زاهیر باهیر

06/05/2023

بەشی نۆ:

سەرەتایەك :

ئەم وتارە وەڵامێکە بۆ ئەوانەی کە پێمان دەڵێن جێگرەوەیەکی دیکەی ئەم سیستەمە نییە و دەبێت کاری  لەسەر  بکەین، کەموکوڕییەکانی چارەسەربکەین و تەنها ڕێگایەکیش سیستەمی پەڕلەمانتارییە.  بۆ ئەمەش چەند پاساوێك دەهێنرێتەوە بە بەراورد بە ساڵانی حەفتاکانی چەرخی ڕابوردو کە زۆربەی گرفتەکان لابەلابوونەتەوە و هەندێك پرسیش بەرەوپێشەوە چووە. نکوڵیش لەمە ناکرێت کە هەندێک لەو گرفتانە نەماون.

ئەم وتارە بە ئامار و بەڵگەی سەلمێنراوەوە ئەو ڕایانە پێچەوانە دەکاتەوە و ڕاستییەکان دەخاتە ڕوو.  گەر دەتەوێت هەندێك زانیاری بەنرخت هەبێت لەسەر ژیان لە بریتانیا لە سای گەشەکردنی زیاتری سەرمایەداریی، ڕەنگە  خوێندنەوەی ئەم وتارە سوودمەندت بکات.

……………………..

هەشت: هەڵاواردن/ جیاوازی و  پرسی ڕایسیزم و مامەڵەی ژنان لە لایەن کۆمپانیاکان و پۆلیسەوە:

بریتانیا بە گشتی و لەندن بە هۆی هەبوونی ئیتنیکئیەکی زۆری فرە نەتەوە کە لە زۆربەی وڵاتانەوە ڕویانکردۆتە بریتانیا، لەندەن بە شارێکی کۆسمۆپۆلێتی دادەنرێت.  گەرچی خەڵکانی ڕەشپێست و کەمایەتییە نەتەوەییەکانی خۆیان توانیویانە جێگای خۆیان بکەنەوە و بەشداری بکەن  لە بزنس و لە سپۆرت و لە بواری میدیا و کۆمیدی و پەروەردە و تەندروستی و بوارەکانی دیکەدا و کلتوری ئەم وڵاتە دەوڵەمەند بکەن، لەگەڵ ئەوەشدا جیاوازای و هەڵاواردنێکی زۆریان لەگەڵدا دەکرێت بە تایبەت بەرانبەر خەڵکانی ڕەشپیست و خەڵکانی ئاسێوی.  جیاوازی و هەڵاواردن و بەکەمگرتنی ئەوانەی کە لە سەرەوە باسمکردن زۆربەی لایەنەکانیژیانییانی گرتۆتەوە چ لە دەستکەوتنی کار و بەرزکردنەوەی پلەیان و چ  لە دانی کرێ و موچەدا لەگەڵ خەڵکانی سپیپێست و خەڵکە ئەسڵییەکەدا جیاوازییان دەکرێت.

ئەم جوداکاری  و جۆری مامەڵەیە کاردانەوەی گەورەی لەسەر ژیانی ڕەشپێستەکان و ئیتنیکییە جیاوازەکاندا هەبووە و هەیە تا ئەو ڕادەیەی کە ژمارەی بێ کاری و یاخود کاری خراپ لە ڕوی وەختی چوونە سەر کار و لە ڕوی شوێنی سەر کارەوە و  نیشتەجێبوونیان لە شوێنی خراپ و خراپ مامەڵکردنیان لە لایەن خاوەنخانووەکانەوە هەروەها پۆلیسیشەوە، ئەمانەی هەموو گرتۆتەوە.

بەڵگەکان و ئامارەکان ئەوەندە زۆر و حاشا هەڵنەگرن کە تەنانەت خودی حکومەت  و میدیا و پۆلیس- یش لەم دواییەدا نەیانتوانی نکوڵی لێبکەن و سەلماندیان.

مامەڵەی پۆلیس بەو ڕادەیە خراپە لەگەڵ ژنان و هاوڕەگەزخواز و ترانسەکان [ ئەوانەی کە ڕەگەزی خۆیان دەگۆڕن]  و  هەروەها خەڵکانی ڕەشپێست و ئیتنیکییەکان تا ڕادەی ئەوەی کە پۆلیس تاوانبار کراوە بەوەی کە دەزگایانە ڕایسستن و سێکسیستن ، واتە دامەزراوەی پۆلیس لە ڕوی دەستورییەوە ڕایسستن . تا ئەو ڕادەیەی تەنانەت هەندێك لە پەڵەمانتارەکان و پایەبەرزان داوای هەڵوەشاندنەوەی ئەو دەزگەیە دەکەن و دروستکردنەوەی لە شێوەیەکی دیکەدا.

ڕاپۆرتیێکی نوێ کە لە مانگی مارتدا کە ماوەی چەند مانگێکە کاری لەسەر دەکرێت لەسەر داوای خودی حکومەت، نیشانی دەدات کەزیاتر لە 1500 پۆلیس تۆمەتبارن بە توندوتیژی دژی ژنان لە ماوەی تەنها شەش مانگدا. هەر ئەم ڕاپۆرتە بەدواچونی لە هەموو لایەنەکانی کاروباری پۆلیسەوە کردوە و دەڵێت ئەو کەیسانەی داخراون لە سەدا 70 کەیسەکانی خراپی مامەڵەی پۆلیس بوون کە 136 کەیس بوون داخراون.  لە سەدا 91 کەیسەکانی سکاڵاو گلەیی بوون کە 290 کەیس بوون فڕێدراون، واتە لێکۆڵینەوەیان لەسەر نەکراوە.  سەبارەت بەم پێشێلکردنەی مافی خەڵك تەنها 13 پۆلیس بە هۆی نادروستی مامەڵەیانەوە، لە کارەکانیان دوورخراونەتەوە بەڵام کەسیان دەرنەکراون .

ڕاپۆرتەکە ئاماری وردی تر دەدات، ڕایگەیاندووە لە سەرانسەری ئەو 40 هێزی پۆلیسەی کە زانیارییەکانیان لەبەردەستدا بوو، 428,355 کەیس دەرئەنجامێکی تۆمارکراویان هەبوو، بە واتایەکی دیکە سکاڵاکان تۆمارکراون، ڕێژەی ئەو پۆلیسانەشی کە تۆمەتبارکراون هێزی پۆلیس تەنها بە ڕێژە لە سەدا 6 لێپێچینەوەیان لەگەڵدا کراوە .  لە زۆربەی حاڵەتەکاندا پۆلیس کێشەی  لەگەڵ  بەڵگەکاندا هەبووە، یاخود  قوربانییەکان لەبەر هۆیەك لە دۆسیەکە کشاونەتەوە.

ڕۆژنامەی ئۆبزێرڤەر توانی ئەم ئامارە بە ساڵی 2018 بەراورد بکات .  لە بەراوردەکەدا ئاشکرای کرد  کە لە ساڵی 2018ەوە نزیکەی 80 ئەفسەری پۆلیس لە 22 هێز لە ئینگلتەرا و وێڵس ڕووبەڕووی ڕێکاری دیسپلینیی بوونەتەوە بەهۆی پەیوەندی سێکسی نەشیاو یان بەرکەوتنی سێکسی لەگەڵ قوربانییەکان و شایەتحاڵان و گومانلێکراوەکاندا. بارو دۆخەکە بەو ڕادەیە خراپە کە لە ئێستادا هەفتانە دوو تا سێ پۆلیس ڕووبەڕووی دادگایکردن دەنبەوە.

ئەوە نەبێت پۆلیس هەر مامەڵەی ژنان و دانیشتوان ئاوا نادروست بکات، بەڵکو پۆلیس هاوەڵانی خۆشیان هەر ئاوا مامەڵە کردووە.  لە ڕاپۆرتێکی دیکەدا  دەرکەوتووە کە نیوەی پۆلیسی ڕەشپێستی بەریتانیا بەدەست ڕووداوی مامەڵەی ناشیرین و ڕایسستییەوە لەلایەن هاوکارە پۆلیسەکانیانەوە دەناڵێنن. دەرکەوتووە کە لە سەدا 49% هەستیان بە دوورخستنەوە لە گفتوگۆ کۆمەڵایەتییەکان یان چالاکییەکان و کارەکانیانەوە کردووە بەهۆی ڕەگەز یان نەتەوەوە خراپ مامەڵە کراون. بەڵام بۆ ئەوانەی گلەیی و مامەڵە ناشیرینەکانیان ڕاپۆرت کردووە بۆ ڕێژەی بۆ لە سەدا 70 بازی داوە.

سەبارەت بە سیاسەت و مامەڵەی پۆلیس –یش دەربارەی خەڵکانی ڕەشپێست و ئیتنیکی  لێرەدا هەر بە کورتی چەند ئامارێك و بەڵگەیەك دەخەمە بەرچاو.

بەگوێرەی راپۆرتێکی پشکنین و تاقیبکردن و توێژینەوەی مانگی مارتی ئەمساڵ  کە 363 لاپەڕەیە پڕە لەو کارانەی کە بە وتەی تۆێژەرەوەی ڕاپۆرتەکە کە خودی پۆلیس بۆ پاراستنی ئاسایش و کەرامەتیان دانراون ، کەچی خۆیان بکەری ئەوانەن .  لانی کەم لە سەدا یەك پۆلیس تاوانبارکراوە بە شکاندنی دووجاری ستاندەری پۆلیس، هەروەها گلەییەکان و سکاڵاکان  400 ڕۆژی خایاندووە بۆ لابەلاکردنەوەیان.

پۆلیس هەمیشە چاوی لەسەر گەنجانی ئاسێوی و ڕەشپێستەکانە و دەسەڵاتی ئەوەیان پێدراوە کە یاسای وەستان و پشکنین چۆنیان بوێت بیسەپێنن.  لەم  بارەدا پۆلیسیش درێخی نەکردوە لە مامەڵەی جوداخوازیی، کردەوەی ناشیرین و گوێنەدان بە سکاڵای کەسی وەستێنرا و یا پشکێنراو کە زۆر جار بە گرتنیان هەر لە ناو ڤانەکەدا کەسی گیراو گیانی لە دەستداوە، یاخود لە مەرکەزی پۆلیس بە بەستنەوەی و ڕاگرنتی لەسەر دەم، گیانی دەرچووە ، ئەمە جگە لەوەی کە گەلێك لە کەسانی گەنجی ڕەشپێستیان کوشتوە بە بیانوی ئەوەی چەکی پێییە دواتریش دەرکەوتووە کە بێ تاوان بووە.

وەستان و پشکنین کچانی گەنجی ڕەشپێستیشی گرتۆتەوە .  بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێوە کە لە لایەن کۆمیساری منداڵانەوە لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە  کچانی ڕەشپێست سێ هێندە زیاتر ئەگەری ئەوەیان هەیە کە لەلایەن پۆلیسیەوە ڕابگێرین ڕوتیان بکەنەوە و بیانپشکنن. لەم بارەدا سەدەها کەیس هەیە کە لێرەدا ناکرێت باسیان بکەم .

هەر بە گوێرەی ئەو ڕاپۆرتە لە نێوان ساڵانی 2017 بۆ 2018، 110 منداڵ و گەنجانی مێینە تووشی ڕوتکردنەوە، واتە داماڵینی پۆشاك لە لایەن پۆلیسەوە بوونەتەوە کە زۆریان کچانی گەنجی رەشپێست و  ئیتنیکییەکان بوون، بەپێی ئەو زانیاریانەی لە ڕێگەی داواکاری ئازادی زانیارییەوە بەدەست هاتوون و لەلایەن کۆمپانیای ئازادی لێکۆڵیەنەوە شیکراونەتەوە بە شێوەیەکی ناڕێژەیی، نزیکەی نیوەی (47%) ئەوانەی کە تووشی ئەم مامەڵە ناشیرینە بوونەتەوە  ڕەشپێست بوون.  لە نێوانی کچانی گەنجی تا تەمەن 19 ساڵ و سەروتر بە ڕێژەی لە سەدا 36 ڕووبەڕووی ئەو پشکنین و ڕووتبوونەوەیە بوونەتەوە .

دۆزینەوی ئەم بەڵگە و ئامارانە کە لە ڕاپۆرتێکی کۆمیساری منداڵاندا دەرکەوتووە  منداڵانی ڕەشپێست 11 هێندە زیاترە لە هاوتەمەنە سپیپێستەکانیان کە لەلایەن پۆلیسەوە ڕادەگیرێن و لێکۆڵینەوەیان لەگەڵدا دەکرێت .

بێ متیمانەیی خەڵکی بە حکومەت و پۆلیس و دادگا بە ڕادەیەکە کە تەنها 20%ی دەنگدەران متمانەیان بە حکومەت هەیە بۆ ئەوەی بە سەرکەوتوویی ڕووبەڕووی تاوانەکان ببێتەوە و کەمبکاتەوە، لەکاتێکدا 71% متمانەیان بە حکومەت نییە. تەنها 27% متمانەیان بە دادگا و سیستەمی دادوەری هەیە بۆ کەمکردنەوەی تاوان و تەنها 31% متمانەیان بە پۆلیس هەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوە و کەمکردنەوەی تاوان.

درێژەی هەیە

زاهیر باهیر

16/04/2023

بەشی پێنج

سەرەتایەك :

ئەم وتارە وەڵامێکە بۆ ئەوانەی کە پێمان دەڵێن جێگرەوەیەکی دیکەی ئەم سیستەمە نییە و دەبێت کاری  لەسەر  بکەین، کەموکوڕییەکانی چارەسەربکەین و تەنها ڕێگایەکیش سیستەمی پەڕلەمانتارییە.  بۆ ئەمەش چەند پاساوێك دەهێنرێتەوە بە بەراورد بە ساڵانی حەفتاکانی چەرخی ڕابوردو و کە زۆربەی گرفتەکان لابەلابوونەتەوە و هەندێك پرسیش بەرەوپێشەوە چووە. نکوڵیش لەمە ناکرێت کە هەندێک لەو گرفتانە نەماون.

ئەم وتارە بە ئامار و بەڵگەی سەلمێنراوەوە ئەو ڕایانە پێچەوانە دەکاتەوە و ڕاستییەکان دەخاتە ڕوو.

 تکایە گەر نایخوێنیتەوە لایکی مەکە. گەر دەتەوێت هەندێك زانیاری بەنرخت هەبێت لەسەر ژیان لە بریتانیا لە سای گەشەکردنی زیاتری سەرمایەداریی، ڕەنگە  خوێندنەوەی ئەم وتارە سوودمەندت بکات.

……………………….

چوار: بەشی کشتوکاڵی و خودکیفابوون:

لە زۆربەی وڵاتاندا کە هێشتا دەستی سیاسەتی لیبراڵ و نیولیبراڵ و  بازاڕی ئازادی پێ نەگەیشتبوو وەکو وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوین و ئەفریقا و وڵاتانی ئەمەریکای لاتین و تەنانەت ڕوسیای پێش هەشتاکانی چەرخی ڕابوردوش لە زۆر رووەوە بە تایبەت لە پرسی دانەوێڵە و میوە و سەوزە و کەرەسەی شلە و شلەمەنیدا تا ڕادەیەك خودکیفا بوون زۆر کەمتر پێویستیان بە وڵاتانی دەرەوە دەبوو.  تەنانەت لادێکان و گوند نشینەکان لە گەلێك وڵاتدا بە عێراق و کوردستانیشەوە مەگەر هەر پێویستیان بە نەوت و چاو شەکر بوبێت و بگرە شارەکان  پابەند بوون بە لادێکانەوە نەك پێچەوانەکەی .

ساڵانی پەنجاکان و سەرەتای شەستەکان وڵاتانی وەکو میسر و ئەردەن ئەوەندە دانەوێڵەیان هەبوو هەناردەی درەوەیان دەکرد.  گەشەی بە گووڕی سەرمایەداری وگشتگیریبونەوەی لە کۆتایی حەفتاکان و سەرەتای هەشتاکاندا ئیتر وردە وردە ئەو وڵاتانەی کە بەشی خۆیانیان هەبوو لەوە ڕوتکرانەوە و بوونە وابەستە کە لە کاتێکدا بە هۆی پێشکەوتنی ئامرازەکانی بەرهەمهێنانی کشوکاڵەوە دەبوایە بەروبووم زیاتر بوایە .

هەمان دەرد بەسەر بریتانیاشدا هاتووە.  لە ساڵانی چلەکانی چەرخی ڕابووردوودا زۆربەی پێداویسیتیەکانی خۆی دەفع دەکرد هەر لە دانەوێڵە و گۆشت و بەروبومە شیرەمەنییاکانەوە تا دەگەیشتە میوە و سەوزە و هەموو شتیێکی دیکە کە لە لایەن کێڵگەوانەکانەوە دابین دەکران.  بەڵام لە کۆتایی هەفتاکانەوە بریتانیا لە ڕوی بەروبومی کشتوکاڵییەوە ڕوو لە کزی و کەمییە تا ئەو ڕادەیەیە دانەوێڵە هاوردە دەکات.  پەنیر و ماست و گۆشت و ماسی سەوزەو میوە و کەرەسەکانی دیکەی چێشتلێنانیش لە وڵاتانی دیکەوە دەهێنێت هەر لە وڵاتانی ئەورپاوە تا دەگاتە کەنەدەو ئەمەریکا و ئۆسترالیا .

هەر چەند هەفتەیەك لەمەوبەر بوو کە بریتانیا کەوتبووە قەیرانی گەورەی نەبوونی سەوزە و میوە و کەرەسەی زەڵاتە وەکو خەیار و تەماتە و بیبەر و کەرەسەکانی دیکە کە زۆربەیان لە ئیسپانیا و مەغریب و تونسەوە دەهێنرێت. ئەم گرفتە بەهۆی گۆڕانی  کەش و هەوا و بەفر و بارانەوە بوو  کە بووە بەتاڵبوونی  ڕەفەکانی شۆپە گەوەرەکان، ئەوانەشی بوونیان هەبوو  نرخەکانیان دوو قات سەر کەوتبوون.

هاتەنە دەرەوەی بریتانیاش لە یەکێتی ئەوروپا نەك هەر نرخی پاوەندی لە سەرەتادا بە ڕێژەی لە سەدا 18 شکاند و 5 ساڵ دوای ئەوەش واتە لە ساڵی 2021 دا هێشتا بەهای داشکانی پاوەند بە ڕیژەی لەسەدا 15 بوو، هەر ئاواش نرخی ئەوکەرەسە و پێداویستیانەی کە لەوێوە هاوردە دەکران بە گوێرەی شکانی بەهای پاوەند، نرخیان بەرزبوونەوە.  خودی ئەمەش جارێکی تر کارایی خۆی لەسەر گرانی و خراپبوونی ژیانی خەڵکی دانا.

درێژەی هەیە

زاهیر باهیر

12/04/2023

بۆ یادکردنەوەی بۆنەی ئاشتەوایی نێوانی لایەنە ناکۆکەکانی ئیرلەندەی باکور کە  25 ساڵ لەمەوبەر بوو ، جۆ بایدن تەشریفی گەیشتە ئیرلەندەی باکور و دواتریش دەچێتە ئیرلەندەی باشووریش.

گەشتەکەی بایدن تەنها 3 ڕۆژە بەڵام 7 ملیۆن پاوەند لەسەر باجدەران دەکەوێت .  ئەمە هەر لە بارەی سەلامەتی و پاراستنی ژیانییەوە ، جارێ هەرچی ڕێگاو شەقامی نزیک و دووری ئەوە داخراوە و بە پۆلیس گیراوە بۆ ئەمەش نەبا پۆلیسی ئیرلەندەی باکوور لە عەوێزەی نەیەن ، لە لەندەنیشەوە 300 پۆلیسی مودەڕەب نێرراون.  پاراستن و سەلامەتی بایدن ئەوەند گرنگە کە تەنانەت تەواوی مەنهۆڵەکانی ئەو شەقامانەی کە پێیدا دەروات یا نزیكن لێوەی هەمووی هەڵدرایەوە و پشکنێررا ، سەگی زیرەکی بۆنکەر تەواوی ژورەکان و حەمام و هۆڵەکان و مەتبەخ و باڕی نێو ئوتێلەکەیان پشکنی بە بۆنکردنیان و گەڕانیان بۆ مەوادی مەمنوعە و مەترسیدار .

ئەو 7 ملیۆن پاوەندە تەنها بۆ سەلامەتی و پاراستنیێتی ، ئەی کولفە هاتنی ، ، کولفەی ئەو هەزار کەسەی کە لەگەڵیدایە ، خواردنی ، مانەوەی لە ئوتێلدا ، گواستنەوە بۆ شوێنەکانی وەکە خۆی دەلێیت بینیینی خزمە دوورەکانی و سەر گۆڕی باپیرە باپیرە گەورەی .  ئەمانەش هەمووی پارەن و تێچوونن کە هەر هەمووی پارە بە فیڕۆدانە و دزییە لە ڕەنجی شانی خەڵکانی ئیشکەر و ڕەنجدەر.

بۆ بایدن باشە کە خۆی بدزێتەوە لە گەورەترین ئابڕووچونی ئەمساڵی ئیدارەکەی کە بڕێكی زۆر لە هەرە هەرە دۆکۆمێنتە سڕییەکانی پەنتاگۆن کەوتنە دەستی سۆشیال میدیا و ڕوسیا کە زانیاری زۆر زۆر هەستیاری تێدایە لەوانە بڕی ئەو تەقەمەنی و چەکانەی کە کە ئۆکرانیا ماوێتی کە بەرەو تەواو بوون دەڕوات ، ژمارەی هێزە تایبەتییەکانی بریتانیا  و ئەمەریکا و  وڵاتانی دیکەی ئەوروپا کە لە ئۆکرانیان و هاوکاری و ڕاهێنان بە سوپای ئۆکرانیا دەکەن، دۆکۆمێنتەکان باس لە پارە و هاوکاری دیکە و هەروەها لۆمەی هاوپەیمانان دەکەن .  

تا بایدن دەگەڕێتەوە تۆزێك کێشەکە سووك دەبیت و دەستدەکرێت بە لێکۆڵینەوە و لێپێچینەوە لە زیاتر لە هەزار کەسی ناوجەرگەی ئیدارەکەی کە ئەکسێسیان بۆ خوێندنەوەی دۆکۆمێنتە هەرە سڕەییەکان هەیە.

زاهیر باهیر

30/03/2023

ئەوەی ئاشکرایە  نزیکەی 160 هەزار کەیسی پەنابەر هەیە کە تا ئێستا دەستیان لێنەدراوە، بەردەوامیش ژمارەشیان زیاتر دەبن بە هۆی هاتنی خەڵکی نوێوە کە هەر پارەکە تەنها بە بەلەم زیاتر لە 45 هەزار کەس هاتوونەتە بریتانیاوە.

سیاسییەکان و میدیای فەرمی و گروپە تووندڕەوەکان و ڕایسستەکانیش هاتووهاواریان دەگاتە کەشکەلانی فەلەک  لە کردنی قسە  و ڕاگەیاندن و دروشم و نوسینی ژاری ڕایسستیانە و دژە بێیانەیی دەڕێژن تا ئەو ڕادەیەی کە لەم ماوەیەی پێشوود چەند جارێک هێڕش کرایە سەر ئەو ئوتێل و سێنتەرانەی کە پەنابەرانیان تیادا داناوە.

من دڵنیا نیم  ئەمەی کە حکومەتی بریتانی دەیکات و پرسی پەنابەر لە پەڕلەمان و لە میدیا دەوروژێنی و یاسای دژ بە پەنابەراند دەردەکات تا نەفیکردنیان بۆ ڕوانداو و وڵاتانی دیکە، چی لە پشتەوەیە ، بەڵام ئەوە دەزانم کە لابەلاکردنەوەی کێشەی پەنابەر زۆر ئاسانە و ئەوەندەی ئێستاش تێچووی دەوڵەتی تێدا سەرف ناکرێت .

میدیا و حکومەت دەڵێن ڕۆژانە پەنابەر 6 ملیۆن پاوەند دەکەوێت لەسە باجدەرانی بەریتانیا . ڕەنگە ئەمە ڕاست بێت جونکە کولفەی پۆلیس و نقڵکردنی پەنابەر و دابینکردنی جێگاو ڕێگایان و ناندان پێیان و پاراستنیان و زۆر تێچوونی دیکە ڕەنگە ئەوەندە پارەی بوێت ئەمە جگە لەوەی کە حکومەت 130 ملیۆن پاوەندی داوە بە حکومەتی ڕواندە بۆ کردنەوەی کەمپ بۆیان کاتێک کە دەیاننێرنە ئەوێ.  سەرەڕای ئەمەش حکومەت ڕێکەکەوتنی 5 ساڵەی لەگەڵ فەرەنسا کردووە بە دانی 500 ملیۆن پاوەند بە فەرەنسا تاکو لەوێش کەمێك بکرێتەو بۆ پەنا بەران.  بەڵام حەلی ئاسانتر و کردەیانەتر هەیە وەکو تەعینکردنی کارمەندی زیاتر بە کردنەوەی دەورە وکۆرسی 2 مانگی بۆیان بۆ هەڵسەنگاندنی کەیسەکانی پەنابەر لە ماوەیەکی زۆر کەمدا ئەوانەی کە خۆیان مافی پەنابەرییان پێ ڕەوا دەبینین بیاندەنێ ئیتر ئەوانیش کار دەکەن و باج دەدەن لە بری ئەوەی کە لە باجدەر بخۆن.  ئەوانەشی کە مافی پەنابەرییان ڕەتدەکرێتەو ڕێگای یاسایی دەگرنە بەر.  حەلی دووهەم لە بری ئەمە هەر پەنابەرێ دەگات  هەر لە ڕێوە ڤیزەی 6 مانگیان بدەنێ لەگەڵ پارەی سۆشیال و جێگاو ڕێگا تاکو ئەو 6 مانگە هەوڵ بدەن شتێك زمان فێر ببن و کارێك بدۆزنەوە ، گەر لەو ماوەیەدا نەیانتوانی ئەوە بکەن ئەوە لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکەن .

بەڵام کە حکومەت هیچ یەکێك لە ئەمانە ناکات جێگای پرسیارە بۆچی ڕۆژانە 6 ملیۆن پاوەند سەرف دەکەن و دەیکەنە هەرا لە میدیا و لەم ڕێگەیەوە هاوکاری  ڕایسست و گروپە توندڕەوەکان دەکەن  کە بەهێزتر بن و دژایەتی خەڵکانی بێیانە لە پەنابەر و کۆچبەر و ئەوانەشمان کە دەمێکە لێرەین بکەن؟ لە ڕاستیدا سیاسەتێکی سەیرە و مەگەر هەر خۆیان سەری لێدەربکەن و مەبەستەکەی بزانن.

زاهیر باهیر

25/03/2023

مانگرتن و خۆپیشاندان و ناڕازییەکان خۆیان دا لە  10 ڕۆژ کە ڕۆژ بە ڕۆژیش تەنانەت بە گوێرەی میدیای فەرمی ژمارەیان زیاتر و ڕک و کینەیان ئەستورتر و سووربوون لەسە داخوازییەکانیان توندتر بوونەتەوە.  بە گوێرەی میدیای فەرمی فەرەنسا خۆپیشاندەران و ناڕەزییان ژمارەیان 1.1 ملیۆن کەسن بەلام نقابە ژمارەکەی بە لە سەرو و 3 ملیۆن کەسەوە  خەمڵاندووە .

ئەمەش نیشانەی کۆڵنەدانی خەڵک و بەردەوامیدانە بە کولتوری شۆڕشگێڕانەی یاخێتی میللەتی/ میللەتانی  فەرەنسایە کە لە پێاوی مافە ڕەواکانیان ئامادەن خەبات بکەن و بەردەوامبن .

بڕیار بوو کە پاشای بریتانیا ، مەلیك چارلس زیارەتی فەرەنسا بکات بەڵام بە هۆی بارودۆخی ئێستای فەرەنساوە زیارەتەکەی هەڵوەشاندەوە ، ئەمەش نشوستییەکی دیکە بوو بۆ ماکرۆن لەپال خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکاندا .

لە دیمانەکەی ڕۆژی 4 شەمەی دا ماکرۆن هەنگاوی یەکەمی نا بۆ تێشکانی کە وتی ” پێ لەوە دەنێم کە من نەمتوانی خەڵکی بەوە قایل بکەم کە تەمەنی خانەنشینی ببێتە 64 ساڵ” ئەم دان پیانانە خۆی لە خۆیدا بێ ئاگایی ئەو دەردەخات لەو میللەتەی کە سەرۆکایەتیان دەکات ، نە دەزانێت هەژاران چۆن دەژین ، نە دەشزانیت بەرگری خەڵکی و بە گژاچونەوەی میللەتەکەی لە چ ئاستێکدایە و تەنانەت بە ئاگاش نییە لەوەی کە ئایا لە پەڕلەماندا دەنگی سەرکەوتنی یا تێپەڕبوونی پرۆژەکەی بەدەستدەهێنێت و دەبێتە یاسا یا نا.

  کابرا ئاگای لە ژیانی هەژاران نییە، ئێ ناهەقیشی نییە کەسێك سەعاتێكی 80 هەزار یۆرۆی لە دەستدابێت ئاوا بە ئاشکرا و بێ شەرمانە دیمانە بکات و قسە لەسەر ژیانی خەلکانی ئاسایی فەرەنسا بکات .  ئەوە بوو هەر بە پەلە دەستی خستە ژێر مێزەکەوە و سەعاتەکەی داکەند .  داکۆکیکەرانی دەڵێن بۆیە دایکەندووە چونکە بە مستەکۆڵە دەیدا لە مێزەکە تاکو نەشکێ و دەنگی نەیەت.

ماکرۆنی هەنگاوی دووهەم کۆتایی ماوە کە بینێت ، کە بە ڕای من دەکرێت یەکێك بێت لەم 3 هەنگاوە :  یەك: بێ شەرم و شکۆ پەشیمان ببێتەوە لە بڕیارەکەی و شکستی خۆی دەربڕێ.  دوو: سەرەك وەزیرانەکەی بکاتە بەرخی قوربانی و شانەکە لەسەری ئەودا بشکێنێت و حکومەتەکەی هەڵوەشێنێتەوە تاکو کەوڵەکەی خۆی بپارێزێت.  سێ: یا ئەوەندە کەرامەت و ڕیزلەخۆبوونی هەبێت و دەست لەکار بکێشێتەوە و بچێتە زبڵخانەی مێژوی دژ بە بەرگرییکردنی خەڵكەوە .     

زاهیر باهیر

24/03/2023

ئەوەی ئاشکرایە دەسەڵاتخوازان و دەسەڵاتداران دەسەڵاتیان بۆ بەرژەوەندی خۆیان و هاوچین و هاوتووێژەکانیان بەکاردەهێنن.  بۆ ئەمەش هەموو جۆرە تاکتیك و فێڵ و درۆیەك بەکاردەهێنن.  نێتەنیاهو-ش بە هەمان شێوە ، دوای ماوەیەکی دوورودرێژ لە حوکمڕانییەکەی و گلان لە گەندەڵی خەڵاتوەرگرتن و بزنس و بۆ نزیکانی خۆی ویسترا ببرێیە دادەگە ، بەڵام لەبەر ئەوەی کە سەرۆك وەزیران  بوو و پارێزبەندی هەبوو نەدەکرا .

نێتەنیاهو لە کۆتایی ساڵی رابووردووە کەوتە هاوپەیمان و گرێبەستی لەگەڵ توندڕەوەکان و دینیە فەناتیکەکاندا لەو بارەوە چەند ڕێکەوتنێکیان کرد کە هەردوو لایان بەند و مەرجەکانی ئەوی تریان پەسەند کرد .  یەکێك لەو بەندانە هەڵوەشاندنەوەی سیستەمی دادگا و داداگاییکردن بوو لە هەندێك بواردا هەر بۆ نموونە کە مودەعی عام نەتوانێت متمانە بداتەوە بە نێتەنیاهو تاکو خۆی هەڵبژێتەوە بۆ سەرەک وەزیران بە پاساوی ئەوەی کە ئەو چی تر شیاوی ئەو پلە و پایەیە نییە  و گەڕانەوەی ئەم بڕیارە گرنگانە بۆ دەنگی پەڕلەمان.

بە دەرکردنی بڕیارێکی ئاوا لە لایەن نێتەنیاهووەوە هەوڵدانی تاکو بکرێتە یاسا ڕووبەڕوی خۆپیشاندان و پرۆتێستێکی ئێکجار گەورەی فراوان بووەوە کە لە مانگی یەکی ئەمساڵەوە تاکو دوێنی هەر بەردەوام بوو لە ڕۆژانی پشوو هەروەها دەوامیشدا زۆر جار.

پرۆتێستەکان هەموو توێژاڵ و لایەنە کۆمەڵایەتییەکانی تەنانەت ئەکادیمی و سەرکردەکانی سوپاشی گرتەوە لەپاڵ ئەکتەر و نوسەر و ڕۆژنامەوان و تەنانات تیمی فڕینی فڕۆکەکان کە هەر دوێنێ کە نێتەنیاهوو ویستی بێت بۆ لەندەن زۆرێکایان ئامادە نەبوون کە بیگەیەنن بۆیە ئەو لە سەفەرەکەی زۆر دواکەوت و ئەمڕۆ گەیشتە لەندەن.

دانیشتوانی ئیسرائیلئ ئەو بریارەی نێتەنیاهوو بە دژایەتیکردنی سیستەمی دیمۆکراتی دەزانن و دەزانن بۆ ئەوەیە تاکو ئەو ڕوبەڕووی دادگە نەبێتەوە .  هەرەوها دەشزانن هاوپەیمانی ئەو لەگەڵ ڕاستڕە و دینییە توندڕەوەکاندا گەورترین زەربە لە نەتەوەی جوولەکە دەدات چ لە ناوخۆ و چ لە دەرەووەی ئیسرائیل.

توندڕەو و دینییەکان بەو رادەیە دژ بە فەلەستینییەکانن تەنانەت وەزیری دارایی لەم رۆژانەدا وتی : شتێك نییە بە ناوی  فەلەستینییەوە  . خودی نێتەنیاهو زۆر توندە بەرانبەر بە ئێران و دەیەوێت هێڕشی بکاتە سەر بۆ ئەمەش لە هەوڵی قایلکردنی یەکێتی ئەوروپا و بریتانیادایە و سەفەری چەند ڕؤژی پێشوی بۆ ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە و ئەمڕۆش بۆ لەندەن بەشێكی سەفەرەکەی هەر بۆ ئەو مەبەستەیە.

ڕابەری دینی جولەکەکان لە لەندەن پەیامێکی ناردە دەرەوە بۆ جولەکەکان تاکو لە هاتنی نێتەنیاهو بۆ ئێرەو پاش ئەوەی دوێنێ شەو بە دەنگی 61 بۆ 47 دەنگ پرۆژەکەی نێتەنیاهو بوو بە یاسا، کە بەشداری بکەن لە پرۆتێستی ئەمڕؤدا سەبارەت بە هاتنی نێتەنیاهو.

نتێەنیاهو بە تەواوی لە ناو ئیسرائیل و دەرەوەیشی پەراوێز کەوتووە و خۆشی نازانێت چی بکات و نازانرێت کابینەکەشی تا کەی بر دەکات بە هۆی ئەوەی کە لە مێژوی ئیسرائیل دا وەکو دەوترێت حکومەتی وا ڕاستڕەو و توندڕەو نەبووە .

زاهیر باهیر

23/03/2023

سبەینێ 24ی مانگ سیازدە مانگی ڕێکە شەڕی ناتۆ و ڕوسیا بەردەوامە و بەرەکانی جەنگ فراوانتر و توودوتیژ تر دەبێت و تا ئێستاش ئەگەر داگیرکردن نیشانەی بەهێزی و پێشەوەچونی لایەنێکی شەڕکەران بێت ئەوە ڕوسیا لە پێشەوەیە و کارەساتەکەشی  هەموو ئەوروپای  بە گشتی و بریتانیای  بە تایبەتی گرتۆتەوە کەچی لەگەڵ ئەوەشدا بریتانیا دەیەوێت بەرەیەکی دیکەی جەنگ بکاتەوە. دەیەوێت رابەرایەتی جەنگە وێرانکارییەکان لەدەست ئەمەریکا بسەنێتەوە و خۆی تەندبیرکەر و پلاندانەەری جەنگی لەمەودوا  بکات کە گوایە بە حسابی ئەمان چین هێڕش دەکاتە سەر تایوان ، کە لە کاتێککدا بەڵگەیەکی ئاوا لەبەر دەستدا نیە بۆ سەلماندندی ئەم قسەیە جگە لە هەڕەشەی چین کە تایوان بەشێكە لە چین.

لە ئێستادا بریتانیا بە ئاشکرا دەیەوێت هانی ئەمەریکا و وڵاتانی ئەوروپا بدات بۆ ئەم شەرە و هەر ئاواش میدیای بریتانیاش بە بەردەوامی ئەوە دەدەن بە گوێی دانیشتوانی بریتانیادا کە چین مەترسی گەوەرەیە لەسەر ئاشتی و ئازادیی جیهان و نێودەوڵەتی، هاوکاتیش بە ڕاستە و خۆ و ناڕاستەخۆ ئەوە دەدات بە گوێی تایواندا کە لەبەردەم هێڕشی داگیرکاریی چیندان .

ئەوەتا ئێستا هەندێك لە پەڕلەمانتارانی بەریتانیا داوای یارمەتی بۆ تایوان دەکەن ،ئەوەندەی کە بتوانرێت،  بۆ بەرگریکردن لە خۆی دژ بە هێڕشی چین .  بۆ ئەمەش شاندێک لەم پەڕلەمانتارانە لەم هەفتەیەدا لە سەردانەکەیدا بۆ تایوان چاویان بە سەرۆکی تایوان کەوت، ئەمەش لەکاتێکدایە کە پەیوەندی نێوان بەریتانیا و چین  ماوەیەكە خراپە و ئەم سەردانەش خراپتری دەکات.

بۆب ستیوارت، پەرلەمانتاری پارتی پارێزگاران [ موحافیزین ] و سەرۆکی شاندەکە،  هەر ئەمڕۆ چوارشەممە ڕایگەیاند، تایوان “لە هێڵی پێشەوەی دیموکراسیدایەو خۆی بەڕێوەدەبا  پەیامەکە ئەوەیە کە تا بتوانین هاوکاری تایوان بکەین لە بەرگریکردنەکەیدا”

لە ڕاستیدا بریتانیا پێشتریش  کەمتەرخەمی لە هاوکاری و یارمەتیدانی تایوان نەکردوە . لە ساڵی 2022  فرۆشی بەریتانیا لە ئامێرەکانی پەیوەست بە بەرگری بۆ بەرنامەی ژێردەریایی تایوان بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە.  لە نۆ مانگی یەکەمی ئەو ساڵەدا حکومەتی بەریتانیا 25 مۆڵەتی بەخشی کە کۆی گشتی 167 ملیۆن پاوەندە (206 ملیۆن دۆلار)  بەو کۆمپانیایانە کە پێکهاتەکانی پەیوەست بە ژێردەریایی و تەکنەلۆژیا هەناردە دەکەن بۆ تایوان .

  ئەم ئامارە کە سەرەتای ئەم مانگە لەلایەن ئاژانسی ڕۆیتەرزەوە بڵاوکرایەوە، زیاتر بووە لە تێکڕای هاوکاری بریتانی لە  شەش ساڵی ڕابوردوودا کە  لە ساڵی 2008دا پەسەندکرابوو، کە لە ئێستادا بە بری 3.3 ملیۆن پاوەند بەرزبووەتەوە.

14/03/2023

بە ملیۆینەها خەڵك لە هیندستان  کە دەوڵەت و ئابوری لیبراڵ و نیو-لیبراڵ شکسیئ پێهێناون و پەراوێزی خستوون ژیانیان یا  لە خێمەی ئاوادایە  یاخود ماڵێک کە لە لەوح و تەنەکە دروستکراون .

هیندستیان گەرچی لە دوای چین بە وڵاتی سێیەم دادەنرێت کە پاشکەشە بە ئەمەریکا بکات لە ڕوی ئابوورییەوە،  بەهۆی گەشەی ئابوورییەوە کە ئابووری لیبراڵ و نیو-لیبراڵ لە ئێستادا 400 ملیۆن کەسی داهاتی ڕۆژێکیان تەنها دۆلارێکە .  ئەمە جگە لە نەبوونی ئاوی پاك و کارەبا و غاز.

بریتانیا لە ساڵی 2010 دا هاوکاری 421 ملیۆن پاوەندی بە دەوڵەتی ئەوێ کردووە لە نێوانی ساڵانی 2016 و 2021 بریتانیا پاش گۆڕینی سیاسەتی خۆی لە هاوکاری دەوڵەتەوە بۆ سەرمایەگوزاریی لە مارکێت و بزنسسدا لەوێ هەم بۆ قازانجی بێ گومان چینی ساماندارانی  ئەوێ و هی بریتانیا 2.7 ملیار پاوەندی لەوێ سەرف کردووە .

هاوکاری بریتانیا بۆ هیندستان گوایە بۆ سەقامگیرکردنی دیمۆکراسی و مافی مرۆڤ و ئازادیی قسەکردن و ڕادەربڕینە ، بەڵام ئەوەی ڕاستیە بریتانیا ئەو 3 مافەی بەلاوە گرنگ نییە، باشترین بەڵگەش ئەوەیە کە دەوڵەتی هیندستان ساڵ بە ساڵ و جار بە جار دوای هەڵبژاردن لەو سێ ڕووەوە خراپتر بووە.

جیهان نۆرمان

07/03/2023

شارستانیەتی سەرمایەداری مۆدێرن بەرهەمی چەند سەدەیەکی دوورو درێژی مێژووی تێکدانی دڕندانەی کۆمەلە سروشتی و پێکهاتە کۆمەلایەتیەکانی رابووردووە. بەرهەمی مێژووی کوشتن و سزادان و کۆیلەکردنی ملوێنەها مرۆڤە بۆ پێکهێنانی ئەو چینە چەوساوەیەی کە بریتیە لە ئێمەی پرۆلێتاریای ئەمرۆی دونیا.

سەرمایەداریی بەرهەمی سروشتی «پێشکەوتن» نییە، بەڵکو بەرهەمێکی رەسەن و ڕاستەوخۆی زوڵم و تێرۆرو تێکدانی پێکەوەژیانی ئازادی مرۆڤەکانە.

درۆیە کە دەڵێن کرێکاران ناتوانن، نازانن ئەرکی بەرێوەبردنی دونیا بگرنە ئەستۆ! ئەوە کرێکارانن کە هەمیشە، لە ڕابووردودا و لە ئەمرۆدا، ئەرکی بەڕێوەبردنی دونیایان لە ئەستۆگرتووە. ئەوە سەرمایەداران نین کە باری بەڕێوربردنی کۆمەڵیان لە ئەستۆیە، بەڵکو بە پێچەوانەوە، ئەوان تەنها بێکەڵك و هیچ نەکەرن، ئەوان مشەخۆرن، سامان خۆرو خوێنمژی دەستەلاتداران!!

هێزی سەرەکی خەباتەکانی ڕێگای ئازادی، خۆبەختکەرانی سەرەکی رێگای پێکهێنانی کۆمەڵگەی کۆمەکی مرۆڤایەتی هەر کرێکارانن، هەر چەوساوەکانن. مێژوویی قوربانیدان و خەباتەکانی چەوساوەکان لە پەرتووکە زەبەلاحەکانی خوێندگا و زانگۆکاندا نە نوسراوە، بەڵکو زۆر باش تۆمار بووە لە شانەکانی لاشە و خوێن و دەروونی هەموو چەوساوەیەکدا!

ناوەرۆکی پرۆگرامی خواستی ئازادی و ژیان و ژینگەدۆستی چەوساوەکان لە دڵ و هەستی هەموو تاکێکی چەوساوەدایە. زمانی نوسین تەنها بە شێوەیەکی ڕوکەش دەتوانێ ئەو خواستانە،ئەو ئومێدو ئارەزووانە بخاتە ڕوو.

کۆمەڵگەی سەرمایەداریی، کۆمەڵگەی زاڵبوونی بەهای ئالوگۆڕە (بتپەرستی پارە) بە سەر ژیانی زیندووی مرۆڤی چەوساوەدا کە بەرهەم هێنەری هەموو بەهاکانە. زمانی ئیدیۆلۆژی، زمانی سیاسی هەمان پێگەی پێدراوە کە بەهای ئالوگۆر هەیەتی، واتە پێکەی پیرۆزی پارە پەرستن!

بۆ تێگەشتن لە ناوەرۆکی پێداویست و ئاستی هەموو خەباتێکی چەوساوەکان، گرنگە لە زمانی ئیدیۆلۆژییەوە، لە زمانی سیاسەتەوە نەروانینە ژیان و دیاردەکانی کۆمەڵ،بەڵکو لە ویست و خواستی چەوساوەکانەوە، وەک ئەوەی کە ماهیەتی پێداویستی بە مرۆڤ بوونیان داوای دەکات، نەک بەو شتانەی کە دەیلێن و لە سەریان دەوترێ بە زمانی ناتەواوی کۆمەڵگەی کۆیلەیەتی، بە زمانی وشکی داپچڕاو لە سۆزو هیواو هەستەکان، یاخود وەک چۆن، وە بەچ زاراوەیەکی سیاسی خواستەکانیان دەستنیشان دەکەن. پێداویستی بوونی بە کۆیلەکراوی هەموو تاکێکی چەوساوە لە خواستی ئازادی و ئاسایش و ئاسودەیی و پێکەوەژیانی کۆمەلیدا کۆ دەبێتەوە. ئەوەش ڕاستی پرۆگرامی کۆمەڵگەی داهاتووی مرۆڤایەتیە.

ئەو بوونە شتێکی خەیاڵیی و وەهم نییە، بە پێچەوانەوە، گەر بزووتنەوەیەک، گەر خەباتێکی ڕاستەقینە هەبێت دژ بە دەولەت، دژ بە سەرمایە، تەنها خەباتی ڕۆژانەی بەردەوامی چەوساوەکان خۆیانە.

پێمان دەڵێن چەوساوەکان، پرۆلیتێرەکان نازانن، ناتوانن ڕێکخستن پێکبهێنن، ناتوانن و نازانن شوارو سوپاکانی خەبات رێکبخەن و بەرێوەببەن! کە گوایە، بە وتەی سیاسەتبازەکانی سۆشیال دیمۆکراتو لینینیەکان، چەوساوەکان تەنها خەباتی «ئابووریی» دەتوانن بکەن، لە کاتێکدا کە مێژوو چەندجار ئەو ڕاستییەی بە خوێن و قوربانی چەوساوە شۆڕشگێرەکان نوسیووە، کە هەر ئەوان بوون، هەر خودی کۆیلەکان بوون کە هێزی پەلاماردانەکانیان دژ بە دەولەت و دەستەلاتداران رێکخستووە، وەک لە بزووتنەوەی کۆیلەکانی سەردەمی ڕۆمای کۆن (سپارتاکوستەکان)، شۆڕشی زەنج، بزووتنەوەی یاخیبووانی هەموو چەوساوەکانی دونیا، لە ئەمەریکاوە، تا چین، بە شۆڕشی کۆمۆنەکانی فەرەنسا و بە خەباتەکانی چەوساوەکانی ڕوسیای ئەلمانیاو ئەوروپای سەرەتای سەدەی ڕابووردو و بە خەباتەکانی کرێکارانی بەریتانیا، بە راپەرینەکانی دژی دونیای سەرمایەداری, لە ئۆکرانیا، لە ئیسپانیا، لە ئێران، لە عێراق، لە یۆنان، لە زۆر جێگای تری دونیا، چ لە ڕابووردو، چ لە ئەمڕۆدا، بناغە، هێزی بازووو، هێزی دەروونی و زهنی بزووتنەوە شۆڕشخوازەکانی مێژووی خەباتی چینایەتی هەر چەوساوەکانن، هەر یاخیبووانی دژ بە دەوڵەت و دژ بە کۆمەلگەی چینایەتین.

ئاوات و پێداویستەکانی بزووتنەوەو خەباتەکانی چەوساوەکان، لە ڕابووردو، وە لە ئێستادا هەر یەکێکە، ئەویش دەربازبوونە لە هەموو زوڵمێک، لە هەموو سوکایەتی و ترس و ستەمێک، دەربازبوونە لە چەوسانەوەو تێکدانی ژیانی کۆمەکیی ئازاد!