زاهیر باهیر

11/08/2016

جاران نوقمی گۆمی مه‌نگ و جار جاره‌ش گۆمی خوڕی ئایدۆلۆژیا بووم، سه‌رگه‌رمی وتنه‌وه‌ی ده‌قی کتێبه‌کان و جێبه‌جێکردنی کوێرانه‌یان به‌سه‌ر واقیعدا، بووم ، مێشکم داخراو، ئاوه‌زم کڵۆمکراو لاشه‌م به‌دیلگیراو ته‌مه‌نی گه‌نجێتیم به‌بابراو وزه‌ی سه‌رده‌می لاوێتیم به‌فیڕۆدراو … دونیام له‌ نێوانی چاك و خراپ ..ڕه‌ش و سپی .. موعاره‌زه‌ و حکومه‌ت ، یا له‌گه‌ڵ من، یا ‌ دژ به‌ من، ده‌بینی … جاران ئایدۆلۆجیه‌ت حه‌ڵاڵ و هه‌موو شتێکی دیکه‌ حه‌رام بوو، حیزبایه‌تی و چالاکی ناوحیزبیانه‌ هه‌موو شتێکبوو، به‌ده‌ر له‌ حیزبایه‌تی ، له‌ ده‌ر له‌ حیزبچێتی مانایه‌کی نه‌بوو ، له‌ باشترین حاڵه‌تدا بێده‌ربه‌ستی و به‌ته‌نگه‌وه‌ نه‌هاتن و خۆپه‌رستی بوو….جاران ڕقم له‌ کێ نه‌ده‌بووه‌وه‌ … له‌وه‌ی که‌ هاوفکرم نه‌بوو … له‌وه‌ی که‌ به‌ من و فکرم ڕازی نه‌ده‌بوو .. له‌وه‌ی که‌ له‌گه‌ڵما یه‌کینه‌ده‌گرته‌وه‌ ، سه‌رجه‌می دونیا لای من به‌ش به‌ش کراو بوو … ده‌زانی بۆچی ؟ چونکه‌ ڕاستیییه‌کان هه‌ر لای من بوو!! دونیای کارکردن ، دونیای خێزانی ، دونیای خزمایه‌تی ، دونیای براده‌رێتی و دۆستایه‌تی ،دونیای دراوسێتی ، دونیای هه‌موو دونیاکان لای من له‌ت له‌ت بوون ، ئه‌و له‌ته‌ی له‌گه‌ڵ من بوون…به‌ هیمه‌ت و ڕاست بوون ، ئه‌و‌ له‌ته‌شی له‌گه‌ڵ من نه‌بوون بێ بایاخ و پووچ بوون…..

ئای دونیای ڕه‌شی جاران له‌ چاوی ئێستای مندا ، ئای دونیای کێشمان کێش و ژاوه‌ ژاوی جاران له‌ وزه‌ی له‌ بن نه‌هاتوی ئەو کاته‌ی مندا …..چاوم ..هزرم ..وزه‌م هه‌مووی بۆ تۆ دانا…که‌چی نه‌ك هه‌ر نه‌گه‌یشتم به‌وه‌ی که‌ باوه‌ڕم پێی هێنابوو به‌ڵکو کارم له‌سه‌ر پته‌وکردنی ئه‌وه‌ش ده‌کرد ، که‌ وجودی هه‌بوو .

ئه‌ها چ عه‌شامگه‌لێ بووین… چ مه‌خلوقێکی پێڕه‌وی کتێب و ئایدۆلۆجی و سه‌رکرده‌ و ڕابه‌ر بووین…ئای چ ئازارکێشێ… چ نه‌گه‌به‌تێ… چ ده‌روێشێ بووین….چه‌ند خوێنگه‌رم و چه‌ند‌ ڕۆحسوك و چه‌ند وابه‌سته‌ به‌ کتێب و قسه‌ی ڕابه‌ر و خودی سه‌رکرده‌ و قائید بووین .

ته‌مه‌نی ڕابوردوو .. وزه‌ی لاوێتی له‌بن نه‌هاتوو …غیره‌تی شێتانه‌ی تاودان و فووتێکردوو … هه‌رگیز کۆتایی نه‌بوو.. بۆ هاندان…بۆ خولقانی دونیایه‌کی پڕ له‌ مونافه‌سه… به‌ڵی مونافه‌سه‌ له‌سه‌ر خوێندنه‌وه … له‌سه‌ر بردنه‌وه‌ …له‌سه‌ر خۆبردنه‌ پێشه‌وه‌…له‌سه‌ر زۆری تر …. ئای که‌ دونیایه‌کی سه‌یر بوو… ئای که‌ دونیایه‌کی پڕ له‌ ئاڵۆزی و نائارامی بوو ….نائارامی ده‌روونی …نائارامی حیزبی … نائارامی کۆمه‌ڵی و نائارامی تێکۆشان و خه‌بات ….

به‌ڵام ئێستا…دونیایه‌کی تره‌…شته‌کان له‌به‌رچاوم ڕوناكتره‌..منیش زۆر کامڵترم …ئالوده‌ی هزرێکی ترم…مه‌خابن چۆن له‌ لاوێتییمدا پێی نه‌گه‌یشتم …ئای گه‌وجه‌!!…ئه‌و‌ سه‌رده‌مه!‌ ..ئه‌و کۆمه‌ڵه‌ که‌ی سه‌رده‌می ..که‌ی کۆمه‌ڵی گه‌یشتن به‌و هزره‌ بوو …هێی نه‌فام‌؟ کۆمه‌ڵ و سه‌رده‌می له‌ قاڵبدان بوو.. له‌ قاڵبی ئایدۆلۆجی … له‌ قاڵبی حیزبایه‌تی ….له‌ قاڵبی نامرۆڤایه‌تی….

نا نا… به‌ دوای چووا مه‌چۆ…ئێستاش هه‌ر باشه‌ له‌م قۆناخه‌شدا …له‌م دواته‌مه‌نه‌ی ژیانیشدا …سه‌ری داوه‌کانت بۆ درکه‌وتبێت…ڕاستی درۆکانی سه‌رجه‌می گه‌نجێتیت …تاووتوێ کردبێت….خۆت له‌ کێوی هه‌ڵدێر و ته‌ماح و هه‌ژموونی پاره‌ و پله‌ و موڵکییه‌ت، قورتار کردبێت …باوه‌شی گه‌رمت به‌ ” ئه‌نارکیزم”دا ، کردبێت ..

ئای سه‌رده‌می گه‌نجێتی ، سه‌رده‌می ده‌سته‌مۆیی ئایدۆلۆجی … ئه‌ی سه‌رده‌می نه‌زانی و سه‌رلێشێواویی … چ سه‌رده‌مێکی خراپبووی …یا ڕاستتر ..ئێمه‌ چۆنمان له‌ خۆگرتبوی …چه‌ند به‌ گران …چه‌ند به‌ تاسوق و به‌ ئومێده‌وه‌ باوه‌شمان پیادا کردبووی !! بابڕوا ئه‌و سه‌رده‌مه‌ .. ئێستا بۆم ده‌ر‌ده‌که‌وێت ، که‌ چ زه‌لکاوێك بوو ، سه‌رده‌می چه‌پ و بزوتنه‌وه‌ی چه‌پێتی دیار بوو له‌سه‌ر بڵقی ئاو دروستبووبوو ..له‌سه‌ر تڕه‌ که‌ڵه‌کێی ئایدۆلۆجی سه‌ری گرتبوو … ئه‌گه‌ر وانییه‌ ..بۆچی که‌سه‌کانی ناو بزوتنه‌وه‌ی چه‌پی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ که‌ من خه‌ڵکانێکی زۆریم تیادا ده‌ناسین …هه‌نگاوێك ته‌نها هه‌نگاوێك، نه‌چوونه‌ پێشه‌وه‌ …له‌ ڕاستیدا زۆر بۆ دواوه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ …بۆ لاینگریی یه‌کێتی و پارتی ….بۆ ئیسلامی بۆ ” گۆڕانخوازیی ” بۆ نه‌ته‌وه‌چێتی ، بۆ پاره‌ و سه‌مایه‌داری ..بۆ موڵکییه‌ت و خاوه‌داریی … له‌ هه‌ر هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ من ده‌مناسین ته‌نها و ته‌نها 3 که‌س ، 3 که‌س نه‌گوڕان و تاڕاده‌یه‌کیش هه‌نگاوی به‌ره‌و پێشه‌وه‌یان ناوه‌ … به‌داخه‌وه‌م ..زۆر به‌داخه‌وه‌م ..بۆ ئه‌و هاوڕێیانه‌مان که‌ گیانیان به‌ختکرد … بۆ ئه‌و هاوڕێیانه‌ی که‌ تافی لاوێتیان له‌‌ عه‌زابی به‌ندیخانه‌کانی حکومه‌تی به‌عسدا ، سه‌رفکرد….. ئێستا چۆن له‌ ڕومان بێت ڕوبه‌ڕووی خێزانیان… یا ئه‌مانه‌ی دیکه‌یان که‌ ماون ببینه‌وه‌ … ئای که‌ سه‌خته‌ … ئای که‌ شه‌رمه‌زارییه‌ …ئای که‌ بێ مۆراڵییه‌… به‌تایبه‌ت که‌ له‌ کاتێکدا ئاوڕێك له‌ خۆیان و خێزانیان ناده‌ینه‌وه‌ .

زاهیر باهیر

09/08/2022

شەڕەکە و وشکە ساڵی گەورەترین گرفتیان بۆ  دانیشتوانی ئەوروپا بە گشتی و بریتانیا بە تایبەتی دروستکردووە .  هیوادارم لێرەدا بوەستێت و پەتایەکی کۆرۆنائاساشی نەیەت بەسەردا.

بریتانیا دووەم وڵاتی دەوڵەمەندی ئەوروپا و شەشەم وڵاتی دەوڵەمەندی دونیایە.  بە بەراورد بە ئەو سەرەوەت سامان ئەو هەموو سەرمایەدارە هەڵتۆقیوو و ئەو پاشخانە مێژوییەی کە پڕە لە دزی و تاڵانی  و ڕاوو ڕوتی وڵاتانی دیکە و مێژوییەکی پڕ لە شەرمەزاری لە شەڕ و داگیرکردنی وڵاتانا، کەچی نەیتوانیوە خۆی لە پاشکۆیی نەوت و وزە و نەگبەتی وشکەساڵی دەربکات، کە لە ڕاستیدا ئەمانە پارەی دوو سێ شەڕێکی تێنەدەجوو.

لە کاتێکدا کە پێشبینی ئەوە دەکرێت کە مانگی ئۆکتۆبەر هەڵئاوسانی پارە بە ڕێژەی لە سەدا 13 بەرزدەبێتەوە و قائیمەی ساڵێکی غازی ماڵێکی ئاسایی دەگاتە 3،630 پاوەند و لە مانگی یەکی ساڵی نوێدا گوایە دەچێتە 4 هەزار. 

گرفتێکی دیکە لە پێش بریاتانیایە کە دەبێتەو هۆی سەرخستنی پارەی وزە [ غاز و کارەبا] بە بڕێکی زیاتر بە هۆی وابەستەیی بە ولاتی نەرویجەوە لە وزەدا کە لە ڕێگای بەستنەوەی بۆرییەوەی لە Kvilldal لە نەرویج و Blyth لە بریتانیاوەیە  کە 730 کیلۆمەترە لە گەیاندنی وزەکەدا.

وشکە ساڵی لە نەرویجدا گەیشتۆتە ئەو ئاستەی کە داوا لە دانیشتوانی ئۆسلۆی پایتەختی وڵاتەکە کراوە، لەکاتی شوشتنی ددانەکانیاندا و دووشکردندا دوشێکی کورتتر بکەن  و هەر زووش بەلوعەکان بگرنەوە.

ئەم وشکەساڵییەی نەرویچ دەبیتە هۆی لێبرانی ئەو بڕە وزە، کارەبایەی کە لە نەرویجەوە دەگاتە بریتانیا، چونکە ئاستی ئاو لە باشووری نەرویج  زۆر کەمبووەتەوە و ئەمەش بووەتە هۆی کەمکردنەوەی بەکارهێنانی لە ناوخۆدا، خودی ئەمەش کارایی لەسەر وڵاتانی دیکەی وەکو ئەڵمانیا و هۆڵندە و بریتانیا دادەنێت .

لەم وڵاتانەدا، بەکاربەرانی بریتانی لە وزە لەم زستانەدا ڕووبەڕووی پارەی زیاتر و ئەگەری کەمیی وزە دەبنەوە، دوای ئەوەی نەرویج هەڕەشەی  ناردنی  بەشی هەناردکردنی کارەبای لە بریتانیا کرد.  بەریتانیا وزەی کارەبای ئاوی لە نەرویجەوە وەردەگرێت لە ڕێگەی کێبڵی پەیوەندی ژێر دەریاوە کە لە ژێر دەریای باکووروە دەڕوا دەگاتە بریتانیا.

وەزیری نەوت و وزەی نەرویچ ، Terje Aasland ، تێرجە ئاسلاند، دوێنی،  دووشەممە بە پەرلەمانی نەرویجی راگەیاند: ” وەزیفەی پڕکردنەوەی بەنداوەکان پێش بەرهەمهێنانی کارەبا دەکەوێت  کاتێك کە ئاستی پڕییان  لە خوار تێکڕای پڕی ساڵانی پێشووترەوەیە”.  ئاسلاند ئاماژەی بەوەشکردووە، ” بەرهەمهێنانی کارەبا لە باشووری نەرویج بە بەراورد بە ساڵی رابردوو بەڕێژەی 18% دابەزیوە و هەفتەی رابردووش بەرهەمهێنانی کارەبا لە باشووری رۆژئاوای نەرویج کەمترین ئاستی بووە لە ئەمساڵدا کە لە ئێستادا بینراوە”.

وتی: “ئەمە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی کارەبا کە مێژووییە.  دۆخێکە کە بۆ یەکەمجار چەندین ساڵە نەبینراوە، ناتوانین بە تەواوی ماوەیەك  لە بەهاری ئایندەدا دابەشکردنی کارەبا [ کارەبا بە نۆبە یاخود چەند سەعات چەند سەعاتێك ]  ڕەت بکەینەوە. بەڵام دەسەڵاتە پرۆفێشنەڵەکەمان  جەخت لەوە دەکەنەوە کە ئەگەری ئەمە کەمە”.

ئاسلاند وتی زەحەمەتە کێشەی دابەشکردنی کارەبا ئەم زستانە یەخەی دانیشتوانی نەرویج بگرێت ، بەڵام ئەگەری زۆر هەیە کە پچڕانی کارەبا لە مانگی نیسان یان ئایاری داهاتوودا ڕووبدات، ئەمەش بە پلەی یەکەم بۆ بزنس  نەک بەکاربەرانی ماڵان.

زاهیر باهیر

05/08/2022

دەلێم هۆکارەکانی ئارەزوویان بۆ جەنگ نەك هۆکارەکانی بەرژەوندییان. من نازانم ئایا لە گەمژەیی ئەم دوو وڵاتەیە کە هیچ وانەیەك وەرناگرن لە شەڕی دۆڕاویان لەگەڵ ڕوسیادا، یا لە غەڕایی و نێرەکەریی و کەڵەگاییانە ، یاخود گرنگ نییە شەڕ دەبێت با ببێت و چی دەبێت با ببێت کوێ وێران دەکرێت و کێ دەکوژرێت با  ببێت ، واتە لە بەتەنگ نەهاتنەوە و بێ دەربەستییەوەیە.

من باوەڕم وایە کە چین شەڕی سەربازی ناکات و تایوان بە شەڕ ناچار ناکات و خۆشی دەزانێت کە تایوانی لە دەستچووە و نابێتەوە بە بەشێك لە چین ، بەڵام ئەویش حەزی بە گێچەڵ و فشار خستنە سەر تایوان  وئەمریکایە.

دوێنێ درەنگێ وتارێکی ئابوریناسێکی بریتانیم خوێندەوە کە لەسەر چوونی نانسی پیلۆسی نوسیبووی.   من لێڕەدا دوو بڕگە لە وتارەکەی وەردەگێڕم، کە دەڵێت:

” بەڵام مەترسی زێدەڕەوی چین هەیە بە هۆی پشتبەستنی تایوان بە سووتەمەنی هاوردەکراوە، چین ئەوە بقۆزێتەوە بە سەپاندنی گەمارۆ بەسەر دوورگەکەدا.  وەك مارک ویلیامز، سەرۆکی شیکەرەوە و توێژەرەوە  ئاسیا لە  ئابووریییەکانی  سەرمایە، ئاماژەی پێدەکات، کە ئەم ئابلوقەدانە  بەم زووانە پیشەسازی تایوان پەكدەخات و دەبێتە هۆی  لێکترازانی ئابووریی گەورەی جیهانی .  سەرەنجامیش لەبەر ئەو شمەك و  ماتریاڵ و موڵکە ناوکۆییەکانی لە نێوانیاندا هەیە و لە لایەن تایوانەوە بەرهەمدەهێنرێت  کە لە هەموو شتێکدا بەکاردەهێنرێت لە مۆبایلەوە تا ئۆتۆمبێل و لە ئێستاوە کەمیان کردووە.   سنووردارکردنی هەناردەکردنی چیپس[ چیپەکان ] دەبێتە هۆی بەربەست و ڕێگرتن لە چارەسەری  بەرزبوونەوەی هەڵاوسان و لاوازبوونی گەشەی ئابووری.  ئەمەش بە ناچاری فشار لەسەر ئەمریکاش دروست دەبێت نەک تەنها بۆ سەپاندنی سزای ئابووری و هەڵپەساردنی  سەروەت و سامان بەڵکو دەستوەردانی سەربازیش بکات.“

زاهیر باهیر

03/08/2022

لە سەرەتای شەڕی ئۆکرانیا و ڕوسیا زۆرمان لەدەسەڵاتدارانی ئەمریکا و بریتانیا و هەندێك ولاتی دیکە دەبیست بە پاساوی بەردەومیدان بە جەنەگەکە و تێشکانی ڕوسییا ئەوە کە : “گەر ڕوسیا لەمەدا بۆی بچێتە سەر ئەوە دواتر ولاتە بچوکە کۆنەکانی سەر بە بلۆکی کۆنی ڕوسسی-شی بە دوادا دێت ، هەر وەها ئەمە هانی چین-یش دەدات کە هێڕش بکاتە سەر تایوان”

ئێستا کە ئەمان بۆیان دەرکەوتووە کە چین هێڕش ناکاتە سەر تایوان ،  بە دڵنیاییەوە چینییەکان هێڕش ناکەنە سەر چیینییەکان ، دەیانەوێت هەرچۆن هەیە دنەی چین بدەن کە هێڕش بکاتە سەر تایوان ، وەکو ئەوەی ئەمان ئەم جەنگەیان باش بردەوە و لەمەدا زۆریان هەڵتڕان ، ئیمجا نۆبەی شەڕی چین و تایوانە، یاخود جەنگێکی دیکەیە .

بێ گومان چوونی نانسی پیلۆس ، قسەکەری فەرمی ئەنجوومەنی نوێنەررانی ئەمەریکا، نە بۆ هاوپشتی ڕژێمی تایوانە و نە دڵڕاگرتنی دەوڵەتی چین-یشە لەم وەختە ناسکەدا، بەڵکو توندەکردنەوەی گرژییەکانی نێوانی تایوان و چین و خۆشیان کە  بە تەرەفگیری و ” دیمۆکراسی” دەزانن.

ئەم ڕەفتارەی ئەمریکا و ئێستاش کە بریتانیا دەیەوێت وەفد لە مانگی نۆڤەمەبەردا بنێرێت بۆ تایوان شتێك نییە تەنها خۆشکردنی ئاگری دووبەرەکی و نانەوەی شەڕ نەبێت.

بێ گومان تایوان مافی خۆیەتی لە قەبوڵکردن و پێشوازیکردنی  هەر میوانێك و دۆستێکیان هەر ئاواش ئەمەریکاش مافی خۆیەتی لە زیارەتی هەر وڵاتێک و هاوکاریکردنی .  بەڵام گرفتەکە لێرەدا ئەوەیە کە ئەمەریکا وەکو وڵاتی باڵادەستی جیهانی بە حساب دیمۆکراسی و هەر بە حساب پاریزەری مافی مرۆڤ و لەباربردنی زەمینەی نائارامیی و کرژی و جەنگ ، لە ئێستادا نە دەبوایە بەو کارە هەڵسایە ، ئەگەر ئەمە بۆ دروستکردنی جەنگ یاخود جۆرێك لە جەنگ نییە؟!!!

چین ئەمەی پێ قەبووڵناکرێت بۆیە هەرەشەی جددی دەکات لەو بارەیەوە. هەر لە ئێستاشەوە لە دەربڕینی ڕەتدانەوەیدا  هەندێك ڕێکاری بەکارهێناوە.  هاوکاتیش سەفیری چینی لە بریتانیا ئینزاری بەریتانیای کرد کە ” دوورکەونەوەی لەوەی کە ئەمەریکا دەیکات” ، وتیشی :  “ئەوەی یاری بە ئاگر بکات خۆی دەسوتێ”

زاهیر باهیر

26/07/2022

دوای ئەوەی ڕوسیا بە بیانوی بەسەرکردنەوە و پشکنین و چاککردنی بۆرییەکانی غاز ، بۆ ماوەی 10 ڕۆژ تاکو 21ی مانگ هەناردەی غازی لە ڕێگای بۆرییەکانی  نۆرد ستریم یەکەوە بوەستێنێت.

هەر ئەو کاتە دەوڵەتە ئەوروپییەکان کەوتنە دڵەڕاوکێ تا ئەو ڕادەیەی هەندێكیان وایان پێشبینی دەەکرد کە ڕوسیا هەرناردەی غاز بۆیان ڕادەگرێت.

بڕیاری نوێی ڕوسیا کەمکردنەوەی  هەناردەی غازە لە ڕۆی 4 شەمەوە، 27ی مانگ، بە بیانوی بوونی گرفتی تەکنکی لە جیهاز و پەمپەکانی غازی کۆمپانیای غاز پرومەوە، کە کۆمپانیایەکی دەوڵەتییە. بەڵام زۆرێك لە سەرانی ولاتانی ئەوروپا باوەڕ بەمە ناکەن و وای دەبینین کە هەنگاوی ئایندە ڕاگرتنی هەناردەی غازە لە لایەن روسیاوە.

ئێستا کۆمیسۆنی یەکێتی ئەورپا بڕیارێکی دەرکردووە،  داوا دەکات کە ولاتانی ئەوروپا لە سەدا 15 غاز کە سەرفی دەکەن خەزن بکەن .

 ئەڵمانیا بە حوکمی ئەوەی کە وابەستەی گەورەی ڕوسیایە لە غازدا ئەم بڕیارەی کۆمیسۆنی ئەوروپا بە دژایەتیکردنی ئەڵمانیای دەزانێت .  فەرەنسا و ئیتالیا و دانیمارک و پۆڵۆنیا و هۆڵەندە ویۆنان دژ بەم بڕیارە وەستاونەتەوە بە بڕیارێکی تاکڕەواونەی دەزانن و داوا دەکەن کە لە پەڕلەمانی یەکێتی ئەوروپادا لێدوانی لەسەر بکرێت .  هەرچیش ئیسپانیا و پورتوغالە زۆر بە جددی دژی بڕیارەکەن و یەکێتی ئەوروپا بەوە تاوانبار دەکەن کە بارودۆخی ئیسپانیا و پورتوغال نازانن.

بی گومان دانی بڕیار هەر زۆر ئاسانە بەڵام جێ بەجێکردنی زۆر گرانە .  دەوڵەتانی ئەوروپا دەکرێت ئەو بریارە پەسەند بکەن بەڵام بۆ جێ بەجێکردنی  ڕێگایەك ئەوەیە کە بتوانن هاووڵاتیانیان بەوە قایل بکەن کە دەست بە غازەوە بگرن ، کە ئەمەش هەر زۆر گرانە کە لە کاتێکدا ئەوروپا پێ دەنێتە وەرزی سەختی زستانەوە. 

ئئەگەر هاووڵاتیانیش ئەوەیان قەبوڵ کرد ئەی کارگە و کارخانە و ئۆفیس و شوێنانی دیکەی خزمەتگوزاری و بەرهەمهێنان و قەسابخانەکان چۆن دەتوانن دەست بە سەرفکردنی غازەوە بگرن .  ڕەنگە بتوانن بەڵام ئەمەش لەسەر حسابی گەشەی ئابووریی دەبێت ، کە ئەمەش ڕویدا دووبارە ڕێژەی بەتاڵە لە زیادبووندا دەبێت و داهاتی وڵات دادەبەزێت و گرفتی دیکە بە دوای خۆیدا دەهێنیت  تا دەگاتە ڕادەی دروستبوونی ” ئاژاوە”.

ڕیگایەکی دیکەش هەیە ئەویش گەڕانەوە بۆ بەکارهێنانی خەڵوز وەکو جێگرەوی غاز بەڵام ئەمەش قەبوڵنەکراوە لەبەر ژینگە و تێكچوونی ژینگە لەپاڵ وێرانکردنی ژیانیشا. 

دەوڵەتانی ئەوروپا دارێکیان بە دەستەوەیە تەنانەت ناوەڕاستەکەشی گواوییە .  شەڕێکی بێ پاسا و و وێرانکارییان دروستکرد کە گەر فریای خۆمان نەکەوین دەبینە سووتەمەنی سەرەکی جەنگەکە .

زاهیر باهیر

21/07/2022

ئەوانەی کە وا دەزانن کوشتارەکەی دوێنی گوندی پەرخێ لە قازانجی کوردە بە گشتی و پەکەکە بە تایبەتی هەڵەن. جێگای داخە کە دەستی ڕژێمی فاشی تورکیا گەیشتە گەشتیاری عەرەبیش. ئەم ڕووداوەی دوێنێ لەسەری کوردی باشوور بە گشتی و پەکەکە بەتایبەتی دەشکێتەوە.

بە داخەوە زیرەکی و وریایی ئەردۆگان و نا مرۆڤایەتی ئەوەی کە پێی دەڵێن کۆمۆنێتی نێودەوڵەتی هەمیشە پاساویان بۆ هێڕشەکانی دەوڵەتی تورکیا هەیە ، ئەمەش دەکەنە بیانویەکی باش تاکو حکومەتی هەرێم و عێراق هەڵوێستی خراپتریان لەسەر پەکەکە هەبێت و نزیکیشیا دەکاتەوە لە دانانی پلانی هاوبەش لە گرتنەبەریی هەموو ڕێکارییەك لە تەنگەتاوکردنی زیاتری پەکەکە کە ڕەنگە بگاتە ڕادەی شەڕیش لەگەڵیاندا.

ئەوەی کە لە ئێستادا دەتوانرێت بکرێت نیشاندانی ڕووی ڕاستی فاشیانەی دەوڵەتی تورکییە بە جەماوەری عێراقی و ئەوروپییەکان و دەرەوەی ئەوانیش بە نواندنی چالاکی هاوبەشی عێراقییەکان لە هەر شوێنێک هەن هەروەها کردنی پلانی هاوبەش بۆ داهاتوو بەتایبەت بۆیکۆتی شمەك و کاڵای تورکی و کۆمپانیا تورکییەکانی دەرەوەی وڵاتی تورکیاش، بۆیکۆتکردنی گەشت و سەردانی تورکیا.

ئیتر دەبێت ئەوەمان بۆ سەلما بێت کە جەنگی ئابووریی تاکە جەنگێکە کە دتوانێت گەورەترین وڵاتی دونیا بە چۆکدا بهێنێت.

زاهیر باهیر

16/07/2022

لە نێوانی ساڵانی 1945 و 1975 کۆمەڵی بریتانی وەکو ئێستا نەبوو، دەبوایە منداڵبوون و جنسکردن یاسایانە بوایە واتە بە میردکردن بوایە نەك لە دەرەوەی شوو و خیزاندروستکردن .

لە نێوانی ئەو ساڵانەدا زیاتر لە 250 هەزر کچی گەنجی خوار 18 ساڵ و هەندێکی سەر و 18 ساڵ بە هۆکارێك لە هۆکارەکان بە بێ ویستی خۆیان سکیان کردووە و منداڵیان بووە ئەوەشی کە جنسی لەگەڵدا کردوون ، یا لاقەی جنسی کراون یا خود خاوەنماڵ یا کەسی نزیکی خێزانە لە خشتەیانی بردووە منداڵی پێدروست کردون، دواتر خۆیان شاردۆتەوە هەر نەبیراونەتەوە.

لە حاڵەتێکی ئاوادا و لە کۆمەڵیكی داخراوی ئەو سەردەمەدا بوونی منداڵ لە دەرەوەی پەیوەندی ژن و مێردایەتی قەبوڵ نەبووە بە ئابرووچوون و بە تاوان دراونەتە قەڵەم تا ئەو ڕادەیە شەرمەزاریی بووە وەکو یەكێك لەو ژنانە دەڵێت ” مردن لەو حاڵە زۆر باشتر بوو”.  ئیدی نە خێزان ساواکەی گرتۆتە خۆ و نە دەوڵەتیش بە بی گرفت و پڕکردنەوەی جۆرێك لە پاکانە، دوای 7 ڕۆژ یا 8 ڕۆژ لە خەستەخانە ساواکەیان لێوەرگیراوە ، هەندێكیان دەڵێن هەر لە باوەشمدا ڕفاندویانە، داویانن بە خەڵکانی بێ منداڵ تاکو هەڵیان گرنەوە.  لە زۆربەی زۆری ئەم کەیسانەدا ساواکانیان هەر نەبینراونەتەوە.

ئەم ژنانە کە ئێستا لە تەمەنی سەرو 60 و 70 و هەندێکیا گەر مابێتن تەمەنیان هەڵکشاوە بۆ 80 ساڵ دەمێکە لە کەمپەینێکی گەورەدان و داوا دەکەن کە حکومەت بە ئاشكرا و بە فەرمی داوای لێبوردنیان لێبکات بۆ ئەوەی ناوی خۆشیان و منداڵەکانیشیان لە ناو خێزان و کۆمەڵدا پاكببێتەوە ، شکۆ و ڕیزیش بۆ خۆیان بگەڕێتەوە .

 لە ساڵی 2017 دەدا حکومەت ئەمەی ڕەتکردەوە ، بەڵام لەم یەك دوو ڕۆژەدا حکومەت بە فەرمی پۆزشی بۆ هێنانەوە و داوای لێبوردنی کرد لێیان بەڵام لەوە زیاتر نەڕۆیشت، چونکە حکومەت نوێنەرایەتی و دەنگهێنەری کۆمەڵێکی کۆنە پاریزە لێرە .  بە هەر حاڵ ئەوە سەرکەوتنێی بوو بۆ ئەو ژنانەی ئێستا و کچە گەنجانەی 50 یا 60 ساڵ لەمەوبەر . ئەم وێنانە وێنەی چەند دایكێكن لەو 250 هەزار دایکەی کە ئەو پەڕی غەدریان لێکراوە و منداڵەکانیان لێزەوتکراوە کە زۆربەیان چارەونوسیان نازانن .  

جیهان نۆرمان

13/07/2022

زاهیر باهیر

13/07/2022

پاش خۆپیشاندان و پرۆتێستێكی زۆر و مانگرتنی کرێکارانی سریلانکە دواجار توانییان کۆتایی بە حوکمداری خێزانی ڕاجەپاکسە  بهێنن .  دوا سەرۆکیان کە Gotabaya Rajapaksa، ڕۆژی شەمەی ڕابوردوو ، 09/07 پاش داگیرکردنی ماڵ و ئۆفیسەکەی بە ناچاری ڕایکرد و خۆی شاردەوە.  لە شوێنێکی شاراوەوە قسەکەرەکەی ڕایگەیاند کە ڕۆژی 4شەمە واتە ئەمڕۆ، 13ی مانگ بە فەرمی دەست لەکار دەکێشێتەوە.  لەگەڵ ئەوەشدا خۆپیشاندەران باوەڕیان پێنەکردو هەر بەردەوامن لە خۆپیشاندانا بەڵام ئەمڕۆ 4 شەمە ، 13ی مانگ بەکاتی وڵاتی مالی گەیشتە ئەوێ . مالی کە وڵاتێکی بچوکە و تەنها ڕوبەرەکەی 8.30 کیلۆمەتر چوارگۆشەیە کە زۆر بچوکە بۆ دانیشتوانەکەی کە 252,768 کەسن .

ڕاجەپاکسە ویستی ڕۆژی دووشەمە ڕابکات ، کە چووبووە فڕۆکەخانە لەوێ کارگەرانی فرۆکەخانە لە بەشی مۆرکردنی پەساپۆرت ، پەساپۆرتەکەیان بۆ مۆر نەکرد و ئیتر ناچاری گەرانەوە بوو بۆ حەشارگە شاراوەکەی .  بەڵام ئەمڕۆ بە فڕۆکەیەکی جێتی سەربازیی خۆی و خێزانەکەی و دوو پاسەوانی شەخسی بە دزییەوە دەرچون و گەیشتنە وڵاتی مالی .

ڕاجەپاکسە پیاوێکی زۆر گەندەڵ و دز و بێ بەزەیی بووە .  لە نێوانی ساڵی 2005 و 2015دا وەزیری بەرگری بوو کە براکەی سەرەککۆمار بووە.  لەو کاتەدا توانی بە زەبری کوشتن و فڕاندن و هەڵکەندنی تامیلییەکان زیاتر لە 40 هەزار لە پڵنگەکانی تامەلی بکوژێت و ئێستا زۆرێكیان هەر بێ ناونیشان و بێ شوێنن .

بۆچی تا ئێستا بە فەرمی دەست لەکار کێشانەوەی ڕانەگەیاندووە؟

تا ئێستا ئەم کابرایە بە فەرمی دەستی لەکار نەکێشاوەتەوە ئەویش لەبەر ئەوەی هێشتا نەگەیشتۆتە جێگای مەبەستی کە ئیمارەتە.  ئیمارات وڵاتی سەرۆکان و دیکتاتۆرانی تڕۆکراو و لێکەوتوە ، کە بریارە ئەمڕۆ بگاتە ئەوێ .  بە گوێرەی یاساو دەستوری سریلانکە سەرۆك کۆمار پارێزبەندی هەیە هەتا بە فەرمی سەرۆك بێت ناتوانرێت بدرێتە دادگە .  ئەمیش دەیزانی کە هەر بە فەرمی دەست لەکار بکێشێتەوە یەکسەر دەگیرێت پاش تۆمارکردنی دەعوا  لەسەری  دەدرێتە دادەگە.

چی چاوەڕوان دەکرێت لە ئایندەدا؟ :

بڕیارە لەم یەك دوو ڕۆژەدا حکومەتی نوێ پێكبهێنرێت.  خۆپیشاندەران نایانەوێت ئەوانەی لە حوکمی پێشوودا بەشدار بوون بە هۆی دزی و گەندەڵییانەوە لە حکومەتی نوێدا بەشدار بن .

دروستبوونی حکومەتی نوێ زەحمەتە بتوانێت بارودۆخی سریلانکە سەقامگیر بکات.  سریلانەکە 51 ملیار دۆلار قەرزاری صندوقی دراوی نێودەوڵەتیە و مایە پوچی خۆی ڕاگەیاندووە چونکە ئەوەی زەررورە لەوێ دەستناکەوێت .  بۆ ئەوی کە تۆزێك بارودۆخە بێتەوە سەر خۆی بۆ ماوەیەکی کەم، ئەوە دەبێت صندوقی دراوی نێونەتەوەیی 4 ملیار دۆلاری دیکەی بە قەرز بداتێ ، ئەمەشی پێنادرێت ئەگەر حکومەتی نوێ سەر بە ئەمەریکا و غەرب نەبێت .

دەکرێت حکومەتی نوێ پەنا بۆ پوتین بەرێت تاکو نەوت و غازی هەرزانی پێبدات و شتێکیش قەرزی بداتێ ، ئەم بژێرەیەشی لەبەردەمدایە .  هیندستان چی تر ئامادە نییە کە هاوکاری ئابوریی بکات هەر وەکو چۆن ئامادە نەبوو کە ڕاجەپاکسە بە تەیارەی سەربازیی ڕابکات بۆ ئەوێ.

لەگەڵ ئەوەشدا ئەو ڕووداوەی کە لە سریلانەکە روی دا گەورەترین روداوە لە دوای ” سەربەخۆبوونییەوە” لە ساڵی 1948 وە چونکە خەڵکەکەی توانییان خراپترین حکومەت کە زیاتر لە 20 ساڵە لەوێ حوکم دەکات بە بڕواکردنە سەر خۆیان و یەکێتییان و بەکارهێنانی کەمترین توندوتیژی لە لایەن ئەمانەوە کۆتاییان بە ڕژێمی کۆن هێنا.  ئێستاش هەر کەس و لایەنێکی دیکە بێنە سەر حوکم گەر چاکسازی لە ژیانی خەڵکیدا نەکەن بە دڵنیاییەوە هەمان خەڵك بە ئەزموونی زیاترەوە دەتوانن ئەویش لا بدەن .

ئەوەی گرنگە لێرەدا بەرگری و بەرخۆدانی خەڵکییە دژ بە زوڵـم و زۆر و ستەمکاریی، زۆر زیاتر لەوەی کە کێ دەهێننە سەر حوکم ، چونکە ڕووداوەکان بە گوێرەی خواستەکانی خۆمان ڕوو نادەن و هەلو مەرجی لانی کەم ناوچەییاان دەوێت بۆ ئەوەی کە دەتەوێت بیکەیت ، بۆیە ڕاپەڕیوان بە گوێرەی ئەو هەل و مەرج و بارودۆخەی کە بۆیان دەڕەخسێت گۆرانکاری دەکەن نەك بە گوێرەی لەوەی کە سەد دەر سەد دەیانەوێت.

……….

وێنەی دووهەم وێنەی خەڵکییە کە لە ڕیزدان بۆ بینینی ناوو دەرەوەی کۆشکی سەرەککۆمار.

زاهیر باهیر

01/07/2022

لێدە تەپڵی شادمانی جەنگ با دەنگی بەرزتر بێت… بیکوتە دەهۆڵی شەڕی بەرژەوەندیی، تا صەدا و زرمەی بڵندتر بێت ، با لێدانی کەڕەنای جەنگ دڕ بە تاریکی و لێڵی و بێ دەنگی ئاسمانی سووری ڕەنگگرتوو بە خوێن، زیاتر بدات …. با قەڵای لاشە و کەلەسەری  کوژراوان و قوربانیانی جەنگ باڵابەرزتر و بەهێز تر بێت … با لافاوی خوێنی سەربازانی بەزۆرگیراو و خەڵکانی بێ تاوان ڕەنگەکەی, سووری تۆختر بێت…. با قوڕی گیراوەی  سەری باوکان و دایکان و ئازیزانی قوربانییەکان لە هەموو کات زیاتر خەستتر بێت ….. با فرمێسکی زیاتری چاوی دایکان و خوشکان جۆگەلەکەیان بە خوڕتر بێت…. با دەروازەی جبەخانەکان و کارخانەکانی جەنگ بۆ هەمیشە ئاوەڵاتر بێت ….با مامەڵەی کڕیاران و بازرگانانی جەنگ و خوێن هەمیشە لە برەودا بێت….. تا سامان و سەرمایەی زیاتری کەڵەکەبووی سامانداران و کۆمپانیا زەبەلاحەکان زیاتر بێت                                                                       

چۆن بڕیارێك دەردەکەن بیکەن …. چۆن هاوکاری جەنگ و خوێن دەکەن بیدەن….دەی چی لە ئێوە دێت ئەی بڕیاردەران و سەرکردەکانی جەنگ… پوتین ، بایدن ، بۆریس، ئیمانوێل و ئەوانی ترتان؟ خوێنتان لەبەر ناڕوات ، تەنانەت دڵۆپێك عارەقیشتان لێ ناچۆڕێت….  منداڵ و ئازیزانتان بە بەلاش تیاناچێت… با لەوان بڕوات … بۆچی نەڕوات؟ … ئەوان لە کاتی ئاشتیدا با سامان و سەرمایە دروست بکەن و لە کاتی جەنگیشدا با پارێزگاری لێبکەن….  ئەوان هەر بۆ ئەوە باشن و  مەخلوقێكن بۆ ئەوە دروستکراون .. زیندەوەرانێکن بۆ بارکێشان و کارکردن و بەکارهێنان خولقێنراون ….. دەی با دەهۆڵ و کەڕەنای جەنگ دەنگیان بڵند تر صەدایان ترسناکتر و کاراییان مەترسیدارتر بێت …..

پەمپی کەن … پارەی زیاتری تێخەن… هاوکاری چەك و تەقەمەنی زیاتری بکەن….بوغرایی ژێلینیسیکی و هاندانی ئێوەی سەرکردەکان و بڕیاردەرانی  جەنگ و فاشییەتی پوتین با وڵاتێك وێرن بێت … با گۆمی خۆێن  قووڵتر بێت ….با کاری زیاتر بۆ کۆمپانیا زەبەلاحەکان پەیدا بێت … با بەخەڵکانی بەیەکەوە ژیاوی چەند سەد ساڵە لە یەك بترازێن و بەش بەش بن …. چی لە ئێوە دێ؟  ئێوە چ دەربەستێكن؟…

ئێوە جەنگێك بەڕێوە دەبەن کە هەژاران زیاتر هەژار دەکات … کە جەرگسوتاوان زیاتر خەمناك و وێڵی ژیانی مندالەکانیان دەکات ….. ژینگەی سروشتی و ژینگەی ژیانی دانیشتوانی  چەند وڵاتێك وێران دەکات …..ئێوە جەنگێکی ئاوا بەڕێوەدەبەن.

سەخاوەتی ئێوە لە بن نایەت..، بە ملیار دۆلار و پاوەند و یورۆ دەخنە ئەم پرۆژە گەورەیەوە … پرۆژەی جەنگ و خوێن … بۆ یەك چرکەش بیر لەوە ناکەنەوە کە بوجەکەتان کەم و کەمتر دەبێتەوە … کەسێك لە پەڕلەمانتارەکانیشتان گلەیی و بناشتێك ناکات … بۆ ئەم بازرگانی و جەنگە ئێوە دەستکراوەن .. پارەتان زۆرە … ئیدی گرنگ نییە لە ئەمەریکا زیاتر لە 30 ملیۆن کەس ئەکسێسی چارەسەری بەلاشی نەبێت … گرنگ نییە ڕۆژانە بە سەدان کەس هەر لەوێ یا بکوژرێت یا خۆی بکوژێت … با پیشەسازی چەك و تفاقی کوشتن بەردەوام بێت.. گرنگ نییە لە وڵاتەکەتا ئەی بایدن بە ملیۆن کەس لە هەژاری و بێ خانووبەرەدا بژین … بۆ هەموو ئەمانە پارە هیچ نییە … لە بریتانیاش با هەر ڕێژەی هەڵئاوسانی پارە سەرکەوێت ، با کولفەی ژیانی دانیشتوانەکەی گرانتر بێت … با کرێکارانی ڕێگاو هاتووچۆ و بەشی تەندروستی و فڕۆکەخانەکان و مامۆستایان و پۆست و گواستنەوەی پێویستییەکان و بەشەکانی خزمەتگوزاری و ئەوانی دیکە هەر شەقام بکوتن بۆ زیادکردنی مووچە … با هەر مانبگرن بۆ چەند پاوەنێکی زیاتر …با 6.5 ملیۆن نەخۆش هەر لە ئینگلتەرەدا لە لیستی چاوەڕوانی دکتۆر و نەشتەگەریدا بن…..  بۆ هیچ یەکێك لەمانە پارە نییە بەڵام بۆ بەردەوامدان بە شەڕ … بەردەوامدان بە کوشتن و بڕین و وێرانکردنی خاك و نیشتمانی ئۆکرانییە داماوەکان پارە کێشە  نییە .. بوجەی تایبەتی ناردنی چەکی قورس و هەموو کەرەستە و ماتریالیەکانی  جەنگ گرفتێك نییە … ئێوە هەموو ئەمانە دەکەن ئەی بڕیاردەرانی جەنگ و وێرانکاریی … بەڵام ئەوەی کە ئەم جەنگە دەباتەوە تەنها و تەنها دوو کەسە لە ناوتانا : پوتین و ئەردۆگان لەگەڵ کۆمپانیا زەبەلاحەکان .   جەنگێکتان دەستپێکردوە کە ناتانەوێت کۆتایی پێبهێنن، داخوازی و پێشنیار و چاوەڕوانیتان بەزاندنی پوتین و گۆڕینی ڕژێمە … بەڵام خۆتان دەزانن کە پوتین وا بە ئاسانی ناچیتەوە دواوە .. بەهای ڕۆبل لە ئێستادا بەرزترە لە سەردەمی پێش شەر،  ڕێژەی هەڵئاوسانی پارە لەوێ کە 8.1 هێشتا نزمترە لە بریتانیا و تورکیا و هەندێك وڵاتی دیکەی ناتۆ.. ڕێژەی پەسەندکردنی کەسایەتی پوتین-یش زیاترە لە پێش جەنگەکە.