌ کرده همه نوع آنارشیسم را حمایت کند. در یک بحث درونی بین من و یکی‌ از گرداننده‌های صدای آنارشیسم ، نوشته بسیار کوتاه “آنارشیست‌های ایران و مساله انقلاب” و پاسخ‌ها می‌توان اشاره کرد:

http://fafz.wordpress.com/2011/04/12/%D8%A2%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C- %D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C- %D9%88- %D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87- %D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8/

پاسخ‌ها

http://andishehnovin.blogspot.ca/2011/04/blog- post_14.html

از نظر من آنارشیسم تنها شرط مطلقش عدم عضویت در حزب است نه لزوما و در هر شرایط عدم همکاری و مخالفت اصولی با تحزب.

یکی‌ که اهداف مارکسیست‌ها را دارد و حتا در شرایطی با آنها همکاری می‌کند، ولی‌ عمداً سازمان تشکیل نمیدهد، و فعالیت بدون سازمان را مهمتر و نتیجه دار تر می‌داند، یک مارکسیست که نیست. بلکه یک نوع آنارشیسم سودمندگرا و بسیار پرگماتیک است. اکثر فعالین صدای آنارشیسم ولی‌، و کّل آنارشیست ها، البته، ممکن است بیشتر از نوع اصولی تر و سنتی‌ تر آنارشیسم باشند چون بطور اصولی و مطلق، در هیچ شرایطی با مارکسیست‌ها همکاری نخواهند کرد، و ممکن است در همه لحظات در حال مبارزه با احزاب باشند.

البته خط کشی‌ بین این دو مطلق و کامل نیست. هر آنارشیستی که بنظر اصولی تر فکر می‌کند تا حدودی هم سودمندگرا بوده و یا آن را به طور مطلق رد نکرده است. منطق پشت نوع سودمندگرا این است که اگر در شرایطی همکاری با یک حزب، یا عدم مخالفت با آن، باعث میشود اهداف آنارشیستی پیشرفت کنند می‌توان استثنا گذاشت. مثلا اگر قدرت گیری حزب خاصی‌ فرصتی را برای غیر متمرکز سازی و خودگردانی بیشتر جامعه فراهم می‌کند (چه به خاطر نزدیکی‌ ایدئولوژیک چه به خاطر کمبود نیرو و ناتوانی‌ آن دولت نسبت به شورش‌های مردم)، یک آنارشیست از نظر من باید در مخالفت خود مواظب باشد. مهم تر است که نتیجه پیشبرد یک زندگی‌ و دنیا و آنارشیستی باشد.

 

آنارشیستها همیشە ادعا کردەاند، کە تئوری آنارشیستی درانجام عمل انقلابی و مبارزە روزمرە طبقاتی است، طبق این اصل، رسیدن فردی شما بە ایدەهای آنارشیستی برانجام عمل انقلابی یا مبارزە روزمرە در کدام میدان یا درون کدام شاخە از آنارشیسم پدیدار شدە و بروز پیدا کردەاست؟

 

 

نظام جلالی و آرش دوست حسین:  این جواب را هر کدام از رفقا میبایست شخصا و جدا جواب دهند زیرا از مسیرهای تجربی‌ متفاوتی  به این نقطه رسیده اند. تعدادی از جمع ما ابتدا به وسیله آشنائی با تئوری آنارشیستی به عمل و پراتیک آنارشیستی نرسیدم بلکه درست برعکس در مبارزات روزمره متوجه شدیم که نقطه نظرات ما آنارشیستی است و وقتی ابتدا در عمل به نقد احزاب و دولتها رسیدیم و سپس به نفی آنها متوجه شدیم که دقیقا نقطه نظرات آنارشیستی داریم.

رامین ژوبین : صدای آنارشیسم یک منبع اطلاعات، آگاهی‌، و گفتمان است، سازمانده بین‌المللی و اینترنتی در رابطه با آزادی‌ها و مسائل مختلف مطرح آنارشیست ها، مثل روابط جنسی‌ و مبارزه ضدّ سانسور، و یک اتاق فکر است.

وجود داشتن تعداد قابل توجهی وبلاگ و سایت هایی کە ادعای آنارشیست بودن میکنند و بر اساس گزارش‌هایی از جلسەهای گوناگون در کشورهای اروپایی، بە آن نتیجە میرسیم کە گروهای آنارشیستی، اینجا و آنجا موجود هستند، آیا تا حالا یا حد اقل چرا بە فکر تشکیل یک فدراسیون آنارشیستی نبودەاید؟

 

نظام جلالی و آرش دوست حسین : بله وبلاگهایی هستند که به قول شما ادعای آنارشیست بودن می کنند همانطور که ما ادعا می کنیم  ولی خیلی با هم متفاوت هستند و هر چند که تعدادی ازآنها اخبارآنارشیستی را هم منعکس می کنند ولی برداشت های متفاوتی از آنارشیسم در زندگی واقعی خود در عمل اجتماعی دارند و ادبیاتی که در نوشته های خود بکار می برند با یکدیگر در مواردی بسیار متفاوت است . به هر حال ما هر کسی را که خود را آنارشیست بداند و در نوشته های خود برخوردهای انسانی با دیگران داشته باشد مایل به همکاری مشترک هستیم.

برای تشکیل یک فدراسیون نیاز به داشتن فروم‌های آنارشیستی است مثل فروم خود شما ، اما آنارشیستهای فارسی زبان دیگر در خارج از کشورشامل آنارشیست‌هایی به شکل منفرد و بدون آنکه به هم متصل باشند و تعدادی  وبلاگ نویس که خود را آنارشیست می نامند.

بخش دیگری از آنارشیستها در داخل کشور هستند که ما اطلاعاتی در باره آنها نداریم و فاقد ارتباط با آنها هستیم.

بنابراین چون ظاهرا اکنون فروم های آنارشیستی متعدد در ایران نداریم که بتوانیم فدراسیون آنارشیستی را در ایران تشکیل دهیم ولی شاید بتوانیم یک فدراسیون خاورمیانه ای ایجاد کنیم.

 

رامین ژوبین : از اهداف دراز مدت است. از نظر من گفتمان تئوریک و درونی بسیار جدی تر و گسترده‌ لازم است تا این ایده عملی‌ شود.

 

ارتباط شما با گروهای اجتماعی ناراضی و تشکل‌های مستقل کارگری و اجتماعی یا تأثیر تبلیغ شما در مورد آنارشیسم در خیزش‌های چند سال اخیر چقدر بودە است و تا چه حدی توانستە است در وجود شعار و مطالبات آنارشیستی تأثیر گذار باشد؟

 

نظام جلالی و آرش دوست حسین : مطالبات آنارشیستی چیزی خاص یا منحصر به ما نیست.آزادی و برابری ، بی‌ هیچ اما و اگری آرمانیست که در سر هر مخالفی وجود دارد. تنها به دلیل ندانستن چگونگی‌ دستیابی به آن و عدم آگاهی‌ طبقاتی است که جنبش‌های اجتماعی به سمت این یا آن کشیده میشوند. در صورتی‌ که وقتی‌ این آگاهی‌ به وجود آید که کسی‌ نخاراند پشت من جز ناخن انگشت من، توهم اینکه فلان دولت لیبرال یا دمکرات یا بهمان دولت کمونیست ، آینده من را بهتر میکنند از بین میرود و وقتی‌ این امر اپیدمی شد که آینده خود را خودمان کنار هم با تشکیل شوراهایمان و تعاونی‌هایمان به صورت عمل خود خواسته و داوطلبانه و از روی نیروی جبر تکامل تاریخ مجبوریم بسازیم نه جبر قدرت دولتی  نه اینکه وظیفه داریم یا لطف می‌کنیم، آنگاه مطالبات آنارشیستی در میان جنبش و گروه‌های اجتماعی است، ما تنها میتوانیم برای اپیدمی کردن این آگاهی به عمل تبلیغی مبادرت کنیم. تاثیر ما چقدر بوده را نمیتوانیم بدانیم آیا اصلا به حساب میاییم یا نه؟اما این را میدانیم ما صدای مخالفی هستیم که خودش هنوز به این نقطه نرسیده که ما حرف دلش را می‌زنیم.

از لحاظ دکترین سیاسی ناراضی را میشود راضی‌ کرد ولی‌ مخالف مجبور به پیروزی است زیرا در غیر این صورت محکوم به شکست است. و گروه‌های اجتماعی مردم در ایران از اکثریت مخالف تشکیل شده اند تا ناراضی.

 

رامین ژوبین : فعالیت‌های مذکور در سوال‌های اول کمی‌ به طور مستقیم در تفکر و مبارزه جامعه و اقشار و طبقات اعتراضی تاثیر گذار و هدایتگر بوده. ولی‌ به طور گسترده تر و عمیقتر، قابل توجه کنشگران و تصمیم گیرندگان پر نفوذ دایره‌های مختلف قرار گرفتیم که به طور غیر مستقیم در خطوط و تفکر اقشار ناراضی تاثیر گذاشته.

 

در سالهای اخیر در شهرها و شهرستانهای کردستان چند بار اعتصاب عمومی رخ دادەاست، مثل اینکە همە میدانیم اعتصاب عمومی، شیوه مبارزەای آنارشیستی است و در طول تاریخ آنارشیستها تبلیغ کنندە و جانبدار آن بودەاند، تا چه حد آنارشیست‌های ایران پای این مبارزە بودەاند و تأثیر داشتەاند؟

 

 

نظام جلالی و آرش دوست حسین : در مورد مقدار تاثیر آنارشیستهای ایران در ایجاد اعتصابات عمومی که تا کنون رخ داده است باید گفت کسانی که خود را مشخصا آنارشیست می دانند آنقدر تعدادشان زیاد نیست و آنچنان امکانات و ارتباطاتی ندارند و آنقدر در ایران شناخته شده نیستند که بتوانند اعتصابات عمومی را سازماندهی کرده باشند یا بتوانند سازماندهی کنند ولی مهم است که سیاستها و مبارزاتی را که ما قبول داریم در جامعه به پیش برود حال چه بر اثر تاثیر ما بوده باشد یا نبوده باشد. به هر حال ما در عمل از حرکتهای همسو به هر شکل ممکن دفاع می کنیم و در کمپین های مختلف حضور پیدا می کنیم.

 

رامین ژوبین : به نظر میاید که یک جریان بسیار پرنفوز آنارشیسم طبیعی سندیکأیی بین کارگران در ایران است. گرچه بیشتر طبیعی است تا رسما آنارشیست ، تا جائی‌ که می‌دانم بسیار پر نفوذ و فعال است.

جامعە ایران تحت حکومت خدا یا دقیقتر بگویم حکومت مطلقە مذهب و دیکتاتوری ملاها، در سی و سه سال گذشتە همە آزادیهای فردی و اجتماعی را از مردم گرفتە است و هر جور مخالفت با شریعت اسلام و قانونگذاری آخوندها با مرگ و زندان و شکنجه روبرو بودەاست، در اینجنین فضایی آنارشیستها چگونه توانستەاند بە مبارزە اجتماعی برای آزادی فرد و جامعە، برای برابری همە جانبە افراد و گروها و عدالت اجتماعی ادامه بدهند؟

 

 

نظام جلالی و آرش دوست حسین : ما خود را جز کوچکی از یک حرکت بزرگتر و وسیعتر می دانیم که بە مبارزە اجتماعی برای آزادی فرد و جامعە، برای برابری همە جانبە افراد و گروها و عدالت اجتماعی ادامه می دهد و در واقع با آنها همراه هستیم و یک بخش کوچک چنین اهدافی را ما نیز دنبال می کنیم

 

ژوبین رامین : آنارشیسم زیر جمهوری اسلامی بیشتر با ایجاد بی‌نظمی ها، فضا‌ها و فشار‌های اجتماعی و فرهنگی‌ تداوم و تاثیر مثبت داشته تا سیاسی. برای رشد یک جنبش سیاسی آنارشیست نیاز به رشد گفتمان درونی و آگاهی‌ میان آنارشیست‌ها و عموم است

زیر سرکوب جمهوری اسلامی، یکی از ارتجاعی ترین حکومتهای طبقاتی، زنان بیشتر از همە مورد ستم و بی حقوقی و شکنجە و آزار و بیشتر از همە مورد سنگسار و شلاق و مورد تجاوز جنسی قرار گرفته‌اند که در این زمینه دولت‌ها و احزاب مخالف جمهوری اسلامی ایران بر آن سرمایەگذاری سیاسی کردەاند و بە شکلی زنان آزادیخواە و برابری طلب را بە فمینیسم‌های قدرت‌طلب متوهم کردەاند. آنارشیسم کە همیشە در رادیکالترین موضوع گیری در برابر تبعیض انسان‌ها مخصوصا تبعیض جنسی بوده است تا چه حد آنارکوفمینیسم در مبارزە زنان آزادیخواە ایران و آگاهی مردم بە شیوە عمومی و مخصوصاً زنان ،جا گرفتە است؟

 

نظام جلالی و آرش دوست حسین : متاسفانه به دلیل اینکه کلا آنارشیسم در ایران زیاد شناخته شده نیست و مخصوصا آنارکو فمینیستهای فعال در جنبش زنان ایران نداریم و ما هنوز دارای یک جنبش آنارشیستی در ایران نیستیم، طبیعتا آنارکو فمینیسم هم در مبارزە زنان آزادیخواە ایران تاثیری نداشته است ولی تا حدی در جنبش کارگری آنارکوسندیکالیست ها تاثیراتی را داشته اند چراکه در بین فعالین کارگری، آنارکو سندیکالیستهای فعالی را داریم.

 

رامین ژوبین : از طرف چپ اتفاقا بر عکس، جنبش زنان ایران به خاطر دوری و مخالفت زیادی با قدرت طلبی مورد انتقاد قرار می‌گیرد. این یک دست آورد انارکافمنیسم است ولی‌ با ایدئولوژی مبارزه مدنی و لیبرال و سوسیو دموکرات آمیخته و منحرف شده. یک انارکافمینیست لزوما مدافع مبارزه مدنی نیست و در هر شرایط فرق می‌کند (اما گلدمان الگو یا نمونه خوبی در این رابطه است). راه مقابله آنارشیستی بستگی به شدت خشونت دولتی ، تاثیر و دستاورد عمل مورد برسی‌، و گزینه‌های موجود بستگی دارد.

 

در زمانهای مختلف و در برابر اعمال رژیم و طرح و سیناریوهای ابر قدرت‌ها، بحث‌های گوناگون بر سر مسئلە ستم بر اقلیت‌های ملی و حق تعیین سرنوشت یا خودمختاری مناطق ایران مطرح شده است، پاسخ و جواب شما یا آلترناتیو و راە حل‌های آنارشیستی در مقابل آنها و در این مورد مشخص چیست؟

 

نظام جلالی و آرش دوست حسین : از آنجائی که آنارشیستها با مرزهای مصنوعی که دولتها بین انسانها کشیدن و نام آن را کشور گذاشته اند کلا مخالفند و از طرفی دیگر هم با وجود خود دولتها مخالفند و هم با وجود مرزها مخالفند در نتیجه نه از دولتهای موجود و مرزهای کنونی دفاع می کنیم و نه از تشکیل دولتهای جدید و افزایش مرزها حمایت می کنیم و سیاست ما در مقابل ناسیونالیستهای غالب و مغلوب تاکید بر برداشتن تمامی مرزها و انحلال دولتها است و تاکید می کنیم که جامعه بشری نیازی به دولتها و مرزهای آنها ندارد و کره زمین متعلق به همه انسانهاست. ما حق تعیین سرنوشت و جامعه ای بدون دولت را قبول داریم و دولتها وجودشان مانع آن است که مردم هر منطقه بتوانند خودشان برای زندگی خودشان تصمیم بگیرند و در واقع همه انسانها آلت دست دولتمندان ، سیاستمداران و سرمایه داران شده اند.

 

رامین ژوبین : به نظر من در قدم اول باید حق خود مختاری و خود گردانی هر کس‌ باشه. دو مورد اینجا پیچیده بنظر می‌آیند. اول که مّلیت‌ها مانند کرد، بلوچ و آذری میتوانند هم کشور خودشان را داشته باشند هم تجزیه نشوند. استان کردستان ایران به فرض هم استان کشور کردستان هم کشور ایران خواهد بود. دلیل اینکه با تجزیه ایران مخالف هستم ایدئولوژیک نیست، چون هدف من مثل هر آنارشیست دنیایی بدون مرز است. ولی‌ آیا تجزیه ایران به دنیای بدون مرز می‌انجامد ؟ ولی‌ چرا ایران تجزیه شود و دیگران نشوند؟ باید به برابری طبیعی همه احترام نمود و با تأسیس کشور کردستان همین میشود که همه حقوق برابراستقلال تصمیم گیری دارند. به نظر من دنیای بدون مرز یعنی تاثیر مرز‌ها همه جای دنیا در زندگی‌ روزمرهً از بین میرود و بی‌ معنی‌ تر میشوند. مثلا در رفت و آمد‌های مردم دنیا (از بین بردن پاسپورت و شرایط رفت و آمد از یک کشور به کشور دیگر)، و تصمیمات اقتصادی ، انسانی‌ ، و محیط زیستی‌ (که جهان باید با هم تصمیم بگیره. مثلا اگر سیلی در راه است مردم آنجا باید بتوانند در کشور‌های دیگر پناه و حقوق شهروندی و جهانی‌ خود را بلافاصله داشته باشند).

مساله بعدی این است که خودمختاری از نظر آنارشیست‌ها نه فقط باید ساختاری باشد بلکه ایدئولوژیک هم باید باشد. آیا آنارشیست اجازه میدهد یک محله مرد سالار خدمختار باشد ؟ دخالت و ایجادِ تغییر در رفتار‌های ظالمانه روزمره –  در خانواده‌ها مثلا ، همیشه در برنامه آنارشیست‌ها بوده ، و باید مواظب بود که ساختار آنارشیستی را مساوی با آنارشیسم نکنیم. راه‌های دخالت در امور روزمرهً همه هم باید باشد، فقط این روش‌ها دولتی نباید باشند. در رابطه با روش‌های دخالت می‌توان کلی‌ جداگانه صحبت کرد.

مصاحبە فروم آنارشیستهای کردستان (KAF) با تعدادی از رفقای آنارشیست از ایران / ١

مصاحبە فروم آنارشیستهای کردستان (KAF) با تعدادی از رفقای آنارشیست از ایران / ١

قسمت اول

رفیقی گرامی، برای آشنایی بیشتر خوانندگان فوروم (KAF) با آنارشیسم و مبانی و آلترناتیوھای آنارشیستی و برپاكردن بحث میان رفقای آنارشیست بر سر مسائل درگیر و موجود در جامعە و حركتھای اجتماعی، یك سال پیش این پرشھا را برای عدەای افراد آنارشیست در ایران و خارج ایران فرستادیم، اما متاسفانە تا حالا تنھا از سە رفیق جواب را دریافت كردەایم، كە بە امید شركت رفقای دیگر در بحث و گفتوگوھای آیندە، اینجا در سایت و بلاگ و صفحەی فیسبوك فوروم آنارشیستھای كردستان،  جوابھا را منتشر مینمایم.

ابتدا اگر بشود، خلاصە دربارە سایت، بلاگ یا فعالیتھای خود توضیح دهید، که از چه زمانی شروع کردید و اصلاً جزوی یک گروە، فرومی اینترنتی ھستید یا كارھا و نوشتەھایت كار و بلاگ شخصی محسوب می شود؟ اگر جزوی یك گروه ھستید در چه عرصه هایی اعضای گروھتان (یا سایت و گروھی خود) فعال هستند و اگر صرفاً کار نوشتاری انجام می‌دهید و یک فروم اینترنتی هستید نویسندگان آن چگونه با شما همکاری می‌کنند و آیا نویسندگان یا مترجمان مشخصی دارید یا هر کسی می‌تواند با شما همکاری کند؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : قبل از اینکه شروع کنیم به سئوالات پاسخ دهیم باید یادآوری کنیم که در پاسخ به تعداد زیادی از سئوالات شما ،نظرات مختلفی در بین رفقای صدای آنارشیسم وجود داشت بنابراین پاسخ های داده شده به این مصاحبه توسط تعدادی از رفقای صدای آنارشیسم صورت گرفته است و سایر رفقا نیز می توانند در فرصتهای بعدی با توجه به نقطه نظرات خودشان به سئوالات شما پاسخ دهند.

ما جمعی آنارشیست هستیم در خارج از کشورکه پیشینیه های متفاوتی داریم ولی گذشته فعالیتهای سیاسی تعدای ازرفقای ما به فعالین و اعضای سابق سازمان‌ها و احزاب چپ برمی گردد که به دوره ها و سالهای مختلفی مربوط می شود که با نقد و خروج از ساختار هرمی‌ ، سانترالیستی و غیر دموکراتیک نهفته در این گونه تشکیلاتها و نقد اتوریته و اقتدار در هر شکلی ،ابتدا تصمیم به فعالیت موازی و خطی‌ از پایین به صورت خود خواسته و داوطلبانه در کنار دیگر فعالین مستقل چپ و کسانی که به فعالیتهای غیر متمرکز و سانترالیستی احزاب و سازمانها توهمی نداشتند گرفتیم که با یک سری جلسات اینترنتی و پس از یکسری بحث‌ به این نتیجه رسیدیم که از لحاظ دکترین سیاسی آنارشیست هستیم و تصمیم به جمع شدن کنار هم در اواخر سال ۲۰۰۹ گرفتیم که  با نام “صدای آنارشیسم” شروع کردیم و بخشی دیگر از رفقای ما بسیار جوان ما هستند که گرایشات چپ و یا آنارشیستی داشتند و اینک خود را آنارشیست می دانند .

در ضمن علت انتخاب نام صدای آنارشیسم آن است که ما در حد یک صدا هستیم و نه در حد یک جنبش آنارشیستی وهدفمان آن بوده که صدای آنارشیستها را در حد توانمان منعکس کنیم و در جمع ما همه گرایشات ضد سرمایه داری آنارشیستی وجود دارد.

خورشید شاە : بنده در سطحی از فعالیت نیستم که به پاسخ پرسشهای فراوان شما بنشینم. معذور کنید اما چند نکتۀ عمومی:

فعلیت جنبشهای آنارشیستی بجز در ممالکی که سابقۀ فرهنگی آن را دارند معمولا در حد فعالیتهای انفرادی باقی مانده. در مملکت ایران هم بر همین روال. من وظیفۀ اصلی انسانهایی که به انحاء این نحله گرایش دارند رو روشنگری در سطح جامعه میدونم و گمان ندارم در پی جابه جایی احتمالی سیستم فعلی به جز قدمهایی ابتدایی در جهت برخی از کارهای عملی که خود شما در سوالات اسم بردید کاری از آنارشیستهای ایران بر بیاد. در عین حال همگرایی با چپ نو و سوسیالیستهایی که به سازماندهی از پائین معتقدند رو قنیمت میشمرم هر چند لزوم سازماندهی نیروهای آنارشیست به قوۀ خود باقیست.

در نهایت به نظر بنده فهرست بلندبالا و همه جانبۀ سوالات شما که شبیه به ورقه های کنکوری شده مسبب عدم دریافت پاسخ از سوی رفقا بوده.

رامین ژوبین : گرچه ریشه‌های دیگری در تجربیات کودکی من ممکنه دیده بشه به نظر میاد موقع‌ای که در کانادا ۱۷ سال داشتم و با پدر ناتنی و کمی سنتی‌‌ام مشکل پیدا کردم، و به کمک مادرم ترک خانه کردم و زندگی‌ تنها را شروع کردم. تفکرات و یا علاقه‌های آنارشیستی من خودشان را واضح تر نشان دادند و این زمینه‌ای برای ایجاد بی‌ نظمیهای بزرگتر و هدفدارتر در عرصه‌های آموزشی، اجتماعی و سیاسی، و پیوستن به آنارشیسم شد خیلی‌ مختصر به عمده‌ترین فعالیت‌ها اشاره می‌کنم:

– بنیانگزاری یک انجمن روانشناسی‌ آلترناتیو، مخالف روانشناسی‌ موجود در دانشگاهم که بر ارزشگذاری‌های ژنتیکی‌ و غیر محیطی‌ تاکید آسیب آور و غیر علمی‌‌ای داشت

– نزدیک به ۱۰ سال تجربه مبارزه و بحث اینترنتی

– در ۳ سال اخیر کار‌های بسیار زیادی انجام داده ام. عضو گروه رسمی‌‌ای نیستم ولی‌ نزدیکان همکار و شریک پر نفوذ زیاد روزمره و مستقیم داخل و خارج کشور زیاد دارم؛ سایت‌های زیادی این فعالیت‌ها را ثبت کرده اند ولی‌ سایت‌های زیر شخصی‌ تر هستند و در واقع تولیدِ خودم هستند:

http://www.radiopayam.ca/parvaz.html

http://soundcloud.com/radioparvaz

http://www.facebook.com/pages/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4- %D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86/177505310824

هر کسی‌ همیشه توانسته با ما شرکت کند و در جذب اشخاص از طیف‌های مختلف معروفیم. رسمیت، مهر و لقب نداریم، ولی‌ گروه تاثیرگذار و بسیار فعالی‌ هستیم. از ده‌ها شخص داخل و خارج کشور تشکیل شده ایم که بدون هیچ اجبار و فشار با ما فعالیت میکنند. خیلی‌‌ها هم دارند در این رابطه فکر میکنند و هنوز دارند با ما آشنا میشوند. بدون هیچ اشاره یا پرسش از ما، هر موقع میخواهند فعالیت‌هایشان را حاشیه‌ای تر یا کاملا متوقف میکنند. آخر –  هر موضوع و عرصه‌ای میتوانند انتخاب کنند.

عرصه‌های فعالیت:

– هنر و فیلم سازی سیاسی و مبارزاتی

– سبک‌های جدید و رادیکال در برنامه‌های محلی/حضوری و کار رسانه‌‌ای ؛ در ایجاد بحث و گفتمان سر مسائل عملی‌ و تئوری مربوط به مبارزه و زندگی‌ روزمره در ایران

– برنامه‌های یادمان‌ جانباختگان و گفتمان عدالت

– جمع آوری کمک مالی‌

– سازماندهی تظاهرات و کمپین‌های فشار

– هماهنگی‌ تبادل نظر بین طیف‌ها و گروه‌های مختلف سرنگونی طلب داخل و خارج ایران

– کافه فلسفه و روانشناسی‌

– مشاوره

– تبلیغات

– ارائه و توجیه راهبرد‌های مبارزاتی دراز مدت و روزمره و عینی

– گسترش تفکر آنارشیستی و طبیعت گرا

– گسترش تفکر سرنگونی طلب سیاسی

آیا قبل از شما، در دورەهای گذشتە نسل‌های آنارشیست در ایران بودەاند مثلاً در دوران قیام (1357 ش / 1979م) یا تنها در میان تبعیدیهای خارج از ایران موجود بودەاند؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : بله قطعا بوده اند که در این زمینه رفقای قدیمی تر ما که اطلاعات بیشتری دارند در مصاحبه خود در آینده به آن خواهند پرداخت . تا آنجا که  می دانیم نشریات نخدار ، نافرمان ، انسان آزاد ، ماهانه ،آبگون و… نشریاتی آنارشیستی بوده اند که در  سالها ی پیشین چاپ میشدند و باز هم  قاعدتاً در میان فعالین چپ و رفقایی که مطالعه بیشتر و تحقیق جامع تر در زمینه تاریخ چپ و متون کلاسیک چپ داشتند هم به آنارشیسم آشنائی داشتند و هم خود گرایش آنارشیستی داشته اند.

به هر حال ما می توانیم از تعدای از این جمع صدای آنارشیسم  به عنوان نسل جدید آنارشیستها نام ببریم که در کنار رفقای آنارشیست قدیمی فعالیت می کنند.

رامین ژوبین : آنارشیست طبیعی همیشه زیاد بوده –  یعنی درصد اشخاصی‌ که منطق آنارشیستی را آگاهانه یا ناخودآگاه به کار میبرند ولی‌ واژه آنارشیسم را به کار نمیبرند زیاد است. آنارشیست‌های علنی و رسمی‌ هم زمان انقلاب بوده، فقط کمتر

آیا آزادی و برابری کە آنارشیستها ادعا میکنند، همان است کە سوسیالیستها ادعا و مطرح میکنند؟ اگر همان است، این بە آن معنا است کە آنارشیسم برای خود سوسیالیسم است، اگر نه پس چه موضعی در برابر سوسیالیسم دارد و اساساً چه تفاوتی دارد؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : بحث سر آزادی و برابری فراتر از صرفا ادعا است چراکه ما و آنها در شعار از آزادی و برابری دفاع می کنیم اما اختلاف از آنجائی شروع می شود که احزاب کمونیستی به مردم وعده می دهند که با به قدرت رسیدن حزب آنها و تشکیل دولت بدست حزب ، سپس آنها به مردم آزادی خواهند داد و در جامعه برابری و عدالت اجتماعی ایجاد خواهند کرد ولی ما آنارشیستها قرار نیست به مردم با وعده دادن آزادی و برابری زمینه حکومت خود را فراهم کنیم. ما تاکید می کنیم که دولتها آزادی مشخص و محدودی به شما خواهند داد و حیطه و حوزه آزادی را خودشان مشخص می کنند و هر وقت که منافع آنها به خطر بیفتد محدوده آزادی را تنگتر خواهند کرد. ما به کسی وعده نمی دهیم که برایتان آزادی به ارمغان خواهیم آورد بلکه تاکید می کنیم که برای رسیدن به آزادی مطلوب خود باید برای آن مبارزه و تلاش کنید و با ارگانهای مخالف و محدود کننده آزادی به ستیز و مبارزه برخیزید. ما تاکید می کنیم که حق برخورداری از آزادی صدقه نیست که از دولتها و ارگانهای سرکوب آن خواهش کنیم که به حقوق و آزادی ما احترام بگذارند بلکه آزادی از حقوق اولیه و جدائی ناپذیر زندگی انسانها و حیوانها است که باید برای آن مبارزه کنیم.

ما بر ضرورت آزادی های فردی تاکید می کنیم و دولت را عامل اصلی و محدودکننده آزادی فردی می دانیم .ما معتقدیم که اگر دولت و ارگانهای سرکوب آن نباشند تا حد زیادی آزادی فرد خدشه پیدا نمی کند چراکه دولتها با تصویب قوانین محدود کننده آزادی فرد به یکباره آزادی همه را محدود یا سلب خواهند کرد ولی یک خانواده فقط برای اعضای آن خانواده می تواند محدودیت ایجاد کند و نه برای کل جامعه و از طرفی دیگر اگر ارگان سرکوب دولتها نباشد سایر مردم جامعه می توانند جلوی سلب آزادی فرد درون خانواده را با اتخاذ سیاستهای درست بگیرند و برای تامین و تثبیت آزادی فرد در جامعه بکوشند.

اما در مورد واژه‌ سوسیالیسم باید گفت که برای مخاطب غربی ناشناخته نیست.اگر سوسیالیسم را به فارسی ترجمه کنیم جامعه باوری میشود. فکر نکنم آنارشیتی باشد که خود را سوسیالیست نداند زیرا لغو مالکیت خصوصی و مبارزه با استثمار انسان از انسان و تلاش برای دستیابی به جامعه آزاد و برابر اومانیستی (انسان باور)هدف هر سوسیالیستی است. تنها در جایی‌ که بعضی‌ سوسیالیستها برای رسیدن به این هدف کمونیسم لنینیستی و دولتی را انتخاب میکنند تفاوت و تمایز همچنین موضع گیری بعضی‌ دیگر از سوسیالیستها که خود را آنارشیست می‌دانند با آنها به وجود میاد. در واقع ما سوسیالیستها خانواده ایی هستیم با اختلافات داخلی‌ بر سر چگونگی‌ دستیابی به جامعه آزاد و برابر برای انسانها هستیم هر چند این را پنهان نمیکنم که این اختلافات چه بسا خونین بوده و آنارشیستها همیشه نه تنها از سوی دولتهای سرمایه داری بلکه از سوی دولتهای کمونیستی نیز سرکوب شده اند هر چند که همیشه در صف اول و خط مقدم انقلابات ۲ قرن گذشته بر علیه سرمایه داری بوده اند.

سوسیالیستهای دولت محور معتقدا که با به قدرت رسیدن حزب آنها جامعه را سوسیالیستی خواهند کرد ولی ما معتقدیم که با تشکیل دولت بر فراز سر مردم جامعه سوسیالیستی نخواهد شد و سوسیالیسم از بالا در بهترین حالت منتهی به سوسیالیسم دولتی خواهد شد.ما معتقدیم که سوسیالیسم در جامعه ای بدون دولت و حزب توسط خود مردم می تواند متحقق شود و دولت مانع اصلی سوسیالیسم است.در سوسیالیسم مشارکت برابر و آزاد همگانی وجود دارد اما دولت و حزب مانع سوسیالیسم هستند و آنها با مردم منافع یکسانی ندارند و از امکانات همگانی در جهت منافع ویژه افراد وابسته به دولت و حزب استفاده می کنند.در سوسیالیسم نابرابری ها و حق ویژه از بین می رود و بنابراین از آنجائیکه افراد وابسته به حزب که دردولت هستند از حقوق ویژه ای برخوردار می شوند و خود دولت به نابرابری ها و بی عدالتی ها دامن می زند پس تشکیل هر گونه دولتی به معنی عدم تحقق سوسیالیسم است و یکی از شروط اولیه برای ایجاد سوسیالیسم نابودی دولت و سپس ایجاد جامعه سوسیالیستی توسط مردم در یک مشارکت برابر و همگانی تحقق پیدا می کند.بنابراین سوسیالیسم را تنها ما آنارشیستها نمی سازیم بلکه مردم می سازند که ما نیز بخش کوچکی از همین مردم هستیم.

رامین ژوبین : سوسیالیسم آنارشیست‌ها بیشتر از لحاظ راهبرد تفاوت دارد (مثلا در مخالفت پایه‌ای با حزب و دولت و عدم تشکیل آنها)، ولی‌ در مجموع از لحاظ اولویت اهداف هم کمی‌ متفاوتند، مثلا با میانگین اهمیت بیشتر به محیط زیست بین آنارشیست‌ها

آیا میتوان از آنارشیسم ایرانی صحبت کرد؟ بە معنای دیگر در تاریخ منطقە یا ایران حرکت‌های اجتماعی یا فکری یافت میشوند، کە آرمانی آنارشیستی داشتە باشند؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : آنارشیسم ایرانی به این معنی‌ که این فلسفه و دکترین سیاسی را تولدش را در آنجا بدانیم خیر .ولی‌  احتمالا باشند آنارشیستهایی که مثل کمونیستهای دهه ۳۰ ایران که می‌خواستند آنرا بومی کنند و مزدکیسم بدانند یا مثل کمونیستهای دهه ۴۰ که خواستند آنرا اسلامی کنند تا با جامعه به مشکل نخورند و از علی‌ و حسین به عنوان سوسیالیست نام بردند، بخواهند چنین میکس هایی به وجود آورند اما واقعیت این است که این مکتب فکری،فلسفی‌ و سیاسی زادگاهی غربی دارد و ایرانیان آنارشیست نیز به صورت علمی‌ و واقعی‌ پیرو مکتبی غربی هستند.البته اگر این درک دیالکتیک و علمی‌ را داشته باشند. تمام حرکت‌های اجتماعی و انقلابی‌ منطقه خاستگاهی آنارشیستی داشته هر چند خود جامعه به آن واقف نباشد.تلاش برای رسیدن به آزادی و برابری تنها به دلیل عدم آگاهی‌ طبقاتی در هر دوره توسط سرمایه داری جهانی‌ و بورژوازی ملی‌ منطقه به یغما رفت.

رامین ژوبین : از نظر من همه جنبش‌ها در شعار و اهدافِ علنی هم نباشند ذاتأ و عملا آنارشیستی هستند و میتوانند آنارشیسم طبیعی محسوب شوند. مثلا انقلاب فرانسه به یک جنبش آنارشیستی شناخته نمی‌شود ولی‌ موتور مرحله نهایی پیروزی آن محکومیتِ دولت انتقالی با عنوان “ تروریست ” بود. این اولین بکارگیری لقب تروریست در تاریخ است و بر عکس مفهوم امروزی اشاره آن به خشونت دولتی است نه خشونت ضّد دولتی شهروندان یا گروه‌های غیر دولتی.

غیر از آنارشیسم طبیعی زمان شاه هم زیر جمهوری اسلامی ، در ایران کمی آنارشیسم رسمی‌ و علنی هم وجود دارد، ولی‌ بیشتر در عرصه فرهنگسازی تا سیاسی مطرح شده.

یک چیزی هم بین آنارشیسم رسمی‌ و غیر رسمی‌ دیده میشود و آن جنبش تحریم انتخابات است که اخیرا هم در ایران دیده شد، هم منطقه (مثلا در مصر)، و کلا در درجات و شرایط متفاوتی در همه کشور‌ها و چهار گوش دنیا دیده میشود.

نتیجه گیری مهم اینجا، در تائید یکی‌ از مصاحبه‌های قبلی‌ که با بچه‌های صدای آنارشیست شد، این است که آنارشیسم باید از دل این جنبش‌ها رسمیت و علنیت خیلی‌ بیشتری پیدا کند. اگر کنشگران، مردم، هنرمندان و غیره این کشور‌ها ندانند، یا علنا نگویند که تفکر آنها و اهداف آنها آنارشیستی هستند، به اهدافشان نخواهند رسید. دلیل این بنظرام اینه که در غیر این صورت ایدئولوژی‌ها و لقب‌های دیگری خودشان را صاحب جنبش‌ها خواهند کرد و نفوذ آنها باعث انحراف و تغییر مسیر و تفکر جنبش‌ها میشود.

در زبان فارسی بحث‌های بە اسم جغرافیای آنارشی پدیدار شدەاند، آیا این‌ شکلی از آنارشیسم ایرانی نیست؟ لطفاً جنبەهای این بحث را برای ما و خوانندگانمان روشن نماید؟

نظام جلالی و آرش دوست حسین : شاید آنارشیسم در هر مقطع تاریخی‌ و هر زمان واقعی‌ در مکان جغرافیایی به شکلی‌ خاص بسته به شرایط و ساختار اجتماعی و فرهنگی‌ آنجا هم چنین آگاهی‌ طبقاتی و سیاسی مردم آن جغرافیا به اشکال گوناگون آغاز شود تا به هدفی‌ واحد برسد که در جای دیگر نیز همان خواهد بود ، اما نسبت به جغرافیای آنارشیسم با این نگاه که آنارشیسم در هر جا شکلی‌ متفاوت خواهد داشت نیست زیرا نمیتوانیم بگویم که آنارشیسم را مثلا به اعتقادات ناسیونالیستی و مذهبی‌ یا قبیله ایی آن مردم پیوند بزنیم تا نه سیخ بسوزد نه کباب این مثل توهم جمهوری اسلامی از جمهوریت و اسلام در کنار هم یا مثل اسلام آریایی یا ایرانی است

**************

ادامە دارد ….

*************

http://www.facebook.com/anarkistan

ماركسیزم و ئەناركیزم

ماركسیزم و ئەناركیزم

نووسینی:  دانیێڵ گرین

وەرگێڕانی : ھەژێن

Marksizm & Anarkizm

ئەم بابەتە له‌ وتاردانێكدا كە له‌‌ نیویۆرك به‌ میژووی ٠٦ی نۆڤەمبەری١٩٧٣ پێشكه‌ش كراوه‌.

(له‌به‌رڕۆشنایی وه‌رگێڕانه‌ ئاڵمانییه‌که‌یدا که‌ چاپه‌مه‌نی کۆمه‌ڵگه‌ی ئازاد، که‌ دوو ساڵ دواتر واته‌ له‌ ١٩٧٥دا بلاوکراوه‌ته‌وه‌، هه‌ڵه‌کانی ڕاستکراونه‌ته‌وه‌).

گفتوگۆی خەیاڵكردی ماركس و باكونین

بهراییهك بۆ دیالۆگ

Imaging dialog – Karl Marx & Michael Bakunin

Imaging dialog – Karl Marx & Michael Bakunin

وه‌ك ده‌زانین، په‌یوه‌ندی نێوان ‘ کارل هاینریش مارکسKarl Heinrich Marx ‘ و ‘ میخایل ئه‌لێکساندرۆڤیچ باکونین Mikhail Aleksanderovich Bakounine ‘ وه‌ك دوو که‌سێتی ناسراوی نێو بزووتنه‌وه‌ی سۆشیالیستی و به‌دیاریکراوی نێونه‌ته‌وه‌یی یه‌که‌م زۆر دژوار و پڕناکۆکی بوو.

ئه‌م گفتوگۆ خه‌یاڵکرده‌، که‌ هیچکات ڕووینه‌داوه‌، یه‌که‌م جار له‌ ڕادیۆ (BBC)ی له‌نده‌ن له‌ ئۆکتۆبه‌ری 1962 له‌لایه‌ن ‘ مۆریس کرانستۆن Morris Cranston ‘ بڵاوکراته‌وه‌، هه‌روه‌ها له‌ دێسه‌مبه‌ری هه‌مان ساڵدا له‌ گۆڤاری ‘ ئه‌نارکی –Anarchy ‘ له‌ له‌نده‌ن چاپکرا و دواتر وه‌رگێڕدرایه‌ سه‌ر زمانی ئیسپانی و له‌ چه‌ندین گۆڤاردا له‌ پاریس و ئه‌مه‌ریکای باکوور و خواروو بڵاوکراته‌وه‌.

هانده‌ری وه‌رگێڕانی ئه‌م گفتوگۆیه‌ [ که‌ به‌ڕاده‌یه‌ك مشتومرێکی هزری له‌خۆگرتووه‌ و کورتییه‌ك له‌ ناکۆکییه‌ هزرییه‌کانی ئه‌و دوو که‌سێتییه‌ و ته‌نانه‌ت ئاراسته‌ جیاوازه‌کانی نێو نێونه‌ته‌وه‌یی یه‌که‌م ده‌خاته‌ ڕوو] بۆ ئه‌و نائاگابوونه‌ یا به‌هه‌ڵه‌گه‌یشتنه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، که‌ له‌نێو بزاڤی سۆشیالیستیی کوردستان و ناوچه‌که‌دا، له‌مه‌ڕ ناکۆکییه‌کانی نێو نێونه‌ته‌وه‌یی یه‌که‌م و جیاوازییه‌کانی مارکسیزم و ئه‌نارکیزم زاڵه‌، ئه‌وه‌ش بۆ زاڵی مارکسیزم-لێنینیزم وه‌ك ئایدیۆلۆجیایه‌ك و پاگه‌نده‌ی پارت و ڕێکخراوه‌ چه‌په‌کان، که‌ هاوته‌ریب له‌ته‌ك پاگه‌نده‌ ژاراوییه‌کانی میدیای ده‌سه‌لاتداران دیوی ڕاسته‌قینه‌ی ناکۆکییه‌کان و ئاراسته‌ و بنه‌ماکانی هزری ‘ ئه‌نارکیستی ‘یان شێواندووه‌ و باڵێکی گه‌وره‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی یه‌که‌م، که‌ بزووتنه‌وه‌ی کرێکاری خوارووی ئۆروپا بوو، شێواندووه‌ته‌ دوژمنی چینایه‌تی خودی کرێکاران و به‌ دژه‌پڕۆلیتێری و ورده‌بۆرژوازییانه‌یان ناواندووه‌. ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا که‌ ئه‌زموونه‌کانی شۆڕشی ١٩١٧- ١٩٢١ی ئۆکتۆبه‌ر و شۆڕشی ئیسپانیا ١٩٣٦ – ١٩٣٩، ئه‌وه‌یان سه‌لماندووه‌، که‌ دوژمنی چینایه‌تی چه‌وساوان به‌گشتی و کرێکاران ئه‌وانه‌ن و ئه‌وانه‌ بوون، که‌ له‌ژێر دروشمی بریقه‌داری هه‌ڵخڕێنه‌رانه‌دا ده‌سه‌ڵاتخوازیی خۆیان به‌سه‌ر کۆمیته‌ی کارخانه‌کان و ئه‌نجومه‌ن(سۆڤیێت)ه‌کانی کرێکاران و سه‌ربازان و ده‌ریاوانان له‌ شۆرشی ١٩١٧دا سه‌پاند و له‌ هه‌نگاوی دووه‌مدا کارخانه‌کانیان له‌ژێر به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی کرێکاران ده‌رکێشا و کۆمیته‌کانیان هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ و ئه‌نجومه‌نه‌کانیان که‌ناره‌گیرکرد و به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌ڵگه‌یان له‌ ده‌سه‌ڵاتی پارته‌که‌یاندا کورتکرده‌وه‌، بۆ جێبه‌جێکردنی ئه‌م پلان و پیلانانه‌ش، دنه‌دانی گیانی ده‌سته‌گه‌ری (سکتاریزم) و پڕکردنه‌وه‌ی زیندانه‌کان و گوله‌بارانی به‌ کۆمه‌ڵی شۆڕشگێڕه‌ پێشه‌نگه‌کانی شۆرش و دروستکردنی ده‌زگه‌کانی سیخوڕی و تۆقاندن، پێویستی بێچه‌ندوچوونی ئه‌و سه‌رکوته‌ بوون.

سه‌رکوتی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ری ١٩١٧ له‌ ڕوسیه‌ له‌لایه‌ن سۆشیالیسته‌ ده‌سه‌لاتخوازه‌کانه‌وه‌، ته‌نیا به‌ کوشتن و ڕاونانی سۆشیالیسته‌ دژه‌سه‌روه‌ره‌کان [  کۆمه‌ڵکوژی ڕاپه‌ڕیوانی کرۆنشتات و دژه‌خونی له‌ جوتیاره‌ کۆمونخوازه‌کانی ئۆکرانیا و .. تد] کۆتایی نه‌هات، به‌ڵکو حه‌فتا ساڵ بزاڤی سۆشیالیستی له‌ سه‌رتاسه‌ری دونیادا کرده‌ قوربانی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ناپڕۆلیتێرییه‌کانی دیکتاتۆریی پارت و جه‌نڕاڵه‌کانی ئیمراتۆری ئه‌و پارته‌ و

زه‌مینه‌خۆشکردن بۆ ئه‌و دڕندایه‌تییه‌ی نه‌زمی نیئۆلێبڕالیزم، که‌ ئه‌وڕۆکه‌ مرۆڤی تائاستی دڕنده‌ دابه‌زاندووه‌ و کار له‌سه‌ر ڕۆبۆتکردنی مرۆڤ ده‌کات.

ئه‌گه‌ر به‌وردی سه‌رنجی ئه‌زموونی ڕاپه‌ڕینه‌کانی ده‌وروبه‌ری خۆمان له‌وانه‌ ڕاپه‌ڕینه‌کانی ١٩٧٩ی ئێران و ١٩٩١ی عیراق بده‌ین، ئه‌وا ئه‌وه‌یان سه‌لماندووه‌، که‌ دوژمنانی بزاڤی سۆشیالیستی پاش  سه‌رمایه‌داران، ئه‌وا ده‌سته‌گه‌را و ئایدیۆلۆجیاگه‌رانن، که‌ بێجگه‌ له‌ شکست و پرشوبڵاوی و شه‌ڕی لابه‌لایی و ده‌سه‌لاتخوازانه‌ی گروپه‌ ڕامیارییه‌کان، ھیچ یدیكە به‌رهه‌مناهێنن و له‌ به‌رامبه‌ریشدا ده‌بنه‌ هۆی به‌هیزکردنی ده‌سه‌لاتی دوژمنانی چینایه‌تیمان و گیرکردنی بزووتنه‌وه‌که‌ له‌ کایه‌ پاشکۆییه‌کانی ڕێکخراوه‌ زه‌رده‌کان و به‌فێڕۆدانی وزه‌ی شۆڕشگێڕانه‌مان له‌پێناو ده‌ستاوده‌ستپێکردنی ده‌سه‌لات له‌ پارت و پارله‌مانێکه‌وه‌ بۆ دیکتاتۆریی پارتێك به‌نێوی کرێکاران و سه‌رجه‌م چه‌وساوان. دواجار دوورخستنه‌وه‌مان له‌ ئامانجی کۆتایی، که‌ سه‌رنگونکردنی سه‌روه‌ری چینایه‌تی و ڕۆنانی کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی سۆشیالیستیی ئازاده‌.

بەكورتی ئامانج له‌م وه‌رگێڕانه‌، کردنه‌وه‌ی ده‌رگه‌یه‌ به‌ڕووی جیاوازی بۆچوون و ڕه‌خنه‌، هاندانی هاوڕێیان بۆ هه‌ڵدانه‌وه‌ی ڕاستییه‌ شاراوه‌کانی بزاڤی سۆشیالیستی و هه‌ڵخڕاندنی بزاڤێك له‌سه‌ر پایه‌کانی خۆبیرکردنه‌وه‌ و خۆبڕیاردان و خۆجێبه‌جێکردن، بزاڤێك دوور له‌ شوانه‌یی ڕامیاره‌ پیشه‌ییه‌کان و ڕابه‌رایه‌تی پارت و سه‌روه‌ری ده‌سه‌ڵاتخوازان.

سایکۆلۆجیه‌تی به‌ئه‌ندامبونی حیزب و ئایدولوجی نه‌ته‌وه‌خوازی

سایکۆلۆجیه‌تی به‌ئه‌ندامبونی حیزب و ئایدولوجی نه‌ته‌وه‌خوازی

 ئه‌نوه‌ر فه‌تاح

به‌ئه‌ندامبوونی که‌سێك بۆ حیزبێك یان ڕێکخراوێکی قوچه‌کی به‌ ڕاستوچه‌پییه‌وه‌،به‌علمانی و دینییه‌وه‌ به‌ نه‌ته‌وه‌بازی و ئه‌وانی تریشه‌وه‌‌، کۆمه‌ڵه‌ ڤاکته‌رێکی بزوتو بینراوو نه‌بینراویش هه‌یه‌، واته‌ زه‌مینه‌یه‌ك هه‌یه‌ که‌ وا له‌ که‌سێک ده‌کات که‌ کاربکات وقوربانیش بدات له‌و دامه‌زراوه‌ قوچه‌که‌دا ،قه‌ناعه‌تێك په‌یدا ده‌کات له‌پێناو گۆڕانێك له‌ بارێکی نائاساییه‌وه‌ بۆ بارێکی تری ئاسای، له‌ بێ مافییه‌وه‌ بۆ ده‌ستخستنی مافه‌ نه‌دراوه‌کان، له‌ بێده‌سه‌ڵاتییه‌وه‌ بۆ ده‌سه‌ڵاتدار له‌ لاتیه‌وه‌ بۆ پاره‌دار، له‌بێکارییه‌وه‌ بۆ ئه‌ندام په‌رله‌مان…هتد. ئه‌مه‌ به‌هانه‌ی بونه‌ ئه‌ندامه‌، به‌ڵام مه‌سه‌له‌ی ماف وداواکاریه‌کانی میلله‌ت ته‌نها   له‌ ڕاستیدا ئه‌وه‌  وه‌همێکه‌و لێده‌که‌ن  به‌ڕاستو پیرۆزیشی ده‌که‌ن .وه‌ که‌سه‌کانی ئه‌ندامی ڕێکخراوێکی قوچه‌کی، من پێم وایه‌ به‌ئه‌ندامبونه‌که‌ له‌و حیزب وڕێکخراوانه‌دا خۆی ڕاکردنه‌ له‌ گومانێک که‌ که‌سه‌که‌ی گیژ کردوه‌، خه‌یاڵه‌کانی بونه‌ ئه‌ندامی حیزب کردۆته‌ مۆته‌که‌یه‌ک به‌سه‌ر خۆیه‌وه‌و و‌  به‌ئاسوده‌و بێباکیه‌وه‌ قبوڵی ده‌کات، ده‌بێته‌ په‌یڕه‌وکه‌رو ده‌روێشی حیزب و هه‌موو درۆکانی حیزنیشی لیکراوه‌ به‌ڕاست،کابرای ئه‌ندامیش بۆی بووه‌ به‌ بابه‌تێك و جاڕی بڵاوبونه‌وه‌ی بۆ ئه‌دات، بۆیه‌ که‌سه‌ حیزبییه‌کان ئیراده‌ی خۆیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن ناتوانن بیریش بکه‌نه‌وه‌ نه‌ك  به‌دوای دۆزینه‌وه‌ی حقیقه‌تێکدا بگه‌ڕێن، به‌ڵام من له‌م نوسینه‌دا زیاتر باس له‌حیزبی نه‌ته‌وه‌باز ده‌که‌م وه‌کو کورد زبانێك.خۆ حیزبه‌کانی تریش وه‌کو پێشتر باسم کردووه‌ هه‌مان بۆچونم هه‌یه‌ له‌سه‌ری.

هه‌ڵبه‌ته‌ که‌سه‌ سه‌رکرده‌ سیاسیه‌ حیزبییه‌کان  به‌ئاگادارترن و پلانیان هه‌یه‌، وه‌ سه‌ری ئه‌وسه‌ری تونێله‌که‌ روناکییه‌کی هه‌یه‌ که‌ ئه‌وان ده‌ینینن،که‌ ئه‌ویش ده‌سه‌ڵات ده‌ستخستنه‌،واته‌ پاره‌، هه‌ربۆیه‌ش خه‌ڵکی بۆ کۆده‌که‌نه‌وه‌ وبه‌ئایدولوجییه‌ك ده‌رویشه‌کانی حیزبی بۆ  خه‌یاڵ ده‌که‌ن، وه‌ به‌شێك له‌ خه‌ڵکانه‌ش ملکه‌چ ده‌که‌ن که‌ ئه‌ندام نین به‌ڵکوهه‌وادارن ده‌یانگه‌یینه‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی که‌ کارێکی موقه‌ده‌س به‌جێده‌گه‌یه‌نن وه‌کو دین ونه‌ته‌وه‌ که‌دووبابه‌تی یه‌کانگیرن وجیاکردنه‌وه‌یان له‌یه‌کتری ته‌نها بۆ بازاڕه‌، وه‌ خۆشحاڵیش ده‌بن که‌ پشتگیری خۆیان پیشان بده‌ن، وه‌ به‌وه‌ش کۆتای به‌و گێژاوی نائومێدیو نیگه‌رانییان ده‌هێنن، که‌سه‌کانی حیزب وهه‌وادارانیان‌ توشی هستریای داکۆکی کردن بون له‌و وه‌همه‌ی که‌ خه‌یاڵی کردون، ئه‌مه‌ به‌مانایه‌کی ڕاستر نامۆبونیه‌تی له‌بونی خۆی(ئه‌وخه‌ڵکه‌ حیزبییه‌)، هه‌مو ڕیکخراوی قوچه‌کی ئه‌وخه‌ڵکه‌ خۆش باوه‌ڕه‌کان ده‌که‌نه‌  هیزێك ، به‌جۆڕێك که‌ به‌گڕو سوتاندنی ئه‌و که‌سانه‌ یان که‌سه‌که‌ نه‌بێت ئه‌م تاریکستانه‌ی که‌ کۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵکه‌ی تێکه‌وتووه‌ ناڕه‌وێته‌وه‌،هه‌ر بۆیه‌ش ئه‌ندام  ده‌بێنه‌ ده‌روێشێک بۆ ئه‌و حیزبه‌ی که‌ بونی خۆشیان  له‌بیربردۆته‌وه‌ ده‌چێت به‌گژ مه‌رگدا،من پێم وایه‌ حیزب له‌جیاتی ڕێگه‌ی ڕزگاری بۆ بدۆزێته‌وه‌، به‌ دوچاربونی به‌م بیرکردنه‌وه‌ شێواوه‌ له‌پێش هه‌موو شتێکه‌وه‌ خودی خۆی( ئه‌ندامه‌کانی) ده‌کاته‌ کۆیله‌ی سه‌رۆک وبنه‌ماکانی حیزبه‌که‌شی به‌ ئاسوده‌ی وبێباکیشه‌وه‌ قبوڵی ده‌کات.ئه‌گه‌ر بشزانێ بنه‌ماکانی ئه‌و حیزبه‌ ناڕه‌واشه‌، چونکه‌ حیزب،ناکۆکییه‌ چینایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگا نابینێ،له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دایه‌ خه‌ڵکی چه‌واشه‌ بکات له‌تێگه‌یشتنی ناکۆکییه‌کان،ئه‌وه‌ی ده‌یبینێ چۆن به‌شێك له‌ ده‌سه‌ڵات ببچڕێ که‌ ئه‌وان به‌دوای پاداشته‌وه‌ن وه‌ هه‌ربۆیه‌ش، دروشم وپرنسپه‌ ناپیرۆزه‌کان له‌خه‌ڵکی پیرۆزبکه‌ن.هه‌روه‌کو پرۆفیسۆری پۆلتیک ئیلی که‌دووری ده‌لێ سیاسه‌تی ناشنالیست بریتیه‌ له‌ هه‌ڵچونێکی موراهقانه‌ی هیوابڕ که‌ هه‌موو هه‌وڵه‌کانیش بێ ئه‌نجام وئاینده‌ن، وه‌بزوتنه‌وه‌ی نه‌شنالیستی هیچ نیه‌ جگه‌ له‌ بزوتنه‌وه‌یه‌کی خێڵه‌کی داخراوه‌ که‌ جیاوازی قبوڵ ناکات، که‌دنیا که‌ هه‌موی جییاوازیه‌.وه‌ به‌ڕێز که‌دوری ده‌ڵێ ناشنالیستو خێڵ یه‌ک بنه‌مان که‌خه‌ڵکی تر قبوڵ ناکات، کۆمه‌ڵگای داخراوی ده‌وێت که‌ مه‌حاڵه‌.

نه‌ته‌بازه‌کان دوای خه‌یاڵ که‌وتون، ژیان ڕه‌تده‌که‌نه‌وه‌وئاشنایه‌تی له‌گه‌ڵ مردندا ده‌خوازن،(که‌م بژی وکه‌ڵ بژی) (کوردستان یان نه‌مان)یان له‌ پاکستان وئه‌فخانستاان ده‌ڵێن (وه‌طن یان تابوت) هه‌روه‌ك (پرۆفیسۆر که‌دوری) سوره‌ له‌سه‌رئه‌وه‌ی که ‌ده‌ڵێ هه‌موکات ناشنالیسته‌کان داوای خۆکوژیو زه‌بروزه‌نگ ده‌کات له‌ئه‌ندامه‌کانی بۆ سه‌ربه‌ستیه‌کی ڕۆمانسیانه‌ که‌ بونی نیه له‌ واقعدا، وه‌فکری قه‌ومی هه‌رباسی دروستکردنی سوپه‌رمان ده‌کات، بۆکاری سوپه‌رمانیش که‌ تیاچونه‌، که‌ده‌می هه‌رنه‌ته‌وه‌بازێک ده‌که‌یته‌وه‌ هه‌رباسی به‌رزی توندوتیژی رابردو ده‌کات وهیچ باسێک وپلانێکی ئاینده‌یان نیه‌.که‌س هه‌یه‌ بتوانی ناوی سه‌رکرده‌یه‌کی حیزبێکی نه‌ته‌وه‌بازی سه‌رکه‌وتوباس بکات ؟ له‌ وانه‌ش ستالین، هتلر،عه‌بولناصر،قه‌زافی،عه‌ره‌فات، هتد، ئه‌مانه‌ی ئه‌م دواییه‌ش که‌ به‌هاری عه‌ره‌بیش به‌شێکه‌ له‌ هه‌مان پڕۆسه‌ی خه‌ڵقکدنی دکتاتۆرئ ته‌نها گۆڕینی کاراکته‌ره‌کانه‌، جگه‌ له‌وه‌ی که‌له‌دوایدا بونه‌ قه‌صابی میله‌ته‌که‌یان،یان ده‌بن،که‌له‌ سه‌ره‌دان بۆ وه‌رگرتنی حوکم.

ئایدۆلوجیه‌تی نه‌ته‌وه‌بازی خاوه‌نی پڕۆژه‌ی دروستکردن وخزمه‌تگوزاری نیه‌، به‌ڵکو له‌میژودا خاوه‌نی به‌ندیخانه‌و کوشتنو تاڵانی،شه‌ڕوپروپاگانده‌ی درۆوده‌له‌سه‌یه‌،ئه‌گه‌روانیه‌؟با له‌ میژودا نمونه‌یه‌کی خزمه‌تگوزاری حیزب وحکومه‌تێکی سه‌رکه‌وتوی نه‌ته‌وه‌بازیمان بده‌نێ؟که‌ به‌بڕوای من حکومه‌تی نه‌ته‌وه‌بازی(ناشنالست)له‌ میژودا بونی نیه‌.ئیتر ئه‌وه‌ی ده‌هۆڵی پاراستنی نه‌ته‌وه‌بازی لێئه‌دا ،مه‌گه‌ر ده‌رویشکانی حیزب وهه‌وادارانی نامۆی به‌ژه‌وه‌ند په‌رست یان مه‌ستی که‌سانێك که‌ ده‌زانن به‌ رومانسیه‌تی خۆیان ئازادی به‌ده‌ست ده‌هێنن. ئایدۆلوژیه‌تی نه‌ته‌وه‌بازی له‌ئه‌ورپادا ده‌ستی پێکرد هه‌ر له‌وێشدا مرد

 کیدوری له‌لاپه‌ره‌ 191ی کتێبه‌که‌ی (ناشنالیزم) پرۆفیسۆری پۆلتیك له ‌زانکۆی له‌نده‌ن ئه‌نتۆنی دی سمث له‌ کتێبی(( نه‌ته‌وه‌خوازی)) نه‌ته‌وه‌خوازی بریتیه‌ له‌ بزوتنه‌وه‌ی لاوه‌ نامۆکان(بێزاره‌کان) ،چونکه‌ نه‌ته‌وه‌خوازی ڕوناکبیره‌ سه‌رلێتێکچووه‌کان(نائاڕاسته‌کراوه‌)له‌ تۆقاندن ووێرانکاری هیچی تری نهێنایه‌ ئاراوه‌ به‌تایبه‌تی له‌و ناوچاوانه‌ی که‌ له‌ ڕوی ئیتینیکه‌وه‌ تێکه‌ڵاون.

ئه‌نتۆنی دی سمث ده‌ڵێ ، لای کدوری بیره‌ نه‌ته‌وه‌خوازه‌کان خۆیان و به‌حه‌قی خۆیان به‌ خاوه‌ن هیز ده‌زانن و له‌ڕاستیدا ئه‌و هیزه‌یان هه‌یه‌ گه‌لان گومڕاو سه‌رلێشێواو بکه‌ن.وله‌ئاکامدا له‌ناویان به‌رن. هوبسباوم مێژوو نوسی گه‌وره‌ی ئنگلیز له‌ کتێبێکیدا به‌ناوی کاته‌ خۆشه‌کان ده‌ڵیت له‌ ئه‌ڵمانیا که‌سێکی کومونست ده‌سوتێ له‌ئه‌نجامی سوتاندنی خانوه‌که‌ی له‌ شه‌ڕی جهانی دووه‌م به‌ بۆردمانی ته‌یاره‌یه‌کی سوڤیاتی که‌ که‌سه‌که‌یان ده‌رهینا له‌ناو خانووه‌ سوتاوه‌که‌دا به‌شێکی زۆری له‌شی سوتابوو له‌کاته‌دا هاواری کرد بژی سوپای نه‌به‌زی سوڤیاتی، ئائه‌وه‌یه‌ وه‌همی حیزبایه‌تی(ئه‌گه‌ر بوار هه‌بێت به‌شێك له‌و کتێبه‌ی ئه‌ریك هوبسباوم ده‌که‌مه‌ کوردی).

پڕۆفیسۆری میژونوس هوبسباوم  که‌ بۆماوه‌ی په‌نجا ساڵ مامۆستای مێژوو بوو له‌ زانکۆی کامبرج له‌ڵاپه‌ره‌ 147ی هه‌مان کتیبدا ئیشاره‌تی به‌وه‌ داه‌وه‌ که‌ ده‌ڵێ، ئه‌م ته‌قینه‌وه‌ له‌ناکاوانه‌ی نه‌ته‌وه‌خوازی شتێکی کاتییه‌و ماسکێکه‌ (په‌رده‌یه‌که‌)له‌به‌رده‌م بزوتنه‌وه‌ی ڕاسته‌قینه‌ی مێژوو که‌ مێژوو هه‌میشه‌ به‌ره‌و یه‌که‌یه‌کی گه‌وره‌تری په‌یوه‌ندیه‌کانی مرۆڤه‌ به‌ڵام ناشنالیزم ڕۆڵیکی که‌م ولاوه‌کییه،واته‌ بزوتنه‌وه‌ی مێژوو قه‌تیس ده‌کا له‌ دۆڵێکی ته‌سکاوخێڵکی بچوك.‌

ئه‌رنست گڵنه‌رمێژوو نوسی که‌ڵه‌ی ئنگلیزی که‌ به‌خوای میژووی نه‌ته‌وه‌ خوازی ده‌ناسرێ ده‌ڵێ ئایدۆلۆجی نه‌ته‌وه‌خوازی تائه‌ندازه‌یه‌کی زۆر بێکه‌ڵک وهه‌ڵه‌یه‌.بونی نه‌ته‌وه‌کان شتێك نییه‌ له‌ چاره‌یان نوسرابێ و مرۆڤیش به‌شێوه‌یه‌کی ئاسایی پێویستی به‌و بونه‌ ئه‌ندامی نه‌ته‌وه‌ نییه‌. لاپه‌ره‌84 هه‌مان سه‌رچاوه‌. وه‌ له‌ هه‌مان لاپه‌ره‌دا گڵنه‌ر ده‌ڵێ نه‌ته‌وه‌کان به‌هۆی نه‌ته‌وه‌خوازانییه‌‌وه‌ دروست بوون ده‌بن، منیش ده‌ڵێم ئیتر پاشان میله‌ته‌کان ده‌ده‌ن به‌یه‌کدا.

دورخایم زانایه‌کی مێژوی گه‌وره‌یه‌ ده‌ڵێ نه‌ته‌وه‌خوازی وه‌ك ئاینێکی ئه‌ڵته‌رنه‌تیڤ(جێگره‌وه‌) پێ له‌سه‌رڕۆڵی پیرۆزی سروته‌کان داده‌گرێ به‌بۆنه‌و یادوه‌ریه‌کانی سه‌رکرده‌ مه‌زنه‌کان وبه‌ڕێزێکی پێغمبه‌رانه‌وه‌ ده‌ڕواننه‌ دامه‌زرێنه‌رو(شه‌هیدانی نه‌مر).

دیاره‌ ئه‌نتۆنی دی سمث پشتگیری دورخایم ده‌کات که‌ ده‌ڵێ نه‌ته‌وه‌خوازه‌کان سه‌رکرده‌کانیان ده‌گه‌یه‌ننه‌ پایه‌ی پیرۆزی پێغمبه‌ران وڕزگارکه‌ری گه‌له‌کانیان، هێنه‌ری سه‌رده‌می نوێ، سه‌ربه‌ستی،دادپه‌روه‌ری وخۆشه‌ویستی، ئه‌م بیروباوه‌ڕانه‌ ئه‌ولای(زیاتر له‌)‌ ئیمانه‌ ته‌قلیدییه‌کان؛ئاینه‌کان ده‌که‌ن، که‌ بایه‌خ به‌ژیانی دوارۆژ ده‌ده‌ن، هه‌ندێك جاریش جێگه‌ی ده‌گرنه‌وه‌.واته‌ سه‌رکرده‌ ده‌بێته‌ خاوه‌ن به‌هه‌شتی ئه‌م دنیاو ئه‌ودنیاش ئه‌گه‌ر هه‌بێ.

که‌ نه‌ته‌وه‌خوازێك ئه‌وه‌ په‌یامه‌که‌ی بێت ئیتر چۆن خه‌ڵکانێك ناکاته‌ کۆیله‌ی خۆی و له‌ زیندانی کۆیله‌یه‌تی خۆی بێ ئاگای ناکات؟، به‌ناوی دادو سه‌ربه‌ستی ودواڕۆژی گوڵ گوڵینه‌وه‌. وه‌ ژیانی دواڕۆژ ده‌گوێزنه‌وه‌ بۆ سه‌رزه‌وی به‌به‌ڵێنی نه‌مری،وه‌ سمث ده‌ڵێ نه‌مریه‌کی به‌کۆمه‌ڵ که‌ نه‌ته‌وه‌خوازان ڕایده‌گه‌یه‌نن له‌م وه‌چه‌وه‌ بۆ ئه‌و وه‌چانه‌ی نه‌ته‌وه‌ که‌ هێشتا له‌دایک نه‌بون ده‌گوێزرێته‌وه‌.نه‌ته‌وه‌  خوازه‌کان نه‌ته‌وه‌ی تر ده‌که‌نه‌ شه‌یتان وشه‌ڕی ڕه‌حمانی خۆیانی پێده‌که‌ن .‌

هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌و کۆکردنه‌وه‌ی خه‌ڵکه‌ به‌ ده‌نگی نه‌ته‌وه‌خوازان‌ زه‌مینه‌یه‌کی گونجاوی ده‌وێت ،له‌ناوچه‌که‌ له‌وانه‌ بێکاری ، زه‌بروزه‌نگی ده‌سه‌ڵاتداران، مارشه‌ سه‌ربازییه‌کان، به‌کارهێنانی خوێنی شه‌هیدان،سه‌رکرده‌ بێ ئه‌مه‌که‌کان ، قه‌یرانه‌کانی ئابوری ،سانسۆری میدیا به‌وه‌ی که‌ ده‌بێت هه‌مومان بکه‌نه‌ یه‌ك ڕه‌نگ ویه‌ك ده‌نگ ،واته‌ ده‌بێت هه‌موو وته‌کانی وهه‌سته‌کانی دانیشتوان له‌وانه‌ی سه‌رکرده‌و حیزبی پێشه‌وا بچێت یان نابێت ببێ ، له‌وانه‌ هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی، دینی، ڕه‌نگ و ناوچه‌گه‌ری…. ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ زۆیان ده‌بنه‌‌ سوته‌مه‌نی به‌ئه‌ندام بونی حیزبێك، که‌ له‌ڕاستیدا له‌ ناخییدا(ئه‌ندام و هه‌وادارانی حیزب) نارامی وئاڵۆزیه‌کی وای بۆ دروست ده‌بێت له‌ڕیکخراوی حیزبه‌که‌وه‌، وه‌ درکی حه‌قیقه‌ت بۆیان کارێکی مه‌حاڵه‌، وه‌ ئیتربیرکردنه‌وه‌شی، ته‌فسیری ناڕاستی ئه‌نجام ده‌هێنێ ،ئه‌وجۆره‌ بیرکردنه‌وه‌یه‌ ژیان له‌ که‌سه‌ حیزبییه‌کان لێده‌که‌نه‌ دۆزه‌خ، بۆیه‌ زۆر ئاساییه‌ که‌ ئه‌و که‌سانه‌ له‌لایه‌ن خه‌ڵکانی سیاسیه‌وه‌ ده‌کرێنه‌ قوربانی ده‌سکه‌وتنی ده‌سه‌ڵات به‌ناوی مافی تاك و میله‌ته‌وه‌ ئه‌مه‌ له‌ لایه‌ك، لاکه‌ی تریشی که‌سه‌ تێکشکاوه‌کان له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵێکی تری وه‌ك خۆی ده‌بنه‌ گروپێکی گه‌وره‌، که‌ زۆرینه‌یان هه‌مان میژویان  هه‌بووه‌ له‌که‌سێکی نه‌فس شکاو دابڕاو بگره‌ نامۆش به‌ڵام حیزب له‌ کۆمه‌ڵگا گه‌روه‌که‌داشدا ده‌یکاته‌ خاوه‌ن هه‌یبه‌تێك که‌ پێشتر ئه‌وه‌ی به‌خۆوه‌ نه‌دیوه‌، باشترێن نمونه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌و که‌سانه‌ی ده‌بنه‌ چه‌کداری هه‌ر حیزبێك خه‌ڵکی ناوچه‌ هه‌ژاره‌کانی قه‌راخ شارن یان هی لادێ بێکاره‌کانه‌یان که‌نارکه‌وتوه‌کانی کۆمه‌ڵ، که‌ ده‌بنه‌ چه‌کدار وه‌کو به‌هانه‌یه‌ك که‌ کار ناکات یان کاری ده‌س ناکه‌وێ وخۆشی پێ ڕزگار ناکرێ به‌ڵام قه‌ناعه‌تی پێکراوه‌ که‌ خاوه‌ن باوه‌ره‌ ، ئازایه‌، به‌ئه‌مه‌ك، که‌ ئه‌و سیفه‌تانه‌ هه‌ر بۆی خه‌ڵقکراوه‌و هیچی له‌و که‌سه‌دا نه‌بووه‌و نیشه،به‌ڵام حیزب له‌ هه‌وادا ده‌یکاته‌ قاره‌مانو داستانی پێ تۆمار ده‌کات له‌خه‌یاڵداو نیشآنه‌ی ئازادی پێده‌به‌خشێ که‌ نرخی دڵۆپه‌ خوێنێکی ئه‌و که‌سه‌ی نیه‌و مرۆڤیش شایسته‌ی ئه‌و درۆیه‌ نیه‌ له‌گه‌ڵیا بکرێ به‌ڵام پیاوانی حیزب ده‌یکه‌ن..

 وه‌ناتوانین باسی بزوتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌خوازی بکه‌ین به‌بێ بونی حیزب، وه‌حیزب کۆپانییه‌کی سودو قانزاج هێنه‌، به‌ وه‌ی که‌ ده‌بێته‌ دروستکردنی حیزبێکی نه‌ته‌وه‌خواز تونای وروژاندنی هه‌ست وکۆنترۆڵی خۆشه‌ویستی خه‌ڵکی ده‌کات بۆ به‌شداری نه‌ك هه‌ربه‌شداری بگره‌ خۆسوتاندن وبۆ ئه‌و وه‌همه‌،وه‌ یا جه‌لاد بۆ ئه‌وانی تر که‌ له‌گه‌ڵ ئه‌ندامی حیزبدا هاورا نییه‌. واته‌ که‌ره‌سه‌ی نه‌ته‌وه‌ خوازی کارکردنه‌ له‌سه‌ر وه‌هم، ئه‌نتونی ده‌ڵێ (هه‌مان سه‌رچاوه‌) وه‌همێك که‌ پێده‌ڵێن خۆشه‌ویستی که‌ وه‌ك دینێکی سیاسی به‌هه‌شتی دینیکه‌ت بۆت ده‌کاته‌ ڕاستیه‌کی سه‌رزه‌مینی هه‌موو نه‌ریته‌ موقه‌ده‌سه‌ تێپه‌ڕیوه‌کان زیندوو ده‌کاته‌وه‌ له‌فۆڕمێکی زۆر جوانترو ڕازیککه‌رتر

وه‌ لای زۆرینه‌ی خه‌لکی ئاگاداری سیاسی ئه‌وه‌یان لائاشکرایه‌  که‌ نه‌ته‌وه‌ خوزان خه‌ڵکیان له‌سه‌ر هونه‌ری روبه‌ڕوبه‌بونه‌وه‌ی مردن ڕاهێناوه‌ زیاتر له‌وه‌ی باسی ژیانی ڕاسته‌قینه‌ بکات، که‌ خۆشی وبه‌ختیار هێنه‌ر بێت.‌

فرۆید ئه‌وه‌ باش باس ده‌کات(به‌ئه‌ندامبونی حیزبی) ده‌ڵێ، ئه‌و که‌سانه‌ ئه‌وانه‌ن که‌ له‌عه‌قڵدا گه‌وره‌ نه‌بون ، وه‌کو مناڵێك که‌ چۆن له‌ ته‌مه‌نی مناڵێدا پێویستی به‌ ئاگاداری باوك ودایکی هه‌یه‌ که‌ ئاگاداری بکاته‌وه‌، فیری ئه‌و شتانه‌ی بکات که‌ مناڵه‌که‌ی ناتوانێ لێان تێبگات، ئه‌و که‌سانه‌ش که‌ ده‌بنه‌ که‌سێکی حیزبی، دینی یان هه‌رچییه‌کی تر له‌و ته‌مه‌نه‌ گه‌وره‌یدا پێویستیان به‌هه‌مان ئاگادارکردنه‌وه‌و ئاگالێبونه‌ هه‌ر ماوه‌و هه‌یه‌،  بۆیه‌ حیزب باشترین ڕێنومایکه‌ر ده‌بێت بۆ ئه‌و که‌سه‌ نه‌فس تێکشکاوانه‌ که‌ له‌ حیزبێکدا خۆیان بدۆزنه‌وه‌، یان ڕاکردنێکه‌ له‌و واقعه‌ی که‌تێیدانو ئازاریان ده‌دات ، به‌وڕاکردنه‌یان له‌به‌رپرسیارێتی ژیان رزگار ده‌بن

جا حیزبه‌که‌ دینی بێت ، یان دینیه‌کی علمانی(حیزبی سیاسی) بێت وه‌کو حیزبه‌ قه‌ومییه‌کان ولیبراڵ وچه‌په‌کان، که‌ هه‌مویان له‌ژێر یه‌ك چه‌تردان ئه‌ویش چۆک دادانی که‌سانێکه‌‌ به‌رامبه‌ر وه‌همێك که‌ سه‌رقاڵی کردووه‌(ڕزگاری نشتمان وپاراستنی حیزبی سه‌رکرده‌وقاره‌مان) .

په‌یوه‌ندیه‌ فراوان وته‌کنیکه‌کانی پروپاگه‌نده‌ ، ده‌رفه‌ت بۆ نوخبه‌کان ده‌ره‌خسێنێ تا باوه‌روبه‌ها وقییه‌م هاوبه‌شه‌کان له‌ ناو  کۆمه‌ڵدا کاریگه‌ری گشتیان هه‌بێ وه‌ بچه‌سپێنێ به‌تایبه‌تی ئه‌گه‌ر سیمای نه‌ته‌وایه‌تی یان دینی هه‌بێ، ئیتر به‌فێڵ به‌رگی ڕه‌وای ده‌که‌ن به‌به‌را ده‌یکه‌نه‌ که‌لتور، که‌ که‌لتوره‌که‌ش خه‌ڵکی وا ڕآده‌هێنێ که‌ به‌رگه‌ی ئه‌و ژیانه‌ بگرێت و ڕوبه‌ڕوی مردن بێته‌وه‌ ئه‌وه‌ش ده‌که‌نه‌ حه‌کیم ومامۆستای به‌شێکی خه‌ڵکه‌که‌، وه‌ ئیتر جه‌خت له‌سه‌ر پاڵه‌وانێتی و قوربانی وپیرۆزی په‌رستن به‌ زیندوو ومردووه‌کانه‌وه‌ وا ده‌کات حه‌ز بکات ببێته‌ قوربانی ئه‌و وه‌همه‌ی که‌ پێیگیژ کراوه ‌ئه‌مه‌یه‌ حیزب که‌ به‌دوستکردنی ئه‌فسانه‌ ده‌ترفێنێته‌ ئاستیکی وا که‌ ده‌تکاته‌ خاوه‌ن ناسنامه‌یه‌کی ئه‌فسوناوی وا که‌ ئه‌وئیمانداریه‌ ده‌بێته‌ ئه‌خلاق و فیری هونه‌ری خۆکوژیت ده‌کات ومتمانه‌یه‌کی وات پێده‌به‌خشێ به‌زه‌حمه‌ت تیگه‌یشتن  به‌به‌ریاده‌کرێت.(به‌شێکی زۆری ئه‌م فکرانه‌ هی ئه‌نتۆنی سمث،له‌کتێبی نه‌ته‌وه‌خوازیه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌.

وه‌کو کافکا ده‌ڵێ تۆ که‌ نه‌توانی له‌ ناختا ئازادی دروست بکه‌یت ده‌بێت لای که‌سێک ده‌بیت لای که‌سێک بمێنیته‌وه‌ که‌ ڕینوماید بکات په‌یڕه‌ویکه‌ریش بکه‌یته‌ موقه‌ده‌س..سه‌رزه‌نشتی ئه‌وانه‌ش بکه‌یت که‌ وه‌ك ئه‌و باسه‌ قبوڵ ناکه‌ن.

من حه‌زم ده‌کرد نمونه‌ی زیندووی ئه‌وکه‌سانه‌ بزانم که‌ چی وای لێکردون ببنه‌ که‌سێکی حیزبی و له‌پێناویشدا شه‌ڕی مان ونه‌مان بکه‌ن ، چی کردینیه‌ ئه‌و خاوه‌نی ئه‌و خه‌یاڵه. هه‌ڵبه‌ من چه‌ند وه‌ڵامێکم ده‌سکه‌وتووه‌، له‌وانه‌ که‌سێك وتی من چومه‌ حیزبێکی چه‌په‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی میژوی چه‌پایه‌تی له‌ خیزانه‌که‌ماندا بووه‌، یان بیکاری بێته‌ مایه‌ی بێزاریه‌ك که‌ مردن له‌ژیانێکی بێکاری باشتر بێت وله‌لۆمه‌ی بێکاریش ڕزگار بووم. وه‌ڵامێکی تر بۆ به‌ئه‌ندامبانی له‌حیزبێکدا ده‌یگه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ دژایه‌تی باوکی ده‌کرد ، هه‌ر ویستویه‌ی به‌ره‌نگاری باوکی ببێته‌وه‌ بۆیه‌ چۆته‌ حیزبێکه‌وه‌ که‌ باوکی دژی ئه‌و حیزبه‌ بووه‌.یان ئه‌وه‌تا نقودی هه‌یه‌ وده‌یه‌وێت سیاسته‌ حیزبیه‌که‌ی بکاته‌ به‌رنامه‌یه‌ك بۆ په‌یوه‌ندی دروستکردانو خۆده‌رخستن له‌ به‌رده‌م خه‌ڵکیدا، که‌ئه‌وه‌ش به‌شێکه‌ له‌ پاره‌دروستکردن.

که‌سێکی تر خۆشه‌ویستی بۆ شاره‌که‌م( خاکه‌که‌م) ، که‌ حه‌زم ده‌کرد قوربانی بۆ بده‌م به‌گیانی خۆم، هه‌ر وه‌کو مشێل عه‌فله‌ق،دروستکه‌ری حیزبی به‌عسی سوری وعێراق که‌ ده‌ڵێ ده‌بێت خۆشه‌ویستی نشتیمان گرنگه‌و ده‌بێت کاری ڕۆژانه‌مان بێت، بۆ ژیانمان(حیزبه‌که‌ی) .

کافکا ده‌ڵێت ، به‌قسه‌ی دڵخۆشکه‌رو هیوابه‌خش دامرکانه‌وه‌ی ڕوحی پڕنیگه‌رانی ،مه‌سه‌له‌کان کۆتای پێدێت به‌کوڕنوش بردن و خۆشت به‌که‌ماڵی ئازادو ئاسوده‌ ده‌بینی. ئه‌مه‌ ڕسته‌یه‌کی پڕ به‌پێستی به‌ئه‌ندام بونه‌وله‌ حیزبێکا، وه‌ده‌سه‌ڵاتداران ڕێگه‌یه‌کی درۆو ڕیا بۆ هه‌موان واڵا ده‌که‌ن فروفێڵ و فریودان وه‌ك یاسایه‌کی بنه‌ڕه‌تی ژیان ده‌خه‌نه‌ ڕوو، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌وه‌ فریدانه‌ که‌ سوپه‌رمانی ئه‌وه‌ ئیمان ودروشمی نه‌ته‌وه‌بازه‌کانن، که‌ئه‌نجامه‌که‌شی جگه‌ له‌قه‌واره‌یه‌کی به‌تاڵ هیچی تر نیه‌.که‌سێك له‌ دۆزه‌خێکا بژی وسه‌رفرازی ڕۆژه‌کانی ئاینده‌ی بۆ بخوازی.هه‌ڵبه‌ته‌ سۆراخکردن وبه‌ته‌ماکردنی بۆ کارێکی سوپه‌رمانی، ئه‌وه‌ ئیمان ودروشمی نه‌ته‌وه‌بازه‌کانن، که‌ ئه‌نجامه‌که‌شی جگه‌ له‌ قه‌واره‌یه‌کی به‌تاڵ هیچی تر نییه‌.

‌‌هێزه‌ تاریکه‌کان

‌‌هێزه‌ تاریکه‌کان

زاهیر باهیر

له‌نده‌ن- 14/11/2012

سیسته‌می سه‌رده‌م ، سیسته‌می سه‌رمایه‌داری ، که‌ تا ئێستا دوا قۆناغێکه‌ که‌ به‌شه‌ریه‌ت  به‌خۆیه‌وه‌ دیتبێتی سه‌رجه‌می کون و که‌له‌به‌ره‌کانی ژیانمانی وه‌کو هزر، وه‌کو تارمایی ، وه‌کو واقییع، گرتۆته‌وه‌ له‌  سه‌رتاپای په‌یوه‌ندی کارکردن و هه‌موو بواره‌کانی تری په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانماندا، ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه‌‌.

کارێکی هێنده‌ گران نییه‌ تاکو بزانین ئه‌م سیسته‌مه‌ به‌م هه‌موو دڕه‌ندایه‌تییه‌وه‌ ، به‌م نه‌رێت و سروشتی شه‌ڕه‌نگێزێتیه‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌ مرۆڤ ، به‌رامبه‌ر به‌ گیانله‌به‌ران و ئاژه‌ڵ و باڵنده‌کان، به‌رامبه‌ر به‌ ژینگه‌ بۆچی بۆ ئه‌م ماوه‌  زۆره ‌ توانیوێتی  وه‌کو له‌ سه‌ره‌وه ‌ ئاماژه‌م  پێکرد زاڵببێت  به‌سه‌رماندا و پاوانی ژیانمان بکات.

به‌ڕای  من  ئه‌وه‌ی زیاتر له‌ هۆکاره‌کانی تر مه‌رجی بنه‌ڕه‌تی هه‌بوونوو مانه‌وه‌ی ئه‌م سیسته‌مه‌ی ده‌سته‌به‌رکردوه‌ ئه‌م ده‌سگه‌ زه‌به‌لاحانه‌ی خواره‌وه‌یه‌:

 یه‌که‌م : ماسمیدیای لیبراڵ: هه‌موو به‌شه‌کانی میدیا له‌ ڕۆژنامه‌گه‌رییه‌وه‌، ڕادویۆ، ڕێکلامه‌وه‌‌ تا ده‌گاته‌ ته‌له‌فزیۆن هه‌ر هه‌موویان له‌لایه‌ن کۆمپانیا گه‌وه‌کانه‌وه، ده‌وڵه‌ته‌وه،‌ یا که‌سه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌کانه‌وه‌ ، قۆرخکراون.  هه‌موو ئه‌و لایه‌نانه‌ی سه‌ره‌وه‌ش سوود و به‌رژه‌وه‌ندیان له‌ به‌رده‌وامبوون و به‌رقه‌راربوونی سیسته‌مه‌که‌دایه‌‌‌، هه‌ر ئه‌مه‌ش وایکردوه‌ که‌ وه‌زیفه‌ی سه‌ره‌کی و بنه‌ڕه‌تی میدیا به‌گشتی‌ ده‌بێت له‌ خزمه‌تی سیسته‌مه‌که‌دا بێت.  دیاره‌  نکوڵی ناکرێت‌ له‌وه‌ی که‌ که‌سانی چه‌پ و سه‌ربه‌خۆ و خه‌ڵکانی باشیش له‌م بواره‌دا، هه‌ن و کارده‌که‌ن‌، به‌ڵام ئه‌مانه‌ که‌من و ناتوانن سنوریی ‌ هه‌لومه‌رجی گرێبه‌ستی سه‌ر کاری  نێوانی خۆیان و کۆمپانییه‌کانی که‌ کاری بۆ ده‌که‌ن،  ببه‌زێنێنن.  ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ش ناوبه‌ناو ده‌بینین که‌ به‌رنامه‌یه‌کی باش، فلیمێکی باش نیشانده‌درێت، به‌ڵام ئه‌مانه‌ش به‌گشتی  نابێت به‌ ته‌واوی سنوریی یاسا ببه‌زێنن  و هانده‌ر و نیشانده‌ری به‌گژاچونه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات بن.

ڕۆڵی میدیاو پاگه‌نده‌ی میدیا له‌ هه‌موو کات و سه‌رده‌مێکدا ده‌وری خۆیان هه‌بووه ‌و ئیدی له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتدا بووبن یا دژ به‌ده‌سه‌ڵات، به‌ڵام تا ئێستا به‌شه‌ریه‌ت میدیای ئاوا به‌هێز ، وه‌ک میدیای لیبراڵی نه‌بینیوه‌، ئه‌میش هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌ به‌بێ میدیا و به‌بێ پاڵپشت و پاگه‌نده‌ی میدیا هه‌رکارێک بکرێت سه‌رکه‌وتنی یا ته‌واوکردنی یا کارایی و کاردانه‌وه‌ی کاره‌که‌، ده‌که‌وێته‌ خانه‌ی مه‌حاڵه‌وه‌ .

 کاریگه‌ری ماسمیدیا نه‌ک هه‌ر له‌سه‌ر ئێمه‌ی گه‌وره‌ته‌مه‌ن هه‌یه‌ ، ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر منداڵانمان ، منداڵه‌ ساواکانیشمان ، ئه‌و کاریگه‌رییه‌ به‌ زیاده‌وه‌ داده‌نێت و مێشکیان به‌ ئاسانی ئاماده‌ ده‌کات به‌ شۆرینه‌وه‌ی ده‌ماخیان له‌ گرنگیدان به‌ بزنس و که‌ره‌سه‌ و کاڵا و ماتریاڵی سه‌رده‌م ، خۆته‌ریکگرتن و بایاخدان و به‌دووکه‌وتنی ده‌سته‌واژه‌ی ” خۆت یه‌که‌م و ئه‌وانی تر دووهه‌م” ، به‌هێزکردنی ڕۆحی ململانێیه‌کی شه‌ڕه‌نگێزانه‌ له‌گه‌ڵ هاوپۆل و هاوه‌ڵه‌کانیانا، ملکه‌چبوون و خۆبه‌ستنه‌وه‌یان به‌ پڕۆگرامی خۆێندنه‌وه‌ که‌ زیاتر بره‌و به‌ توانا و پاڵه‌وانێتی و ده‌ستپێشکه‌ری تاک له‌ نێو کۆمه‌ڵگه‌دا، ده‌د‌ات،  ڕۆحی نه‌ته‌وایه‌تی و دین و مه‌زهه‌ب به‌هێزده‌کات، بواری دیمۆکراسی- لیبراڵ و سیاسه‌تی لیبراڵ و حکومه‌ته‌کانی ، پان و به‌رینتر ده‌کات، ئه‌مانه ‌و گه‌لێکی تر تا له‌ خویندنگاباڵاکاندا و زانکۆکاندا هه‌موو ئه‌مانه‌ ته‌واوده‌کرێن ، تاکو مرۆڤه‌ ساواکه‌ که‌ گه‌وره‌ بوو له‌ گیانی مرۆڤانه‌ی خۆی ڕوتبکرێته‌وه‌ و ببێته‌ هه‌ڵسوڕاوێکی چالاکی پارێزه‌ری سیسته‌مه‌که‌.

 به‌ کورتییه‌که‌ی هێزی میدیا، یا دروستتده‌کات یا تێکتده‌شکێنێت، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ کاریگه‌رییان له‌سه‌ر تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگه‌ هه‌یه‌ که‌ ده‌توانن ڕه‌شیان لێبکه‌ن به‌ سپی، باش به‌ خراپ، ڕاستی به‌ ناڕاستی، چه‌پ به‌ ڕاست، کاپیتاڵیزم  به‌ سۆشیالیزم، ‌پێچه‌وانه‌که‌شی هه‌ر ڕاسته‌‌.  بۆیه‌ لامان سه‌یر نییه‌ له‌کاتی هه‌ڵبژاردنی هه‌ر سه‌ره‌کشالیارێکدا، سه‌ره‌ککۆمارێکدا، پارتێکدا، قسه ‌و پێشبینییه‌کانی میدیا سه‌د ده‌ر سه‌د ڕاست ده‌ر ده‌چن.

میدیا به‌ماوه‌یه‌ک پێش‌ داگیرکردنی عێراق ، هه‌ر زوو ده‌ستی کرد به‌ کێڵانی زه‌مینه‌ی دروستکردنی جه‌نگی ناوخۆ و به‌هێزکردنی ڕۆحی سکتاریانه ‌و باس له‌ ناکۆکی نێوان  و گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و  مێژوی ناکۆکی و  دووژمنایه‌تییه‌ی نێوانی شیعه ‌و سوونه‌، کورد و عه‌ره‌ب، تورک و کورد، عه‌ره‌ب تورک،  هه‌ربۆیه‌ له‌ دوای داگیرکردنی عێراق، جگه‌ له‌وه‌ی که‌ میدیا وتی، به‌داخه‌وه‌، ئێمه‌ش شتێکی ترمان نه‌بینی.

یاخود له‌ ” به‌هاری عه‌ره‌بی دا” میدیا چ پاگه‌نده‌یه‌ک ده‌کات بۆ ئه‌و ناڕه‌زایی  و ڕاپه‌ڕیننانه‌ی خه‌ڵک له‌و وڵاتانه‌دا که‌ خاوه‌ن میدیا حه‌زی به‌گۆڕینی ده‌مووچاوه‌کانه‌ ، سیاسه‌ته‌که‌یانه‌، به‌ڵام نه‌ک سیسته‌مه‌که‌یان.  چۆن کار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کات که‌ بزوتنه‌وه‌یه‌کی ئاوا ( دیاره‌ مه‌به‌ستم له‌ هێڵی گشتی و دیاری بزوتنه‌وه‌که‌یه‌) به‌ بزوتنه‌وه‌یه‌ک بناسێنێت که‌ خه‌ڵکی ته‌واوی ئازدی و سه‌رفرازی خۆیان له‌گه‌ڵ نان و کار و خوێندن و چاره‌سه‌ری به‌لاش و خانووبه‌ره‌ی باش ، به‌ ئاکامی یا سه‌رکه‌وتنی ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌وه،‌ گرێبده‌نه‌وه‌.

دووهه‌م: کۆمپانییه‌ گه‌وره‌کان و بانقه‌کا ن و ده‌سگه‌دراوییه‌کانی تر: ده‌وری ئه‌م  که‌ڵه‌ کۆمپانیانه‌ش نه‌ک هه‌ر که‌متر نییه‌ له‌ ڕۆڵی میدیا، به‌ڵکو یه‌ک ته‌واوکه‌ری ئه‌وی تریانه‌، ئه‌وان میدیایان دروستکرد‌وه ‌و په‌روه‌رده‌کردوه‌ ، میدیاش به‌ده‌وری خۆی ڕۆلی خزمه‌تکه‌ر و خزمه‌تکارێکی به‌ئه‌مه‌کی ئه‌وان، ده‌بینێت و ده‌زانێت. به‌ژه‌وه‌ندی هه‌ردوولایان به‌ڕاده‌یه‌ک تێهه‌ڵکێش بووه‌ که‌ له‌یه‌کدی جیابوونه‌وه‌یان، مه‌حاڵه‌.

کۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌کان له‌ هه‌موو بواره‌کانی ژیاندا ده‌ستیان سووره‌‌ به‌خوێنی ملیۆنه‌ها له‌ خه‌ڵکانی هه‌ژار و زه‌حمه‌تکێش و ئاژه‌ڵ و گیانله‌به‌ر و ژینگه‌دا، به‌چه‌وساندنه‌وه‌یان، به‌ڕاگوێزانیان ، به‌به‌تاڵانبردنی سه‌ره‌وت و سامانی میللیان و سروشتیان، به زه‌وتکردنی خاک و نیشتمانیان ، به‌هه‌ڵگیرسانی جه‌نگی ئه‌هلی و دینی و مه‌زهه‌بی و نه‌ته‌وه‌یی  و هتد.  ئه‌م کۆمپانیا گه‌ورانه‌ له‌ چه‌شنی جیاجیادا هه‌ن :  هه‌ر له‌ کۆمپانیای جلوبه‌گ و دروستکردنی پۆشاک و ڕێگاوبان دروستکردن و بیناکردنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه ‌و “Nation Building  ” ، نه‌وت و غاز و به‌نزین و کاره‌با و سه‌رتاپای سه‌رچاوه‌کانی‌ وزه، کۆمپانیای درو‌ستکردنی سه‌یاره ‌و که‌ره‌سه‌و ئامرازه‌کانی سوپایی و چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی و کۆمپانیای داووده‌رمان  ، پاراستن و ئاسایش وه‌کو کۆمپانیای G4S ، هێڵه‌ ئاسمانییه‌کان و فڕۆکه ‌و …تا ده‌گاته‌ سه‌ده‌ها جۆر له‌ سوپه‌رمارکێتی گه‌وره‌ گه‌وره‌  و گه‌لێکی تر له‌مانه‌.  هه‌ر هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌ پێناوی زیادکردن و که‌ڵه‌که‌کردنی زیاتری سه‌رمایه‌دایه‌‌، هه‌میشه‌ش لای ئه‌وان سوود و قازانج پێش به‌های مرۆڤ و مرۆڤایه‌تی ده‌که‌وێت.

هه‌رچیش بانق و ده‌سگه ‌دراوییه‌کانیشن سه‌روبنی یه‌کترین له‌گه‌ڵ هه‌موو کۆمپانیا گه‌وره‌کاندا‌، نه‌ ئه‌مان به‌بێ ئه‌وان ده‌یانکرێت نه‌ ئه‌وانیش به‌بێ ئه‌مان، گه‌شه‌کردن و تۆکمه‌بوونی زیاتری ئه‌مان ، گه‌شه‌کردن و قه‌به‌بوونی زیاتری ئه‌وی تریانه‌ ، به‌هاری ئه‌مان به‌هاری ئه‌وانه‌ و پایزیشیان ، پایزی ئه‌وان.  ئه‌مان ده‌سگه‌یه‌کی دراوین و سه‌رچاوه‌ی قه‌رزوقۆڵه‌ن به‌وان ، ئه‌وانیش به‌بێ پاره‌ی ئه‌مان ناتوانن نه‌ ده‌سه‌ڵاتیان فراوانتر بکه‌ن و نه‌ سه‌رمایه ‌و قازانجه‌کانیشیان زیاتر بکه‌ن.  هه‌ر بۆیه‌ سه‌رکه‌وتنی ئه‌مان سه‌رکه‌وتنی ئه‌وانه ‌و نوشستیشیان نوشستی ئه‌وانه‌.

ده‌سگه‌ دراوییه‌کان به‌ بانقه‌کانه‌وه‌ یه‌کێکن له‌ هه‌ره‌ شه‌رایته‌کانی بوونی ژیان له‌ سای ئه‌م سیسته‌مه‌دا.  بانقه‌کان پاوانی ژیانی سه‌رجه‌می تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌یان کردووه‌، ئه‌مڕۆ بوونی تاکه‌کانی نێو کۆمه‌ڵگه‌،‌ یانی بوونی ‘ژماره‌یه‌کی بانقی’ یا کۆدێکی ئه‌و، که‌ تۆ ئه‌م ژماره‌یه‌ت نه‌بێت نه‌ ده‌توانیت کار بکه‌یت، نه‌ سلفه‌ی عه‌قار وه‌رگریت ، نه‌ قه‌رز بکه‌یت و نه‌ قه‌رز بده‌یته‌وه‌، نه‌ سه‌فه‌ر بکه‌یت، نه‌ شتێکی گرانبه‌ها بکڕیت، ته‌نانه‌ت ناتوانیت هیچ جۆره‌ بیمه‌یه‌ک وه‌رگریت، گه‌ر تۆ حسابێکی بانقت نه‌بێت.  ده‌سگه‌ی بانق له‌پاڵ سه‌پاندنی خۆیدا به‌سه‌ر ئێمه‌دا، واخۆشی سه‌پاندووه‌ به‌سه‌ر ده‌وڵه‌تدا، بووه‌ به‌ به‌شێک له‌ ده‌وڵه‌ت ،‌ ده‌وڵه‌تیش ناتوانێت ده‌ستبه‌رداری ببێت،  بۆیه‌ له‌م قه‌یرانه‌ ئابورییه‌دا زووزوو ده‌بینین که‌ فڵان بانق و فیسار بانق له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ ده‌ستگرۆیی ده‌کرێت تاکو هه‌ره‌س نه‌هێنێت.  له‌ پاساوی ئه‌م یارمه‌تی دانه‌دا ده‌وڵه‌ت ده‌ڵێت:  بانق شیرازه‌ی ژیان و کۆمه‌ڵگه‌ی ڕاگرتوه‌ ، که‌ ئه‌و شیرازه‌یه‌ بچڕا ئیدی شیرازه‌ی هه‌موو شتێک له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا ده‌بچڕێت.

گه‌ر پێشتر له‌لای هه‌ندێکمان ڕۆڵی ده‌سگه‌ دراویه‌کانی وه‌کو سندوقی دراوی نێوده‌وڵه‌تی و بانقی جیهانی و بانقی ناوه‌ندی ئه‌وروپی ، له‌ ڕاووڕوتکردنی وڵاتانی تر و بردنی سامانیان به‌ سه‌پاندنی ده‌یه‌ها هه‌لومه‌رجی خۆیان له‌ژێر ناوی جیاجیادا له‌کاتی پێویستی داواکردنی قه‌رزدا له‌لایه‌ن ئه‌‌و وڵاتانه‌وه‌ ، به‌تایبه‌ت وڵاتانی ئه‌فه‌ریقا و ئه‌مه‌ریکای لاتین و هه‌ندێک له‌ وڵاتانی  تری به‌ده‌ر له‌وان، ئه‌وا‌ ئێستا له‌ سه‌رده‌می ئه‌م قه‌یرانه‌ ئابورییه‌دا ، ئه‌وه‌ به‌باشی ده‌بینین. به‌تایبه‌تی گه‌ر ته‌ماشای مه‌ر‌جه‌کانیان که ‌له‌سه‌ر یۆنان و ئیسپانیا و پورتوغال و ئیرله‌نده  ‌و ئیتالیا، له‌ پێدانی قه‌زدا، دایان ناوه، که‌ چۆن ستانده‌ری ژیانیان له‌ دوانیاندا: یۆنان و ئیسپانیادا وا هێناوه‌ته‌ خواره‌وه‌ که‌ نزیکه‌ له‌ ژیانی خه‌ڵکی عێراق و ساڵانی نه‌وه‌ده‌کانه‌وه‌.

له‌ هه‌قه‌تدا ئه‌مانن، ئه‌م کۆمپانیا و ده‌سگه‌ دراوییانه‌ن که‌ فه‌رمانڕه‌وایی ده‌که‌ن و سیاسه‌تی ده‌وڵه‌تانیان له‌ ده‌ستدایه‌، ئه‌مانه‌ تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ به‌ ده‌سه‌ڵاتن، دیاره‌‌ ده‌سه‌ڵاتی ئه‌مانیش ده‌سه‌ڵاتی ئابورییانه‌‌.

سێهه‌م: دوڵه‌ت و سه‌رجه‌می ده‌سگه‌کانی: ده‌وڵه‌ت که‌ وه‌کو برایه‌کی گه‌وره‌  یا پاساوانێکی به‌توانا له‌ پارێزگاریکردن و هێڵانه‌وه‌ی موڵکیه‌تی تایبه‌تی  و په‌یوه‌ندی به‌رهه‌مهێنانی مه‌وجود، له‌ سه‌ری سه‌ری هه‌ره‌مه‌که‌وه‌ به‌ خۆیی و هه‌موو ئامرازه‌ سه‌رکوتکه‌ره‌کانییه‌وه‌ ، هه‌ر له‌ په‌ڕله‌مان و دائیره‌ی دادو دادوه‌ری ، سه‌روه‌ری یاسا، هێزی سوپا و پۆلیس و تۆڕه‌‌‌ سیخوڕییه‌کانی له‌پاڵ چاودێریکردنی هاوڵاتیانه‌وه‌ له‌ ڕێگای کامیرا و ته‌له‌فون و کۆمپیته‌ر و ئامێره‌ ئه‌لکترۆنیه‌کانی تره‌وه‌، که‌نیسه‌و مزگه‌وت و دین و مه‌زهه‌ب،  سیسته‌می خوێندن و په‌روه‌رده‌کردن، په‌یڕه‌ویکردنی سیسته‌می بیرۆکراسی  هیراشی له‌ سه‌رجه‌می ده‌سگه‌کانی ده‌وڵه‌تدا، سیسته‌می  باج و…..هتد، ڕاوه‌ستاوه‌.

په‌ڕله‌مان و ئه‌ندامانی په‌ڕله‌مان که‌ له‌ لوتکه‌ی ئه‌و ڕێکخستنه‌ هیراشییه‌دان‌ و به‌ ده‌نگی خه‌ڵکی گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌و شوێنه‌، به‌لام له‌ هه‌قه‌تدا ئه‌مان پارێزه‌ر و به‌رگریکه‌ری سیسته‌می کاریکرێگرته ‌و جه‌نگ و به‌تاڵه ‌و نه‌بوونی  و هه‌ژاری و بێلانه ‌و بێخانویه‌تین، نه‌ک نوێنرایه‌تی ئه‌وانه‌ی هه‌ڵیانبژاردون.  ئه‌م به‌رگریکردنه‌ش له‌ سیسته‌مه‌که ‌و نوێنه‌رانی سیسته‌مه‌که‌ له‌ ڕێگای مه‌هزه‌له‌ی ده‌نگدانه‌وه ‌و ملکه‌چێتی بۆ یاسای لیبراڵ و سه‌روه‌رێتی ئه‌و یاسایه‌یه‌‌.  ئه‌مان هه‌ڵگرانی ئه‌و خاکه‌نازانه‌ن که‌ به‌به‌رده‌وامی به‌ناوی یاسا و پاراستنی یاسا و ئاسایشی وڵاته‌وه‌،‌ خۆڵده‌که‌نه‌ چاوی خه‌ڵکییه‌وه ‌و هه‌وڵده‌ده‌ن که‌ خه‌ڵکی له‌ مافه‌کانی خۆیان که‌ له‌لایه‌ن که‌مایه‌تییه‌کی زۆر که‌مه‌وه‌ زه‌وتکراوه‌ ، بێئاگابن و به‌ڕوی ئه‌وان و ده‌سه‌ڵاتدا هه‌ڵنه‌گه‌ڕینه‌وه‌.  ئه‌مان ئه‌و داروده‌سته‌ن که ‌له‌پاڵ پایه‌کانی تری ده‌وڵه‌تدا بڕیاره ‌گرنگه‌کان سه‌باره‌ت به‌ ژیانی تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگه، هه‌ر هه‌موومان‌، ده‌ده‌ن.  ئه‌مانن ڕا له‌سه‌ر نه‌خشه‌کێشراوه‌کانی ده‌وڵه‌ت و تاکتیک و ستراتیجیه‌کانی  له‌ هه‌موو بواره‌کانی ژیاندا، ده‌ده‌ن، که‌ هه‌ر هه‌مووشی ده‌بێت له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی ئه‌وان و پته‌وکردنی زیاتری ده‌وڵه‌ت و ئه‌و پایانه‌شی که‌ ده‌وڵه‌تیان ڕاگرتوه‌، ببێت.

ده‌وڵه‌ت وه‌کو ڕێکخه‌رێکی کۆمه‌ڵگه و پارێزه‌ری باروودۆخی هه‌نوکه‌یی، ئه‌رکه‌کانی هه‌ر له‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌دا کۆتایی نایه‌ت ، به‌ڵکو کارئاساییه‌کی زۆر گه‌وره‌ بۆ کۆمپانیا و بانقه‌کان و بزنسمانه‌ گه‌وره‌کان و توێژاڵی ده‌سته‌بژێر، ده‌کات به‌ گرتنه ئه‌ستۆی گه‌لێک ڕۆڵی گرنگ که‌ له‌ توانای خودی ئه‌وان خۆیاندا نییه، چونکه‌ نه‌ وه‌ختیان هه‌یه ‌و نه‌ پاره‌ش له‌وانه‌دا سه‌رف ده‌که‌ن، بۆ نموونه‌: به‌ندیخانه‌، نه‌خۆشخانه‌، په‌روه‌رده ‌و پێگه‌یاندن، دادگا، دانانی یاسا، په‌یوه‌ندی بازرگانی و بزنسی نێوده‌وڵه‌تان، سوپا، پۆلیس ، تۆڕه‌‌ سیخوڕییه‌کان…هتد  هه‌ر هه‌موو ئه‌مانه‌ش له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تیدا، له‌ سای ده‌وڵه‌تی دیمۆکراسی و بیرۆکراتیدا ، زه‌رورن هه‌م بۆ په‌روه‌رده‌کردن و ئاڕاسته‌کردنی تاکه‌کان بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ تایبه‌تییه‌ی که‌ بزنس به‌گشتی، هه‌یه‌تی، هه‌م بۆ سزادانیشیان له‌ کاتی سه‌رپێچیکردنیان له‌ یاسا یاخود هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ به‌ڕوی یاسادا، ئیدی یاسای کار و بزنس بێت، یاسای سه‌ربازی بێت، یا یاساکانی تری ده‌وڵه‌تی، بێت.‌

ئابه‌م شێوه‌یه‌ ده‌بینین که‌ چ په‌یوه‌ندییه‌کی پته‌و‌ و به‌رژه‌وه‌ندخوازی له‌ نێوانی ئه‌م سێکوچکه‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌دا هه‌یه‌.  ئه‌م سێکوچکه‌یه‌ش سێ هێزی تاریکن ، سێ هێزی ڕه‌شن که‌ به‌هه‌موو تونای خۆیانه‌وه‌ له‌پاڵ هێزه‌کانی تردا ئه‌م سیسته‌مه‌یان ڕاگرتوه ‌و به‌رده‌وامیش پارێزگاری لێده‌که‌ن و له‌ هه‌وڵی مانه‌وه‌یدان.

هزه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی ئازادیخوازی

هزه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی ئازادیخوازی

‌ دانییل غریین

و. له‌ عه‌ره‌بیه‌وه‌ سه‌لام عارف

(4) هێرشکردنه‌ سه‌ر دیموکراتییه‌تی بۆرژوازی*ئه‌مه‌یه‌

ڕه‌تکردنه‌وه و‌‌ ڕه‌خنه‌گرتنی ئازادیخواز  له‌ فڕووفێڵ و ته‌ڵه‌بازی دیموکراتییه‌تی بۆرژوای بێبه‌زه‌ییه‌،وه‌ك  ڕه‌تکردنه‌زه‌‌و ڕه‌خنه‌گرتنی سۆسیالیستی ده‌سه‌ڵاتگه‌را نه‌رموونیان و لیقن نییه‌‌.

ده‌وڵه‌تی بۆرژوازی، که‌ نازناوی (أمة nation) پێبه‌خشراوه‌، ته‌واو مه‌ترسیداره‌ و هیچی که‌متر نییه‌، له‌ ده‌وڵه‌ته‌ کۆنه‌که‌ سته‌مکاره‌که‌ له‌ دیدی (شتێنه‌ر)دا ” پاشا کۆنه‌که‌، له‌چاو پاشای نوێدا (الأمة) نه‌کبه‌توو زوڵملێکراو بووە، لیبریالیزم هه‌ر سووکردن و بچوکردنه‌وه‌که‌ی جاری جارانی منه‌ (الأنا) ڕاسته‌  هه‌ندێك ئیمتیاز ده‌ستخراون، به‌ڵام ئه‌و ئیمتازانه‌ بۆ به‌هێزکردنی ده‌وڵه‌ت بوون‌‌، نه‌ك بۆ به‌هێزکردنی من (الأنا) “.

به‌ بیروبۆچونی (پرۆدۆن) “دیموکراتییه‌ت هیچی زیاتر نییه‌ له‌ ده‌ستورخوازییه‌ سته‌مکاره‌که‌” ئه‌و کاته‌ی باوباپیرانمان جاڕی سه‌روه‌ری (گه‌ل)یاندا فێڵیان لێکردیین، له‌واقعدا ئه‌و (گه‌ل)ه‌ کوتوومت له‌ مه‌لیکێکی  بێموڵك ئه‌چێت، ئه‌و مه‌لیکه‌ ته‌نها خاوه‌نی مه‌زنی مه‌لیکه‌کانه و ‌هیچیتر‌، حوکم ناکات، ده‌سنیشان ئه‌کرێت و دائه‌مه‌زێنرێت، هه‌ر سێ ساڵ، یان پێنج ساڵ جارێك له‌ هه‌ڵبژاردنێکی نوێدا بۆی دووباره‌ ده‌کرێته‌وه‌، گه‌ر مه‌لیکیش نه‌مێنێت موڵك هه‌ر پارێزراوه‌ به‌ ڕێکوپێکی، ئه‌و (گه‌له‌)ش، که‌وا به‌ تۆپزی ڕۆشنبیرکردنی خراوه‌ته‌ خانه‌ی پشتگیۆخستنه‌وه‌و، کارتی هه‌ڵبژاردنه‌که‌ی نێوده‌ستی، ته‌نها فێڵێکی نه‌فره‌تییه‌ و هیچ سوودێکی لێنابینێت، کارتێکه‌ داهێنراوه‌ و ڕه‌خسێنراوه‌ بۆ سه‌روه‌ری خاوه‌ن موڵکه‌کان و بازرگانی و پیشه‌سازی.

(باکۆنین)یش ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ وتوویه‌تی “سیستمی نوێنه‌رایه‌تی په‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی گه‌ل دابیین ناکات، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئیرۆستقراتیه‌تێکی هه‌میشه‌یی ده‌خوڵقێنێت و په‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ده‌پارێزێت دژی گه‌ل”‌ هه‌ڵبژاردنی گشتی پێچووپه‌نا پێکردنه‌، پاراستنکارییه‌، ده‌مامکه ‌و “ده‌سه‌ڵاتی سته‌مکار له‌ پشتیانه‌وه‌ خۆی حه‌شارداوه‌ (بانکه‌کان -سووپا-پۆلیس)یش ‌هه‌موویان دارشه‌قی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ن” جگه‌ له‌وه‌ ” ئه‌و  سیستمی نوێنه‌رایه‌تییه، ئامرازێکی نایابه‌ بۆ داپڵۆسیین و نابووتکردنی گه‌ل” هه‌موو ئه‌وانه‌ش، به‌ناوی ئیراده‌ی میلییه‌وه‌‌.

ئازادیخواز کارتی ده‌نگدان به‌ ئامرازی بەدەستھێنانی ئازادی نازانێت

(پرۆدۆن) له‌ ڕووی تیۆرییه‌وه ‌(بزرخواز، تغیبي) بووه‌، دژی به‌شداریکردن بووه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کاندا، چونکه‌ بڕوای وابووه‌، که‌ “شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی، شۆڕشێکی شێواو ده‌بێت، گه‌ر له‌ ڕێگه‌ی شۆڕشێکی سیاسیه‌وه‌ بێت خودی هه‌ڵبژاردن لۆجیك نییه‌، ملهوڕیه‌، ده‌ستێکه‌ڵکردنه‌ له‌گه‌ڵ گه‌نده‌ڵی ده‌سه‌ڵات. بۆئه‌وه‌ی بتوانیین جه‌نگ به‌رپا بکه‌ین دژی هه‌موو حزبه‌ کۆنه‌کان، پێوویسته‌ ده‌ره‌وه‌ی په‌رله‌مان به‌ سه‌کۆی ململانێی  بزانیین، نه‌ك ناوه‌وه‌ی په‌رله‌مان” به‌ڵام (پرۆدۆن) خۆی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، که‌ هه‌ڵوێستی وه‌هابووه‌، خۆی به‌و چه‌شنه‌ موماره‌سه‌ی ئه‌و خه‌باته‌ سیاسیه‌ی نه‌کردووه ‌و ده‌ستبه‌رداری پراکتیزه‌کردنی ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ بیروباوه‌ڕییه‌ بووە، حوزه‌یرانی ساڵی 1848 به‌ نوێنه‌ر هه‌ڵبژێرا و ده‌ستی له‌ خۆی به‌ردا و خلیسکایه‌ ناو به‌زمی په‌رله‌مانچێتییه‌وه‌، دواتر له‌ ئه‌یلولی 1848 له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کانی نوێنه‌راندا ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی دووباره‌ کرده‌وه‌، هه‌روه‌ها له‌ 10ی کانونی یه‌که‌مدا به‌ناوی (که‌مترین زیان) له‌ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆکایه‌تیدا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، که‌ ئه‌یزانی (راسپای) سه‌رکرده‌یه‌کی چه‌پڕه‌وی ئه‌وپه‌ڕگرتوه‌، پشتگیری ئه‌وی کرد له‌و هه‌ڵبژاردنه‌دا، جگه‌ له‌وانه‌ (پرۆدۆن) جه‌لادی پرۆلیتاریای پاریس، واته‌ (کافیناك)ی به‌ باشتر زانیوه‌ له‌ دیکتاتۆرییه‌تی تازه‌ (لویس ناپلوێن) پاش ئه‌وه‌ به‌ ماوه‌یه‌کی زۆر، سه‌رده‌می هه‌ڵبژاردنه‌کانی 1863- 1864 به‌ بیانووی به‌رهه‌ڵستی دژی دیکتاتۆرییه‌ت و ئیمپراتۆرییه‌ته‌وه‌، ده‌که‌وێته‌ سه‌ر که‌ڵکه‌ڵه‌ی بانگه‌شه‌کردن بۆ هه‌ڵبژاردنی سپی (کارتی سپی) ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ ناوده‌نێت (دیموکراتییه‌تی نموونه‌یی).

سه‌رده‌می ئه‌نته‌رناسیۆنالیزمی یه‌که‌م، مارکسیه‌کان ده‌ستدەكەن به‌ هه‌ڵبه‌ستنی قسه‌وقسه‌ڵۆکێکی زۆر دژی ئازادیخوازه‌کان و گاڵته‌جاڕیان پێدەكەن، به‌وه‌ تاوانباریان دەكەن، که‌ بزرخوازی ئازادیخوازه‌کان هه‌ڵوێستێکی تاکتیکییه‌، نه‌ك ستراتیجی، ئازادیخوازه‌کان توخنی سیاسه‌ت ناکه‌ون، دژی کاری سیاسیین (باکۆنین) به‌ ناڕازیبونێکی زۆره‌وه‌ په‌رپه‌رچی ئه‌و قسه‌ هه‌ڵبه‌ستراوانه ‌و گاڵته‌جاڕییه‌ ده‌داته‌وه‌ ده‌یخاته‌ ڕوو، که‌ ئازادیخوازه‌کان سیاسه‌تی بۆرژوازی ڕه‌تدەكەنه‌وه ‌و بڕواشیان به‌و شۆڕشه‌ سیاسییه‌ نییه‌، که‌ پێش شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌خرێت، جگه‌ له‌وه‌، هه‌موو ئه‌و بزووتنه‌وانه‌ش ڕه‌تدەكەنه‌وه‌، که‌ ڕزگاربوونی کارگه‌رانیان نه‌کردۆته‌ ئامانجی سه‌ره‌کیی و ڕاسته‌وخۆی خۆیان، هه‌روه‌ها دژی ئه‌و هاوپه‌یمانییه‌ قه‌شه‌نگکراوانه‌شن، که‌ له‌گه‌ڵ حزبه‌ بۆرژوازیه‌ ڕادیکاله‌کاندا ئه‌نجامده‌درێن، بۆنموونه‌ هاوپه‌یمانی 1848 *** (باکۆنین) و براده‌ره‌کانی زۆر له‌وه‌ ترساون، که‌ کرێکاره‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌کان بکه‌ونه‌ که‌شی نوێنه‌رایه‌تییه‌وه‌ ببن به‌ پیاوانی ده‌وڵه‌ت،چونکه‌ له‌و حاڵه‌ته‌دا  ده‌بنه‌ بۆرژوازی و له‌ویش خراپتر ده‌رده‌چن.

هه‌ڵوێستی ئازادیخوازه‌کان ده‌رباره‌ی ده‌نگدانی گشتی،زۆر له‌وه‌وه‌ دووره‌، که‌ هه‌ڵووێستێکی هاوچه‌شنی توندوتۆڵ بێتو  هه‌موو لایه‌نه‌کانیشی ڕۆشن بێت، هه‌ندێکیان له‌و بڕوایه‌دان، که‌ کارتی هه‌ڵبژاردن له ‌(هیچ) باشتره‌، هه‌ندێکی دی به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، ئه‌مانه‌یان هه‌ڵوێست ڕه‌ق و سه‌رسه‌خته‌کانن، به‌ کارهێنانی ئه‌و کارته‌ به‌ بێفه‌ڕ ده‌زانن و هیچ گرنگییه‌کی ناده‌نێ، ئه‌و هه‌ڵووێسته‌ش ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ (بێگه‌ردی مه‌زه‌بی) له‌ چواچێوه‌ی ئه‌و بیروبۆچونه‌شدا بوو، که‌ (مالاتستا) له‌ ئه‌یلولی 1936 له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کانی (یه‌کێتی چه‌پ)ی فه‌ره‌نسیدا، بڕیاری ئه‌وه‌یدا، که‌ نابێت له‌ هه‌موو بواره‌کاندا ده‌ستبه‌رداری هیچ شتێك ببین، ملهوڕکردن و دابه‌زینیش بڤه‌یه‌.

ده‌شێت له‌ هه‌ندێك باروودۆخی دیاریکراودا، هه‌ڵبژاردنه‌کان ئه‌نجامی (باش) یان (خراپ)ی لێبکه‌وێته‌وه‌، هه‌نێکجار ده‌نگه‌کانی ئازادیخوازه‌کان ده‌بنه‌ ده‌نگه‌ یه‌کلاکه‌ره‌وه‌کان، به‌تایبه‌تی ئه‌و کاتانه‌ی ، که‌ پێکهاته‌ سیاسییه‌ دژ به‌ یه‌که‌کان هاوسه‌نگن” با هه‌ندێك پێشکه‌وتنی گچکه‌ی پۆزه‌تیڤیش ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌کان بن، هه‌ر نابێت ئازادیخوازه‌کان توخنی سندوقه‌کانی ده‌نگدان بکه‌ون” (مالاتستا) به‌وه‌ کۆتایی به‌ باسه‌که‌ ده‌هێنێت و ده‌ڵێت ” هه‌میشه‌ موماره‌سه‌ی سیاسی ئازادیخوازه‌کان بێگه‌رد بووە، باشتریین نمونه‌ی حزبێکی شۆڕشگێڕ بوون، چونکه‌ هیچ کات نه‌چوون به‌ده‌م فیکه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌کانه‌وه‌”.

دواتر له‌و بواره‌دا، موماره‌سه‌ هه‌مه‌چه‌شنه‌کانی تیۆری ئازادیخوازی (ئه‌نارکیزم) چه‌نده‌ها نموونه‌یاندا به‌ده‌سته‌وه‌، به‌تایبه‌تی له‌ (ئسپانیا) ساڵی 1930 ئازادیخوازه‌کان بوونه‌ هاوپه‌یمانی حزبه‌ بۆرژوازیه‌ دیموکراتیه‌کان بۆ ڕووخانی (پریمو دو ریڤییر Primo de Rivera) ساڵی دواتر ئازادیخوازه‌کان به‌ ڕه‌سمی بڕیاری به‌شداری -نه‌کردنیاندا، به‌ڵام ئه‌و بڕیاره‌ په‌یڕه‌و نه‌کرا، زۆر له‌ ئازادیخوازه‌کان له ‌19ی تشرینی دووه‌م به‌شداری هه‌ڵبژاردنه‌کانی شاره‌وانیه‌کانیان کرد، ئه‌وه‌ش بووە مایه‌ی ‌هاتنی حکومه‌تێکی ڕاستڕه‌وی دژه‌ کرێکار، ئازادیخوازه‌کان پێش ڕووداوه‌کان که‌وتن و جاڕی ئه‌وه‌یاندا، گه‌ر بێت و له‌ هه‌ڵبژاردنه‌ کۆنخوازه‌که‌ی ده‌سه‌ڵاتدا گوێ له‌ بانگه‌وازی به‌شدارینه‌کردن نه‌گیرێت، ئه‌وا ناچار ئه‌وان به‌شۆڕشێکی کۆمه‌ڵایه‌تی وه‌ڵام ده‌ده‌نه‌وه‌، ئه‌وه‌ بوو هه‌وڵی ئه‌و شۆڕشه‌یاندا، به‌ڵام مه‌رگه‌ساتێکی لێکه‌وته‌وه ‌(قوربانی-بریندار-ده‌ستگیرکردن) ساڵی 1936 حزبه‌ چه‌پڕه‌وه‌کان بوونه‌ هاوپه‌یمان و به‌ره‌یه‌کی میلیان پێکهێنا، ئه‌و ده‌مه‌ ئازادیخوازه‌کان سه‌ندیکالیستییه‌کان شڵه‌ژابون و واقیان وڕمابوو نه‌یانده‌زانی چ هه‌ڵوێستێك وه‌رگرن، ناچار بڕیاری به‌شدارینه‌کردنیاندا، به‌ڵام ده‌نگی ئه‌و بڕیاره‌ هێنده‌ بڵند نه‌بوو تا به‌ باشی بگاته‌ لای جه‌ماوه‌ر، جه‌ماوه‌ر بڕیاری خۆی دابوو به‌ به‌شداریکردن، ئه‌و به‌شداریکردنه‌ جه‌ماوه‌رییه‌ بووە مایه‌ی سه‌رکه‌وتنی (به‌ره‌ی میلی) ( 263 نوێنه‌ری چه‌پڕه‌و 81 نوێنه‌ری ڕاستڕه‌و)***** پێوویسته‌ له‌و بواره‌دا ئه‌وه‌ له‌یاد نه‌که‌ین و بڵێین، گه‌رچی ئازادیخوازه‌کان دژی (دیموکراتی بۆرژواز)ین، به‌ڵام تاڕاده‌یه‌ك به‌ پێشکه‌وتنی ده‌زانن، ته‌نانه‌ت (شتێنه‌ر)یش، که‌ سه‌رسه‌ختریین که‌سی دژ به‌ دیموکراتی بۆرژوا بووە، به‌ڵام له‌و بواره‌دا وشه‌ی (پێشکه‌وتن)ی به‌کارهێناوه‌ (پرۆدۆن) وتوویه‌تی “له‌ گۆڕانی ده‌وڵه‌تێکی پاشایه‌تیه‌وه‌ بۆ ده‌وڵه‌تێکی دیموکراتی، گواستنه‌وه ‌و پێشکه‌وتنی گه‌ل به‌دیده‌کرێت”‌ هه‌روه‌ها (باکۆنین) وتوویه‌تی “نابێت داڵغه‌ی والێبدرێت (…)  ئێمه  له ‌بۆ په‌رژه‌وه‌ندی حکومه‌تێکی پاشایی، ڕه‌خنه‌ له‌ حوکمه‌تی دیموکراتی ناگریین، خراپتریین حکومه‌تی کۆماری گه‌ڵێك چاکتره‌ له‌ بریقه‌دارتریین حکومه‌تی پاشایی (…) دیموکراتییه‌ت هێدی هێدی جه‌ماوه‌ر به‌رزده‌کاته‌وه‌ و تێکه‌ڵ به‌ ژیانی گشتی ده‌کات” ئه‌و تێگه‌یشتن و بیروبۆچوونه‌، ئه‌وه‌ی (لینین) پوچه‌ڵ ده‌کاته‌وه‌، که‌ وتوویه‌تی “هه‌ندێك ئازادیخواز هه‌ن واده‌زانن، که‌ شێوه‌ی داپڵۆسین هیچ گرنگییه‌کی نییه‌ له‌ دیدی پرۆلیتاریادا” لێره‌دا هه‌ڵه‌یه‌کی مه‌زنه‌، گه‌ر گومان له‌وه‌ بکرێت، که‌ (هنری أرڤۆن Henri Avron) له‌ نامیلکه‌که‌یدا به‌ ناوی (ئه‌نارکیزم) وتوویه‌تی “‌هه‌ڵوێستی ئازادیخوازی له‌گه‌ڵ هه‌ڵوێستی شۆڕشگێڕانه‌ی دژه‌ دیموکراتییه‌تی بۆرژوازیدا یه‌کانگیره‌، به‌واته‌یه‌کی دی هه‌ڵوێستی ئازادیخوازی له‌گه‌ڵ هه‌ڵوێستی شۆڕشگێڕانه‌ی دژه‌ (دژی شۆڕش)دا یه‌کانگیره‌.

په‌ڕاوێز

* بڕوانه‌  کتێبی ( التحرریة من العقیدة الی الممارسة-دانییل غرین) ئەم وەرگێڕانە له‌گه‌ڵ ده‌قه‌ فه‌ره‌نسیه‌که‌ی به‌ به‌راوردكراوە.

*** حزبه‌ ڕیفۆرمخوازه‌ بۆرژوازییه‌کان- و.ع

**** front  populaire مه‌به‌ست له‌ حزبه‌ ڕیفۆرمخوازه‌کانی فه‌ره‌نسایه‌ ساڵی 1936- و.ع

***** ئه‌و ژماره‌یه ‌81 له‌ده‌قه‌ فه‌ره‌نسیه‌که‌دا (181) یه‌که‌، نه‌ك (81) پێده‌چێت، ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌ له‌ ده‌قه‌ عه‌ره‌بیه‌که‌دا هه‌ڵه‌ی چاپکردن بێت (و.ك)