كوشتنی دەنگە ناڕازییەكان بەردەوامە
تیرۆر بەردەوامە، سەركوت بەردەوامە
ئەگەر خەبات شۆڕشگێڕانە بەردەوامنەبێت
ئەوا دوو سەد ساڵی دیكە، كوشتنو تیرۆر بە فەرمانی دەسەڵاتدارانی بۆرجوازی كورد بەردەوامدەبێتت !

بیست و دوو ساڵ لەمەوبەر، ئێمە سۆشیالیستەكان گوتمان جیاوازی لەشكری خودە لەسەر و جامەدانی لەسەر نییە، نەبوونی جیاوازی لە نێوان ئاساییش و [أمن] ، ھەواڵگری و [استخبارات]، ھەواڵدەری و [المخابرات]، كۆمیتەكانی بەرەی كوردستانی و [المنطمات] بەعس، تەنیا لە ناوەكانیداندا نییە، بەڵكو لە ئەرك و ھۆكار و بەرژوەندی سەرھەڵدان و مانەوەشیاندا جیاوازی نییە و ئەو ئەركانەی دەزگە سەركوتگەرەكانی بەعس بۆیان تەواونەكران و ئەنجنەدران، دەسەڵاتی بۆرجوازی كورد وەك جێگرەوەی چینایەتی، بە سەرەنجامیان دەگەیێنێت !

٢٢ ساڵە بە پێچەوانەی خۆشباوەڕیی خەڵكەوە، ھەر چركە و سات و ڕۆژێك بەعس و ئامانج و بەرنامەكانی درێژەپێدەدرێن، تەنیا جیاوازییەك كە بوونی ھەبێت، لە خۆشباوەڕیی خەڵك بە دەسەڵاتی خۆیی و بێدەنگە و گەندەڵبوونی مۆراڵی و كولتووری و كۆمەڵایەتییە، كە ھیچ ھیچ ھەستەوەرییەكی بەرامبەر سەركوت و تیرۆر و زیندان وەك جاران نەھێشتووە، كە خەڵك بەرامبەر دەسەڵاتی داگیركەر ھەیبوو.

ھەروەھا بە پێچەوانەی تیڕوانین و دەربڕینی كەسانی رامیار و پارتیی و شارچی، بكوژانی ” بڕیار حەسەن ” نە بوونەوەری كێوی’ن و نە خەڵكی گوند، بەڵكو خەڵكی شارنشین و تفەنچی نوێنەرانی نیئۆلیبرالیزم، حەسحەسانی بەرژەوەندی ئەمەریكا و بریتانیان لە ناوچەكەدا، پاڕێزەرانی سەروەریی نەتەوە و نیشتمانەكەی ناسیونالیزم [سەروەریی چینایەتی و دەولەت]ن!
https://fbcdn-sphotos-c-a.akamaihd.net/hphotos-ak-prn2/q71/1517703_10202757654164132_679468724_n.jpg

با بە ھاوپشتی و بەرەنگاریی جەماوەریی لە نێوخۆی ئیڕان و دەرەوەیدا؛ بەر بە وێرانكردنی گوندەكانی ھەجیج و بڵبەر و ڕوا لە ھۆرامانی داگیركراوی ئێران بگرین !

كۆماری ئیسلامی ئێران بە ناوی خزمەتگوزاری و بەرھەمھێنانی ئەلەكتریك و دروستكردنی بەنداو، دەیھەوێت سێ گوندی چەند ھەزار ساڵەی ناوچەی ھۆرامان كە نموونەی ھەرەوەزیی كۆمەڵایەتیی و خودكەفایی و خۆگەردانی كاروبار و پیشەسازی و باخداری سەركەوتووی ناوچەكە و ئێرانن وێران بكات !

بەرگرتن بە پیلانەكانی كۆماری داگیركاری ئیسلامی ئێران لە ناوچەی ھۆرامان و ناوچەكانی دیكەی ئێران و ھەرێمی كوردستان و عیراقیش لە گرەوی خەباتی نافەرمانی مەدەنی خەڵكی ناوچەكە و پشتیوانی ناوچەكانی دیكە و ناڕەزایەتیی زنجیرەیی و فشاری جیھانی ئازادیخوازان و كەمپەینی كراوەدایە !

نا بۆ پلانەكانی كۆماری ئیسلامی ئێران
نا بۆ دەوڵەت و دەسەلاتی سەرووخەڵكی
بەلێ بۆ خۆبڕیاردان و خۆبەرێوەبەرایەتی خەڵكی

https://fbcdn-sphotos-b-a.akamaihd.net/hphotos-ak-prn2/q71/1381283_1417958488427747_538823895_n.jpg

Kolektîfê Parekerdiş û Hemkarîye yê 26A

Ma cuya xo bi hawayêko pêroyî vera sîstemê kapîtalîstî de organîze kenê

Ma zemanêko wina de yê, bê ke ma xo teslîmê kulturê weroxî/qedênayoxîya ke kapîtalîzmê globalî arasteyê candaran kerda û netîceyo ke vejîyayo meydan bikîn, ma rê sewbîna alternatîf nêverdayo. Xo teslîmê kapîtalîzmî kerdiş, rotişê mehsulanê şîrketanê globalan ra teber esas cuya ma xesp kerda û ma vurînayê kerdê qatîlê harî. Weroxî/qedênayoxîya bêperwa ke her roje bineyna zêdîyena, eqlo ke beno xerîbê naye, yanî, ma behsê nîzamêkê cîhanî kenê ke rayîrê ey de tebîet, însan û heme candarî yenê çin kerdene. Tehlukeyo ke hende dekewto zereyê ma, eke pratîkêko texrîbkar cuya ma de bibo rastîye, no yeno a mana ke erjanê heyatîyan ê ke vîndî bîyê, ma dewam kenê. Modelê cuya ke ma wazenê organîze bikîn, erjanê kapîtalîzmî red keno; bi pratîkê şorişê rojaneyî (têwgerê rasterastî reyde), ewro ma bi Kolektîfê 26A wazenê bi mehsuldayîş, parekerdiş û ciwîyayîşî xeyalê cîhanêkê neweyî biceribnîn.

Derheqê Kolektîfê 26A de

Ma sey Kolektîfê 26A, bi hemkarîya ke ma warê mekan, cu û ekonomîkî de arda meydan, ma vera kapîtalîzmê ke ferdan îzole keno, bêîrade verdeno û zor dano înan ke bibî parçeyê sîstemê kolonîya ekonomîk-sosyalî de ma xo ver de danê. Bitaybetî sinifê bindestan ke komelî het bêçare mendo û kenê ke înan bikî kole û teslîm bibî, Kolektîfê 26A wazeno înan rê bi modelêko newe berê parekerdiş û hemkarîye akero û fikirêno ke no ber bibo berê akerdişê komelbîyayîşêkê antî-kapîtalîstî.

Kolektîfê 26A ke mehsulê şîrketanê globalan tede peyda nêbenê, qasê îmkan û potansîyelê xo ra zemînêkê rizaya zerrî de bi xebatêka kolektîfe îhtîyacanê xo ca ano, parekerdiş û hemkarîye xo rê kerdo prensîb, nika Îstanbul de di semtan de esto.

1) Kafe 26A

Kafe 26A bîy hîrê serrî xo ver de dano, nika bi qasê da-hîris hemkaranê xo yê rizamendan semto tewr werox/qedênayox yê Îstanbulî Taksîm de, warêko winasî de ke qasê şeş hezarî kafe-baran tede rant ronayo de maneno. Çîyê şimitiş û werdişî yê alternatîfê mehsulanê şîrketanê globalan (coca-cola, fanta, nescafe ûêb.) ke ma bi hawayêko kolektîf amade kenê, vaya pîyaseyî ra zaf kemêr, bê ke kar tede bibo, yenê pêşkêş kerdene. Na tora ke bi hemkaranê cayî û mîyanneteweyîyan (Qaweyo ke dewijanê Meqsîka zapatîstayan ra, aqîtê firingîyan ke Entab ra, tarhanaya ke gelîyê Loçî yê Cîde ra yeno) ke pêt bena, roje bi roje hîna bena gird. Mekanê ma yo ke refanê ey de nê mehsulê kolektîfî rêzkerde yê, nînan ra karêko zêdebar qezenc keno. Sewbîna zî, konserveyê hamnane û zimistaneyê ke rizamendanê Kolektîfê 26A virazenê, refanê Kafe de cayê xo gênê. ‘Sifreyê Girdî’ ke kulturê parekerdişî bi înan dewam beno, Kafe 26A de bi hawayêko perîyodîk ronîyenê û ma lebitênê ke nê kulturî bidîn ciwîyayene.

Kafe 26A ke bi hawayêko perîyodîk nîşandayîşê fîlman, numayîşê fotografan û dîwanê suhbetan zî saz keno, eynî wext de sey merkezêkê sosyalîye yeno dîyayene. Rizamendanê Kolektîfî ra teber, grûbê muxalîfî zî mekanê ma sey cayê yewbînandîyayîş û kombîyayîşî vînenê.

Sahaf 26A

Lingêka bîne ya Kolektîfê 26A zî Sahaf 26A yo ke semtê Kadıköy yê Îstanbulî de xoverdayîşê xo dewam keno. No mekano ke tede kitab, kovar, fanzîn û weşanê sey nînan ke mîyanê di mengan de ameyê arêdayene û bê ke tede kar bêro kerdene yenê rotiş, eynî wext de prosesêkê ceribnayîşî yo ke tede zanayîş yeno pare kerdene û afernayene. Hewna Sahaf 26A bi da-vîst rizamendanê xo yeno şuxulnayene, weşanxane, kitabxane û sahafanê muxalîfanê bînan reyde zî hemkarîye keno. Sahaf 26A ke nuqtaya rotiş û vilakerdişê weşananê ke bi fotokopî ameyê çapkerdişî yo, eynî wext de baxçeyê xo de xebata atolyeyanê cîya-cîyayan û suhbetan zî organîze keno. Sahaf 26A ke atmosferêkê bêvengî de wendiş û suhbet ra teber parekerdiş û hemkarîye xo rê sey prensîbî qebul kerdo, eynî wext de mehsulê ke çîyê şimitişî û werdî ke Koletîfê 26A amade kerdê zî tede yenê pêşkêş kerdene.

Ma bi têkilîya parekerdiş û hemkarîye dinyaya ke zerrîya ma de ya nika, na vîstike de kenê gird

Bi no hawa Kolektîfê 26A ke bi mekananê xo yê akerdeyan xetêka heyatî ard meydan ke destur nêdana averşîyena musayîşanê kapîtalîstîye û hawayê têkilîyanê kapîtalîstîye. Sayeyê na xete de cîyayîya ke mîyanê ‘heyatî’ û ‘polîtîk’î de wedareno û xo rê kerdo hedef ke xoverdedayîşêko yewpare bimuno.

Vera karparekerdişê hîyerarşîkî de bingeyê rizamendîye ser o modelo kolektîf

Kolektîfê 26A mekananê xo de, bê ke cîyayîyanê werdoxî/qedênayoxî yê sey xizmetdayîş-xizmetgirewtişî bikero, bi însîyatîfê têkilîyanê bingehê rizamendîye ser o, nê wareyan de bi hawayêko rêxistinbîyaye fonksîyonê xo nîşan dano.

Zanayîşê cuye esas o

Kapîtalîzmî, îqtîdarê zanayîşî, cuya ma de sey çekêka kiştoxe verê aye dayo bi ma. Sistemo ke bi şeklêko sîstematîk her çî sembolbîyaye, dîyarbîyaye û şertanê ke esla nêvurîyenê de heps keno, bi mekanîzmayanê xo yê kontrolkerdişî ferdan kedî keno, keno kole. Ferdo ke bîyo xerîbê derûdorê xo, xo azad zen keno la bi hawayêko bêhêvî parçeyêkê nîzamê koletîye ra nêşkeno xo bixelisno. Mezgê ke her roje hîna ezberane perwerde benê, benê sedem ke fehmkerdişê derbareyê zaf-çeşîdîye û afernayîşî de vîndî bibê. Bi no hawa zanayene esla ferdî ra nêvejîyena û bena wasitayê îqtîdarî. Zanayîşê cuye, sey raywanîyêka keyfin a ke seba keşfkerdişê heme detayanê çîyan bena. Kolektîfê 26A na mana de zanayîşê cuye bi newe ra keşf kerdene, pîya hesilnayene û tetbîq kerdene, rayîrê xo ra dewam kena. Prensîbê zanayîşê cuye esas o, bîyo rayîrê helkerdişê tenaquzanê mîyanê rizamendanê Kolektîfê 26A.

Kolektîfê 26A rêxistinbîyayîşêkê kulturî yê antî-kapîtalîstî yo ke vilabîyayox, vurnayox û bedilnayoxê cuye yo

Seba ke kulturê weroxî/qedênayoxîye gird bibo û şîrketê globalî hîna vêşî kar bikerê, cuya însan, tebîet û hemeyê candaran yena pakêt kerdene, etîket kerdene û bena malê pîyaseyî. Êdî her çî meta yo, yanî yew mehsul o. Ganî ma naye red bikîn.
Nê serdemê serserî de ke hewceyîya ma bi modelê cuyêka antî-kapîtalîste esta de tam zeman o k e ma ewro ra dest bi têwgerî bikîn. Amancê Kolektîfê 26A no yo ke yew kulturê antî-kapîtalîstîye organîze bikero û bi hawayêko pêroyî derbasê cuye bikero. Eynî wext de bi tesîrê xo yê

vilabîyayox, agêrayox û vurîyayoxîye beno ceribnayîşêko alternatîf. Bi vatişê Errico Maletestayê anarşîstî, “komelê ke binê tehakumî de yê û esla temamen teslîmê teda û çinbîyayîşî nêbîyê û … têşanîya xo ya seba azadî û bextewarîye nîşan danê, hetanî ke heme bindestanê cîhanî, heme kolonîbîyeyan reyde nêkewê mîyanê parekerdiş û hemkarîye êdî fehm kenê ke xilasîya înan çin a.”

Wa hêrsê bindestan biciwîyo!
Kolektîfê Parekerdiş û Hemkarîye yê 26A

http://kolektif26a.org/

Em jiyana xwe bı tevahi lı dıji pergala sermiyandari bırexistin dıkın.

Em dı demeki de ne ku, sermiyandari ya kurewi bı çand a xeritan e tu çare nahele lı der radest bune. Radestiya sermiyandari ye te we wateye ku, şirketen kurewi ne bı tene berhemen xwe dıfroşin, le ew edi kujeren dız e jiyanan e. Em behsa xerîdarîyek şet ku her roj zede dıbe, hışek ku bıyani ye we rewşe u pergalek ku hemu mirov, jinde u xweza jı bo te tune kırın dıkın. Ji ber ku xeter ewqas dapaliye hundıre me, kırdari ya ruxên dıviye ku em nırxen jiyani yen te jıbirkırın bıdominin. Jiyana ku em bırexistin dıkın, nırxen sermiyandariye red dıke, bi kırdariya ruxên a wergerina rojani (bı tevger a yekser) xeyala gerdun ek nu hılberine, par ve dıke, dıji u jı wi roje ve dıafirine.

Derbarê Kollektif a 26A

Em wek Kollektif a 26A, lı dıji sermiyandariya ku ferdan tene dıhele, bêvên dıke u zor dide ku bıbın parçeyek mêtın a cıvaki; bi hevpariyen valahî, jiyani u abori tekoşin dikin. Kolektif a 26A bi taybeti deriyen xwe lı radestiye u bendebune digire u deriyek nu ya parvekırın u pıştgıri ye vedike ji bo fergeh a bindest ku bi metın a abori hatiye neçar kırın. Ew model a dive ku be fehm kirin wek deriyek civakibunek dij-sermiyandariye.

Kollektif a 26A bidilexweti ye dışıxule, pediviyen xwe bi berkeşan a hevbeş çedike, dı cihen kolektife de tu berhem en pardariyen sermiyandaren kurewi tune ne. Kolektif li ser prensiben parvekirin u pıştevani ye rexısti, lı 2 semten Stembole de çalakiyen xwe didomine.

Kafe 26A

Kafe 26A; 3 sale li Texsim’e ku navenda Stembole u navenda xeridariyede, di nava şeş hezar kafe u bar an de bı nezik e 30 dıldaran berxewedan dıdomine. Xwarin u vexwarin en ku em pevrayi çe dikin, (hember ber en şirketen kurewi) li pir bine baha ya bazare, te de ten peşkeş kirin. Bi piştgirti ya meheli u navnetewi ew hey mezin dibe. Qehwe ya Meksika ye, avbacan a ji Enteb e, keşka Geliya Loç-Cide u konserve yen ku kolektif bi xwi çe dıke li diharen wargehan da cih jı xwera dibinin. U ya heri giring roj bi roj sifreyen mezin, wek nişan a çanda parvekirine, ten danin. Hinek rojan ji film u peşangeh ten nişandan. 26A wek cihek mirov dikare te de di derbar e ciwaki hemu da hasbihal bikin, te ditin weke Navend a çand, huner u civaki. Derveyi dildar en kolektif e kom en muxalif ji ew cih wek navendek hevditin u cıvin bikar tinin.

Sehaf a 26A:

Yek cihek din ya Kolektif e sehaf a li Qadikoy e ye. Te de pirtuk, fanzin, kovar hw be kar ten fırotın. U ew cih wek navendek parvekirin a agahiye ye. Sehaf a ku bi nezi 20 dildaran dixebite, bi sehaf, pirtukxane u weşangeh en muxalif re di nav piştgiri ye de ye. Weşan en bi fotokopi ye ten çe kirin ji di sehaf ta ten bela kirin. U di baxçe ew cih de atolye yen cuda ten bikaranin. Hun dikarin di we cihe bedeng de hasbihal bikin, bixwinin. U xwerin u vexwerin en ku kolektif çe dike ji te de ten peşkeş kirin.

Bi tekildari yen parvekirin u piştgiriye em cihanek nu aniha di dile xwe de mezin dikin

Wisa bi mekane ku inşa dikin, kolektif hinbuni u tekildariyen kapitalist nahele biqewimi u xet ek heyati ava dike. Bi we xet e kolektif, cudayi ya politik u heyati ra dike u armanc dike ku berxwedan ek bituni ava bike.

Li dij karbeşi ya hiyerarşik, model a kolektif bi binyad a bidilexweti

Li cihen kolektif e de tu cudati ya miroven xizmet dikin u yen xizmet digirin tune ye. Bi inisiyatifen bidildari ew mekan an ten bikaranin.

Agahi ya Jiyan e ya bingehin e

Sermiyandari, desthilatiya agahi ye wek çekek araste ye me kıriye. Sistem, her tişt wek tişten qet naguhere hepse sembola dike. Bi mekanizma yen kontrolkiri mirov malofi u kole dike. Mirov e ku beyani dikeve nikare ji sistemek ku koletiya be hewi bireve u her wiha disa ji xwe azad dihesibine. Perweri ya jiberker, bertilen pircureti u afirandine diqelihine. U wisa agahi ya ku ji mirov derdikeve; dibe navginek desthilati ye ku kes nikare ragihişte.

Agahi ya jiyane wek rewitiyek kefkari, li reya dozkirina hebune ye. Her wiha Kolektifa 26A, agahiya jiyane ji nu ve keşf dike, bi hevre ava dike u parva dike. Agahiya jiyane disa rebereki ye ku di ixtilafen navberi de ji re ravaye me dide.

Kolektif 26A rexistinek çandi ya dıj-kapitalist e ku diperese, vediguherine u jiyana vedişibine

Jiyan a mirovan, ya xweza u hemu candaran te paket u etiket kirin, u te bazar kirin ji bo ku çand a xeritan ya kapitalizm e mezin bibe u şirket en kurewi zedetir qezenc bikin. Edi her tişt dibe meta yek. Dive em we red bikin.

Em hewce ye modelek dij kapitalist ın, ji bo ew yeke dibe em ji we roje ve çalaki bikin. Armanca Kolektif a 26 A ye, bikaranin a rexistinek bituni ya dij-kapitalist e. U ew e bibe tecrubeyek alternatif li we magezone.

Bi gotina Errico Malatesta, anarşistek, “kom en bingehin ku radest e feqiri u zordesti nabin u nişan didin ku dad, dilşadi u azadiye dixwazin, edi fehm dikin ku ew nikarin rizgar bibin beyi piigiri u parverkirina hemu bingehinen dune.”

Bila hers a bindestan jiyan bimine!

26A Kolektif a Beşdarbun u Piştgiri ye

http://kolektif26a.org/

له‌ یادی تیرۆری کاوه‌ گه‌رمیانی و کاوه‌کانی دیکه‌دا

زاهیر باهیر- له‌نده‌ن
18/12/2013

خه‌ڵکان و لایه‌نێکی زۆر له‌سه‌ر تیرۆری ” کاوه‌ گه‌رمیانی ” نوسیوییانه‌ و ھاوڕێیانی سەكۆی ئەناركیسته‌کانی کوردستانیش بە وتارێکی چڕوپڕ له‌ ژێر ناوی “نا بۆ تیرۆر ، هه‌نگاو به‌ره‌و ئازادی” بەشداری ناڕەزایەتی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریان كرد، بێجگە له‌مه‌‌ش هه‌ندێک له‌ هاوڕێیان له‌ تۆڕی فه‌یسبووکدا وه‌کو بۆچوونی که‌سیی خۆیان، دیسانه‌وه‌ له‌ بەرامبەر ئەو کاره‌ساته‌ جه‌رگبڕه‌دا، ھەڵوێستیان وه‌رگرتووە .. .

ئه‌وه‌ی که‌ ماوه‌ته‌وه‌ لێره‌دا من بیڵێم ده‌رککردنه‌ به‌و ڕاستییه‌ مێژووییه، که‌ کار و کرداری تیرۆریستیانه‌ به‌ هه‌موو چه‌شنه‌کانییه‌وه‌ له‌و کاته‌وه‌ دروستبووه‌، که‌ کۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تی هاتۆته‌ کایه‌وه ‌و ده‌سه‌ڵاتی یه‌کێک له‌ چینه‌کان یاخود توێژه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له‌ ڕێگەی پارتێکی ڕامیارییه‌وه‌، جه‌نڕاڵێکی سەربازییه‌وه‌، سه‌رۆكخێڵ و ناودارێکی ناوچه‌ییه‌وه‌، یا کابرایه‌کی ئایینییه‌وه‌ ، ده‌سه‌ڵاتدار بووه‌ یا ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تی گرتۆته‌ ده‌ست، که‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ش له‌ پێناوی ده‌سه‌ڵاتدا : ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاریی ، ئابووری ، ئایینیی ، که‌ پلانی ئه‌وان و کێشمه‌کێشی نێوانیان له‌ سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌ جیاوازه‌کان ، به‌ ڕق و به‌ ته‌ماحی ده‌سه‌ڵات، تیرۆری چ له‌سه‌ر ئاستی تاک ، به‌ کۆمه‌ڵکوژی ،چ به‌ هه‌ڵگیرسانی جه‌نگ ، ئافراندووه‌.

چاوگێڕانه‌وه‌یه‌ك به‌ مێژووی مرۆڤایه‌تیدا ، نه‌ك هه‌ر له‌ وڵاتی ئێمه‌دا ، به‌ڵکو له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا ، ئه‌م ڕاستییه‌مان بۆ ده‌رده‌که‌وێت و قوربانییه‌کانیشیان ، بۆ به‌دبه‌ختی ، ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌ و زۆر بوون ، له‌ ئه‌ژماره‌ نایه‌ن. هه‌ر له‌ کوردستاندا به‌ ته‌نها ئاوڕدانه‌وه‌یه‌کی سه‌رپێی له‌ چه‌رخی ڕابوردوو، ئه‌وه‌ ده‌بینرێت کە له‌ دوای جه‌نگی جیهانی یه‌که‌مه‌وه‌ چۆن ده‌وڵه‌تی بریتانی تیرۆری دژی خه‌ڵکه‌ هه‌ژاره‌که‌ی کوردستانی ئه‌و ده‌مه‌ ، کردووه‌ ، دواتر له‌ ساڵه‌کانی 30یه‌کاندا له‌ خۆپیشاندانی به‌رده‌رکی سه‌رای سلێمانیی چه‌ند که‌سێکی دیکه‌ی تیادا تیرۆرکراوه‌ ، که‌ ‌ ناوداره‌کانیان ، عه‌وله‌ سیس و خاتوو ئه‌خته‌ر بوون.

له‌ دروستبوونی بزووتنه‌وه‌ی کوردیشه‌وه‌، له‌ ململانێی نێوانی پارته‌کاندا، ده‌رده‌که‌وێت که‌ چۆن پارتی دیمۆکراتی کوردستان به‌ هه‌ر دوو به‌شه‌که‌یه‌وه‌ لەو بوارەدا داهێنانیان کردووه‌ و هه‌نگاوی زیاتریان ناوه‌ ،‌ ده‌ستێکی ڕه‌ش و چه‌په‌ڵیان له‌ کوشتن و پاکتاوکردنی ئه‌ندامه‌ چالاکه‌کانی حیزبی شیوعی عێراقی هه‌بوو و هه‌روه‌ها له‌ نێوانی خۆشیاندا و دروستکردنی به‌ندیخانه‌ی ترسناکی وه‌کو ڕایات و خه‌لان و ماوه‌ت و سیخناخکردنیان له‌ خه‌ڵکانی کۆمۆنیست و ناڕه‌زاییکاران، له‌وه‌ش زیاتر تیرۆرکردنی براده‌رانی حیزبی دیمۆکراتی کوردستانی ئێرانیش .

هه‌ر له دروستکردنه‌وه‌ی بزووتنەوەی چەكداریی نوێشدا له‌ شاخ و دواتریش که‌ ده‌سه‌ڵاتیشیان گرته‌ ده‌ست له‌ شاره‌کاندا ، بره‌ویان به‌ چالاکی تیرۆرکردن له‌ نێو ژنان دا و به‌رپاکردنی شه‌ڕی کۆنه‌قین ‌سه‌ده‌های تریشیان له‌ خه‌ڵکانێك که‌ گوێی بۆ شلنه‌کردبێتن و نه‌یاریان بووبێت و چۆکی بۆ دانه‌دابێتن هه‌ر له‌ تیرۆری وریا و نوری حه‌مه‌عه‌لی، صەد‌یقه‌ فه‌نی، خاڵه‌ حه‌مه‌ (هه‌ڤاڵ جووجه‌ڵه‌) ڕەوئوف كامیل، نەزیر عومەر، حه‌مه‌حه‌لاق و سەلاح ھۆرامی، فەرھاد فەرەج، شاپوور عەبدولقادر، قابیل، ئه‌بوبه‌کر عه‌لی و چه‌ند هاوڕێیه‌کی حیزبی کۆمۆنیستی کارگه‌ری و عەبدولستار تاھیر، سۆران مامەحەمە و سەردەشت عوسمان تاکو کاوه‌ گه‌رمیانی، تیرۆریان کردوون. ئه‌م لیسته‌ ده‌توانرێت ‌ بۆ سه‌ده‌ها که‌سی بێتاوان درێژبکرێته‌وه‌ ، که‌ ته‌نها خەتایان ده‌ربڕینی ناڕه‌زاییان بووه‌ له‌ سیساسه‌ته‌کانیان، یاخود نه‌یاریان بوون. ‌

ئه‌مانه‌ی که‌ باسمکردن ته‌نها مشتێکن‌ لە خه‌روارێك و نامه‌وێت لەوە زیاتر خوێنه‌ر به‌ زه‌مه‌ن و لیستی تیرۆرکروان توشی خەمۆكی بكەم. ئه‌وه‌ی که‌ گرنگه‌ بیری خۆێنه‌ری کورد و کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی بهێنمه‌وه‌، چه‌ند خاڵێکن،‌ که‌ یه‌که‌میان: تیرۆر ‌به‌ ته‌نها تایبه‌تمه‌ند یا په‌یوه‌ست به‌ پارتی و یه‌کێتی یا ئیسلامی و گۆڕان یا هه‌ر پارتێکی دیكەی چه‌پ و کۆمۆنیسته‌وه‌، نییه‌، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ش ده‌ڵێم تیرۆر مه‌یلی پارتایه‌تی یا پارتییانه‌ نییه،‌ به‌ڵکو سروشتی پارت و ڕێکخراوی سیساسییه‌. دووهه‌م: ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و سروشتی تیرۆر و تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه ‌و توندوتیژییه‌ی له‌ سه‌رجه‌می ئه‌م پارتیانه‌دا دروستکردووە، ده‌سه‌ڵاتخواستنیانه‌ ، خوازیارییانه‌ بۆ هه‌یمه‌نکردن و پاوانکردن . له‌ کاتێکدا که‌ ئێمه‌ سه‌رجه‌می هه‌موو ئه‌م پارتانەمان نه‌ک هه‌ر له‌ کوردستاندا، به‌ڵکو له‌ سه‌رانسه‌ری ناوچه‌که ‌و جیهانیشدا بینیوون‌ و ده‌بینین، که‌ کێشه‌ی ئه‌وان و هه‌وڵی سه‌ره‌کی و جددیان، بۆ پاوانخوازی و بە ده‌سه‌ڵاتگەییشتنە‌، ئیدی هیچکام له‌مانه‌ ده‌ربه‌ستی گیانی دۆسته‌کانی ئه‌وانی دیكەیان یا هاوڵاتیانی ناڕه‌زا، نه‌بوون و نایه‌ن، ‌ پێشینان وته‌نی کاتێك ” ده‌گاته‌ تیینیان” لێره‌وه‌ پرۆسه‌ی پاکتاوکردن ڕۆڵی خۆی ده‌بینێت و ڕه‌واییشیی ، نه‌ک هه‌ر له‌ لایه‌ن حیزبی بکه‌ری تیرۆره‌وه،‌ به‌ڵکو به‌شێێکی کۆمه‌ڵگه‌شه‌وه، پێده‌درێت‌. سێهه‌م: ئه‌و دوو خاڵه‌ی سه‌ره‌وه‌ش ده‌مانگه‌یه‌نێته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی که‌ بڵێین ده‌سه‌ڵات ، خوازیاری ‌ هه‌موو چه‌شنه‌کانی ده‌سه‌ڵات‌، له‌ شانه‌یه‌کی بچوکی کۆمه‌ڵگه‌وه‌ که‌ له‌ خێزانه‌وه‌ ده‌ستپێده‌کات ‌ تاکو کۆتایی که‌ دەگاتە ده‌وڵه‌ت، هه‌وێنی دروستبوونی تیرۆر ، تووندوتیژی هه‌تا كێشمەكێش و جه‌نگیشه‌. چوارهه‌م : نابێت بڕوا به‌ هێچ پارت و ڕێکخراوێکی سیساسی ده‌سه‌ڵاتخواز، یا ڕۆشنبیره‌ لیبراڵه‌کان بكەین، که‌ به‌سه‌ر پارته سیاسییه‌کاندا دابه‌شبوون، که‌ له‌م کاته ناسك و ‌ خه‌مناکه‌دا فرمێسکی تیمساحیانه‌ بۆ تیرۆری کاوه‌ گه‌رمیانی و خێزانی کاوه‌ ده‌ڕێژن ، نابێت بڕوابکه‌ین، هه‌ر ئه‌مانه‌ن له‌ ڕابوردوو و‌ له‌ ئێستادا که‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتن تیرۆی فکری و ڕه‌وشتی و که‌سایه‌تی نه‌یاره‌کانیان کردووه‌ و ده‌که‌ن و که‌ چووشنه‌ ده‌سه‌ڵاتیشه‌وه‌ ، تیرۆری جه‌سته‌ییان، ده‌که‌ن.

ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ڕاستیدا دژایه‌تی تیرۆرده‌کات و تیرۆری بۆ هیچ که‌سێک ناوێت، ئازادیخوازه‌کانن، سۆشیالیسته‌ دژەده‌سه‌ڵاتە‌کانن، چونکه‌ ئه‌مان ھیچ‌ چاوچنۆكیی ده‌سه‌ڵات و به‌رژه‌وندی شه‌خسی و حیزبیییان نییە و به‌و ئاراسته‌یه‌ش خه‌باتناکه‌ن. ‌ ‌ ‌

ئایا جیاکردنه‌وه‌ی ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت بەسه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی سێكیولارت بداته‌ده‌ست؟

زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

  15/12/2013

جێگەی داخه ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌مڕۆ له‌ نێو نووسەران و ڕۆشنبیرانی چه‌پ وکۆمۆنیستی کورد زماندا، ده‌بینین زیاتر قسە لەسەر‌ دوو پرسه،‌ که‌ یه‌که‌میان حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان و په‌ڕله‌مانتاره‌کانی و گه‌نده‌ڵییه‌کانیان و خۆشه‌ویستیان بۆ نیشتمان و نه‌ته‌وه‌که‌یان و بڕێکی دیكە له‌م به‌زم و بالۆرانه…تد‌.  پرسی دووهه‌م ، کێشه‌ی ئیسلام به‌ گشتی و ئیسلامی ڕامیاریی به‌ تایبه‌تی و  پرسی سێكیولاریزم [عەلمانی] و جیاکردنه‌وه‌ی ئایین له‌ ده‌وڵه‌ته‌.

نووسەران و ڕۆشنبیرانی چه‌پ و کۆمۆنیست ئه‌وه‌نده‌یان له‌سه‌ر ئه‌م دوو کێشه‌یه‌ وتوه ‌و نووسیوه‌ تامیان تیادا نه‌‌هێڵاوه‌ته‌وه‌. من دڵنیام گه‌لێکی دیکه‌ی وه‌کو من ئه‌مه‌نده‌ له‌م باس و خواسانه‌ وه‌ڕس و بێزارن، تاقه‌تی خوێندنه‌وه‌یانیان نه‌ماوه‌. دیاره‌ هۆکاری بایەخدان به‌م دوو پرسه‌ش لای ئەوان، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چه‌ند هۆیه‌ك، به‌ڵام هه‌ره‌ گرنگه‌که‌یان له‌ پرسی‌ حکومه‌تی هه‌رێم و  ئه‌توار  و ڕه‌فتاره‌کانیدا، کێبڕکێی سۆزداری و خۆشه‌ویستی بۆ ” نه‌ته‌وه‌ و  نیشتمان”  و هه‌ڵپه‌ی ده‌سه‌ڵات و موزایه‌ده‌ی ڕامیاریی و دروستکردنی سەرمایەی ڕامیارییه‌ بۆ خۆیان و بۆ ئه‌و لایه‌نانه‌شی که‌ ئینتیمایان بۆیان هه‌یه‌. هه‌رچیش هه‌ڵوێست و نووسینیانه‌ سه‌باره‌ت به‌ پرسی دووه‌م، شتێک نیییه‌ جگه‌ له‌ ئیسلامۆفیا، واته‌ ترس و خۆفێکی زۆر  له‌ ئیسلام ، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی که‌ ئیسلام به‌ گشتی و ئیسلامی ڕامیاریی به‌تایبه‌تی جێگەی ئه‌م سیسته‌مه‌ی هه‌نووکه‌ی، لای ئه‌م نووسەرانه‌‌ گرتۆته‌وه‌ ، به‌ ئه‌ندازه‌یه‌ك  که‌ هه‌موو شه‌ڕی ئه‌وان و قسه‌و باسی ئه‌وان هه‌ر له‌و دوو بواره‌دایه‌.

به‌هه‌رحاڵ ئه‌وان سه‌ربه‌ستن له‌وه‌ی که‌ هه‌ڵیانبژاردوه‌ و کردوویانه‌ به‌ کار و ئامانجی سه‌ره‌کی خۆیان، ئه‌وه‌نده‌ی به‌لایانه‌وه‌ ئاسایی بێت، به‌ چه‌پی کوردایه‌تی و ئۆپۆزسیۆنی ئیسلام/ئیسلامی ڕامیاریی، ناویان بهێنین و بییانناسێنین. له‌ هه‌مه‌مان کاتیشدا ئه‌م نووسینه‌ی منیش بۆ ئامۆژگارییکردنیان و داخوازی نییه لێیان‌، که‌ چی بڵێن و چی بکه‌ن، به‌ڵکو من ده‌مه‌وێت ئه‌و ڕاستییه‌ به‌رچاوبخه‌م، که‌ جیابوونه‌وه‌ی ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت، نه‌ ده‌لاله‌ت له‌ سێكیولاریزمی ده‌وڵه‌ت ده‌کات و نه‌ سێكیولاریزمی کۆمه‌ڵگه‌ش، به‌ وشه‌یه‌کی دیكە ده‌توانین ئه‌وه‌ش ئه‌نجامبده‌ین و هه‌ر به‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی یا ده‌سه‌ڵاتێکی ئایینیش بمێنینه‌وه‌، هه‌ر وه‌کو چۆن تا ڕاده‌یه‌کی زۆر ئه‌مڕۆ له‌ بریتانیا و ئه‌مه‌ریکادا، ده‌یبینین.

گه‌ر تۆزێک قوڵتر بڕوانینه‌ ئه‌م پرسیه‌ ده‌بینین، که‌ ئایین له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستاندا په‌یوه‌ندییه‌کی دێرینه ‌و قوڵ و ڕیشه‌داری له ‌نێو ته‌واوی سه‌رجه‌می شانه‌ و ده‌زگه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و ده‌وڵه‌تدا هه‌یه‌. ڕه‌گ و ڕیشه‌ی ئایین به‌ته‌واوی به‌نێو‌ یه‌که‌کانی خێزان و خوێندن و ڕۆشنبیری و ته‌وای شوێنه‌کانی سه‌ر کار و کەڵچەری کوردی و کۆمه‌ڵگه‌ی کوردیدا شۆڕبووه‌ته‌وه‌ ، هه‌ر بۆیه‌ ئه‌مڕۆ گه‌ر ئایینیش له‌ ده‌وڵه‌ت جیابکه‌ینه‌وه‌ واتای ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێێت، که‌ ئه‌و پایه‌ گرنگانه‌ی که‌ ئایینی له‌سه‌ر ڕاگیراو‌ن، تێشکێنراون و ته‌واو، واتای ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ ئایینمان له‌ کۆمه‌ڵگه‌ ڕیشه‌کێشکرده‌وه‌. چونکه‌ ئایین وه‌کو پێداویستیییه‌کی گرنگ له‌نێو خێزان و یه‌که‌کانی دیكەی نێو کۆمه‌ڵگه‌دا، خۆی چه‌سپاندوه ‌و گه‌ر له‌ بره‌ویشدا نه‌بێت، ئه‌وا له‌ بنه‌بڕبوونیشدا نییه‌. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی گه‌ر ده‌وڵه‌تیش له‌ژێر فشاری مونازه‌ره ‌و دیمانه ‌و مه‌زبه‌ته ‌و ناڕه‌زایی دیکه‌ی خه‌ڵکدا، بڕیاری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ده‌ستووری ئایینیی ده‌وڵه‌ت، بدات، هێشتا ئه‌و بارودۆخه‌ی که‌ ئایینی هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌، ئه‌و ده‌ستمایه‌یه‌ی که‌ ئایینی له‌سه‌ر، یاخوود پێدروستبووه‌ ، ئه‌و پاشخان و بارە‌ مادی و بابەتییه‌ی که‌ ئایینی کردووەته‌ ئەڵتەرناتیڤ و پاش ئه‌م هه‌موو ساڵانه‌ش هێشتا له‌لایه‌ن زۆرێکی خه‌ڵکه‌وه‌ هه‌ر ئەڵتەرناتیڤە، هه‌ر ده‌مێنێت و له‌ نێو نابرێت، بۆیه‌ هه‌موو هه‌وڵێکی ئاوا که‌ له ‌سه‌ره‌وه‌ بدرێت و بەبێ شۆڕبوونه‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه ‌و بەبێ کارکردن له‌سه‌ر دروستکردنی کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی مرۆدۆست، کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی بێ‌ سه‌روه‌ر له‌ هه‌موو بوار و شێوه‌کانیدا، ئەستەمه‌ به‌رئه‌نجامێکی ئاوای ھەبێت،‌ که‌ جێگه‌ی دڵخۆشی و ھیوابەخش بێت.

بۆ ئه‌وه‌ی که‌ به‌ به‌ڵگه‌وه‌ ئه‌وه‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ وتوومه‌، بیسه‌لمێنم، حه‌زده‌که‌م په‌نا بۆ هه‌ندێك ئامار و نیشاندانی هه‌ندێك ڕاستی به‌رم ، که‌ له‌ ده‌وڵه‌تێکی سێكیولار و کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی سێكیولاری وه‌کو بریتانیادا ده‌یانبینین، که‌ خوێنه‌ری کورد نه‌ك لێی به‌ئاگا نییه‌، به‌ڵکو ده‌توانم بڵێم هه‌ره‌ زۆرینه‌که‌ی کوردیش، که‌ ساڵه‌هایه‌کی دوور و درێژه‌ له‌م وڵاته‌دا ده‌ژین، لێیان بێخه‌به‌رن‌.

له‌ سه‌ره‌تادا ده‌بێت ئه‌وه‌ بڵێم ، یه‌کێک له‌و پایه‌یانه‌ی که‌ ده‌سه‌ڵات، ده‌وڵه‌ت و کۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تی و سه‌روه‌ریی چیانیه‌تی وه‌کو نان و ئاو پێویستن بۆی، ئایین و خورافاتی ئایینیین‌، که‌ ڕۆڵێکی زۆر گه‌روه‌ بۆ پارێزگاریکردن و به‌رده‌وامبوونی ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه ده‌بینن. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش لای من و گه‌لێکی وه‌کو من شیاوی شۆك نییه، که‌ ده‌بینین له‌م وڵاته‌دا هێشتا پارێزگاری له‌ ئایین و بنه‌ما و بنه‌ڕه‌ته‌کانی ده‌کرێت.

گه‌رچی له‌ بریتانیادا ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت جیاکراوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام ڕۆژانه‌ ڕه‌فتاری ئایینی، قسه‌ی ئایینی، ڕاوێژکاری ئایینیانه‌، گوزارشی ئایینییانه‌، به‌رنامه‌ی ئایینیانه‌، هه‌وڵ و کۆششی ده‌وڵه‌ت به‌ ڕاسته‌وخۆ و ناڕه‌سته‌وخۆ له‌ چه‌سپاندنی ئایین وه‌کو پایه‌گایه‌کی پێویسستی کۆمه‌ڵگه‌ی بریتانی، یا ڕاستتر پێویستیپێبوونی ده‌سه‌ڵات، هه‌ر له‌ شانه‌ی یه‌که‌می کۆمه‌ڵگه‌وه‌ که‌ خێزانه‌ هه‌تا سه‌ری سه‌ره‌وه‌ی به‌ڕێوه‌بەرایەتی کۆمه‌ڵگه‌ که‌ ده‌وڵه‌ته‌، به‌ ئاشکرا ده‌بینرێت.  هه‌ر بۆ ئه‌مه‌ش به‌ ته‌نها کارئاسانی بۆ ئایینی مه‌سیحییه‌ت ناکرێت، به‌ڵکو ئایینی ئیسلام و جووله‌کەش، له‌م ڕامیاریی و هه‌وڵ و کۆمه‌که‌ی ده‌وڵه‌تدا، به‌شی شێریان به‌رده‌که‌وێت، هه‌ر هه‌مووشی له‌ژێر ناوی ناسین و بره‌وپێدانی ڕامیاریی ” فره‌ که‌ڵچه‌ری ” و ئاشناکردنی یه‌کدی له‌ ئایین و کەڵچەری یه‌کدی، له‌ژێر ناوی دیمۆکراسی و ڕێزلێگرتنی كەڵچەر و ئایینی ئیتنه‌کییه‌کانی دیکه‌، تا ڕا‌ده‌ی ڕێزلێگرتن له‌ خه‌ته‌نه‌کردنی کچانیش، ده‌وڵه‌ت به‌ ملیار پاوه‌ند به‌سه‌ریاندا ده‌ڕێژێت، هه‌تا به‌سه‌ر سێنته‌ری کۆمۆنێتییه‌کانیشیاندا، که‌ له‌ کاتێکدا مامۆستایان، کرێکارانی به‌شی ئاگر کوژێنه‌ره‌وه‌، ته‌واوی هاتووچۆ، کرێکارانی پاکردنه‌وه‌ی شه‌قامه‌کان و زبڵفڕێده‌ره‌کان و فەرمانگە‌ی پۆست و …. هتد که‌ چه‌نده‌ها ڕۆژ بۆ زیادکردنی موچه‌که‌یان به‌ بڕی ته‌نها پاوه‌ندێك یا هه‌ر هێچ نه‌بێت وه‌کو ساڵانی پارو پێرار موچه‌کانیان بمێنێته‌وه‌ و دانه‌به‌زێنرێت، له‌ کار مانده‌گرن و خۆپیشاندانده‌که‌ن، که‌چی داخوازییه‌کانیان جێبه‌جێناکرێن و مافه‌کانیان پێشێلده‌کرێن.

هه‌ر به‌ هۆی هه‌وڵه‌ یه‌ك به‌دوایه‌که‌کانی ده‌وڵه‌ت چ پارتی کرێکاران جڵه‌وی بگرێته‌ده‌ست یاخود پارتی پارێزگاران و لیبراڵ، که‌ له‌و باره‌وه‌ ده‌درێت، لەلاتان سه‌یر نه‌بێت ئەگه‌ر بڵێم، به‌پێی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامه‌ی گاردیانی ٧/١١/٢٠١٢ هێشتا له‌م وڵاته‌ سێكیولاره‌دا ته‌نها له‌ ١٥% خه‌ڵکی له‌ ساڵی ٢٠٠١دا ئایینیان، نه‌بووه‌ و ئه‌م ڕێژه‌یه‌ له‌ ساڵی ٢٠١١ دا پاش دە ١٠ ساڵ چووه‌ته‌ له‌ ٢٥% ، واته‌ له‌ ٧٥%ی خه‌ڵکی باوه‌ڕدارن. ته‌نها له‌ ١١% خه‌ڵکه‌ کاسۆلیکه‌که‌ی باوه‌ڕێیان به‌ ده‌رهێنان و لەباربردنی منداڵ هه‌یه‌، ئه‌ویش له‌ باری مه‌ترسی مردنی دایکه‌که‌دا. ٢٦ که‌س له‌ قه‌شه‌ ناوداره‌کانی کڵیساکانی ئینگله‌ندا له پارلەماندا‌ House of Common ئه‌ندامن، واته‌ ئه‌مان له‌ به‌جێگه‌یاندن و به‌ڕێکردنی یاساکاندا یا بۆ سه‌پۆرتکردنی یا نه‌کردنی هه‌ر یاسایه‌ك که‌ ده‌یخوازن به‌شداریده‌که‌ن. له‌ بواری په‌ره‌وه‌رده‌ و ڕؤشنبیریدا نزیکه‌ی سێیه‌کی قوتابخانه‌ ده‌وڵه‌تییه‌کان له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتداره‌ ئایینییه‌کانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ده‌برێن. با له‌وه‌ش بگه‌ڕێین، که‌ ڕۆژانه‌ چه‌ند خوله‌کێك له‌لایه‌ن (BBC) وه‌، بۆ ستایشی ئایینی و باس و خواسی ئایینی ، ته‌رخانده‌کرێت.

شالیاری په‌روه‌ده ‌و ڕۆشنبیری بریتانی، مایکڵ گۆڤ، و ڕاوێژکاره‌کانی و هه‌ندێک له‌ شالیارەکانی ناو پارته‌که‌ی (پارێزگاران) به ‌به‌رده‌وامی و به‌ ئاشکرا له‌ هه‌وڵی بره‌ودان و چه‌سپاندنی ئاییندان له‌ قوتابخانه‌کاندا. ئه‌م هه‌وڵه‌شیان له‌ چه‌ند بوارێکدا خستۆته‌ گه‌ڕ بۆ شۆردنه‌وه‌ی مێشکی منداڵان، که‌ یه‌که‌م هه‌وڵیان له‌م یه‌ک دوو ساڵانه‌ی پێشوودا ویستی‌ هه‌موو قوتابخانه‌یه‌ك کۆپییه‌ بنەڕەتییەکه‌ی (ئینجیل)ی بۆ ڕه‌وانه‌بکرێت، به‌ پاساوی ” تاکو هه‌وڵبدرێت ‌هه‌موو قوتابییه‌ك به‌ قوڵی له‌ ھەژموونی ئینجیلە‌که‌ی پاشا (جه‌یمس تێبگات)” که‌ خەرجی ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر باجده‌ری ئه‌م وڵاته‌ ده‌گەییشتە‌ (٣٧٠) هه‌زار پاوه‌ندی بریتانی. به‌ڵام له‌به‌ر زۆری خەرجە‌که‌ی و ناڕه‌زایی خه‌ڵکی و ڕێکخراوە سێكیولاره‌کان، پلانه‌که‌ی جێبه‌جێنه‌بوو. هه‌وڵی دووهه‌می ئه‌م شالیارە‌ و حکومه‌ته‌که‌ی یا خود ئه‌و بواره‌ی که‌ کاری تیاداده‌که‌ن، ده‌رهێنانی قوتابخانه‌کانه‌ له‌ چنگی (کۆنترۆڵی) دەسه‌ڵاتی شاره‌وانییه‌کان و کردنیان به‌ فێرگە‌ی تایبه‌تیی و ئه‌کادێمی و فێرگە‌ی ئازاد Academic Schools, Free Schools،Private تاکو بکه‌ونه‌ ده‌ستی دوڵه‌مه‌ند و بازرگان و کۆمپانییه‌کانه‌وه‌ یا ئایینییه‌کان ‌و به‌ناوی فێرگەی ئایینی Faith Schools که‌ ئه‌م ڕامیارییه‌ به‌رده‌وامدانی ڕامیاریی حکومه‌تی پێشووی پارتی کرێکارانه، به‌ڵام له‌ شێوه‌یه‌کی چڕوپڕ و ‌خێراتریش، که‌ سه‌رجه‌می ئه‌م جۆره‌ فێرگانه‌ که‌” ئازاد” کراون گەییشتووە‌ته‌ (٢٠) هه‌زار. له‌ ئێستادا زیاتر له‌ (٣٠٠)  فێرگە‌ به‌ ته‌واوی له‌ کۆنترۆڵی شاره‌وانییه‌کان ” ئازاد” کراون . ئه‌مه‌ش واتە هه‌ر یه‌ک له‌م فێرگانه سه‌ربه‌ستن له‌وه‌ی که‌ کێ بۆ وانه وتنه‌وه‌ ده‌هێنن، چ پڕۆگرامێکی خوێندنیان هه‌یه‌، خواردنی فێرگە‌ چۆن ده‌بێت .. گه‌لێک له‌م شتانه‌ . ئه‌مه‌ش له‌ کاتێکدا ئاماره‌کان نیشانیانداوه‌ که‌ له‌ ٤٧% فێرگە‌ ” ئازاده‌کان” بڕوانامەی وانه‌وتنه‌وه‌یان نییه‌، هه‌روه‌ها ته‌نها له‌ ٢٧%ی خه‌ڵکیش باوه‌ڕی وایه‌، که‌ ئه‌مه‌ ڕێگایه‌که‌ بۆ پێشه‌وه‌چوونی فێریاران. دیسانه‌وه‌ش به‌ پێی ٢ توێیژینه‌وه‌ش که‌ له‌م دوایانه‌دا کراون‌، پێمانده‌ڵێن که‌ فێریارانی فێرگە ده‌وڵه‌تییەکانی ئاستی ڕۆشبیریی و خوێندنیان له‌ فێرگە‌ تایبه‌تییه‌کان زۆر باشترە.  له‌مه‌ش زیاتر،ئێستا ده‌رکه‌وتووه‌ که‌ تێکڕای فێرگه‌ ئازاده‌کان پتر له‌ 6.6 ملیۆن زیاتریان پێویسته‌ له‌وه‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌تادا پێشبینیده‌کرا، به‌م شێوه‌یه‌ هه‌تا کۆتایی مانگی ئازاری ساڵی داهاتوو، 2014، تێجوونی سه‌رجه‌می ئه‌م جۆره‌ فێرگانه‌ ده‌کاته‌ 1 ملیار پاوه‌ند. به‌ پێی تازه‌ترین ڕاپۆرتیش فێرگه‌ ئازاده‌کانی که‌ له‌ مانگی سێبته‌مبه‌ری ئه‌مساڵه‌وه‌ کراونه‌ته‌وه‌ تا هه‌نوکه‌ به‌ رێژه‌ی له‌ %60 فێریارییان هه‌یه‌ ، واته‌ له‌ لایه‌ن خه‌ڵکه‌وه‌ داخوازییان له‌سه‌ر نییه‌.

به‌پێی وتارێکی گاردیانی ڕۆژی ٢٦/٩/٢٠١٣ له‌ ٣٥% فێرگە‌ “ئازاده‌کان” فێرگەی ئایینیی Faith School ن . ئه‌م فێرگە‌ ئایینینیانه‌ش گه‌ر کۆمپیته‌ر و وتنه‌وه‌ی هه‌ندێك وانه‌ی زانستیانه‌ و جل و به‌رگی خوێندکاران و مامۆستاکانی لێده‌رکه‌یت، حوجره‌کانی جارانن‌، هه‌ر بۆیه‌ش ناو به‌ناو ڕووی ڕاستیان ده‌رده‌که‌وێت. بۆ نموونه‌ له‌ مانگی ئۆكتۆبەری ئه‌م ساڵدا، ڕۆژنامه‌ی گاردیان ته‌واوی ڕاپۆرتی سه‌رپه‌رشتیار و چاود‌ێری فه‌رمی په‌روه‌رده‌ی خسته‌ ڕوو، که‌ یه‌کێك له‌ فێرگە‌کانیان به‌ ناوی “فێرگە‌ی مه‌دیینه‌”‌ که‌ له‌ شاری داربی ئه‌م وڵاته‌یه‌ و ٤١٢ فێریاری له‌ ته‌مه‌ن ٤ ساڵه‌وه‌ تاکو ١٦ ساڵ، هه‌یه‌ . ڕاپۆرته‌که‌ ده‌ڵێت که‌ کوڕان و کچان به‌ جیاو له‌ شوێنی جیادا خوانی نیوه‌ڕۆیان ده‌خۆن، کوڕ له‌تەك کوڕ داده‌نیشێت و کچ له‌گه‌ڵ کچ، مامۆستای بێئه‌زموون وانه‌ ده‌ڵێته‌وه‌، هه‌موو فێریارانی پۆل هه‌ر هه‌مان ئه‌رکیان ده‌درێتێ، گه‌رچی ئاستی توانا و لێهاتوویی هه‌ر یه‌که‌یان جیایه‌، مامۆستا ئافره‌ته‌کان ده‌بێت سه‌ریان داپۆشن، فێریارە تەمەن گه‌وره‌كان له‌ هه‌ر دوو ڕەگەزەكە له‌ دوو ڕیزی جیاجیادا دانیشتوون، مه‌ترسی له‌سه‌ر هه‌مووان دروستبووه‌، که‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی کۆنترۆڵن، ئازادن، ستافه‌کان ئه‌زموونیان نییه ‌و خاوه‌نی بڕوانامە نین، ته‌نانه‌ت به‌ڕێوه‌به‌ری فێرگە‌که‌ش ، ته‌نها ئه‌زمونی فێرگە‌ی ئاماده‌یی هه‌یه‌ . ئه‌مه‌ به‌شێکی ڕاپۆرته‌که‌ بوو .

‌ ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا که‌ ئه‌م فێرگە‌یه‌ بۆ هه‌ر منداڵێک بڕی (٣٥٠٠) پاوه‌ندی پێدراوه،‌ سه‌رباری ئه‌مه‌ش (٧٠٠) پاوه‌ندی دیكەیش بۆ هه‌ر فێریارێک، که‌ له‌ خێزانێكی ھەژارەوە هاتبێت و بارێکی ناهه‌مواری هه‌بێت، که‌چی ئه‌وه‌ش خوێندنه‌که‌یه‌ له‌و فێرگە‌یه‌دا.

ئێستاش له‌ زۆربه‌ی فێرگە‌کاندا به‌یانیان بۆ چه‌ند خولەكێك  له ‌ڕیزدا ڕێنوێنی و ستایشی ئایینی هه‌یه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ وانه‌ی ئایین له‌ زۆربه‌ی  فێرگە‌کاندا وانه‌یه‌کی سه‌ره‌کییه‌. هه‌روه‌ها له‌ هه‌ندێك له‌ شاره‌وانییه‌کاندا له‌ کۆبوونه‌وه‌ی لیژنه‌ی شاره‌وانیییه‌کاندا، پێش کۆبوونه‌وه‌که‌ نوێژده‌کرێت و ستایشێکی ئایینی ده‌وترێت، به‌ڵام هه‌رچی جووله‌که‌ و موسڵمانه‌کان هه‌یه،‌ ده‌توانن ئه‌و چه‌ند خولەكه‌ بچنه‌ ده‌ره‌وه ‌و هه‌تا ئه‌مه‌ ته‌واوده‌بێت و ده‌ست به‌ کۆبونه‌وه‌که ‌ده‌کرێت.

وه‌کو پێشتر وتم، هه‌موو ئه‌مانه‌ له ‌ژێر ناوی فره‌که‌ڵچه‌ری و ئیتنکه‌تیدا ده‌کرێن، گوایه‌ ده‌ڵێن هه‌موو منداڵان یه‌کسانن، ئه‌ی ئه‌گه‌ر یه‌کسانن بۆ به ‌ئایین جیایانده‌که‌ینه‌وه‌؟!! له‌ کاتێکدا ئه‌و ڕاستییانه‌‌ ده‌زانین، که‌ یه‌که‌م، منداڵ ئایینی نییه ‌و نابێت بیبێت، دووهه‌میش په‌یوه‌ندییه‌کی پته‌و و به‌هێز له‌ نێوانی سه‌رجه‌می ئایینه‌کان و توندووتیژیدا، هه‌یه‌.

نمونه‌یه‌کی دیكەی فێرگە‌ی ” ئازاد” ئه‌ویش که ‌هه‌ر له‌ مانگی ئۆكتۆبەری ئه‌م ساڵدا ده‌رکه‌وت The Kings Science Academy که‌ فێرگە‌یه‌کی تایبه‌تییه‌ و‌ لێره‌دا چۆن گه‌نده‌ڵی کراوه ‌و به‌بڕی ٧٩٩٣٣ پاوه‌ند بۆ مه‌به‌ستی جیاجیا، که‌ په‌یوه‌ندی به‌و پرۆژانه‌وە نییه، ‌که‌ پاره‌که‌یان بۆ دانراوه‌، خەرجکراوه‌. ئه‌م فێرگە‌یه‌ فێرگە‌یه‌کی ئاماده‌ییه‌ له‌ ساڵی ٢٠١١ وه‌ کراوه‌ته‌وه‌ و ژماره‌ی فێریارانی (٨٠٠) فێریار و ته‌مه‌نیان له‌ نێوانی ١١ و ١٦ ساڵیدایە.

حه‌زده‌که‌م سه‌رنجی خوێنه‌ری کورد بۆ ئه‌وه‌ ڕاکێشم که‌ له‌  “پرنسپه‌کانی کۆمیسۆنی مافی مرۆڤ و یه‌کسانێتی” که‌ بووه‌ته‌ ده‌لیلێکیش (سه‌رخه‌ت) بۆ  زانکۆکانی بریتانی، واهاتووه‌ ” یاسای یه‌کسانێتی ڕێگای جیاکردنه‌وه‌ی جێنده‌کان له‌ شوێن و بیناکاندا ده‌دات  ئیدی دائیمی بێت یا بۆ کاتی (مۆقه‌ت) که‌ به‌کار دهێنرێت بۆ مه‌به‌ستی ڕێکخستن و کۆبوونه‌وه‌ی دینییانه‌ ، له‌ هه‌رکاتێکدا که‌  دۆکته‌رینی ئه‌و ئایینانه‌  بیخوازێت” ئه‌مه‌ش مه‌زهه‌بی و دیینیییه‌کان به‌ تایبه‌ت ئیسلامه‌کان به‌ لایه‌نی به‌رژه‌وه‌ندی خۆیاندا ده‌یشکێننه‌وه‌ که‌ گوایه‌ له‌ کاتی وانه‌ وتنه‌وه‌ی‌ زانکۆکانا یا له‌ بۆنه‌ تایبه‌تییه‌کاندا که‌ له‌  هۆڵه‌کانی زانکۆدا ده‌گیڕرێت، وانه‌بێژ‌  ده‌توانێت داوای جیابوونه‌وه‌ی کچان و کوڕان، ژنان و پیاوان ، بکات .  ئه‌م دیارده‌یه‌ ماوه‌یه‌که‌  له‌ خوێندنی باڵا و زانکۆکانی بریتانییدا به‌رده‌وامه‌، له‌ هه‌نووکه‌شدا ئه‌مه لێدوان و گفتووگۆیه‌کی گه‌رمی له‌ میدیادا به‌ هه‌موو به‌شه‌کانییه‌وه‌، دروستکردوه‌ ، که‌ زۆر نزیکه‌ ده‌سه‌ڵات و سیاسییه‌کان چۆک بۆ ئیسلامه‌کان دابده‌ن  به‌هۆی پێویستی بوون به‌ ده‌نگیان و پاره‌ی خوێندکارانی وڵاتانی دیکه‌وه‌و  هه‌روه‌ها  به‌ هۆی گوایه‌ هه‌بوونی دیمۆکراسێت و  سه‌ربه‌ستی قسه‌کردن و یه‌کسانێتی و ڕێزگرتن له‌ به‌های دین و که‌ڵچه‌ره‌کانی دیکه‌و ئه‌م توڕه‌هاتانه‌.  پرسیاری لۆجکیان لێره‌دا ئه‌مه‌یه‌: ‌ له‌ کاتێکدا هه‌ڵاواردن و جووداخوازی له‌ نێوانی ڕه‌نگ و ڕه‌گه‌زی جیاو دینی جیاو ئیتنیکه‌تی جیاو ڕێگه‌ گرتن یا سوکایه‌تیکردن به‌وانه‌ی که‌ مه‌یلی هاوڕه‌گه‌زه‌کانی خۆیانیان هه‌یه‌ نایاسیی و قه‌ده‌غه‌یه‌؟ ئه‌ی بۆچی جووداخوازی  نێوان جێنده‌کان ( کچان و کوڕان/ ژنان و پیاوان)  له‌ زانکۆکاندا  نایاسایی نه‌بێت؟!!!!

بواری سێهه‌م، که‌ شالیاری په‌روه‌رده‌ و ڕۆشبیری لەتەك شالیاری به‌رگرییدا، کاری له‌سه‌ر ده‌که‌ن، ٤ پرۆژه‌ن،‌ که‌ ڕاهێنه‌ری هێزی سەربازیی بۆ فێرگە‌کان ده‌هێنن، تاکو سه‌باره‌ت به‌ گرنگێتی سه‌ربازی و به‌رگریکردن له‌ نیشتمان و ئه‌م جۆره‌ شته‌ بێ واتایانه، ‌قسه‌ بۆ فێریاران بکه‌ن. بۆ ئه‌م پرۆژه‌یه‌ش ١،٩ ملۆێن پاوه‌ندیان ته‌رخانکردوه‌، هه‌ر که‌سێك له‌ کۆنه‌ قه‌ڵتاخشڕه‌کانی هێزی سه‌ربازی (٩٠٠٠) پاوه‌ندی پێده‌درێت، ئەگه‌ر بییه‌وێت له‌ فێرگە‌کاندا ئه‌م کاره‌ بکات . هه‌ر له‌و کاته‌وه‌ی که‌ ئه‌م پرۆژه‌یه‌ له‌ ئارادایه‌ ساڵانه‌ هێزی سەربازی په‌یوه‌ندی به‌ (١٠٠٠) فێرگە‌وه‌ ده‌کات، له‌مه‌شدا (٩٠٠) هه‌زار منداڵی ته‌مه‌ن نێوان ٨ بۆ ١٨ ساڵ ده‌بینن و قسه‌یان له‌تەكدا ده‌که‌ن، به‌م شێوه‌یه‌ سەربازییکردنی فێرگە‌کان لێره‌ به‌رده‌وامه‌.

ئه‌مه‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌شێکی زۆر که‌می ئه‌و بوار و پرۆژانه‌یه،‌ که‌ کاریان له‌سه‌ر ده‌کرێن هه‌م له‌ بواری ئایینی و بزنس و هه‌م له‌ بواری میلیته‌ریدا، که‌ هه‌رسێکیان به‌ڕۆڵی خۆیان ‌ بۆ کۆمه‌ڵگه مه‌ترسیدارن ‌. ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنێت، که‌ جیاکردنه‌وه‌ی ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت له‌ سه‌ره‌وه‌، هه‌تا به‌ فه‌رمیش، شتێك ناگۆڕێت. که‌واته‌ گه‌ر گۆڕانکاری بنه‌ڕه‌تیمان ده‌وێت، هه‌ر وه‌کو له‌ بواری ڕامیاریی و ئابوورییدا، ده‌بێت‌ له‌ بنه‌وه‌ ده‌ستپێبکه‌ین، بۆ هه‌ڵته‌کاندنی ئایین و فه‌رمییبوونیشی به‌ هه‌مان شێوه‌ ده‌بێت له‌ بواری کۆمه‌ڵایه‌تیی و كەڵچەری و فه‌رهه‌نگی و به‌شه‌کانی دیكەی کۆمه‌ڵگه‌وه‌ بکرێت، به‌ڵام له‌ بنی کۆمه‌ڵگه‌وه‌ له‌ تاکی نێو کۆمه‌ڵگه‌وه‌ ده‌ستی پێبکرێت.

ئه‌زموونی خه‌باتی مه‌ده‌نی و نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان له‌ ڕوانگه‌ییه‌کی کوردییه‌وه‌‌

سیاوەشی گودەرزی

خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی ئه‌زموونێکی پڕ له‌ خوێن و به‌رخۆدان بووه‌ له‌ باکووری کوردستان، پێشه‌نگایه‌تی په‌که‌که‌ و شه‌قڵی کاریگه‌ری هزری چه‌پ به‌ ڕوونی به‌م خه‌باته‌وه‌ دیاره‌. ئه‌وانه‌ی ئاگاداری بزووتنه‌وه‌ی چه‌پی کوردی له‌ باکووری کوردستان هه‌ن، ئه‌وه‌ ده‌زانن که‌ خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان یه‌که‌م ئه‌زموونی بزووتنه‌وه‌ی مۆدێڕنه‌ یان یه‌کێک له‌ بزووتنه‌وه‌ هه‌ره‌ پێشه‌نگه‌کانله ‌ هه‌موو ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاستدا.

ئێستا پێواژۆیه‌کی ئاشتی له‌ تورکیا له‌ نێوان کورد و ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ ئارادیه‌. لایه‌نی په‌که‌که‌ و پارتی ئه‌که‌په‌ هه‌ر کامه‌ دوو خوێندنه‌وه‌و لێکدانه‌وه‌ی جیاوازیان بۆ ئه‌م پێواژۆیه‌ هه‌یه‌. له‌ درێژه‌ی ئه‌م پێواژۆیه‌دا هه‌ڵبژاردنه‌ شاره‌وانییه‌کانی له‌ مانگی مارسی 2014 به‌ڕێوه‌یه‌. له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ بزووتنه‌وه‌یه‌کی گه‌لی و خه‌تێکی سیاسی به‌ ناوی خه‌تی سێهه‌م و جیا له‌ دوو جه‌مسه‌ری تورکیا و سوریا له‌ ڕۆژئاوای کوردستان به‌ پێشه‌نگایه‌تی په‌یه‌ده‌ و له‌ سه‌ر خه‌تی سیاسی په‌که‌که‌ خه‌ریکه‌ وه‌ک سیسته‌مێکی به‌ڕێوه‌به‌ری خۆجێیه‌تی خۆی ده‌چه‌سپێنێ.

به‌ له‌به‌رچاوگرتنی هه‌لوومه‌رجی ئێستا، گه‌له‌کۆمه‌یه‌کی هه‌مه‌ لایه‌نه‌ له‌ دژی هێڵی سێهه‌م چ له‌ تورکیا و چ له‌ ڕۆژئاوای کوردستان له‌ ئارادایه‌. سه‌ردانی سێقۆڵی بارزانی و شوان په‌روه‌ر و ئه‌ردۆغان له‌ ئامه‌د وه‌ک کۆکردنه‌وه‌ی ده‌نگ بۆ ئه‌که‌په‌ ته‌نیا یه‌کێک له‌ نموونه‌ ئاشکراکانی ئه‌م دژایه‌تییه‌یه‌. له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ هه‌مان خه‌بات و به‌رخۆدان و هێڵی سێهه‌می سیاسی که‌ سیسته‌مێکی نوێی به‌ڕێوه‌به‌ری له‌ ڕۆژئاوای کوردستان پێکهێناوه‌و له‌ سه‌ر عه‌رزی واقع چه‌سپاندوویه‌تی. هاوکات هه‌مان هێڵ، پاشه‌کشه‌ی به‌ ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ باکووری کوردستان کردووه‌و فه‌زایه‌کی سیاسی کراوه‌ی له‌ سه‌ر پرسی کورد پێکهێناوه‌. به‌ڵام له‌ هه‌مانکاتدا پڕۆپاگه‌نده‌یه‌کی به‌ربڵاویش له‌ ئارادایه‌ که‌ ئه‌م خه‌بات و به‌خۆدانه‌ به‌ نه‌دیتوو ببیندرێ و وه‌ک خێر و چاکه‌، کاڵای به‌ قه‌د باڵای ئه‌ردۆغان و ئه‌که‌په‌دا ببڕدرێ.

‌له‌و سۆنگه‌وه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌مه‌و به‌دوا ناوه‌ ناوه‌ زنجیره‌ نووسینێک له‌ سه‌ر خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان که‌ پێشتر له‌ فۆرمی کتێبێکدا ئاماده‌کراوه‌، له‌ فه‌یسبووک بڵاوبکه‌مه‌وه‌. له‌م وتارانه‌دا دوو ته‌وه‌ره‌ی سه‌ره‌کی به‌ بنه‌ما ده‌گرم.
یه‌که‌م، خه‌باتی سیاسی: کرۆنۆلۆژیایی خه‌باتی سیاسی و پارلمانتاری له‌ باکووری کوردستان، پێشینه‌ی پارته‌ تورکییه‌کان له‌ کوردستان، پارته‌کانی هه‌پ، ده‌پ، ده‌هاپ و هاده‌پ، پارتی کۆمه‌ڵگه‌ی دیمۆکراتیک ده‌ته‌په‌، پارتی ئاشتی و دیمۆکراسی به‌ده‌په‌، کۆنگره‌ی جفاکی دیمۆکراتیک که‌جه‌ده‌، یاسای بنچینه‌یی تورکیا و ناسنامه‌ی کورد و بایکۆتی ڕاپرسی
دووه‌م، خه‌باتی سڤیل و مه‌ده‌نی: شێوازه‌کانی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان، دایکانی ئاشتی، که‌مپه‌ینی ناسنامه‌ی کوردی، بایکۆتی نه‌چوونه‌ قوتابخانه‌، وتنی بێژه‌ی “به‌رێز” ئۆجالان، به‌ کوردی قسه‌کردن له‌ مه‌حکه‌مه‌ و پارلمان ،نه‌چوونه‌ سه‌ربازی، قه‌ڵخانی زیندوو و خێوه‌ته‌کانی ئاشتی.

تێبینی:
ئه‌م زنجیره‌ وتارانه‌ تایبه‌ت له‌ فه‌یسبووک بڵاو ده‌که‌مه‌وه‌ به‌ڵام هه‌ر ماڵپه‌ڕ و ڕۆژنامه‌یه‌ک ئه‌گه‌ر ویستیان ده‌توانن لای خۆیان دایبه‌زێنن.

سه‌ره‌تا:
بیرۆکه‌ی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ ڕۆژئاوا له‌ باکووری ئه‌مه‌ریکا له‌ لای هێنڕی ده‌یڤید تۆرێۆ لە سەدەی هەژدەهەمدا، سه‌ریهه‌ڵدا و له‌ ڕۆژهه‌ڵات له‌ هیندووستان لای گاندی وه‌پێشکه‌وت. تۆرێۆ له‌ ڕۆژئاوا له‌ لێگه‌ڕین و بیرکردنه‌وه‌کانیدا له‌ سه‌ر زۆڵم و ناحه‌قیی و پێوه‌ندی ده‌وڵه‌ت و خه‌ڵک له‌و بواره‌دا به‌و ئاکامه‌ گه‌یشت که‌ حكوومه‌ت له ‌خۆیدا مه‌ترسیدار نییه‌. مه‌ترسی و كێشه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ هاووڵاتیان فه‌رمانبه‌ری له‌ ده‌وڵه‌تێک ده‌که‌ن که‌ هه‌مان ده‌وڵه‌ت زوڵم و ناحه‌قی له‌وان ده‌کا. مه‌هاتما گاندی له‌ ڕۆژهه‌ڵات له‌ خه‌باتی دژ به‌ کۆلۆنیالیزمی ڕۆژئاوایی ئینگلیز چه‌مکێکی به‌ ناوی ناتوندوتیژی به‌ خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نییه‌وه‌ زیاد کرد. گاندی له‌و بڕوایه‌دا بوو نه‌ک ته‌نیا نابێ له‌ توندتویژی که‌ڵک وه‌رگیردرێ به‌ڵکوو ناتوندوتیژی وه‌ک ئه‌رک ڕه‌چاو بکرێ و بۆ نه‌هێشتنی توندوتیژی خه‌باتێکی هه‌مه‌لایه‌نه‌ به‌ڕێوه‌ بچێ و ناوتوندوتیژی وه‌ک کولتوور له‌ کۆمه‌ڵگادا بچه‌سپێندرێ . چوونکه‌ چاره‌سه‌ری و نه‌مانی زوڵم له‌ خودی هه‌ناوی ناتوندوتیژیدا هه‌ڵکه‌وتووه‌.

که‌وابوو نافه‌رمانی مه‌ده‌نی داهێنانێکی ته‌نیا ڕۆژئاوایی نییه‌، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ به‌شی به‌ ڕۆژئاواوه‌ هه‌یه‌ دوو ئه‌وه‌نده‌ به‌شی به‌ لایه‌که‌ی دیکه‌ی جیهان ڕۆژهه‌ڵاته‌وه‌ هه‌یه‌. هه‌ر له‌و سۆنگه‌یه‌وه‌ ده‌کرێ ڕاشکاوانه‌ بێژین خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی بیرۆکه‌یه‌کی جیهانیی و ئونیڤێرسیاڵه‌ و له‌ کولتوورێکی تایبه‌ته‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی نه‌گرتووه‌و هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌ک و کولتوورێک پاوانی به‌ سه‌ر خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نییه‌وه‌‌ نییه‌.

نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ سه‌ر چه‌ند پره‌نسیپێک ڕاوه‌ستاوه؛ كرده‌وه‌یه‌كی كراوه‌ی فه‌رمییه‌ و هیچ چه‌شنه‌ نهێنی و شاراوه‌ییه‌کی تێدا نییه‌. ئامانج له ‌نافه‌رمانی مه‌ده‌نی، ئامانجێكی گشتی كۆمه‌ڵگایی و ئه‌خلاقییه. بێجگه‌ له‌م دوو پره‌نسیپه‌ له‌ خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نیدا به‌ بێ به‌کارهێنانی توندوتیژی فه‌رمانبه‌ری له‌ یاسا ناحه‌قه‌کان ده‌کرێ و ئه‌و یاسایانه‌ی که‌ مافی ده‌سته‌ و گرووپێک، پێشێل ده‌که‌ن، بۆخۆیان به‌ هۆی هه‌مان ده‌سته‌و گرووپه‌ بن پێ ده‌کرێن. له‌ ڕۆژهه‌ڵات یان ڕۆژئاوا له‌ سوید یان کوردستان ئه‌و پره‌نسیپانه‌ نه‌گۆڕن، به‌ڵام شێوازه‌کانی پێره‌وکردنی ئه‌و پره‌نسیپانه‌ به‌ پێی هه‌لوومه‌رجی جیاواز، وڵاتی جیاواز و کولتووری جیاله‌یه‌ک ده‌گۆڕدرێن و هه‌ر گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یه‌ک، هه‌ر ده‌سته‌ و گرووپێک شێوازی جیاجیا له‌ خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی بۆ خۆی هه‌ڵده‌بژێت.

شێوازه‌کانی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ گاندی به‌دواوه‌ هه‌تا ئێستا به‌ تایبه‌تی له‌ ڕۆژئاوا ئاڵووگۆڕی زۆری به‌سه‌ردا هاتووه‌. به‌ لایه‌نی ئه‌رێنیدا گه‌شه‌ی زۆری کردووه ‌و به‌ تایبه‌تی بۆ ئه‌وه‌ له‌ هه‌موو هه‌لوومه‌رجێکدا دووری له‌ توندوتیژی بکرێ نوێکاری له‌ شیوازه‌کانی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نیدا پێکهاتووه‌. وه‌ک نموونه‌ له‌م ساڵانه‌ی دواییدا خه‌باتکارانی مه‌ده‌نی له‌ سوید کڵاوه‌ی پارێزه‌ری سه‌ر که‌ پاسکیل لێخوره‌کان یان کرێکاره‌کان له‌ سه‌ری ده‌که‌ن، له‌ کاتی هه‌ڵمه‌ته‌کاندا به‌کار نابه‌ن بۆ ئه‌وه‌ هێما بۆ ئه‌گه‌ری به‌کارهێنانی توندوتیژی له‌ لای پۆلیس و خۆپیشانده‌رانیشه‌وه‌ نه‌که‌ن.

له‌ کوردستان له‌ پارچه‌ جیاجیاکاندا له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ی هه‌موو مێژووی هاوچه‌رخی کورد له‌ نافه‌رمانی و به‌رهه‌ڵه‌ستکاری داگیرکه‌راندا بووه‌ به‌ڵام نافه‌رمانی مه‌ده‌نی دیاردیه‌کی ئێکجار نوێیه‌. به‌تایبه‌تی له‌ بواری هزری و کاری تیۆری له‌ سه‌ر خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی زۆر که‌م شت نووسراوه‌. به‌هه‌مان شێوه‌ش له‌ کرده‌وه‌دا که‌متر سه‌ره‌نج دراوه‌ته‌ نافه‌رمانی مه‌ده‌نی یان به‌ شێوه‌یه‌کی دیکه‌ به‌ هۆی زوڵم و زۆری له‌ ڕاده‌به‌ده‌ری داگیرکه‌ران له‌ کوردستان، خه‌باتگێڕی کورد که‌متر باوه‌ڕ به‌ سه‌رکه‌وتنی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی هه‌بووه‌.

له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی زۆر دره‌نگ هاتووه‌ته‌ کوردستان به‌ڵام له‌ ماوه‌یه‌کی که‌م زۆر باش گه‌شه‌ی کردووه. له‌ زۆر شێوازی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی به‌تایبه‌تی له‌ باکووری کوردستاندا که‌ڵک وه‌رگیراوه‌و هه‌تا ده‌چێ و زیاتر شێوازه‌کانی نافه‌رمانی مه‌ده‌نیش ته‌شه‌نه‌ ده‌که‌ن. هه‌ڵمه‌ته‌کانی دایکانی ئاشتی، هه‌ڵمه‌تی دژی شه‌ڕ به‌ ناوی قه‌ڵغانی زیندوو، هه‌ڵمه‌تی نه‌چوونه‌ سه‌ربازی، هه‌ڵمه‌ته‌کانی خۆناساندن به‌ مه‌حکه‌مه‌ و وتنی بێژه‌ی “به‌ڕێز ئۆجالان”، هه‌ڵمه‌تی بایکۆتکردنی ڕێفراندۆم، هه‌ڵمه‌تی نه‌چوونه‌ قوتابخانه‌ و هه‌ڵمه‌تی به‌ کوردی قسه‌کردن له‌ مه‌حکه‌مه‌کانی تورکیا و له‌ ئاستی به‌رزیشدا له‌ پارلمانی تورکیا له‌ کاتی وه‌شانی ڕاسته‌وخۆ ته‌له‌فزیۆنیدا ته‌نیا چه‌ند نموونه‌یه‌کن له‌ شێوازه‌کانی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان.
پارته‌ سیاسییه‌کانی تورکیا و کورد لە دامەزراندنی دەوڵەتی تورکیاوە هەتا ئێستاشی لە گەڵ بێت، کوردەکان بۆیان نییە پارتێکی سیاسی لە سەر بنەمای ئه‌تنیکی یان کورد بوون چێ بکەن. هەتا ساڵەکانی ١٩٩٠ کە کوردەکان لە پارته‌ کوردییه، “تورکی ناو”ه‌کانه‌وه‌ تێکۆشانە سیاسییەکانی خۆیان دەستپێکرد، لە نێو پارتە سیاسییەکانی تورکیادا وەک تورک تێکۆشانیان هەبووە و هیچ کاتێکیش به‌ هۆی یاسای بنچینه‌یی تورکیاوه‌، نه‌ کورد ئه‌و مافه‌ی هه‌بووه‌ و نه‌ قه‌واره‌ی پارته‌ تورکییه‌کانیش ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی به‌ کورد داوه‌ که‌ وه‌ک کورد و له‌ سه‌ر بنه‌مای ئه‌تنیکی له‌ پارته‌کانی تورکیادا تێکۆشانی سیاسییان هه‌بێت.
پارتی کۆماری گه‌ل‌ جەهەپە، یه‌کێک له‌ کۆنترین پارته‌ سیاسییه‌کانی تورکیایه‌‌ که‌ بە هۆی ئەتاتورکەوە لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزرا و له‌ ماوه‌یه‌کی دوور و درێژدا هه‌تا ساڵی ١٩٤٦ تاقە پارتی دەسەڵاتدار له‌ تورکیا بوو‌‌. له‌ ساڵی ١٩٥٠ سیسته‌می فره‌ پارتی له‌ یاسای بنچینەیی تورکیادا گونجێندرا. بە دوای ئەم ئاڵووگۆڕەدا پارتی دیموکراتیک سه‌که‌وتنێکی به‌رچاوی وه‌‌ده‌ستهێنا و جەلال بایار کە پێشتر خۆی لە پارتی کۆماری گەل دابڕاندبوو لە پارتی نوێدا پۆستی سه‌رۆککۆماری وەدەست هێنا و عەدنان مه‌نده‌یرس کرا به‌ سه‌رۆکوه‌زیری تورکیا. ئەمە یه‌که‌م جار بوو کە پارتی کۆماری گەل، پارته‌که‌ی ئه‌تاتورک کەوتە دەرەوەی دەسەڵات و له‌ ژێر ڕێبه‌ڕایه‌تی عیسمه‌ت ئینینۆدا بوو به‌ پارتی ئۆپۆزسیۆن.

به‌تایبه‌تی له‌ پاش شه‌ڕی دووه‌می دنیاگر و دابه‌شبوونی جیهان به‌سه‌ر دوو به‌ره‌ی کاپیتالیستی و کۆمۆنیستیدا گرینگی ستراتیژی تورکیا زیاتر که‌وته‌ به‌ر سه‌ره‌نج. پۆزیسیۆن و هه‌ڵکه‌وته‌ی جوگرافی سیاسیی تورکیا له‌ به‌رانبه‌ر سۆڤییه‌تدا، زیاتر له‌ لایه‌ن ئه‌مه‌ریکاوه‌ که‌ ڕۆڵی سه‌ره‌کی له‌ به‌ره‌ی ناتۆ و وڵاتانی ڕۆژئاوا خستبۆوه‌ مل خۆی گرینگی پێدرا. تورکیای سێکۆلار و که‌مالیستیش ئه‌م هه‌له‌ی قۆسته‌وه‌و بێجگه‌ له‌ جێگرتن له‌ ناتۆ و چه‌ند په‌یماننایه‌که‌ی دیکه‌ی سه‌ربازی و هاوکاری له‌ گه‌ڵ وڵاتانی دۆستی ڕۆژئاوا وه‌ک سێنتۆ دژ به‌ سۆڤییه‌ت و ته‌شه‌نه‌کردنی کۆمۆنیزم، هه‌ڵکه‌وته‌ی ستراتیژی خۆی زیاتر له‌ ناوچه‌ بته‌و کرد.

له‌ سه‌ره‌تای ساڵانی شه‌سته‌کاندا ته‌وژمێکی چه‌پ و ڕادیکاڵ هه‌موو ڕۆژئاوا به‌تایبه‌تی ئه‌وروپای گرته‌وه‌و له‌ ئه‌وروپاشه‌وه‌ ئاخره‌که‌ی سه‌ری له‌ تورکیاش ده‌رهێنا. ده‌سه‌ڵاتی سیاسی تورکیا که‌ هه‌ر له‌ سه‌رده‌می ئه‌تاتورکه‌وه‌ له‌ ژێره‌وه‌ به‌ هۆی ژنڕاڵه‌ سه‌ربازییه‌کان به‌ڕێوه‌ ده‌چوو سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌م ڕه‌وته‌ی به‌ مه‌ترسییه‌کی گه‌وره‌ بۆ سه‌ر خۆی زانی و هه‌ربۆیه‌ له‌ هه‌ر له‌ ده‌سپێکدا و له‌ یه‌که‌م ده‌رفه‌تدا که‌وته‌ سه‌رکوتکردنی. ساڵی ١٩٦٠ یه‌که‌مین کوده‌تای سه‌ربازی له‌ تورکیادا ئه‌نجام درا و ١١ساڵ دوای ئه‌وه‌ بۆجاری دووه‌م له‌ ساڵی 1971دا ئه‌و جار ڕاسته‌وخۆ و به‌ یه‌کجاری ده‌سه‌ڵاتی سیاسی گرته‌ ده‌ست.
له ‌ساڵی١٩٧٠ به‌دواوه‌ له‌ ژێر تیشکی گۆڕانکارییه‌ هه‌رێمییه‌کان و به‌تایبه‌تی قه‌یرانی نه‌وت له‌ جیهاندا تورکیاش ژماره‌یه‌ک گۆرانکاری به‌سه‌ردا هات. له‌و سه‌روبه‌نده‌دا بوو له‌ ساڵی ١٩٧٤ که‌ باکووری قوبرس له‌لایه‌ن سوپای تورکیاوه‌ داگیرکرا و ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌نده‌ی دیکه‌ قه‌یرانه‌کانی تورکیای به‌ تایبه‌تی قه‌یرانی ئابووری قوڵتر کرده‌وه‌. ئه‌مه‌ریکا وه‌ک یه‌کێک له‌ به‌رچاوترین وڵاتانی یارمه‌تیده‌ری تورکیا، وه‌ک ناڕه‌زایه‌تی له‌ به‌رانبه‌ر داگیرکاری قوبرس، یارمه‌تییه‌ دراوییه‌کانی خۆی بۆ تورکیا هه‌ڵپه‌سارد.
له‌ ژێر سێبه‌ری قه‌یرانه‌ سیاسی، ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له‌ تورکیا ده‌نگه‌ ناڕه‌زایه‌تییه‌کان له‌ لایه‌ن ده‌سته‌و گرووپی جیاجیا به‌تایبه‌تی چه‌په‌کان له‌ کۆتایی حه‌فتاکاندا له‌ ته‌شه‌نه‌کردندا بوو که‌ له‌ ١٢ سێپته‌مبری ساڵی ١٩٨٠، جارێکیتر جه‌نراله‌کان کوده‌تایه‌کی دیکه‌ی سه‌ربازیان ئه‌نجامداو ئه‌مجاره‌ به‌ هه‌زاران که‌س ده‌سبه‌سه‌ر کران و خرانه‌ زیندان.
دوای ئه‌وه‌ی له‌ پاش شه‌ڕی دووه‌می دنیاگره‌وه‌ هیچ چه‌شنه‌ بزووتنه‌وه‌یه‌کی چه‌کداری له‌ باکووری کوردستاندا سه‌ریهه‌ڵنه‌دابوو، ڕاست دوو ساڵ به‌ر له‌ کودێتا، له‌ ساڵی 1978 پارتی کرێکارانی کوردستان له‌ گوندێک به‌ ناوی فیس له‌ نزیک ئامه‌د له‌ لایه‌ن ژماره‌یه‌ک خوێندکاری زانکۆوه‌ که‌ بڕوایه‌کی بته‌ویان به‌ حه‌ره‌که‌تی چه‌کداری هه‌بوو، له‌ ژێر کاریه‌گه‌ری خه‌تی هزری عه‌بدوڵا ئۆجالاندا دامه‌زرابوو .

ئۆجالان له‌ یه‌کێک له‌ وتاره‌کانیدا ده‌نووسێ: ته‌واوی ئه‌و حکوومه‌تانه‌ی له‌ تورکیا هاتوونه‌ته‌ سه‌ر کار هه‌میشه‌ به‌ ترسه‌وه‌ له پرسگری کوردیان ڕوانیوه‌. هه‌ر ده‌سه‌ڵاتێک هاتووه‌ته‌ سه‌ر کار، کێشه‌که‌ی قووڵتر کردووه‌ته‌وه‌ و ئه‌م کێشه‌یه‌ی به‌ ده‌سه‌ڵاتی دوای خۆی سپاردووه‌. هه‌موو حکوومه‌ته‌کانی تورکیا، سیاسه‌ته‌کانی وه‌ک سته‌مکاری، کۆچی زۆره‌ملێ و دوورخستنه‌وه‌یان له‌ سه‌ر کورد تاقی کردۆته‌وه‌‌‌. له‌ ئاکامی ئه‌مه‌دا وه‌ک لایه‌نێکی ناڕازی، په‌که‌که‌ سه‌ری هه‌ڵدا‌. په‌که‌که‌ خوازیاری چاره‌سه‌ری سیاسی بوو. کاتێک ئه‌مه‌ پێک نه‌هات، شه‌ڕ هاته‌ ئاراوه‌. ئه‌و شه‌ڕه‌ هه‌تا ئیمڕۆش هه‌ر به‌رده‌وامه‌. (له‌ ده‌قی فیلمێکی به‌ڵگه‌یی له‌ مێدیا تیڤی وه‌رگیراوه‌).

په‌که‌که‌ به‌پێچه‌وانه‌ی پارته‌ کوردییه‌کانی دیکه‌ له‌ ماوه‌یه‌کی کورتدا پێشوه‌چوونی به‌رچاوی له‌ باکووری کوردستان به‌خۆوه‌ دیت. له‌ لایه‌ن حکوومه‌تی سه‌ربازی تورکیاوه‌، باری نائاسای به‌تایبه‌ت له‌ له‌ باکووری کوردستان به‌شێوه‌یه‌کی گشتی‌ ڕاگه‌یه‌ندرابوو . له‌ پانتایی تورکیا و کوردستان، ئازادی چاپه‌مه‌نی و کۆبوونه‌وه‌ی کۆڕوکۆمه‌ڵه‌کان قه‌ده‌غه‌کران. کوردستان به‌تایبه‌تی که‌وته‌ بن سه‌رکوتێکی گران و هۆڤانه‌ترین شێوازی ئه‌شکه‌نجه‌ له‌ سه‌ر زیندانیانی سیاسی کورد که‌ به‌ زۆری له‌ ئه‌ندام و لایه‌نگرانی په‌که‌که‌ پێکهاتبوون تاقی کرایه‌وه‌. زیندانی ئامه‌د یه‌کێک له‌ نموونه‌ هه‌ره‌ به‌رچاوه‌کانی سه‌رکوتی هۆڤانه‌ی کوده‌تا له‌ ماوه‌ی سێ ساڵ، ده‌سه‌ڵاتی ته‌واوی سه‌ربازی جه‌نڕاڵه‌کانی تورک بوو.

کوده‌تای سه‌ربازی ساڵی ١٩٨٠، جارێکی دیکه‌ هه‌موو ده‌رفه‌تێکی بۆ جوڵان و تێکۆشانی سیاسی له باکووری کوردستاندا له‌ نێو برد و حکوومه‌تی سه‌ربازی تورکیا به‌ توندترین شێواز هه‌موو به‌رهه‌ڵستکارییه‌کی ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆی کوردی سه‌رکوت ده‌کرد.

دوای سێ ساڵ ده‌سه‌ڵاتی ته‌واوه‌تی سه‌ربازی، ئاخره‌که‌ی جه‌نڕاڵه‌کان له‌ ساڵی ١٩٨٣ له‌ پاش گۆڕان له‌ یاسای بنچینه‌ییدا و دانانی له‌مپه‌ری ده‌له‌سه‌د، ڕه‌زامه‌ندی خۆیان بۆ هه‌ڵبژاردنێکی گشتی ده‌ربڕی. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی له‌و ساڵانه‌دا تێکۆشانه‌ سیاسییه‌کانی کورد و ئیسلامییه‌کان ته‌شه‌نه‌ی سه‌ندبوو، له‌ ڕاستیدا دانانی له‌مپه‌ری ده‌له‌سه‌د ته‌نیا بۆ دژایه‌تی کورد و ئیسلامییه‌کان و له‌ نێو بردنی شانسی هاتنی ئه‌وان بۆ‌ نێو پارلمانی تورکیا، داندرا.

پارتی نیشتمانی دایک، به‌ سه‌رۆکایه‌تی تورکوت ئۆزال سه‌رکه‌وتنێکی گه‌وره‌ی له‌ هه‌ڵبژاردنی پارلمانی ساڵی ١٩٨٣دا وه‌‌ده‌ستهێنا. تورکوت ئۆزال به‌ وه‌ده‌ستخستنی ڕێژه‌ی ٤٥ له‌سه‌دی ده‌نگه‌کان بوو به‌ سه‌رۆکوه‌زیر و هه‌ر زوو ئه‌و چاکسازییه‌ ئابوورییانه‌ی که‌ له‌ هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردندا بانگه‌شه‌ی بۆ کردبوو، ده‌ست پێکرد. به‌ڵام سه‌رکوت له‌ کوردستان هه‌روا به‌رده‌وام بوو و به‌ش به‌ حاڵی کورد، هه‌ڵبژاردنی ئۆزال و ڕێفۆرمه‌ ئابوورییه‌کانی کاریگه‌رییه‌کی ئه‌وتۆی له‌ سه‌ر باروودۆخی ناله‌باری کوردستان نه‌کرد، به‌تایبه‌تی ئه‌وه‌ باروودۆخی نائاسایی له‌ زۆربه‌ی هه‌رێمه‌کانی کوردستاندا ڕاگه‌یاندرابوو و به‌ کرده‌وه‌ ژاندارم و ئه‌رته‌ش بوون که‌ ده‌سه‌ڵاتیان له‌ باکووری کوردستان به‌ده‌سته‌وه‌ بوو.

له‌ ساڵی ١٩٨٤دا، په‌که‌که‌ شه‌ڕی چه‌کداری ده‌ستپێکرد و ورده‌ ورده‌ شه‌ڕ پانتایی هه‌موو باکووری کوردستانی گرته‌وه‌. ساڵ به‌ ساڵ و پێ به‌ پێی به‌رفراوان بوونه‌وه‌ی چالاکی چه‌کداری په‌که‌که‌ و زۆر بوونی هێزی گه‌ریلا و دژوار بوونه‌وه‌ی شه‌ڕ، ده‌وڵه‌تی تورکیاش شه‌ڕی له‌ کوردستان به‌رفراوانتر کرد و نه‌ک ته‌نیا هێزی گه‌ریلا به‌ڵکوو خه‌ڵکی سڤیلی گونده‌کانیش کرانه‌ ئامانجی سه‌ربازی و له‌ ئاکامدا به‌سه‌دان گوند کاول و وێران کران و به‌ سه‌دان هه‌زار که‌سیش ئاواره‌و په‌ڕیوه‌ی شاره‌ گه‌وره‌کانی کوردستان و تورکیا بوون. له‌و ساڵانه‌دا به‌تایبه‌تی له‌ ڕۆژێکی وه‌ک نه‌ورۆزدا، حه‌ره‌که‌ته‌ جه‌ماوه‌رییه‌کان به‌ ناوی پیرۆزباییه‌کانی نه‌ورۆز ده‌بوونه‌ کۆبوونه‌وه‌ی ناڕه‌زایه‌تی جه‌ماوه‌ری به‌رانبه‌ر به‌ ده‌وڵه‌تی تورکیا. له‌ گه‌ڵ هه‌موو قه‌ده‌غه‌کاریه‌کانی ده‌وڵه‌ت، نه‌ورۆز له‌ دوای ساڵه‌کانی ١٩٨٠، له‌ شاره‌کانی جزیره‌ و نوسه‌یبین، به‌ به‌شداری ده‌یان هه‌زار که‌س و به‌ شێوازێکی به‌ربڵاو پیرۆز ده‌کرا. له‌ نه‌ورۆزی ساڵی ١٩٩٠، له‌ به‌رزایی قه‌ڵای ئامه‌د، کچێک به‌ ناوی زه‌کیه‌ ئه‌لکان، به‌ ئاگربه‌ردان له‌ جه‌سته‌ی خۆی، جه‌ژنی نه‌ورۆزی پیرۆز کرد.

درێژه‌ی هه‌یه‌ …

سه‌رچاوه‌:
کتێبی: ئه‌زموونی خه‌باتی مه‌ده‌نی و نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان، سیاوه‌ش گۆده‌رزی، چاپ نه‌کراو.

پێگەی نووسەر لە فەیسبووك

https://www.facebook.com/siawash.goudarzi/