ئەرشیفەکانى هاوپۆل: كوردی – Kurdi

بەشی كوردی پێگەی ئەناركیستان

کارت رانماهی قانونی برای تظاهرات کنندگان در انگلستان

کارت رانماهی برای کسانی کە در انگلستان زیندگی میکنند

و در مبارزە روزمرە اجتماعی آن کشور درگیر هستند

بنچینه‌کانی یه‌کێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ (IWA)*

یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌، له‌ ڕه‌وتی خه‌باتی چینایه‌تیدا سه‌رهه‌ڵده‌دات، كه‌ ئامانجی یه‌كگرتنی ته‌واوی كارگه‌رانه‌ له‌ ڕێكخراوه‌ ئابورییه‌ خه‌باتكاره‌كاندا، بۆ ئه‌وه‌ی خه‌بات بۆ ڕزگاربوونی خۆیان له‌ سه‌ركوتی دوولایه‌نه‌ی سه‌رمایه‌داران و ده‌وڵه‌ت، بكه‌ن.

1یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌، له‌ ڕه‌وتی خه‌باتی چینایه‌تیدا سه‌رهه‌ڵده‌دات، كه‌ ئامانجی یه‌كگرتنی ته‌واوی كارگه‌رانه‌ له‌ ڕێكخراوه‌ ئابورییه‌ خه‌باتكاره‌كاندا، بۆ ئه‌وه‌ی خه‌بات بۆ ڕزگاربوونی خۆیان له‌ سه‌ركوتی دوولایه‌نه‌ی سه‌رمایه‌داران و ده‌وڵه‌ت، بكه‌ن. ئامانجی سه‌رله‌نوێ سازدانه‌وه‌ی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ له‌سه‌ر بنه‌ماكانی كۆمونیزمی ئازادیخوازانه‌ له‌ ڕێگه‌ی هه‌ڵسوڕانی شۆڕشگێڕانه‌ی چینی كارگه‌ره‌وه‌، له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ی كه‌ ته‌نیا ڕێكخراوه‌ ئابورییه‌كانی پرۆلیتاریا توانای به‌ده‌ستهێنانی ئه‌م ئامانجه‌یان هه‌یه‌. یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ ئه‌وه‌ نیشانی كارگه‌ران ده‌دات، كه‌ وه‌ك به‌رهه‌مهێنه‌ر و داهێنه‌ری گشت سامانه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، چۆن په‌ی به‌ ڕێوشوێنی خۆیان ده‌به‌ن و ئه‌م ڕێوشوێنه‌ له‌ دژایه‌تیكردنی پارته‌ كارگه‌رییه‌ هاوچه‌رخه‌كان په‌ره‌ پێ بده‌ن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ناكارایی به‌رنامه‌كانی ئه‌م پارتگه‌له‌ له‌ سه‌رله‌نوێ سازدانه‌وه‌ی ئابوری كۆمه‌ڵگه‌دا ده‌ركه‌وتووه‌.

2یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌، دوژمنی سه‌رسه‌ختی هه‌موو تاڵانگه‌ری و ده‌ستبه‌سه‌رداگرتن (مۆنۆپۆڵكردن)ێكی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ و ئامانجی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌یانه، ئه‌مه‌ش‌‌ به‌هۆی پێكهێنانی كۆمه‌ڵه‌ ئابورییه‌كان و ئۆرگانه‌ به‌ڕێوه‌به‌رییه‌كانه‌وه‌، كه‌ له‌لایه‌ن كارگه‌ران له‌ كێڵگه‌ و كارخانه‌كاندا به‌ڕێوه‌ ده‌برێن و‌ سیسته‌مێكی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ ئه‌نجومه‌نه‌ ئازاده‌كان پێكده‌هێنن، كه‌ به‌ هیچ شێوه‌ك و له‌ هیچ بارێكدا ناچنه‌ ژێر باری هیچ ده‌سه‌ڵاتێك یا ملكه‌چی هیچ پارتێكی ڕامیاریی نابن.

یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌، سه‌رله‌نوێ‌ ڕێكخستنه‌وه‌ی ئابوری كۆمه‌ڵگه‌ بۆ به‌رهه‌مهێنان وه‌ك ئه‌لته‌رناتیڤی ڕامیارییه‌كانی ده‌وڵه‌ت و پارته‌كان ده‌خاته ڕروو و به‌ڕێوه‌بردنی شته‌كان، شوێنی فه‌رمانڕه‌وایی مرۆڤ به‌سه‌ر مرۆڤدا ده‌گرێته‌وه‌.

دواجار ئامانجی یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی رامیاری نییه‌، به‌ڵكو هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ته‌واوی ئه‌ركه‌كانی ده‌وڵه‌ته‌‌ له‌ ژیانی كۆمه‌لایه‌تیدا.

یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ پێی وایه‌ به‌ نه‌هێشتنی مۆنۆپۆڵكردنی خاوه‌ندارێتی‌، ده‌بێت ‌له‌ناوبردنی مۆنۆپڵكردنی ده‌سه‌ڵات بێته‌دی، ئازادی مرۆڤ له‌ رێگه‌ی هیچ جۆرێك له‌ جۆره‌كانی ده‌وڵه‌ته‌وه‌ نایێته‌دی، له‌ ژێر هه‌ر ناوێكدا بن، به‌پێجه‌وانه‌وه‌ ده‌وڵه‌ت هه‌ر وا ده‌مێنێته‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ بووه‌ و بۆ مۆنۆپڵكردنی نوێ و به‌رته‌ری پێدانی (امتیاز) نوێ، داهێنراوه‌.

3یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ دوو ئه‌ركی له‌ ئه‌ستۆدایه‌: پلاندانان له‌ خه‌باتی شۆڕشگێڕانه‌ی هه‌مه‌ڕۆژه‌دا له‌ پێناو گه‌شه‌پێدانی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی و هزری چینی كارگه‌ر له‌ چوارچێوه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی هه‌نووكه‌یی و فێركردنی جه‌ماوه‌ر چۆن بتوانێت بۆ به‌ڕێوه‌بردنی كرده‌ی به‌رهه‌مهێنان له‌ داهاتوودا و به‌شداریكردن له‌ كاتێكدا كه‌ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی‌ گشت توخمه‌كانی ژیانی كۆمه‌لایه‌تی دێته‌ پێشه‌وه‌‌. یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ به‌ هیچ سیسته‌مێكی فه‌رمانڕه‌وایی جێگره‌وه‌ رازی نییه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێكهاته‌ی سیسته‌مێكی كۆمه‌ڵایه‌تی كه‌ ئامانجیه‌تی، به‌پێی بڕیاره‌كانی چینی به‌رهه‌مهێنه‌ر و له‌ ڕێگه‌ی ڕێكخراوه‌ جۆراوجۆره‌كانییه‌وه‌ پێكدێت، كه‌ ده‌توانن له‌ ڕێگه‌ی كاری گشتی هه‌موو كارگه‌رانی ده‌ستكار و بیركار و له‌ گشت به‌شه‌ به‌ڕێوه‌براوه‌كانی پیشه‌سازی له‌ لایه‌ن كارگه‌رانه‌وه‌ جێگه‌ی گشت ده‌اموده‌زگه‌ فه‌رمانڕه‌واییه‌كان بگرنه‌وه‌، هه‌روه‌ها گشت كۆمه‌ڵێك یا كارگه‌یه‌ك یا به‌شێكی پیشه‌سازی ئه‌ندامێكی خودموختار ده‌بێت له‌ یه‌كێتییه‌كی ئابوری گه‌وره‌تردا و ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ شێوه‌كی ڕێكخراو به‌رهه‌مهێنان و كارگه‌لێك كه‌ پێوه‌ی په‌یوه‌ستن به‌پێی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ و له‌سه‌ر بنه‌مای ئامانجگه‌لێك كه‌ له‌سه‌ری پێكهاتوون و له‌سه‌ر بنه‌مای گۆڕینه‌وه‌ی خزمه‌تگوزاری و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان، به‌ڕێوه‌ده‌بات.

4یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ دژی ته‌واوی ڕێكخراوگه‌لێكه‌ كه‌ باوه‌ڕیان به‌ نێوه‌ندگه‌رایی ده‌وڵه‌ت و كلیسایه‌. چونكه‌ پێی وایه‌ ئه‌وانه‌ ته‌نیا ده‌توانن له‌ درێژه‌دان به‌ مانه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵات و كپكردنی سیستیماتیكیانه‌ی گیانی ده‌ستبه‌كاربوون و بیركردنه‌وه‌، به‌ كه‌ڵك بێن. نێوه‌ندگه‌رایی ڕێكخستنێكی‌‌ ساخته‌یه‌، چینه‌كانی ژێره‌وه‌ ملكه‌چی كه‌سانێك كه‌ پاگه‌نده‌ی باڵابوون ده‌كه‌ن، ده‌كات و نێوه‌ندگه‌رایی كاروباره‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ ده‌داته‌ ده‌ست كه‌مایه‌تییه‌ك كه‌س، بۆ گۆڕینی تاك به‌ ڕۆبۆتێك كه‌ به‌ فه‌رمانی سه‌روه‌ری و ئاراسته‌كردنه‌كانی ئه‌و كه‌مایه‌تییه‌ نێوه‌ندگه‌رایه‌ بجوڵێته‌وه. له‌ ڕێكخستنی‌ نێوه‌ندگه‌رادا، خێروبێری كۆمه‌ڵگه‌ ملكچی به‌رژه‌وه‌ندی كه‌مایه‌تی ده‌بێت، نموونه‌گه‌رایی شوێنی جۆراوجۆربوون، داسه‌پاندن شوێنی لێپرسراوه‌تی خودی ده‌گڕێته‌وه‌. یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ ڕوانگه‌ كۆمه‌لایه‌تییه‌كانی خۆی له‌سه‌ر بنه‌مای ڕێكخستنێكی فیدراڵی به‌رفراوان ڕۆ ده‌نێت‌. به‌مه‌رجێك كه‌ له‌ خواره‌وه‌را بۆ سه‌ره‌وه‌ ڕێك بخرێن و له‌پێناو یه‌كخستنی گشت هێزه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بۆ پاراستنی بیر و بۆچوون و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌دا بن‌.

5یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه ته‌واوی چالاكییه‌ پارله‌مانی و هه‌رجۆره‌ هاوكارییه‌ك له‌گه‌ڵ ده‌زگه‌ بڕیارده‌ره‌كان ڕه‌تده‌كاته‌وه‌؛ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێی وایه‌ كه‌ ته‌نانه‌ت له‌ زۆربه‌ی ڕێكخراوه‌كانی‌ راپرسی ئازاددا، ناتوانرێت ناكۆكییه‌ به‌رچاوه‌كانی هه‌ناوی كۆمه‌ڵگه‌ی هه‌نووكه‌یی بشاردرێنه‌وه‌، هه‌روه‌ها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سیسته‌می پارله‌مانی تاكه‌ ئامانجێكی هه‌یه‌، كه‌ ئه‌ویش ڕه‌واكردنی سته‌می كۆمه‌ڵایه‌تییه‌.

6یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه گشت سنووره‌‌ ڕامیاری و نه‌ته‌وه‌ییه‌ جۆراوجۆره‌ داسه‌پێنراوه‌كان ‎ڕه‌تده‌كاته‌وه‌ و ڕایده‌گه‌یێنێ ئه‌وه‌ی كه‌ پێده‌ڵێن نه‌ته‌وه‌گه‌را‌یی بێجگه‌ ‌له‌ ئاینی ده‌وڵه‌تی نوێ، بۆ په‌رده‌پۆشكردنی به‌رژه‌وه‌ندی مادی چینه‌ موڵداره‌كان، به‌ولاوه‌ شتێكی تر نییه‌. یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه ته‌نیا دان به‌ جیاوازییه‌ ئابورییه‌كاندا ده‌نێت، ئیتر چ ناوچه‌یی بن یا نه‌ته‌وه‌یی، ئه‌وانه‌ن‌ ده‌بنه‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی زنجیره‌ی پله‌وپایه‌ و نادادپه‌روه‌ری و هه‌ر جۆره‌ سته‌مێك ( له‌به‌ر ڕه‌چه‌ڵه‌ك، ڕه‌گه‌ز و هه‌ر جیاوازییه‌كی راست یا هه‌له‌ی تری نێوان مرۆڤه‌كان)، هه‌روه‌ها یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ به‌نێوی گیانی هاوپشتییه‌وه‌ بانگه‌وازی مافی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری (خودموختاری) بۆ گشت كۆمه‌ڵه‌ ئابورییه‌كان ده‌كات.

7له‌به‌ر هۆگه‌لێكی ئاوا، یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه له‌ دژی شه‌ڕ و له‌شكرگه‌ری تێده‌كۆشێت. یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه پشتیوانی له‌ بانگه‌وازه‌كانی دژی شه‌ڕ و خوازیاری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی گشت سوپاكانه‌، له‌وێوه‌ كه‌ ته‌نیا به‌ ئامرازی دژه‌ شۆڕشیان ده‌زانێت بۆ‌ نۆكه‌ری سه‌رمایه‌داردان له‌ ڕێگه‌ی كارگه‌رانی به‌ سه‌ربازگیراوه‌وه‌، كه‌ له‌ ده‌می شۆڕش دا له‌لایه‌ن كارگه‌ران و یه‌كێتییه‌كانیانه‌وه‌ ده‌ستیان به‌سه‌ردا ده‌گیرێت، له‌وه‌ی كه‌ خوازیاری بایكۆت و ده‌ستكێشانه‌وه‌ ده‌بن له‌ گشت كه‌ره‌سته‌ سه‌ره‌تایی و به‌رهه‌مه‌ پێوسته‌كان بۆ شه‌ڕ بێجگه‌ له‌و وڵاتانه‌ی كه‌ كارگه‌ران تیایاندا سه‌رقاڵی شۆڕشی كۆمه‌ڵایه‌تین بۆ ئه‌وه‌ی یارمه‌تییان بده‌ن بۆ پشتیوانی له‌ شۆڕش، دواجار، یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه پشتیوانی له‌ مانگرتن گشتی خۆپارێزانه‌ وه‌ك ئامرازێكی كارا بۆ دژایه‌تی شه‌ڕ و له‌شكرگه‌ری، ده‌كات.

8یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه پێداویستی به‌رهه‌مێك كه‌ زیان به‌ ژینگه‌ ناگه‌یێنێت له‌به‌رچاو ده‌گرێت و هه‌وڵ ده‌دات به‌كارهێنانی توخمگه‌ڵیك كه‌ سه‌رله‌نوێ چی ناكرێنه‌وه‌ به‌لانی كه‌م بگه‌یێنێت و هه‌رچی زیاتر به‌ كاربردنی توخمگه‌لێك كه‌ له‌ توانادا هه‌یه‌ دوباره‌ تازه‌ بكرێنه‌وه‌. ڕێگه‌ به‌خۆی نادات هۆی سه‌ره‌كی قه‌یرانی هه‌نووكه‌یی ژینگه‌ پشتگوێ بخات كه‌ سه‌رچاوه‌ی بۆ چاوچنۆكی و سوود ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، كه‌ ئامانجی به‌رهه‌مهێنانی سه‌رمایه‌داری هه‌میشه‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی تێچوون (خه‌رجی به‌رهه‌مێنان)ه‌‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌ستكه‌وتی زیاتر و درێژه‌دان به‌ مانه‌وه‌ی خۆی، هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ی كه‌ وی توانای پاراستنی ژینگه‌ی نییه‌. زۆربه‌ی قه‌یرانی قه‌رزه‌ جیهانییه‌كان به‌هۆی ئاراسته‌ی كشتی به‌رهه‌مه‌ بازرگانییه‌كانه‌وه‌ كه‌ زیانی به‌ به‌رهه‌مهێنانی به‌رهه‌مه‌ سه‌ره‌كییه‌كان گه‌یاندووه‌، ئه‌م ڕاستییه‌ بووه‌ هۆی له‌ناوبردنی دارستانه‌ ستوونی و ئاسۆییه‌كان، برسیه‌تی و نه‌خۆشی. كه‌واته‌ پێویسته‌ خه‌بات بۆ پاراستنی گۆی زه‌وی و خه‌بات بۆ ڕوخاندنی سه‌رمایه‌داری، پێكه‌وه‌ گرێ بدرێن، یا ئه‌وه‌تا چاره‌نووسی هه‌ر یه‌كه‌یان به‌ ته‌نیا هه‌ر تێكشكان ده‌بێت.

9یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه ڕایده‌گه‌یێنێت كه‌ پێ له‌سه‌ر‌ كاری ڕاسته‌وخۆ داده‌گرێت و یارمه‌تی و هانی خه‌باتگه‌لێك كه‌ دژ به‌ ئامانجه‌كه‌ی نین، ده‌دات. شێوازه‌كانی خه‌باتی بریتین له‌ مانگرتنه‌كان، بایكۆتكردنه‌كان و تێكدان و .. هیتر. كاری راسته‌وخۆ له‌ مانگرتنه گشتییه‌‌كاندا ئه‌زموونگه‌لێكی فراوان به‌ده‌ست دێنێت، كه‌ له‌ روانگه‌ی یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌وه‌ نێشانه‌ی ده‌ركه‌وتنی شۆڕشی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بن.

10له‌ بارێكدا كه‌ یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه دژی گشت توندوتیژییه‌كی ڕێكخراوه‌ له‌لایه‌ن هه‌ر جۆره‌ فه‌رمانڕه‌وایه‌تییه‌كه‌وه‌‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتی ده‌بێت، چونكه‌ ململانێیه‌كی توندوتیژ به‌هۆی ململانێ چاره‌نووسییه‌كان له‌نێوان سه‌رمایه‌داری هه‌نووكه‌ی و كۆمۆنیزمی داهاتوودا. هه‌روه‌ها داننانی به‌ توندوتیژیدا له‌ جێی خۆیدا ده‌بێت،‌ كاتێك كه‌ ناچاره‌ وه‌ك ئامرازی به‌رگری دژی شێوازه‌ توندوتیژه‌ به‌كاربراوه‌كان له‌لایه‌ن چینه‌ فه‌رمانره‌واكانه‌وه‌ له‌ خه‌باتگه‌لێكدا كه‌ جه‌ماوه‌ری شۆڕشگێڕ بۆ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی زه‌وی و زار و ئامرازه‌كانی به‌رهه‌مهێنان به‌كاری به‌رێت، له‌ كاتێكدا ئه‌م ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنه‌ ته‌نیا له‌ ڕێگه‌ی خۆتێهه‌ڵقرتاندنی راسته‌وخۆی ڕێكخراوه‌ ئابورییه‌ شۆڕشگێڕه‌كانی كارگه‌رانه‌وه‌، ده‌توانێت به‌رده‌وام بێت و سه‌ركه‌وتنی یه‌كجاره‌كی به‌ده‌ست بێنێت، به‌م پێیه‌ پێویسته‌ پاڵپشتی شۆڕش ئه‌ركی ئه‌م ڕێكخراوه‌ ئابورییانه‌ بێت نه‌ك ده‌زگه‌ سه‌ربازی و شێوه‌ سه‌ربازییه‌ پێشكه‌وتووه‌كان، سه‌ربه‌خۆ و دابڕاو لێیان.

11ته‌نیا له‌ ڕێكخراوه‌ ئابوری و شۆڕشگێڕییه‌كانی چینی كارگه‌ردا هێزێك كه‌ توانای ڕزگاركردنی وی و ‌ وزه‌ی داهێنه‌رانه‌ی پێویست بۆ سه‌رله‌نوێ ڕێكخستنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌ی له‌سه‌ر بنه‌مای كۆمۆنیزمی ئازادیخوازانه‌، به‌دی ده‌كرێن.

نێوی ڕێكخراوی نێونه‌ته‌وه‌یی

ئه‌نجومه‌نی نێونه‌ته‌وه‌یی بۆ خه‌بات و هاوپشتی و ئه‌وه‌ی كه‌ گشت ڕێكخراوه‌ شۆڕشگێڕییه‌ یه‌كێتیگه‌راكانی جیهان یه‌كده‌خات به‌ نێوی ئه‌نجومه‌نی نیونه‌ته‌وه‌یی كارگه‌ران (IWA) ناسراوه‌.

ئامانجه‌كانی ئه‌نجومه‌نی نێونه‌ته‌وه‌یی كارگه‌ران:

A) ڕێكخستن و گه‌شه‌پێدانی تێكۆشانه‌ شۆڕشگێڕییه‌كان له‌ گشت وڵاتان، به‌ ئامانجی له‌نێوبردنی یه‌كجاره‌كی ته‌واوی ڕێكخراوه‌‌ ڕامیاری و ئابورییه‌ جێكه‌وته‌كان و جێگیركردنی كۆمۆنیزمی ئازادیخوازانه‌.

B) ڕێوشوێن به‌خشین به‌ ڕێكخراوه‌ یه‌كێتیگه‌راییه‌ شۆڕشگێڕه‌ ئابورییه‌كان له‌ سه‌ر ئاستی سەرتاسەری و پیشه‌سازی، بنچینه‌ی به‌هێزكردنی ئه‌م جۆره‌ ڕێكخراوه‌ یه‌كگرتووانه‌یه‌ بۆ خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ و ئاماده‌یی بۆ له‌نێوبردنی سه‌رمایه‌داری و ده‌وڵه‌ت.

C) به‌رگرتن به‌ كنه‌كردنی هه‌ر پارتێكی ڕامیاری بۆ ناو ڕێكخراوه‌ یه‌كێتیگه‌را‌ ئابورییه‌كان و بڕیاردانی خه‌بات دژی هه‌ر هه‌وڵێك بۆ كۆنتۆڵكردنی یه‌كێتییه‌كان، له‌ لایه‌ن پارته‌ ڕامیارییه‌كانه‌وه‌.

D) به‌ستنی هاوپه‌یمانی مه‌رجدار له‌گه‌ڵ ڕێكخستنه‌ شۆڕشگێڕییه‌كان و یه‌كێتییه‌ پرۆلیتارییه‌كانی تر به‌ ئامانجی پلاندانان و داڕێژانی كاری نێونه‌ته‌وه‌یی بۆ به‌دیهێنانی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی چینی كارگه‌ر كاتێك كه‌ بارودۆخه‌كه‌ ده‌یخوازێت و له‌گه‌ڵ خاڵه‌كانی (B, C)دا ناكۆك نه‌بێت و له‌ ڕێگه‌ی كاری هاوبه‌شه‌وه‌ بێت، له‌ توانادا هه‌یه ‌و به‌ڵام هه‌ر هاوپه‌یمانییه‌ك له‌گه‌ڵ پارته‌ ڕامیارییه‌كان و ڕێكخراوگه‌لێك كه‌ ده‌وڵه‌ت وه‌ك دامه‌زراوه‌یه‌ك بۆ ڕێكخستنی كۆمه‌ڵایه‌تی وه‌رده‌گرن، له‌ توانادا نییه‌.‌ یه‌كێتیگه‌رایی‌ شۆڕشگێڕانه‌ وه‌ها هاوكارییه‌کی چینایه‌تی ڕه‌تده‌كاته‌وه‌، كه‌ تایبه‌ت بێت‌ به‌ به‌شداری له‌ لێژنه‌ ڕێكخراو و دارێژراوه‌كانی ده‌وڵه‌ت ( بۆ نموونه‌ هه‌ڵبژاردنه‌ سه‌ندیكاییه‌كان بۆ لێژنه‌ی پرۆژه‌كان) و وه‌رگرتنی پشتیوانی میری ته‌رخانكراو بۆ سه‌ندیكالیسته‌ فه‌رمییه‌كان و هیتر و هه‌ر كاركردێكی تر كه‌ له‌گه‌ڵ ناوه‌ڕۆكی سه‌ندیكالیزمی دژه‌ ده‌سه‌ڵات ناكۆك بێت.

E) ڕسواكردن و دژایه‌تیكردنی توندوتیژی هه‌ره‌مه‌كی گشت میرییه‌كان كه‌ بۆ سه‌ركوتكردنی شۆڕشی كۆمه‌ڵایه‌تی دژی شۆڕشگێڕان ته‌رخانكراوه‌.

F) توێژینه‌وه‌ی گرفتگه‌لێك كه‌ بۆ جیهانبینی پرۆلیتاریا له‌ پێناو به‌هێزكردن و گه‌شه‌پێدانی بزووتنه‌وه‌كانی گرنگن ، چ له‌ یه‌ك وڵات یا له‌ چه‌ند وڵاتدا بێت و كۆمه‌ك بۆ پشتیوانی له‌ مافه‌كانی چینی كارگه‌ر له‌ شۆڕش و خۆڕزگاركردنیدا.

G) ده‌ستبردن بۆ چالاكی یه‌كدی یارمه‌تیدان له‌ ململانێ ئابورییه‌ گرنگه‌ هه‌نووكه‌ییه‌كان، یا ده‌ستبردن بۆ ململانێ ڕه‌خنه‌ییه‌كان دژی دوژمنه‌ ئاشكرا یا شاراوه‌كانی چینی كارگه‌ر.

H) دابینكردنی كۆمه‌كی مادی و مه‌عنه‌وی بۆ گشت بزووتنه‌وه‌كانی چینی كارگه‌ر، له‌ هه‌ر وڵاتێكدا كه‌ ڕابه‌ری خه‌بات له‌ ده‌ستی ڕێكخراوی سه‌رتاسه‌ری ئابوری پرۆلیتاریدایه‌. ئه‌نجومه‌نی نێونه‌ته‌وه‌یی كارگه‌ران ته‌نیا كاتێك خۆی له‌ كاروباری یه‌كێتییه‌كان له‌ وڵاتان تێهه‌ڵده‌قورتێنێت، كه‌ ڕێكخراوه‌ی په‌یوه‌ست له‌و وڵاته‌دا خوازیاری ئه‌مه‌ بێت یا كاتێك كه‌ ئه‌و به‌شه‌ بنه‌ما گشتییه‌كانی ئه‌نجومه‌نی نێونه‌ته‌وه‌یی كارگه‌رانی پێشێل كردبێت.

The International Workers’ Association (IWA) *

و. هه‌ژێن

http://cnt-ait.info
contact@cnt-ait.info

دیوه‌که‌ی تری سه‌رای ئازادی و ڕوداوه‌کان

دیوه‌که‌ی تری سه‌رای ئازادی و ڕوداوه‌کان

 ئەنوەر فەتاح محەمەدئەمین

له‌ ڕۆژانی 20 و 21 مانگی فێبروه‌ری ئه‌مساڵدا ، 2011، پاش شه‌‌پۆلی خۆپیشاندان و ناڕه‌زاییه‌کانی خه‌ڵکی ، له‌سه‌ر خواست و بیروڕای براده‌رێک به‌ دوور له‌ براده‌ره‌ ده‌رکه‌وتووه‌کان که‌ له‌ ڕۆژانی دواییدا هه‌موو ناڕه‌زایی و داخوازییه‌کانی خه‌ڵکانی نێو سه‌رای ئازادیان به‌ ئاقارێکی سیاسی ڕوت و دوور له‌ خواسته‌کانیان ،برد، دروست کرا.

ڕۆژ له‌ دوای ڕۆژ ئه‌وه‌ زیاتر ده‌رده‌که‌وت که‌ چۆن ئه‌م ئه‌نجومه‌نی ئازادیه‌ کراوه‌ته‌ ئامرازێک بۆ کۆنترۆڵکردنی خۆپیشانده‌ران و خۆ کردنه‌ ده‌مڕاست و سه‌رکرده‌ی خه‌ڵکه‌که‌ به‌ به‌کارهێنانی ڕه‌فتاری حیزبیانه‌.

گومانی تیدا نییه‌، ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ کۆنترۆڵی ته‌واوی ئه‌نجومه‌نی کاتییان ده‌کرد و هی خه‌ڵکه‌که‌ش، کاپیتاڵێکی سیاسی و شوهره‌یه‌کی جه‌ماوه‌ری گه‌وه‌ره‌یان بۆ خۆیان به‌ده‌ستهێنا به‌ ده‌رکه‌وتنیان له‌ هه‌ندێ شاشه‌ی ته‌له‌فزیۆندا و زۆربه‌ی ‌ ماڵپه‌ڕ و ڕۆژنامه‌‌ کوردییه‌کان و کۆڕ و کۆمه‌ڵی تردا، که‌ به‌مه‌ش پێگه‌ی خۆیان له‌ ناو خه‌ڵکی کوردوستان به‌ گشتی و ڕاپه‌ڕیوان و ناڕه‌زایی ده‌ربڕاندا توندو تۆڵتر کرد تا گه‌یشته‌ ئه‌و ڕاده‌یه‌ی که‌ شه‌رعیه‌تی بڕیاردان و فتوادانیان هه‌بێت ، بێئه‌وه‌ی حسابی ئه‌وه‌ بکه‌ن که‌ ده‌ر ئه‌نجامی ئه‌م کاره ڕه‌نگه‌ ‌کاره‌ساتێکی خوێناوی به‌ دوادا بێت.

ئه‌وه‌نده‌ی من بۆم ده‌رکەوت ئه‌و ماوه‌یه‌ی که‌ من له‌ کوردوستان بووم ڕۆژانه‌ش ده‌چوومه‌ سه‌رای ئازادی ، داواکارییەکانی خه‌ڵکی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی بوو ن، له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی شتومه‌ک و هه‌موو پێداویستییه‌کانی ژیانی خه‌ڵک ، به‌ڵام وه‌کو له‌ سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌مان پێ کرد ئه‌مانه‌ هه‌مووی کرانه‌ داواکاری سیاسی. هه‌ر له‌م ساته‌وه‌خته‌شدا چه‌ند خه‌تیب و که‌سانێک دروستبوون که‌ هێشتا قاچێکیان له‌ ناو ده‌سه‌ڵادا هه‌ر مابوو به‌ڵام ده‌میان گه‌رم و باخه‌ڵیان پڕ بوو،‌ زیاتر پێیان له‌سه‌ر ئه‌و داخوایزیه‌ سیاسیانه‌ داده‌گرت، ئیدی به‌و شێوه‌یه‌ هێزی ناڕه‌زایی بوونه‌ گوێگران له‌ شیعر و شانامه‌ و خوێندنی ئایه‌تی قورئان و کردنی نوێژ و وتنی ته‌هلیله‌ و‌ زیکر. خودی سه‌رای ئازادیش بووه‌ بازاڕی ڕکه‌به‌رایه‌تی و ململانێ له‌سه‌ر شوهره‌ و که‌سایه‌تی دروستکردن، له‌ کاتێکدا چوارده‌وری ئه‌م ساحه‌یه‌ش به‌ پۆلیس و ئاسایش و هێزه‌ داپڵۆسێنه‌ره‌کانی تر‌ی ده‌سه‌ڵات، درابوو، که‌ زۆر بێشه‌رمانه‌ له‌ ئاماده‌باشیدا بوون بۆ تێهه‌ڵدان و سه‌رکوتکردن و کوشتن و بڕینی خه‌ڵکی ناو ساحه‌که‌.

گومانی تێدا نه‌مایه‌وه‌ که‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی کاتی سه‌رای ئازادی به‌ ئاگاوه‌ یا بێئاگا کاریان له‌سه‌ر بڕینی وزه‌ی خه‌ڵکی و به‌هه‌ده‌ر دانی ئه‌و وزه‌یه ‌بوون ، بۆیه‌ ئیتر هه‌قه‌تی ئه‌وه‌ زیاتر ده‌رده‌که‌وت و لای زۆربه‌یه‌ک ئه‌مه‌ به‌باشی ئاشکرابوو ، ئه‌وه‌ بوو له‌ ڕۆژی 30/03/2011 و 01/04/2011 هێزێکی خۆپیشانده‌ری تر که‌ دژی ئه‌وه‌ بوون، کۆنترۆڵ بکرێن و ببنه‌ گوێگری به‌ڕێز بۆ شیعر و شانامه‌ و قسه‌ی بێسه‌روبه‌ره‌ و زیکر و ته‌هلیله‌، چیتر نه‌یانده‌ویست‌ داواکاریه‌کانیان لێ زه‌وت بکرێن و کێشه‌کان بکرێنه‌ کێشه‌یه‌کی سیاسی ڕووت و که‌مه‌کێک له‌و‌ خه‌ڵکه‌ تایبه‌تمه‌ندانه‌ تێیدا بخۆر به‌گ و سوودمەند بن . له‌م خۆپیشاندانه‌دا نزیکه‌ی 50 که‌س بریندار بوون که‌ به‌شێکی زۆریان له‌ هێزی ده‌سه‌ڵات بوون ، به‌م شێوه‌یه‌ به‌ هه‌ردوو هێزه‌که‌ واته‌ هێزی ده‌سه‌ڵات و خۆپیشانده‌رانی سه‌رای ئازادی توانیان بڵاوه‌ به‌ هێزی ئه‌م خۆپیشانده‌رانه‌ی تر بکه‌ن. به‌ڵام له‌ سه‌ره‌تادا هێزی گۆڕان و هێزه‌ دینی و ئیسلامیه‌کان هه‌وڵیان ده‌دا که‌ ئه‌م هێزه‌ تازه‌یه‌‌ به‌ قسه‌ی خۆش کۆنترۆڵ بکه‌ن و بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ خه‌باتی مه‌ده‌نییانه‌ و شاره‌ستانییانه‌ و‌ بێتوندو تیژی ، له‌و لاشه‌وه‌ هه‌ر ئه‌و هێزانه‌ ( گۆڕان و ئیسلامی ) گوڵ و شه‌کراو و ماچیان ده‌به‌خشییه‌وه‌ به‌سه‌ر هێزه‌ داپڵۆسێنه‌ره‌کان و داوای گه‌ڕانه‌وه‌ی سه‌روه‌ری یاسایان ده‌کرد ، ئه‌و یاسایه‌ که‌ ئیجازه‌ی دابوو به‌ هێزی پۆلیس و ئاسایش که‌ هه‌موو جۆره‌ چه‌کێک له‌ سه‌رکوتکردنی خه‌ڵکه‌که‌دا به‌کار بهێنن.

ئه‌نجومه‌نی کاتی که‌ له‌ سه‌ره‌تادا ژماره‌یان ته‌نها 7 که‌س بوو کردیان به‌ 31 ئه‌ندام ، گه‌رچی دکتۆر فایه‌ق گوڵپی له‌ هاوڵاتی 29/04/11 ده‌ڵێت زیادکردنی ژماره‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن بۆ 31 ئه‌ندام به‌ شیوه‌یه‌کی فه‌رمی کراوه‌ ، به‌ڵام له‌ هه‌قه‌تدا به‌ ئاره‌زوی که‌سه‌ ناودار و ئه‌ساسیه‌کانی ناو ئه‌نجومه‌نه‌که‌ بوو.

دواتریش چالاکییه‌کانی ئه‌نجومه‌ن و سه‌رای ئازادی گۆڕران بۆ ناردنی نامه‌ بۆ ئۆبامه‌ و وڵامدانه‌وه‌ی ته‌له‌فونی به‌رپرسیاران و کێشانی هیتافی حه‌ماسی وه‌کو یا ده‌بێت بکوژرێین یا شه‌قام به‌جێناهێڵین، هه‌ندێک له‌ نووسه‌رانیش وایان ڕاده‌گایاند که‌ ئه‌م سه‌رایه‌ بیرۆکه‌ی چه‌ند ڕۆمانێکی پێبه‌خشیون .

من به‌شبه‌حاڵی خۆم وام ده‌بینی که‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌رای ئازادی له‌گه‌ڵ ئه‌وەی که‌‌ خه‌ڵکه‌کەشی ‌ کردبویه‌ پاشکۆی خۆی ، نه‌ک له‌ چه‌قێکی وەستاودا خۆیان ده‌بینیه‌وه‌ به‌ڵکو خه‌ڵکه‌که‌شیان له‌و‌ چه‌قه‌دا ڕاوه‌ستاندبوو، بۆیه‌ ڕه‌نگه‌ نه‌مانی ئه‌و جۆره‌ خه‌بات و تێکۆشانه‌ به‌ سوودی ڕاپه‌ڕیوان و باقی خه‌ڵکه‌که‌ی تر بگه‌ڕیته‌وه‌ و وزه‌یه‌کی له‌ بن نه‌هاتوو وانه‌یه‌کی باشیش بدات به‌ خه‌ڵکی ، که‌ ئەگه‌ر بیانه‌وێت له‌ کۆنترۆڵی ده‌سه‌ڵات و زه‌بر و زه‌نگه‌که‌ی ڕزگاریان بێت ، ده‌بێت هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ڕێگا نه‌ده‌ن که‌ خۆیان کۆنترۆڵ بکرێن و به‌کار بهێنرێن بۆ مه‌سه‌له‌ و مه‌به‌سستێکی تر. چونکه‌ ده‌کرێت یه‌که‌م : ئه‌و هه‌قه‌ته‌ بۆ خه‌ڵکی ڕوون بکاته‌وه‌ که به‌حیزبیکردنی ‌ داواکارییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان کارێکی خراپه‌ و شتێکی واشی لێ شین نابێت.

دووهه‌م : له‌ سه‌رده‌می ناڕه‌زاییده‌ربڕین و سه‌رکوتکردن و کوشتنی خۆپیشانده‌ران لەلایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه‌، ئه‌وه‌ی به‌ ئاشکرا ده‌رخست که‌ ده‌سه‌ڵات هه‌ر ده‌سه‌ڵاته‌ و جیاوازییه‌ک نامێنێت له‌ نێوانیاندا کاتێک که‌ ده‌که‌ونه‌ به‌ر لێشاوی خۆپیشاندانی جه‌ماوه‌ری و له‌و لاشه‌وه‌ وهمیه‌تی مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وایه‌تی و نیشتمانپه‌روه‌ری لای ئێمه‌ش ده‌رکه‌وت، که‌ داپڵۆسین و سه‌رکوتکردن له‌لایه‌ن‌ ده‌سه‌ڵتدارانه‌وه‌ و پیاوه‌کانیانه‌وه ‌ ئه‌وانه‌ نازانێت.

سێهه‌م: ماف و داخوازی به‌و جۆره‌ ئاشتی و شێوه‌ مه‌ده‌نیه‌ته‌ی که‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌رای ئازادی کاریان له‌سه‌ر ده‌کرد، کردنی خه‌ڵکی به‌گوێگرێکی ئاسایی، فه‌شه‌لی به‌دوادا دێت نه‌ک سه‌رکه‌وتن ، به‌ ته‌جروبه‌ش ئه‌وه‌ سه‌لمێنراوه‌ ئاشتی کۆمه‌ڵایه‌تی دروشمێکی بێنرخه‌ و کێشه‌ و ململانێی چینایه‌تی، سیما و جه‌وهه‌ری بزووتنه‌وه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌یه‌.

دروشمی وه‌ته‌نیه‌ت و نه‌ته‌وه‌یی له‌ سه‌ده‌ی هه‌ژده‌دا له‌ ئه‌وروپادا له‌ لایه‌ن کافور و گاریباڵدی به‌رز ده‌کرایه‌وه بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن له‌ سیسته‌می ده‌ره‌به‌گایه‌تی دابڕن و بیکه‌نه‌ هێزی لێدانی ئه‌و سیسته‌مه‌ فیوداڵییه‌، بۆ ئه‌مه‌ش پێویستیان به‌و جۆره‌ فیکره‌ی قه‌ومیه‌ت و دین هه‌بوو .

لیژنه‌کان و ئه‌نجومه‌نی سه‌رای ئازادی به‌حیزبی کران و هیچیان نه‌کرد ته‌نها کاریان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کرد که‌ خه‌ڵکانی خۆ پیشانده‌ر و داواکارییه‌کانیان بکرێنه‌‌ نێچیر و خزمه‌تکاری حیزبی ئۆپۆسیزۆنی ئیمڕۆ و ده‌سه‌ڵاتی سه‌رکوتکه‌ری سبه‌ی.

ئێستاش کۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵكێکی دڵسۆز که‌ له‌ لیژنه‌کانی پێشودا جێگایان نه‌ده‌کردنه‌وه‌ ده‌یانه‌وێت به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر دروستکردنه‌وه‌ی ئه‌و دار و باره‌ی که‌ له‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی کاتی پێشووه‌وه‌ به‌جێماوه‌ بۆ ڕێکخستنه‌وه‌ی لیژنه‌کان و به‌رده‌وامی پێدانیان.

به‌ڕای من ئه‌مه‌ شتێک نییه‌ که‌ بتوانرێت له‌ ژوره‌ تاریکه‌کاندا به‌ بڕیارێک و دوان دروستی بکریت، یا مه‌سه‌له‌یه‌کی فکری بێت و بته‌وێت به‌ کۆبوونه‌وه‌ی حیزبیانه‌ و ده‌نگدان له‌ سه‌ری بیبڕیته‌وه‌. به‌ڵکو لیژنەکان دروست ناکرێن ، سه‌ر هه‌ڵده‌دەن له‌ هه‌نگاوه‌ پراکتیکیه‌کاندا، له‌ زروف و لێشاوی خه‌ڵکه‌که‌دا له‌ دایک ده‌بن به‌پێی قۆناغه‌کان و پارسه‌نگی هێز و سه‌رجه‌می بارو دۆخه‌که‌ ئه‌و لیژنانه‌ش گۆڕانکارییان به‌سه‌ردا دێت، گه‌ر وا نه‌بێت ته‌جروبه‌ی پارته‌ کۆمۆنیسته‌کانی جیهان لێره‌شدا بۆ جارێکی تر دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌.

ئه‌مه‌شی که‌ من ده‌یڵێم ئاوه‌ژووه‌ به‌ قسه‌کانی دکتۆر فایه‌ق، که‌ ئه‌و ڕای وایه‌ ڕووداوی سیاسی که‌ ڕوی دا پێویستی ده‌کرد که‌ ڕێکخراوی سیاسی و که‌سایه‌تی سیاسی هه‌ڵسوکه‌وتی له‌گه‌ڵدا بکردایه‌ ، له‌ کاتێکدا که‌ ئه‌وه‌ش ده‌ڵێت، که‌چی خۆی له‌ یه‌که‌م ڕۆژه‌وه‌ یه‌که‌م ئه‌ندامی ئه‌وه‌ لیژنه‌ کاتییه‌ بوو.

له‌ کۆتایی دا ده‌ڵێم ئه‌وه‌ی که‌ زه‌روره‌ ده‌رسی لێ وه‌رگیرێت ئه‌وه‌یه‌ که‌ بزووتنه‌وه‌ی داهاتوو متمانه‌ نه‌کاته‌ سه‌ر که‌سان و پارتی سیاسی، جا ئیدی ئه‌وانه‌ هه‌رکه‌س و هه‌رلایه‌نێک بن، چونکه‌ ڕوون و ئاشکرایه‌ ئه‌وه‌ی که‌سان و پارته‌ سیاسییه‌کان هه‌وڵیان بۆ داوه‌و بۆ ده‌دا ده‌ستکه‌وتی سیاسی بوون بۆ خۆیان و پارته‌کانیان نه‌ک ده‌سکه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی یا جه‌ماوه‌ری بۆ خه‌ڵکه‌ هه‌ژار و ده‌ستکورت و زوڵملێکراوه‌کانی کوردوستان.‌ ‌

چاوپۆشینێك لە ئێستا و تراجیدیایەك بۆ سبەی

Chawposhineek le esta u Trajidyayek bo sibey

خەباتی راستەوخۆ

خەباتی راستەوخۆ

مارکسیزم و ئەنارکیزم

مارکسیزم و ئەنارکیزم

گفتوگۆی خەیاڵکردی نێوان کارل مارکس و میخائیل باکۆنین

گفتوگۆی خەیاڵکردی نێوان کارل مارکس و میخائیل باکۆنین

خدا و دولت

خدا و دولت

بەرەو ئەنارکیزم

بەرەو ئەنارکیزم

آنارشیسم و آنارشوسندیکالیسم

آنارشیسم و آنارشوسندیکالیسم