زاهیر باهیر
لهندهن- 27/09/2012
بهڕای من یهکێک له گیروگرفتهکانی کۆمهڵگهی کوردی ئێمه و ههتا کۆمهڵگهکانی دهوروبهریشمان پیرۆزکردنی شتهکانه، دیاردهکانه: نهتهوه، کهڵچهر ، ئاین و دین، پارتهکان ، خێڵ و تایهفه، پیاو، شوێنێک، سهرکرده ههتا تاکیش. پیرۆزکردنیش کاتێک که دهگاته ئاستێکی باڵا ، پلهو پایهیهکی یهکجار جیای دهبێت، بهوهش شێوه دهسهڵاتێکی دهبێت، که ئهمهش خۆی دروستی ناکات بهڵکو تاکهکانی ناو کۆمهڵگه بۆی دروست دهکهن و ئهم پیرۆزییهی پێدهبهخشن .
ههموو ئهوانهی که له سهرهوه ناونوسم کردن لهناو کۆمهلگهی کوردی ئێمهدا بهئاشکرا دیارن و خهڵکیش زۆر بهخۆشی و بهسهربهرزییهوه باسیان لێوهدهکهن و زۆریشمان شانازیان پێوهدهکهین بێئهوهی که مهترسییهکانی ئایندهی ئهم کارهی که دهیکهین، ڕهچاو بکهین، یا بیری لێبکهینهوه تاکو بزانین له بهردهوامبوون لهسهر پیرۆزکردنی ههندێک لهوانهی سهرهوه چ کارهساتێکی بهدواوهیه. چونکه پیرۆزکردنی ههر یهکێک لهوانه یانی بهتایبهتی کردنی، یانی دانانی جێوڕێیهکی تایبهتی بۆی ، یانی جیاکردنهوهی ئهو “پیرۆزه” له سهرجهمی هاوچهشنهکانی خۆی ، یانی بایاخدانێکی زۆر تایبهتی بهوو دانانی له سهروی ههموو هاوجهشنهکانییهوه.
کردنی ئهم کارانهش، پیرۆزیکردن ، یانی بیرتهسکێتی، بههێزکردنی دهستهواژهی ” ڕهشه یا سپی” یا ” یا ڕاسته یا ههڵه” یه ، یانی ڕێگه نهدان و ڕێگا نههێڵانهوه بۆ هیچ ڕهخنه و لێدوان و توێژینهوهیهک لهسهری، لهسهر شته “پیرۆزهکه”، یانی کردنی بهڕیبازێک وهکو ئهوهی که به بهڵگهی زانستیانه، تایبهتمهندێتی ئهم شته و پیرۆزیکردنی سهلمێنرابێت ، که له حاڵهتی ئاوادا ڕهنگه کارهساتی خوێناوی بخولقێنێت بهتایبهت له پیرۆزکردنی پارتێک ، خێڵێک، ئاین و دینێك، ئایدۆلۆجێتێک، یا بیروباوهڕێک.
لهلای ئازادیخوازهکان شتێک نییه که پیرۆز بکرێت و بگاته ئهو ڕادهیهی که شیاوی ڕهخنهلێگرتن و لێدوان و شیکردنهوه نهبێت، ئیدی ئهوه ههر یهکێک لهوانهی سهرهوه بێت یان شتی ترو بهدهر لهوانه. ئازادیخوازهکان بڕوایان بهههبوونی جیاوازی و مانهوهی جیاوازی، لەسهرهوه دانان، سهروهری، ههر جۆره جیاوازییهک یا سهروهرییهک بێت، نییه. باوهڕیان بههیچ جۆره ههڵاواردنێکیش نییه، بههیچ جۆره دهسهڵاتێک، دۆمینهیت کردنێک، لهلایهن هیچ کهس و لایهن و پارتێکهوه، نییه تاکو دهسهڵاتی خۆی بهسهر باقییهکهی تردا، بسهپێنێت.
ئازادیخوازهکان ههر له سهرهتای تێکۆشان و خهباتکردنیانهوه بۆ کار کردن لهسهر ئهمانهی سهرهوهو پاکۆدانی ڕیشهی ههموو ئهو جیاوازیانهو ههر چهشنێک لهوانه، نهخۆیان هیچ شتێک پیرۆز دهکهن و نه بههیچ جۆره پیرۆزییهکیشدا، ههڵدهدهن، ههمیشهش به چهکی نوسین و ڕهخنهو مشتومڕو لێداوان له بهرهکانی جهنگدان لهگهڵ پیرۆزییهکان و ئهوانهی که پیرۆزییهکان دهخولقێنن یا دروستیدهکهن.
بۆ ئهوهی بزانین مهترسی پیرۆزیکردن چییه و ڕهنگه چی به دووی خۆیدا بێنێت، من لێرهدا ههر زۆر به کورتی تیشکێک دهخهمه سهر بهتهنها ئهوانهی که له سهرهوه ڕیزم کردون، بێگومان گهلێکی تریش ههن که دهتوانین لهسهریان قسه بکهین بهڵام ئهوانهی سهرهوه لای من، دیارده، یا شته سهرهکییهکانن.
پیرۆزکردنی نهتهوه : یانی بهتایبهتیکردنی نهتهوهیهک و جیاکردنهوهی له نهتهوهکانی ترو دانانی له سهرو ئهوانهوه، که ئهمهش خزمهتێک نه بهخوودی نهتهوهکه دهگهیهنێت و نه بهتاکهکانیشی. پهیوهستبوون به پیرۆزیکردنی نهتهوهوه، کۆنسێپتی تایبهتمهندێتی و “ڕهسهنێتی” پێدهبهخشێت ، که ئهمهش بهدوور له تێکهڵبوونمان لهگهڵ گهلان و نهتهوهکانی تردا، دهگرێت، بهخۆ بهگرنگزان وگهورهزان و ئهوانی دی به کهمو پلهنزم. ههبوونی ئهم جۆره ئایدیایهش له باشترین حاڵهتدا بهرهو ناسیونالیستی و دهمارگیری نهتهوهیی و له خراپترین حاڵهتیشدا بهرهو ڕایسیزم و شۆڤێنیزمان ، دهبات.
پیرۆزکردنی کهڵچهر: بۆ نموونه پیرۆزکردنی کهڵچهری کوردی یانی بهرگریکردن، یا لانیکهم بێدهنگبوون له ههموو ئهو خراپهکارییهی که ئهمڕۆ له کوردستاندا، بۆ بهرگری و بهناوی بهرگریکردن له کهڵچهرهوه، دهکرێت، یانی پاراستنی ڕهسهنایهتی : کهڵچهری ڕهسهن ، نهوهی ڕهسهن، زمانی ڕهسهن، خهڵکی ڕهسهن….یانی داخستنی ههموو دهرگایهک بهسهر پێشکهوتنی نهتهوهو تاکهکانیدا. به پهیوهستبوونی سهروبنی ئهو کهڵچهره خراپهی که ههمانه، به گوڵنهبژێر کردنی ههموو لایهنه خراپهکانی کهڵچهرهکه له ههموو ڕویهکیهوه ، به ئامادهنهبوون له وهرگرتنی هیچ جۆره لایهنێکی باشی کهڵچهرهکانی تر، ئهمهش یانی قهتیسکردنی خۆمان له بازنهیهکی داخراودا و دووباره کردنهوهو دهباره کردنهوهو سهدباره کردنهوهی ههمان شت که ساڵههایهکی دووروو درێژه تێیدا دهژین و ڕێگری له پێشهوه چونمان دهکات.
پیرۆزکردنی ئاین و دین: یانی دواکهوتننمان له کاروانی ژیان ، یانی پهیوهستبووون به شتێکهوه که نهک هیچ بهڵگهیهکی زانستیانه پشتگیری ناکات ، بهڵکو نه گوێدهگرین و نه ئامادهشین کار لهسهر ئهو بهڵگه زانستیانهش بکهین. ههرچییهکیش به بهڵگهیهکی زانستیانه نهسهلمێنرابێت یا له ئهرزی واقیعدا نهتوانێت لهگهڵ ڕهوتی ژیاندا بڕوات دهبێته وههم و خهیاڵ و داستان و حیکایهته بێ بناغهو بێ بنهماکان. پیرۆزیکردنی ئاین، دین، بۆ نمونه ئاینی ئیسلام، یانی زوڵمکردن له ژنان، برهودان بهدانی فتواو نابهرپرسیارێتی له کوشتنی ههر کهسێکدا که وتی فڵان خهلیفه، فڵان ئیمام ڕاستی نهکردوه ، ڕاستی نهوتووه، یان فڵان دین دروستکراوه، یا لانیکهم بۆ ئێستا دهستنادات. پیرۆزیکردنی ئاین و دین، ئیدی ههر ئاین و دینێک بێت، یانی فهزڵدانی ههڵگرانی ئهو دینه و خودی دینهکه بهسهر دینهکانی ترو ههڵگرانی دینهکانی تردا، یانی بهیهکهوه ههڵنهکردن و نهگونجانی ژیان لهگهڵ ههڵگرانی دینهکانی تردا ، یا بهچاوی سووک تهماشا کردنیان ، به بیانوی ئهوهی که ئهمان له ئاسمانهوه باریون و ئهوانی دی له زهوییهوه خولقاون، ئهمهی ئهمان دینێکی ڕهسهنهو ئهوهی ئهوانی دی ناڕهسهن، یانی دروستکردنی کرژی و ناکۆکی و ناڕێکی و پشێوی و زۆری تریش، که ههموو ئهمانهش له دوایدا ڕهنگه ببنه مایهی ههڵگیرسانی شهڕو جهنگی خوێناوی له نێوانی دینه جیاجیاکان و پهیڕهوکهرانیاندا، که تاکه لایهک و چینێک قازانجی لێبکات چهوسێنهرهکانی ههموو لایهکهو پارێزهرانی ئهم سییستهمهیه، که بهردهوام دهیانهوێت جیاوازی له نێوانماندا دروست بکهن یا جیاوازییهکانی نێوانمان گهورهتر بکهن.
پیرۆزکردنی پارتهکان: یانی بهخشینی دهسهڵاتێکی ڕهها پێیان ، پهرستنیان و بوونی وهلای تهواو بۆیان تا ڕادهیهک ههموو ویست و ئاواتهکانی خۆمانیان تهسلیم دهکهین، بهدووکهوتنیان و ڕازیبوون به ههموو سیاسهت و ههوڵو کۆششهکانیان، له زۆربهی وهختدا قایلبوونمان به بهکارهێنانی توندی و تیژیه بۆ لابهلاکردنهوهی ناکۆکییهکانی لهگهڵ پارت و لایهنهکانی تردا، چونکه داننان به ههڵهی سیاسهتی حیزب و ڕهخنهلێگرتنی ، لێدانه له قودسییهتی حیزب . پیرۆزکردنی پارت، یانی پێدانی مافی دهسهڵات ، ههتا دهسهڵاتی دیکتاتۆریانهش .
ئهوهی که ئهمڕۆ یهکێتی و پارتی دهیکهن که قۆرخکردنی دهسهڵاته یانی پیرۆزکردنی حیزبهکانیان و ڕێرهوهکهیانه بهوهی که تاکه ڕێگهیهکه بۆ بهڕێوهبردنی کۆمهڵگهو وڵات، بهم پیرۆزیکردنهش بهڕهوابینینی ماف و دهسهڵاته بهوان.
پیرۆزکردنی خێڵ و تایهفه: یانی پێداگرتن لهسهر هێڵانهوهی دابونهرێتی کۆنهپهرستانهی خێڵهکی و پارێزگاری کردن له یاساکهی، دیسانهوه دژایهتی کردنی ههموو جۆره پێشکهوتنێک به دهرنهچوون لهو بازنهیه.
پیرۆزکردنی پیاو: یانی پیرۆزکردنی پیاوسالاری ، پیرۆزکردنی دهسهڵاتیان بهسهر ژناندا، پارێزگاریکردن له کۆمهڵگهی پیاوو پیاوسالاری ، ناسینی ئافرهت به ڕهگهزێکی ناسک و لاواز و دانانیان له پلهی دوودا، باوهڕ نهبوون بهیهکسانی پیاوو ژن یان له باشترین حاڵهتدا ههوڵنهدان بۆ بنیاتنانی کۆمهڵگهیهک که تهواوی یهکسانی ههردوو ڕهگهزهکه دابین بکات.
پیرۆزکردنی سهرکردهو تاك: یانی ناسینی سهرکرده یا تاک به کهسێکی تایبهتی، کهسێکی مهزن ، بهدوور له ههڵه ، به مهرجهعێک له گهڕانهوهدا بۆی سهبارهت به ههموو شتێک، که دێته کایهوه، باوهڕهێنان و باوهڕبوون پێی، متمانه پێکردنی له ئهنجامدانی سهرجهمی ئهو کارانهی که ئهنجامی دهدات، گوێڕایهڵ بوون به ههموو بڕیارهکانی که زۆر جار متمانه پێکردنهکهو گوێڕایهڵ بوونهکه کارهساتی جۆراو جۆر بهدووی خۆیدا دههێنێت. تاکپهرستی و پاشکۆبوون ، قهبه کردنی دهوری فهردو بهزیاد گرتنی بڕیاری فهردو کهمکردنهوهی ڕۆڵی کۆمهڵ و دوورکهوتنهوه له بڕیاردانی بهههرهوهزی و گهلێکی تر، دێنێته پێشهوه.
ئایه کارکردن لهسهر پیرۆزکردنی شتهکان، دهتوانێت بهردهوام بێت؟
ئهوهندهی که کاردانهوهی ژیان له ئێستادا و پێشکهوتنی کۆمهڵگه له بوارهکانی جۆره جیاجیاکانی تهکنهلۆجیای نوێ و ڕۆڵی گڵۆبهڵایزهیشن و بازاڕی ئازاد ، نیشانی دهدات، بههاو نرخی شته پیرۆزکراوهکان ڕوو له کزی، ڕوو له نهمان دهچێت. ڕهوتی پێشهوهچوونی مێژووی ئابوری ململانێی چینهکانی، زهقتر کردۆتهوه و که له سیتهمی سهردهمدا ، چڕتر بونهتهوه، به ئاشکرا کارایی خۆی لهسهر ” پیرۆزییهکان” داناوه . سیستهمی کاپیتاڵیزم و شێوهی کارکردنهکهی ، بازاڕی ئازادو گڵۆبهڵایزهیشن ، دهورێکی گهوره دهبینن له پتهوکردنی یا لاوازکردنی ههر یهکێک لهوانهی سهرهوه که ڕیزبهندم کردن ، ئهمه جگه لهوهی که ڕۆڵێکی گهورهشی دهبێت لهسهر خولقاندنی پیرۆزیی تر وهکو پارهو کاپیتاڵ و مهتیریاڵ.
ئاشکرایه بههۆی گڵۆبهڵایزهیشنهوهو بازاڕی ئازادهوه ئهمڕۆ شتێکی وا نهماوهتهوه که بههای ” ڕهسهنێتییهکهی ” خۆی پاراستبێت . ئابهمجوره ڕهوتی سیستهمی سهردهم و سهرهورێتی یاسای سهرمایهداری و سهرمایهیه، که لهسهر ئهوانهی سهرهوه کار دهکاتو لهسهر ئهو هێڵهش تهکانی پێدهدات.
لهبهرئهوهی ئهمهریکا یهکهم وڵاتی بههێزی ئابورییه، گهرچی وڵاتانی ڕۆژئاواو کهنهداو چین و یابان و باقی وڵاته گهورهکانی تریش لهشانی ئهوهوه دهڕۆن، ئهوهی که به ڕواڵهت دهبینرێت که زاڵه بهسهر کۆمهڵگهکان و تاکهکانیدا ، کهڵچهری ئهمهریکییه، نیو – لیبرڵ و سیاسهتی نیو- لیبراڵه ، فلیمهکانی هۆڵیودوو خواردنهکانه که له ئهمهریکا ههن، یاخود ههر ئهمهریکایه نیشتمان و دایکی کۆمپانییهکانی خواردن و کهرهسهکانی تر، که له وڵاتهکانی تریشدا جێ پێی خۆیان کردۆتهوه.
له ئهمڕۆدا گهر بمانهوێت و نهمانهوێت، ئهو کهڵچهره ، ئهو سیاسهته ، ئهو ئایدیایه تهنانهت له وڵاتێکی وهکو کوردستانیش و عێراقیشدا له زاڵبووندایه . ههڵبهته دوای بهرگرتنی ” شۆڕشی یا بههاری عهرهبی” لهو وڵاتانهشدا ئهم سیاسهت و کهڵچهرو ئایدیایه، گهر تا ئێستاش نهبووبێت، ورده ورده تهنگ به کهڵچهرو سیاسهت و ئایدیای نهتهوهیی یا خۆجێی ، ههڵدهچنێت و جێگایان دهگرێتهوه.
سیستهمی مهوجودو لێشاوی گڵۆبهڵایزشنهکهی وهکو لهسهرهوه وتم تهکی به ههمو ” ڕهسهنایهتییهک” ههڵچنیوه. نه کهڵچهری ڕهسهن و ، نه نهتهوهی ڕهسهن و ، نه پارتی ڕهسهن و ، نه مۆسیقای ڕهسهن و، ئهوه ههر زۆر دهمێکه لهم وڵاتانهدا پاکۆی تهواوی به دهسهڵات و نفوزی خێڵ و تایهفه داوه، نه پیاوو ژنی ڕهسهن و تهنانهت نه دین و ئاینی ڕهسهنیشی ، لهو شوێنبانهی که به تهواوی ئهم شهپۆله گرتویهتییهوه ، نههێڵاوهتهوه، ههر بۆیهش دهبینیت که دین، دینی ئیسلام، بۆ ئهوهی که لهگهڵ ڕهوتی سیستهمهکهدا تهکانی خۆی بدات و کاروباری خهڵکانی موسڵمان بێ گێرمهو کێشه، بڕوات و کارئاساییان بۆ بکرێت، زۆر به باشی له سهرجهمی وڵاتانی ڕۆژاواو ئهمهریکاو کهندهداو ئۆسترالیاو …هتد، مۆدیرهنایز کراوه. تهنانهت خواردنهکانیش و خوارندهوهکانیش مۆدیرهنایز کراون و بهو دهرده براون.
ڕهوی، یا کۆچی خهڵکی ، بهههر هۆیهکهوه بوووبێت و ببێت، له وڵاتانی بهرهو گهشهکردنهوه بهرهو وڵاتانی گهشهسهندوو ، تێکهڵ بوونیان بهو کۆمهڵگهیهی که لێی دهژین و فێربوونی زمانیان ، هاوسهرگیری لهگهڵ تاکهکانی ناو کۆمهڵگهکانداو قبوڵکردن و وهرگرتنی گهر ههموو کهڵچهرهکهشیان نهبێت، ئهوا بڕێکی ، لهتهک چێژ وهرگرتن له خواردن و گۆرانی و مۆسیقایان و ههڵسان و دانیشتن و تێکهڵی و ئاشنایی بوون به ژیانیان و یا ههتا بۆ ههندێکیشمان پهیڕهوکردنی ژیانیشیان . ئهمانه ههمووی لهپاڵ شهپۆلی گڵۆبهلایزهیشن و بازاڕی ئازادو لێدانی دههۆڵ و دهفی سیاسهتی نیو- لیبراڵ و لیبرالیزم، کارێکی گهورهیان کردۆته سهر ” ناڕهسهن” بوونی یا لانیکهم کاڵ بوونهوهی ههر یهکێک لهو ” پیرۆزییانهی ” که وتم . بۆیه چی تر سنوردار کردنی ههموو ئهو شتانه بڕناکات و ” قودسێتیش” له سای ئهم سیستهمهدا ، ئهوهی که بهسوود نهبێت بۆ خووودی سیستهمهکه، دهشکێنرێت، یا بێبایاخانه تهماشایان دهکرێت.
شهپۆلی مانگرتن و ناڕهزاییهکان دوو وڵاتی دیکەی ئهوروپی به خهستی گرتهوه
پاش ناڕهزاییه جهماوهرییهکهی ههفتهی پێشووی پورتوگال پاشهکشهکردنی حکومهتی ئەو وڵاتە لهژێر فشاری زیاتر له 500 ههزار کهس، له ڕامیارییەکهی، وا ئێستاکە ئهو شهپۆلی ناڕهزایی و گەشکەی سهرکهوتنهکە، زۆر بهخهستی هەردوو وڵاتی ئیسپانیا و یۆنانی گرتووەتەوه.
ئیسپانیا: دوێنی له ئیسپانیا کهمپهین و بزوتنهوهی دهستبهسهراگرتنهوه، به هاریکاری لهتەك لایهناکانی دیکەردا بهسهدان ههزار کەسی ڕژاندە سهر شهقامهکان، ئەمە نهک ههر تەنیا له ‘مهدرید’ی پایتهختد،ا بهڵکو له 40 شاری دیکەی ئیسپانیا. پاش ئهوهی که ڕامیاریی دەستلێگرتنەوەی ئابووری (ڕامیاریی دهربازبوون) له قهیرانه ئابوورییهکه و ئامادهبوونی کۆمیسۆنی ئهوروپی و بانکی نێوهندی ئهوروپا و سندوقی دراوی نێودهوڵهتی بۆ یارمهتیدانی ئیسپانی، بهڵام به ههلومهرجێکی زۆر سهخت، ئاشکرابوو ، کهمپهینی خۆپیشاندان و دهستبهسهراگرتن به سهدان ههزار کهسی کێشایه سهر شهقامهکان. دوێنێ شهو له کهمپهینی دهستبهسهراگرتنی باڵاخانەی پهڕلهماندا بهیهکدادان له نێوانی خۆپیشاندهران و پۆلیسدا بهردهوام بوو و بووه هۆی گرتنی زیاتر له 40 کهس و بریندارکردنی 32 کهس که ئهم ژمارەیە برینداری پۆلیسیشی تێدایه. خۆنیشاندهران داوای نووسینهوهی دهستووری ئیسپانیا و ههڵوهشاندنهوهی حکومهتی ههنووکهیی و دابهزینی پاشای ئیسپانی له تهختی پاشایهتی، دهکهن.
یۆنان: ئهمڕۆ له ئهسینای پایتەخت و 65 شاری دیکەی یۆنان بۆ ماوهی 24 کاتژمێر مانگرتنی گشتی به داخستنی بازار و قوتابخانه و زانکۆکان ههتا فڕۆکهخانهکانیش تا کاتژمێری 1ی پاشنیوهڕۆ دهستیپێکرد، که سهرجهمی کرێکارانی کهرته گشتییهکان و کرێکارانی کهرتی تایبهتیشی گرتۆتهوه. ئهم مانگرتنه ناڕهزاییکردنێك بوو لە بەرامبەر ئهوهی که دهوڵهت دهیهوێت 12 ملیارد یورۆی دیکە لهسهر خواستی دهسگه دراوییهکان و کۆمیسۆنی ئهورپی ، بهدانانی باجی زیاتر و نهدانی پارهی خانهنشینی ههتا تهمهنی 67 ساڵی، داخستنی زیاتری خزمهتگوزارییهکان پاشهکهوت بکات، واته دهرکردنی زیاتری کرێکاران و کهمکردنهوهی بیمهکان و بڕینی ههندێکیان. شایانی باسە، ئهم یهکەم مانگرتنی گشتییه لهوەتەی کە حکومهته نوێکهی ‘ئهنتۆنیوس سهمهڕاس’ له مانگی جولایدا دەستی بە فەرمانڕەوایی کردووە.
ناڕهزایی جهماوهریی له پورتوگالجارێکی دیکە سهلماندییهوه، که چالاکییه ڕاستهوخۆکان تاکه ڕێگەی سهرکهوتنماننhttp://www.aljazeerah.info/images/2012/September/17%20p/Large%20Anti-Austerity%20Protests%20in%20Spain,%20Portugal,%20Sept%2015,%202012%20boston.jpg
كرێکارانی کانهکانی ئهفریكای خواروو بههۆی سەركەوتنی مانگرتنەكەیان و بردنهوهی پرسهکهیانهوه، سهرگهرمی ئاههنگگێڕانن.
ههڵبهته نه سەندیكای گشتی کرێکارانی کانهکان و نه حکومهتی خوارووی ئهفریكا ( ANC )، نە ئهو چالاکییه ڕاستهوخۆیهیان پێخۆش بوو، نه سهرکهوتنی کرێکارهکان، چونکه نه به پرسوڕای ئهوان كرابوو، نه لهژێر کۆنترۆڵی ئهوانیشدا بوو. ئهم سهرکهوتنهش بهدهر له ڕۆڵی ههردوو لایان، شوێن و پایهی ئهوانی ههم لهنێو خهڵکانی ههژاردا و ههم له نێو بزوتنهوهی کرێکارانی ئهوێدا گهلێک لاوازکرد.
بهردهوام و سهرکهوتوو بێت چالاکی ڕاستهوخۆ و کاردانهوهکانی.
مانگرتنی کرئیکارانی کانەکانی خوارووی ئەفەریكا پێینایە هەفتەی دووهەمییەوە
گەرچی بۆ هەندێک لە کرێیکارانی کانەکان مانگرتن لە هەفتەی چوارهەمدایە، بەڵام مانگرتنی ٢٠ هەزار کرێیکار کە لە ٣ کانیاندا هەر هەموویان لە مانگرتندان ، بەیانی هفتەیەکی مانگرتن بەڕێدەکەن و پێ دەنێینە هەفتەی دووهەمەوە. زیانی ئەم ماگرتنە ڕۆژانە بە ١١ ملێیون دۆلاری ئەمەریکی دەقەبڵێینرێئیت.
کرێی مانگانەی کرێیکارێک تەنها ٣٨٠ پاوەندی بریتانییە، کە لە کاتێکدا خوارووی ئەفریكا ماڵی چوارهەمی بەرهەمهێینانی زێیڕو خشڵی جیهانە و لە سەر ئاستی سەرجەمی بەرهەمهێینانیش لە وڵاتی خوارووی ئەفریكادا بە پێینجهەم بەرهەم دەژمێیررێیت. لە دوای کوژرانی ٣٦ کرێیکاری كانەکانەوە و دەستپێیکردنی مانگرتن و خۆپیشاندان نرخی ئاڵتون بە ڕێیژەی لە سەدا ٢٠ بەرز بووەتەوە.
بۆ ماوەی ١٤٠ ساڵە کرێکارانی ئەو وڵاتە لەتەك خاوەنە بییانەکانی کانەکاندا ، مامەڵە دەکەن و ساڵ با ساڵ بارودۆخی ژیانیان و هەلومەرجی کارکردنیان سەختتر و گرانتر دەبێیت، ئێسیا سەندیكای کرێکارەكان و کرێکارەکان داوای زیادکردنی کرێی مانگانە بۆ ٩٣٥ پاوەندی بریتانی و خۆماڵیکردنی کانەکان دەکەن. ئەم بڕە پارەیە زۆر نییە، لە کاتێیکدا وڵاتی ئەفەریكا خاوەنی لە سەدا ٨٠ی پلاتینی یەدەکی جیهانە و پلاتینیش لە دروستکردنی زێیڕو خشڵدا ئەساسییە.
بۆ بینی وێنە و ھەواڵی زیاتر كەم بارەوە كلیكی ئەم بەستەرەی خوارەوە بكەن :
https://www.google.de/search?q=south+african+miner+strike&hl=de&client=firefox-a&hs=B7d&rls=org.mozilla:en-US:official&prmd=imvns&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ei=nTtXULOOJcjAtAb5-4GYDw&ved=0CAgQ_AUoAQ&biw=1920&bih=977
من تەنیا لەوە بەرپرسیارم كە دەیڵێم، نەك لەوەی بەرامبەرەكەم چۆن لە پەیامەكانم تێیدەگات
ھەژێن
١٦ی سێپتەمبەری ٢٠١٢
وەڵامێك بە سەرنجەكەی ھاوڕێ عەلی مەولوود
ھاوڕێی ھێژام، عەلی مەولوود، چەند ساتێك لەمەوبەر كورتە وەڵامێكم بە سەرنجەكەت دایەوە، بەڵام بەداخەوە لەبەر سەرقاڵییەك، نەمتوانی وەڵامی گشت تێبینییەكانت لەسەر كورتە نووسینەكەم لەمەڕ (ئایا دەركەوتنی ئەو فیلمەی كە ئاگری نایە، لە ئێستادا ڕێكەوت بوو؟) بدەمەوە، ئەو كورتە وەلامە ھەر بۆ ئەوە بوو، كە وانەزانیت، سەرنجەكەت بەھەند وەرناگرم.
پێش ئەوەی وەڵام بە سەرنجەكانت بدەمەوە، حەز دەكەم شتێك بڵێم، كە بڕواناكەم تۆش لەوەدا لەتەكمدا ناكۆك بیت؛ ھەرایەكی ئاوا كە خۆرھەڵات و باشوور و تاڕادەیەك خوارووی باكووری زەمینی گرتووەتەوە، مەترسی و ئاكامەكانی، ھۆكار و دەستەشاراوەكانی پشتی و كارایی نیتەگەتیڤی لەسەر خەباتی ھەر رۆژەی ڕاپەڕیوانی تونس و میسر و بەحرەین و لیبیا و سوریە و ولاتانی دیكەی باشوور و خۆرھەڵات و تەنانەت باكوور و خۆراوای زەمین، ھێندە كەم و نادیدە نین، كە چالاكانی بزووتنەوەی سۆشیالیستی لەسەری نەیێنە گۆ و ھەڵوێستگری لەسەر نەكەن و ڕۆشنایی نەخەنە سەر داڕێژەرانی پشت سینارۆكە.
ھاوڕێم، دڵنیابە لەو نووسینە چەنددێرییەی دوێنێدا، مەبەستم پارت یا گروپ و كەسێكی دیاریكراو نییە.
ئەوەی كە من بە دیاریكراوی ڕووی دەمم لە چەپە، ھۆكاری ھەیە و ئەویش ئەوەیە، كە بەھۆی نائاگایی زۆرێك لە سۆشیالیستەكانەوە، ھێڵی نێوان چەپ و سۆشیالیست (كۆمونیست) كاڵبووەتەوە. ھەڵبەتە بەو بارەدا نا، كە چەپ (ڕیفۆرگەری سەرمایەداران و دەسەلاتخوازان) بەرەو سۆشیالیزم ڕەویان كردبێت، بەپێچەوانەوە سۆشیالیستەكان بەرەو چەپبوون ڕەویانكردووە.
وەك پێشتر لە زۆر جێدا لەبارەیەوە دواوم، مەبەستی من لە چەپ، ئەو باڵەیە كە جەستەی سیستەمی سەرمایەداری تەواو دەكات و گیانی بەبەردا دەكاتەوە و بەبێ ئەو لەو سیستەمەدا ڕاست واتا پەیداناكات. لێرەدا خۆم لە چەندبارەكردنەوە لادەدەم. ھەر ئەوەندە دەڵێم، ئەگەر دەسەلاتخوازان، ئەوانەی كە پێیانوایە ئەگەر ڕۆژگارێك دەسەڵات بكەوێتە دەستی ئەوان یا میرایەتی خەونەكانیان دامەزرێنن، ئەوا لە دەسەڵاتدارانی ئێستا باشتر دەبن، ئەگەر خۆیان بە سۆشیالیست ناونەبەن و خەڵكی چەوساوە و نارازی بە خەونی دەسەڵاتی باش خۆشباوەڕ نەكەن، ئەوا ھیچ كات ناكەونە بەر نووكی ڕمم، بەڵكو وەك ھەر باڵێكی دیكەی دەسەلاتخوازی چینایەتی ناویان دەبەم، بەڵام لەبەرئەوەی كە بەناوی پڕۆلیتاریا [چین و توێژە چەوساوەكان] و شۆرش و سۆشیالیزمەوە، فراوانتر و كاراتر و ئاسانتر چەوساوانی نارازی لەخشتە دەبەن و بە دێوجامەی سۆشیالیزم و كۆمونیزمەوە ڕاویان دەكەنەوە، بۆیە چڕتر لەسەریان دەنووسم.
وەك لە كورتە وەلامەكەی پێشوودا نووسیم، من تۆ و كۆمەڵێك ھاوڕێی دیكەم، لە دەرەوەی ڕیزی چەپ دانابوو، بە سۆشیالیستم دانابوون، بەلام تۆ بە ھەڵبژێری خۆت و بە تۆپزی خۆت دەخەیتەوە ڕیزی چەپێك، كە بە گاڵتەجاری ئەو فیلمە ناڕەخنەییە ختووكەیان دێت و قاقا پێدەكەنن و لێكدانەوەیان بۆ ڕووداوە سیناریۆییەكە نییە و بوونەتە بەشێك لە بەرەی دنەدەری فیلمەكە و ھەروەك چۆن ئیسلامییەكان بەبێ لێكدانەوە پەلاماری داروبەرد دەدەن، ئەمانیش بەبێ لێكدانەوە دەستخۆشی ناراستەوخۆ بۆ سازێنەری سینیاریۆی فیلمەكە و ئامانجی پشتپەردەی فیلمەكە دەنێرن.
ئەگەر بۆ ئاییندارێك بێدەنگە ھەڵبژاردن، نیشانەی لاوازی باوەڕی بێت، ئەوا بۆ كەسێك كە پاگەندەی سۆشیالیستبوون و شۆرشگێڕبوون دەكات، نیشانەی ڕەزامەندییەتی بە بارودۆخەكە و ڕووداوەكان!
بۆ من ڕوونە، كە ھەڵوێستەی چەپ لەو بارەوە بۆ دژە-ئیسلامبوونی دەگەرێتەوە. ئەو ھۆكارەی كە ھەردەم دەیخاتە بەرژەوەندی بەرەكەی دژی ئیسلام، ئیتر ئەو بەرەیە ئاییندارانی مەسیحی و جوولەكە بن یا بەرەی پڕۆ ئەمەریكایی و پڕۆ ئەوروپایی بێت. ئەمەش ناكاتە شۆڕشگێڕی و ڕەتكردنەوەی ئایین، بەڵكو دەیانخاتە خزمەتی بەرەی دژە-ئیسلام لە سیناریۆی جەنگی كولتوورەكاندا. ئەمەیە بەرەی چەپ لای من، ئیدی نازانم تۆ ھێشتا چەپی یا سۆشیالیستێك كە من دەتناسم؟
وەك پێشتر وتم، منیش ھەمان لێكدانەوەی تۆم بۆ سیناریۆسازانی فیلمەكە و ھەراگەرانی ئیسلامی ھەیە، ھەر ئەوەش بووە ھاندەرم، تاوەكو ڕەخنە لە بێدەگەی كەسانێك بگرم كە چەپ بە سۆشیالیست دەزانن و دادەنێن و ھەژماردەكەن!
ھاوڕێم تۆ ناھەقیت بەرامبەر من و خۆت كردووە، بەوەی كە دەلێت “بةلام ئيوةش تةنها بة جةبةكان دةويرن جنيو بدةن لةبةر ئةوةى ترسيان نية”
ئینجا ھاورێ گیان ترس لە چی و لەكێ؟ ئەگەر ڕاستیت دەوێت، من فرەتر لە چەپ دەترسم، چونكە ھەم مێژوو ئەوەمان فێردەكات و ھەم كەتواری دوێنێ و ئەمڕۆ و سبەینێ [زمانم لاڵ بێت، ئەگەر بەرێكەوت چەپ بگاتە دەسەڵات]، ئەوەی كە پارتە بۆرجوازییەكان نەیانتوانیوە ئەنجامی بدەن، ئەوا چەپ دەیگەیێنێتە ئەوپەڕی. چونكە چەپەكان لە ئێستادا تەنیا خاوەنی دەزگەیەكی كۆمپیوتەری و ھێڵێكی بەكرێگیراوی ئینتەرنێتین، بە خەڵك دەلێن ” تۆ بۆت نییە ئەوە بڵێت” ، ئەی ئەگەر [زمانم لاڵ بێت] سبەی ڕێكەوتی چەوتی ڕۆژگار ھەلی بەدەسەلاتگەییشتنیان بۆ بڕەخسێنێت، چ گەرماوێكی خوێن بەرپا دەكەن؟ بە ویژدانت ڕووی ستالین و ھیتلەر و سەدام سپی ناكەنەوە؟
تۆ نووسیوەتە ” لةو جةند ديرةدا كة نوسيوتة ناوى هةموو بزووتنةوةكانى تر بةئةدةبةوة دةهينيت و بةجةبةكانيش دةليت كةمزة ”
وەك خۆشت نووسیووتە و دەرتخستووە، تەنیا ڕەخنەت لە دوو دوا كۆپلەی نووسینەكە ھەیە، كە ھیچ كات، من بە كەسم نەگوتووە گەمژە، بەڵكو وتوومە ئاساییە چەپی عیراق و ئێران [وەك دژە-ئیسلامێك] ببێتە بڵاوكەرەوە و زۆرناژەنی دەوڵەتانی خۆراوا. بەڵام ئایا بۆ كەسانی خۆشباوەڕ بە چەپ ئاساییە، ببنە گەمژەی جەنگی نەخشەڕێژراوی كولتوورەكان [ئەكتەری ئەو سیناریۆیە]؟
من پرسیارم لەو كەسانە كردووە، كە سۆشیالیستن و بەھۆی كاڵبوونەوەی ھێڵی نێوان سۆشیالیستبوون و چەپبوون بەلای چەپدا، خۆیان بە چەپ دەزانن، ئایا ئامادەن ببنە وەھا كاراكتەرێك؟
من كەسم نەكردووە، بە گەمژە و وەلامی پرسیارەكەشم بۆ ئەو كەسانە بەجێھێشتووە، كە لە نائاگاییەوە خۆیان بە چەپ دەزانن و چەپ بە شتێكی ناكۆك و نەیار بە ڕاست دەزانن و پێیانوایە ڕەتگەرەوەی سیستەمی چینایەتییە!
ھاورێی من، ئەوە گۆمانی تێدا نییە، كە من پێیویستم بە زانیاریی زیاترە و دڵنیاشم تا دەمرم، كۆتایی بەو پێداویستییەم بۆ زانیاریی نایێت، چۆنە قسەكردن لە شۆرش و سۆشیالیزم، لە خۆكوژیییەكی نەزانانە و دەمكوتكردنی كەسانی دیكە بەولاوەتر نابێت، ئەگەر زانیاریت لە دوێنێ و ئەمڕۆ نەبێت!
ئەزیزم، دەكرێت، نموونەیەك لە جنێودانی من بھێنیتەوە، كە من بەم و بەوم دابن؟ ئایا ڕەخنە لای تۆ جنێودانە؟ ئایا كەسانێك كە دوای قەرەبالخی دەكەون و لە نەبوونی ھوشیاری چینایەتییەوە و نەناسینی ڕۆلی ھونەری بورجوازییەوە، لەو ھەرایەدا بوونەتە لایەنگری سیناریۆسازانی فیلمەكە و دەیكەنە بەشێك لە خەباتی چینایەتی و چەخماخەی سۆشیالیزمی لێوە بەدیدەكەن، لای تۆ گەمژە نین؟ بۆ گەمژە چییە؟
من نەمگوتووە، چەپ لایەنی سەرەكییە لەو جەنگەدا، وتوومە ئایا سۆشیالیستانێك كە پێیانوایە چەپ یەكسانە بە سۆشیالیست، ئامادەن ببنە كاراكتەری گەمژەی نێو ئەو ھەرایە؟
“لانيكةم ئةوةندة ئازادى قبول بكة كة هةركةس و رةوتيك لةروانكةى خؤيةوة سياسةت دةكات “
ھاوڕێی ئازیزم، پێمخۆش دەبێت و سوپاسگوزارت دەبم، ئەگەر لە ھەر نووسینیكی مندا یا قسەكردنێكی مندا بۆ جارێكیش ڕستەیەك پەیدا بكەی، كە بەكەسێك بڵێم “تۆ بۆت نییە!”، ئاوا بیر بكەیتەوە. چونكە لایەنیكەم لەوە دەمگێڕیتەوە، كە لەمەولا ھەڵە و توندوتیژی ئاوا بەرامبەر كەس بەكارنەبەم!
ھاوڕێم، من ڕەخنەم لە ھەڵوێستێكی دیاریكراو گرتووە، كە بێدەنگییە و لە وەھا بارێكیشدا بێدەنگەھەڵبژاردن بۆ كەسێك كە پاگەندەی سۆشیالیستبوون بكات، نیشانەی ھاوڕایی و ڕەزامەندی و دڵخۆشییە. من جنێوم بەكەس نەداوە و كاری ئاواش ناكەم. دەكرێت ئیسلامییەك و ناسیونالیستێك یا چەپێك ڕەخنەگرتن بە جنێودان بزانێت و بچوێنێت، بەڵام بۆ كەسێكی سۆشیالیست، ڕەخنە ژیانە و خەبات و شۆرشی بێڕەخنە، یا كۆرپەلەیەكی مردووە یا كۆرپەلەیەكی بەئەژدیھابووی ھەزارسەری پڕۆلیتاریا خۆرە!
لە كۆتاییدا دونیایەك ڕێز و خۆشەویستیم بۆ خۆت و ھاوڕێیانی خۆتئاسا، ھیوادارم وەڵامەكانم نەكێشیتە سەرخۆت و بە كەسیی وەریاننەگریت.
ھاوڕێی دڵسۆزت
هزره سەرەكییەكانی ئهنارکیزم*
و. لە عەرەبییەوە: سەلام عارف
بهشی یهکهم
مهسهله زمانهوانییهکانی پهیوهست به وشهی ئازادیخوازییهوه**(1)
دێرینی وشهی (anarchie) هێندهی دێرینی دونیایه، ئهو وشهیه وشهیهکی یۆنانییه، له زمانی یۆنانیدا چاوگهکهی بریتییه له (an – av) و (apxn – arkhê) تا ڕادهیهك مانای بزری دهسهڵات و حکومهت دهبهخشێت، بهڵام بهدرێژایی چهندهها ساڵ وا باوبووە، که بهبێ دهسهڵات و حکومهت، هیچ نییه ژیانی خهڵکی مۆسۆگهر بکات، لهبهرئهوه ئهو واژەیه مانایهکی قێزهونی پێبهخشراو و کرا به وشهی (anarchie) واته(ئاژاوه-گێرهشێوێنی-فهوزهوی-نهبونی ڕێکخستن… تد)
(پێر جۆزێف پرۆدۆن) بهوه بهناوبانگ بوو، که نوکتهباز بووە، بۆ نمونه ئهو نوکتهی، که وتوویهتی (خاوهندێتی دزیه) ههر ئهویش ئهو وشهیهی بهکارهێناوه واته وشهی (ئهنارکی)، بۆ زیاتر هوروژانی ناڕهزایی خهڵك، بۆ ئهو مهبهستهش لهگهڵ کهسێکی ساده و ساکاردا ئهو گفتوگۆیهی دروستکردوه
گفتوگۆکه
– تۆ کۆماریت
– بهڵێ من کۆماریم، بهڵام ئهو وشهیه هیچ دیاری ناکات، هیچ مانایهکیش نابهخشێت (Republica) شتێکی گشتییه…. بهو مانایه بێت … پاشاکانیش کۆماریین.
-کهوابێت تۆ دیموکراتیت؟
– نهخێر
– ئهی چی ، خۆ مهلیکی نیت؟
– نهء
– دهستوریت؟
– خوا بمپارێزێت
– کهواته تۆ ئهرستقراتیت
– ئهوه ههر نهء
– ئهی حکومهتی تێکهڵت گهرهکه
– نهء، ئهوه ههر زۆر کهمتر
– ئهی کهواته تۆ چیت؟
– من ئهنارکیستم
(پرۆدۆن) ههمیشه لهبری وشهی(فهوزهوی) وشهی (ئهنارکی) بهکارهێناوه، تا دهریبخات و بتوانێت بڵێت(ئهنارکیست) دروستکاره، نهك کاولکار، ئهو بهمهبهستی خۆلادان، له توڕهکردنی نهیارهکانی ئهو وشهیهی به پێکهوهلکاوی(an-archie)***بهکارهێناوه، به بیروبۆچوونی(پرۆدۆن) تهنها هۆکاری فهوزا حکومهت خۆیهتی، ئهو بڕوای وههابووە، که تهنها له كۆمهڵگهی بێ حکومهتدا ڕژێمی سروشتی هاوڕهگهزی و (هارمۆنی کۆمهڵایهتیharmonie sociale) بهرقهرار دهبێت، جا له چاوهڕوانی ئهو دهرمانهدا، ئهو وتوویهتی، که ”زمان کهرهسهیهکی تری پێنهبهخشیوه، تا بتوانێت لهبری (ئهنارکی) وشهیهکی دی بهکاربهێنێت بۆ بهرپهرچدانهوه ناچار ڕهق و توندوتیژ، ئهو وشهیهی بهکاریهێناوه، ههندێکجاریش، ئهو وشهیهی به مانا ئیشتقاقییهکهی بهکارهێناوه بهبێ ئهوهی گیۆێ بداته ئهوه، که مانای تهواو ئهبهخشێت، یا نابهخشێت مهسهلهکهی زۆر ئاڵۆز نهکردوه (پرۆدۆن) و (باکۆنین) لهبهر دوو هۆ زۆر لهزهتیان لهوه بینیوه، که ئهو لێکدراوهیان بهکارهێناوه، هۆی یهکهم ئهوهیه، که (ئهنارکیزم) فهوزایهکه بهسهر فهوزایهکی تردا دێت، بهواتهکی دی بهسهر نهبوونی ڕێکخستنێکی پاکوپوختی سهرانسهریدا دێت، هۆی دوهمیش ئهوهیه، که دوای ئهو گواستنهوه مهزنه دروستکردنی سیستمێکی توندوتۆڵی ئهقڵانی دێت، که دائهمهزێنرێت لهسهر بنهمای ئازادی و هاریکاری، پاشان شاگردهکانی (پرۆدۆن) و (باکۆنین) ڕاڕا بوون و سڵیان ئهکردهوه له بهکارهێنانی ئهو وشه لاستیکییه، ئهوهش کارگهریهکی نێگهتڤی کرده سهر ئهو توێژه کۆمهڵایهتیانه، که ئاستی ڕۆشنبیریان بڵند نهبوو، تهنانهت(پرۆدۆن) خۆشی له کۆتایی ژیانی سیاسییدا، وهك(فیدریالخواز)ێك خۆی پیشان ئهدا، تهوژمی وردهبۆرژوا لایدا بهلای (یارمهتیخوازی، ههرهوهزیخوازی Mutulime)دا، تهوژمی سۆسیالیستیش لایدا بهلای (کۆمهکخوازی collectiviste) دا، ئهو دۆخه بهو چهشنه بهردهوام بوو تا ئهو کاتهی ئهو زاراوانه بوونه وشهی (کۆمونیست) (جۆزیف دیجا) وشهی (Libertair) دائههێنێت، له فهرهنسا له سهدهی نۆدهدا (سیباستیان فور Sebastien Faure) ئهو وشهیه دههێنێتهوه گۆڕێ، چونکه ئهو دوو وشهیه(anarchist) و (Libertaire)نهك ههر لهیهکهوه نزیکن، بهڵکو یهك ماناش ئهبهخشن، دهرخرا که بهکارهێنانی زۆر باشتره له بهکارهێنانی وشهکانی دی، بۆ نمونه، باشتره له وشهی سۆسیالیست، چونکه وشهی سۆسیالیست پڕ به پێستی (ئهنارکیست) نییه، لهبهرئهوهی ئهنارکیزم خهبات ئهکات بۆ لهناوبردنی چهوسانهوهی مرۆ لهلایهن مرۆوه، به واتایهکی دی ئهنارکیزم لقێکی سۆسیالیسته، که گرنگیهکی تایبهتی ئهدات به خهباتی ئازادیخوازانه، بۆئهوهی ههرچی زووتره دهوڵهت تهفروتونا بکرێت دهربارهی ئهو مهسهلهیه (الدولة القمعیة) بخوێنهوه، یهکێك له تیرۆرکراوهکانی (شیکاغۆ) به ناوی (ئهدلۆف فیشەر) وتوویهتی”کهسی ئازادیخواز سۆسیالیسته، بهڵام مهرج نییه کهسیێکی سۆسیالیست ئازادیخواز بێت” کهچی ههندێك ئازادیخواز ههن، که خۆیان به ڕهسهنتر و به بهوهفاتر ئهزانن ههندێك ناو لهخۆیان ئهنێن، یا ڕێگه ئهدهن ههندێك ناویان لێبنرێت، که له ڕاستیدا ئهو جۆره ناوانه ههر شایستهی تیرۆریستهکانن، ئازادیخوازهکانی ئهم سهردهمه لهو بوارهدا ههوڵێکی باشیان داوه و خۆیان یهکلاکردۆتهوه خۆیان به (کۆمونیزمی ئازادیخواز) پێناسه دهکهن
*************************
پهڕاوێز سهرچاوه کتێبی (التحرریة من العقیدة الی الممارسة) دانییل غریین، ئەم وەرگێڕانە لەتەك دەقە فەرەنسییەكەی بەراورد كراوە.
* ئهو ناونیشانه له دهقه فهرهنسییهکهدا بهمجۆرهیه (les idée forces de l’anarchisme) له عهرهبیدا دهبێته (الأفکار الرئیسیة الأنارکیة) بهڵام وهرگێڕی عهرهبی (جۆرج سعد) کردوییهتی به (الأفکار المحوریة للتحرریة) من ئهوهی یهکهم به باشتر ئهزانم- و.ك
** ژمارهکان له ههردوو دهقهکهدا نیین، خۆم دامناون بۆ ئاسانکاری بڵاوکردنهوه، نازانم له کۆتایدا ژمارهکان دهگهنه چهند ژماره-و.ك
*** بۆ ئهوهی ڕهتکردنهوهی دهسهڵات بخاته ڕوو (an-anarchie) -ڕهفزکردنی دهسهڵاتی داپڵۆسێنهر- بخوێنهرهوه، له نییەتپیسییهوهیه، گهر بڕوا بکرێت، که دهسهڵات ڕیکخستنێکی عادیله ناتوارێت وازیلێبهێنرێت، وهکو ئهزانیین (ئازادیخوازهکان-ئهنارکیستهکان) به تۆپزی ئهو ناولێنانهیان گۆڕیوه، ههندێکجار ناویان ناوه (کۆڕه کرێکارییهکان) جارێکی دی(فیدریالیزم، یان لیژنه ههڵبژێراوهکان) ئهوه زیاتر شهری وشهکان بووە، ئهگینا (ئهنارکیستهکان) به هیچ کلۆجێك دژی ڕێکخستنی کۆمهڵگه نهبوون، لهڕێگهی لیژنه ههڵبژێراوهکانهوه، دژی ڕێسای داپڵۆسین و دهستدرێژیکردنه سهر ئایشی خهڵکی بون- و.ع
دابونهریتی ئازادیخوازی له ئیسپانیا*
نووسینی دانییل گرین
و. له عهرهبیهوه: سهلام عارف
ئا بهو چهشنه** ئازادیخوازهکانی ئیسپانیا سوودیان لهوانهی شۆڕشی ڕوسی وهرگرت، ههنگاونانیشیان بهرهو شۆڕشێکی بهرههڵستکار، ههر لهو وانهیهوه سهرچاوهیگرت، هێدی هێدی کۆمونیزمی دهسهڵاتگهرا ڕهزا قورستر و مایهپوچتر ئهبوو، سهرابی سۆڤیهتی بهجۆرێکی وهها دڕندانه پهلاماری ئازادیخوازهکانی دا و نهشیهێشت شۆڕشی کۆمونیزمی ئازادیخواز سهربکهوێت، ئازادیخوازهکان تهنها ئازادیخوازییان به تاکه ڕوناکی ئهبینی دهربارهی ئهوهش (سانتیان) وتوویهتی ” تاکه هیوا بوو لهو تاریکوتونیهدا”، ههر چۆن کهم تا زۆر شۆڕشی ئازادیخوازی له هۆشمهندی میلیدا گهڵاڵه بوو بوو، له هزری ئازادیخوازهکانیشدا بهو جۆره بوو (جۆزێ پیرات José Perat) تێبینی ئهوهی کردبوو، که بهشێکی زۆری ئیسپانیا تێکهڵهیهکه، ئهو تێکهڵهش کاریکردبووه سهر سایکۆلۆجی و سروشتی سهندیکالیزمی ئازادیخوازی ئیسپانی، واته ئهو بزوتنهوهیه ڕهنگدانهوهی ئهو تێکهڵهیه بوو، تێکهڵهکهش بریتی بووه له مهرجه دواکهوتووهکانی دێهاتهکان و نهشونماکردنی پرۆلیتاریا، که بهپیشهسازیکردن خوڵقاندبووی، به واتهیهکی دی پێکهاتهیهکی سهلهفی و داهاتووخواز بوو، پێکهوه ژیانی ئهو دووانه باشوو تهندروست نهبوو (کۆنفدرالی نیشتمانی بۆ کارC.N.T) ساڵی 1918 یهك ملیۆن ئهندامی ههبوو، لهکهرتی پیشهسازیدا بههێز و توندوتۆڵ بوو به تایبهتی له ناوچهی (کاتالۆنیا)*** له (مهدرید) و (بلنسه) وا بههێز نهوبوو، لهو دوو ناوچهیهدا لهناو جوتیاره ههژارهکاندا بههێز بوو، لهوێ ڕێسای کۆمهکگهری باو بوو، بهڵام ئهو کۆمهکگهریه سهری تایبهتمهندیهکانی ناوچکهی نهقهبڵاند بوو (جواکین کۆستا Joaquin Costa) ساڵی1898 به دورودرێژی و به پشتبهستن به ئامارهکان دیراسهی پاشماوهکانی ئهو کۆمهکگهری دێهاتهکانی کردووه، ئهوهی خستۆته ڕوو، خاوهن موڵکه گچکهکان بەردەوام بهشێك له داهاتی خۆیان داوه بهو کهسانه، که هیچ دهرامهتێکیان نهبووه لهو شوێنانهشدا، که خاوهندێتی مهزن باڵادهست بووه، بهتایبهتی له باشوور کرێکاره کشتوکاڵییهکان (سهپان)هکان لهبری دابهشکردنی زهوییهکان، به هاوبهشیکردنیان به چاکتر زانیوه (جۆزێ ڕۆزا سانشیز José Sanchez Rosa) له نامیلکه ساده و ساکارهکانیدا، زیاتر باسی ئهوهی کردووه، که ههوڵ و کۆشش و بانگهوازی ئازادیخوازهکان بێسهمهر نهبوون و گیانی کۆمهکگهرییه کشتوکاڵییهکانی هوروژاندووه و ڕۆڵێکی مهزنیان له ئامادهباشی کۆمهکگهریدا بینیوه (کۆنفدرالی نیشتمانی بۆ کار) کارامه بووه، بهتایبهتی لهنێو جوتیارانی باشووردا (الاندلس) و خۆرھەڵاتی (بلنسه) و باكووری خۆرھەڵات (ئاراگۆن) و (سرقسطة)دا.
ئهو بنهما دوو فاقیه، واته پیشهسازی و دێهاتییه بووبووه هۆی دروستبوونی دوو ئاڕاسته، ئاڕاستهی (کۆمیونخوازی شارهوانیخوازی communalist) و ئاڕاستهی (سهندیکالیزمی ئازادیخواز) کۆمیونخوازهکان به دێهاتیدا ئهناسرانهوه، بهواتهیهکی دیكە باشووری بوون، بههێزترین قهڵایان ناوچهی (الاندلس) بوو، ئاڕاستهی سهندیکالیزم زیاتر له ناوچهی (کاتالۆنیا) بههێز بوو ئهو ناوچهیه ناوچهیهکی پیشهسازی و ههمهچهشنهی پێکهوه لکاو بوو، ئهوهش لهسهر تیۆریزانه ئازادیخوازهکان کاریگهری خۆی دانابوو، ڕاڕاو بهش بهش بوون، کۆمینخوازهکانیش، ههروا بوون، ههندێکیان پهیتا پهیتا دروشمی (کۆمیونی ئازاد commun Libre)یان بهرز ئهکردهوه، ئهوانه لایهنگرانی تیۆره ئایدیالیستهکهی (کرۆپۆتکین) بوون، واته لایهنگرانی تیۆری کۆمیونهکانی سهدهی ناوهڕاست بوون، بنهمای ئهو تیۆرییه گهڕان و پشکنین و دواتر دۆزینهوه بوو، تا بڵێی تیۆریهکی ساده و ساکار بوو، ئهوان لهو بڕوایهدا بوون، که ڕێسای کۆمهکگهری سهرهتایی له ئیسپانیا کوتومت له کۆمینگهری دهچێت، ساڵ1931 دوای ڕاپهڕینی جوتیاران کۆماری سهقامگیر بوو، ئهو دهمه ههندێك پشکنین و لێکۆڵینهوه ئهنجامدران دهرخرا، که چۆن جوتیاره ههژارهکان به ڕێکهوتنێکی ئارهزوومهندانهی ئازاد داهاتهکانیان به یهکسانی دابهش کردوه و ئامێر و کهلوپهلهکانیان به پێی پێوویست بهکار هێناوه بهبێ هیچ بهرامبهرێك، ئهوانه شارهوانیهکانیان لابرد، له جێگهکانیان لیژنه ههڵبژێراوهکانیان دانا، وایان ئهزانی بهو کارهیان ڕزگاریان ئهبێت له کۆمهڵگهی دهوروبهر و ئیتر باج نادهن و سهربازیش ناکهن، ئاڕاستهکهی دی (سهندیکالیزمی ئهنتهرناسیۆنالیزم) سهرهتا داهێنهری ئهو ئاڕاستهیه (باکۆنین) بوو، دواتر شاگردهکهی بوو، واته (ڕیکاردۆ میلا Ricardo Mella) بهردهوامی پێدا، ئهم ئاڕستهیه واقعیتر بوو، گرنگی نهئهدا به سهدهی ئاڵتونی، واته بهسهدهی کۆمیونه گچکهکان زیاتر گرنگی ئهدا به ڕانهبوردوو، سهندیکاکانی ناوچهکان نزیکبوون له کارگهکانهوه، ئهو سهندیکایانه خۆپهرست نهبوون ، مهیلیان مهیلێکی ههروهزیکاری بوو، ههر ئهوهش بوو وایکردبوو، که بارهگاکانیان ببنه دیوهخانی گیانی و مادی کارگهران، بهو چهشنه سهندیکاکانی ناوچهکان گرنگی و سهنگی تایبهتیان ههبوو له(کۆنفدرالی نیشتمانی بۆ کار)دا ، ئهو گرنگی و سهنگه گهیشتبووه ئاستی مۆنۆپۆلکردنی کارهکانی (کۆنفدرالی)بوونی ئهو دوو ئاڕاستهیه، کهشێکی وههای خوڵقاندبوو، که تێکۆشهرانی بناخهی چهواشه کردبوو، زۆرجار ئهو تێکۆشهرانه سهندیکالیزم و کۆمیونخوازیان تێکهڵوپێکهڵ دهکرد، ئهو حاڵهته له مومارهسهشدا ڕهنگی دابووهوه، دیاردهی دابهشبوون و کهرتکاری به باشی ئهبینرا، ئهو دیاردهیهش، کاتی ئهو بهرامبهرێنه تیۆریهی نێو (کۆنگرهی ئازادیخوازی ئینتهرناسیۆنالیزم) سهریههڵدا، لهنێو (کۆنفدرالی نیشتمانی بۆ کار)دا مهیلێکی ڕیفۆرمخواز دهرکهوت، ئهو مهیله مهیلی خهباتکردن بوو لهپێناوی (داواکاری ڕۆژانهدا revendication) خۆی ئهنواند، بهڵام (فیدریالیزمی ئازادیخوازی الایبریة) بهناوی پاکڕاگرتنی ڕێڕەوی ئازادیخوازییهوه، ئهرکی بهرپهرچدانهوهی ئهو مهیله ڕیفۆرمخوازهی گرته ئهستۆی خۆی، پێش شۆڕشی 1936 توانرا ئهو ململانێ و ئهو مهترسی کهرتبوونه وهلاوهبنرێت، ئهوه بوو مهیله ڕیفۆرمخوازهکه لهنێو سهندیکا سهرهکییهکهدا مایهوه ساڵی1931 تهوژمی سهندیکالیزم بهیانێکی دهرکرد، لهو بهیانهدا جهختکرابوهوه لهسهر (سهربهخۆیی) و (پشتبهخۆبهستن) ، ئهو بهیانه به بهیانی (الترنت30) ناوی دهرکرد، دوای ئهوه ههندێك له سهندیکاکان وازیانهێنا له (کۆنفدرالی نیشتمانی بۆ کار).
—————
پهڕاوێز
*لە پەرتووكی (من العقیدة الی الممارسة) وەرگیراوە و بە بەراورد لەتەك دەقە فەرەنسییەكەی وەرگێردراوە.
**خوێنهرانی هێژا ، تکایه بۆ خوێندنهوهی ئهم بابهته بابهتی (ئازادیخوازی له شۆڕشی ئیسپان)دا بهسهربکهنهوه
*** کاتالۆنیا- ناوچهی باكووری خۆرھەڵاتی ئیسپانیایه
ئۆگهستی 2012
ھەرچەندە سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان لە پێش ڕاپەڕینەكانی وڵاتانی عەرەبی و خۆرھەلاتی ناوەڕاست لەتەك ناڕەزایەتییە جەماوەرییەكان و گروپ و تاكە ئەناركیستەكانی ئەو وڵاتانەدا بەردەوام لە پەیوەندی و ھاوپشتی نێونەتەوەیی توندوتۊڵدا بووە و لە ئێستاشدا ئەو پەیوەندییە بە ئاستێكی خوازراو و پڕبایەخ گەیشتووە. ھاوكاتیش نووسەرانی سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان چ ناڕاستەوخۆ بە نووسین و چ ڕاستەوخۆ بە بەشداریكردن لە خۆپیشاندان و كۆڕەكانی ئەوروپادا دژە بە دیكتاتۆرەكان و پشتیوانی لە ئازادیخوازانی ئەو وڵاتانە، بەشدارییان ھەبووە، بەڵام لەبەرئەوەی كە ڕاپەڕینەكان بە ئاقارێكی دیكەدا شكانەوە و بەدەستتێوەردانی دەوڵەتانی ناوچەكە و زلھێزە جیھانییەكان، ئاقاری كۆمەڵایەتی ڕاپەڕینەكان بەرەو ئاقاری سەربازی و كورتكردنەوەی داخوازییەكانی خەڵك لە ھەڵبژاردنی پارلەمانی كراوە، برا، ھەر بۆیە لێرەدا وەك تەواوكاریی پشتیوانی و ئەركی نێونەتەوەییمان دێیینەوە سەر ھەمان بابەت و درێژە بە بۆچوونەكانمان دەدەینەوە و فراوانكردنی قسەوباس لەو بارەوە بەپێویست دەزانین..
*****
ئێمه ههمیشه لەو باوهڕەدا بووین، که قهیرانهکانی سهرمایهداری ڕۆژ به ڕۆژ له قوڵبونهوهدان و ڕامیاریی لیبراڵ چ له شێوهی بهڕێوهبردنی کۆمهڵگه و چ له شێوەی ڕێكخستننی ئابوریدا، شکستی هێناوه و چیدیكە ناتوانێت برهو به تهمهندرێژی خۆی بدات و بەر قوڵبوونهوهی ناکۆکییه چینایهتییهکان و برسیکردن و بێكارکردنی ژمارهیهکی زۆری خهڵکی که له گهلێک شوێنی ئهم جیهانهدا [ھەر بەپێی دانپێدانانی سهرۆکی بانكی جیهانی ، Jim Young Kim كە له دیمانهیهکیدا لەتەك ڕۆژنامهی گاردیانی بریتانی له تهموزی 2012 ، وتی “ئهمڕۆكە له جیهاندا 1.3 ملیارد له دانیشتوانهکهی داهاتی ڕۆژانهیان تهنها 1.25 دۆلاری ئهمهریکییه.”] بگرێت، چونكە بوونی سیستەمەكە بەخۆی ئافەرێنەرییەتی.
ههر به تهنها له وڵاتێکی نهوتداری دهوڵهمهندی وهکو نایجیریا له %70 دانیشتوانەكەی داهاتی ڕۆژانهیان له 2 دۆلاری ئهمهریکی تێپهڕناکات، ئەمە له کاتێکدا كە ڕۆژانه 2 ملیۆن بهرمیل نهوت دهردههێنێت. زۆرربهی زۆری وڵاتانی ئهفهریكی و خۆرههڵاتی ناوهڕاست و ئاسیای ناوهڕاست خوارووی خۆرههڵاتی ئاسیا، دانیشتوانیان له خواردنهوهی ئاوی پاکژ بێبهشن و بههۆی ئهمه و نهبوونی خواردنی بەكەڵك و کهمی خزمهتگوزاری تهندروستی و کێشهی چارهسهرکردنیان و جهنگی نێوخۆیی له ههندێکیاندا، دووچاری نهخۆشی کوشنده دهبن و بڕی تهمهندرێژی تهمهنیان به بهراورد لەتەك وڵاتانی خۆرئاوا و ئهمریکا و ئوسترالیا و کهنهدا، زۆر لە خوارەوەیە. لهولاشهوه گیروگرفتی دهستبهڕانهگهیشتنی کارهبا لهلایهن ھەژمارێکی زۆری دانیشتوانی ئهو وڵاتانهی که لەسەرەوە ناویان ھاتووە، گیروگرفتێکی گهورهی چارهسهرنهکراوه. بۆ نموونه وڵاتی باشووری ئهفهریكا گهرچی لهساڵی 1994وه سیستمی ئاپارتاید (ھەڵاوێریی مرۆڤەكان لەسەر بنەمای ڕەنگی پێست)یان ههڵوهشاندۆتهوه ، کهچی له %25 دانیشتوانهکهی لە بوونی کارهبا بەھرەمەند نین، ئهمه بێ لهوهی له ههندێك ڕووی دیكەشهوه ژیانیان لهبری بهرهو باشتربوون، بهرهوخراپتر ڕۆیشتووه. له (هیندستان)یش که له ڕووی ژمارهی دانیشتوانهوه، له دوای چین، دووهم وڵاتی جیهانه، وڵاتێکه لە بواری ئابووریدا له پێشبڕكێی خۆسەپادنی دهسهڵاتی جیهانیدایە و له پاش ئهمهریکا و یابان و چین و ڕوسیا، پێنجهم دهوڵهته له بهرههمهێنانی کارهبادا، کهچی 289 ملیۆن کهس که بهڕێژهی سهدی دهکاته له %25ی دانیشتوانهکهی تا ساڵی 2011، بهپێی ڕاپۆرتی حکومهتهکهی خۆیان دهستیان به کارهبا ڕانهگهیشتووه و ئهم ڕێژهیه له لادێکاندا دهگاته %33.
ئهمانهی سهرهوه ههموویان ڕاستی حاشاههڵنهگرن و ئێستا ئهو کهلێنهی نێوان ئێمه(بەرھەمھێنەران و ژێردەستان) و ئهوان (سەرمایەداران و دەسەلاتداران) فراوانتر بووه و لەچاو جاران باشتر دهرکهوتووه و که له %1 خهڵکانێك که توێژاڵه ههرە باڵادهستهکهی ناو کۆمهڵگهن کۆنترۆڵی ژیانی له %99 کهی دیكەی كۆمەڵگەیان کردووه.
کۆمهڵگهی ئهمڕۆ لهسهر ئاستی جیهانی لهسایەی سیستهمی سهرمایهداری؛ سیستهمی برسێتی، بێکاری جهنگ، نایهکسانی و نادادپهروهرێتی کۆمهڵایهتییدا، پهڵه ههوری ڕهشی نهگریسی خۆی، به جۆرێک تارمایی شومی بهسهر جیهاندا شۆڕکردۆتهوه، که تهنانهت ئهو وڵاتانهی که سەردەمانێك بوو خهڵکی له دهرهوهی ئهوان خهویان به ژیانیانهوه دهبینی، وهکو کۆمهڵگهكانی ئهوروپا و ئهمهریکا و کهنهدا و یابان و ئۆسترالیا و هتد، له سهرهتای ڕوودانی ئهم قهیرانهی ئێستاوه که له له ساڵی 2008وه دهستیپێکردووه، ورده ورده باری ژیانی یا ستاندهری ژیانی خهڵکهکانیان ڕۆژ بهڕۆژ له هاتنهخوارهوهدایه و ئامارهکان نیشانیدهدهن، که له ههندێك لەو وڵاتانەدا لهوانەیە جیاوازییهکی ئەوتۆ لهنێوان ئهم کۆمهلگهیانەی که جێی خهون و خهیاڵی كۆچەران بوون و كۆمەڵگەگەلێك كە لێوەی ھاتوون، نهمابێتهوه
ڕوداوهکانی ئهم دواییه و گۆڕانکارییهکان که له بەڕێوەبەرایەتی دهوڵهتهکاندا کراون و بهردهوامن، گهلێك ڕاستیان ئاشکرا کرد، لهوانه: قهیرانهکان له قوڵبوونهوەی زیاتردان وهك لهوهی له ڕهوینهوهدا بن، پارتهکان بهههموو چهشنهکانیانهوه له چهپهوه بۆ ڕاست و بۆ سۆشیال دیمۆکرات و بۆ سۆشیالیست و کۆمۆنیست، چ له دهرهوهی دهسهڵات و چ له دهسهڵاتدا بن، ئامانجیان چارەسەری بنەڕەتی و كۆمەڵایەتییانەی ئهو کێشانە نییە، که ھەنووكە مرۆڤایەتی لەتەكیاندا ڕووبەڕووە، ههر بۆیه ڕۆژ به ڕۆژ لهلایهن جهماوهرهوه متمانهیان لێ دهسهنرێتهوه و پهراوێز دهخرێن، توێژ و چینە نارازییەكانی خهڵکی، خەریكن خۆیان ڕێكدهخهن و بزوتنهوهی كۆمەڵایەتی (ناڕامیاریی) و جیا له پارتەكان، دروست دهکهن.
لای زۆرێكمان ئاشكرایە، كە سهرجهمی گۆڕانە ڕواڵەتییەکان له ناو بەڕێوەبەرایەتی كۆمەڵگەكاندا که له سنوور و نێوانی تاكەكاندا کراوون، ههروهها له هاتن و ڕۆیشتنی پارتەکاندا، سهبارهت بهگرتنهدهستی دهسهڵات، شکستیان هێنا. ههر ئهم شکستانه بوونه زادهی دروستبوونی بزووتنهوهی خهڵکی، بزوونهوهی جهماوهری، بزوتنهوهیهك که خهڵکانی دهستهبژێر (نوخبه) و سهرکرده و ڕۆشنبیری لیبراڵی کهنار خستووه و متمانهی تهواوی بۆ دیمۆکراتی ڕاستهوخۆ گێڕاوهتهوه و چهقی کارکردنیشی چالاکییه ڕاستهوخۆیهکانن.
لهولاشهوه، قهیرانهکان، ئهوهیان سهلماند، که یهکێتی ئهوروپا و سیستهمی یهکدراوی یورۆ ڕۆژ به ڕؤژ له ههرهسهێنان نزیك دهبێتهوه و بووهته هۆی لاوازبوونی نرخ و بههای سهرجهمی دراوه سهرهکییهکانی دیكەی جیهان و سستکردنی زیاتری گەشە و پەرسەندنی ئابووری جیهانی. لە درێژەیدا قهیرانهکه گهیشتۆته ناو جهرگهی ئهڵمانیا، که له ڕوی ئابوورییهوه بههێزترین وڵاتی ئهوروپییه. ئیتالیا و ئیساپانیا و یۆنان و پورتوگال لهبری خۆگرتنەوەیان، کهچی بەرەو شكستی زیاتر دەڕۆن. بریتانیا بهپێی قسهی سهرۆكشالیارهکهی دایڤید کامیرۆن، ئهم قهیرانه تا ساڵی 2020 له وڵاتهکهیدا، ههر بهردهوام دهبێت، بهڵام ئابووریناسهکان و دهسگه ئابوورییهکانی نێوخۆی بریتانی ھەنووكە به ئاشکرا دهڵێن : له ڕاستیدا لهوه ناکات، که بریتانیا ههرگیز لهم قهیرانه ڕزگاری ببێت، چونکه ئهوان ئهوه دهزانن، که بریتانیا لهڕووی خراپی باری ئابوورییهوە، له ئاستی ئهوروپادا تهنها ئیرلهنده و ئایسلهند، له دوای ئهمهوهن. ئابووریناسهکان و ڕامیارەکان، پارساڵ ئاوایان پێشبینی دهکرد، که ئابووری بریتانیا به بهراورد لەتەك داهاتی نهتهوهییدا، بهڕێژهی له %1.8 تا له %2 له ساڵی 2012دا پهره دهسێنێت. له سهرهتای ئهم ساڵدا ههر ههمان کۆمهڵ لە ئابووریناان وتیان : ئهو ههڵسهنگهندنانهی ساڵی ڕابوردوو ڕاست نین و ڕێژهی گەشە و پەرەسەندنی ئابووری بریتانیا تهنها له %0.8 دهبێت. کهچی له سهرهتای مانگی ئۆگهستدا سهرۆکی بانكی ناوهندی بریتانی له دیمانهیهکی تهلهفزوێنیدا ههموو ئهو پێشبینیانهی که کرابوون ، ڕەتكردەوە و وتی ڕێژهی گەشە و پەرەسەندنی ئابووری بریتانی له %0 دهبێت، واته (سفر). ھەورەھا کهلێنی جیاوازی نێوان ھەناردە (ناردنه دهرهوه) و ھاوردە (هێنانهناوهوە)ی کاڵا و پێداویستی زۆر گهورهیه و له نێوان 2.7 ملیارد تا 4.4 ملیارده. لەولاشەوە وڵاتی چین، که دووهم دهوڵهتی بههێزی ئابوورییه له جیهاندا و جێگەی هیوا و ئومێدی لیبراڵهکانی ئهوروپا و ئهمهریکا و وڵاتانی دیكەیە و لهم قهیرانه ئابورییهی ئێستادا به ڕزگارکهری ئهوروپا و جیهانی دهزانن. داتا و ئامارهکانی ئهم دواییه نیشانی دهدهن، که بڕی گەشە و پەرەسەندنی داهاتی چین له بری ئهوهی له سهرکهوتندا بێت، لهم چهند مانگهی دواییهدا بۆ ڕێژهی %6.8 داکشاوه. مامهڵهی بازرگانیشی لەتەك ئهوروپادا بهڕێژهی له %40 هاتۆته خوارهوه، که به ھەژماری پاره 10 ملیارد دۆلاری ئهمهریکی دهکات. ھەروەھا چاوهڕوانی ئەوە دهکرێت، كە ڕێژهی گەشە و پەرەسەندنی ئابووری چین له ساڵی ئایندهدا له دابهزینی زیاتردا بێت. بهپێی ئهم داتایانه و ڕاستییهکان، نهک ههر چین نابێته ڕزگاركەری ئابووریی جیهانی بهگشتی و ئهوروپا بهتایبهتی، بهڵکو خۆشی کهوتۆته قهیرانهوه و بههۆی بهرزبوونهوهی ڕادهی بێكاری و داخستنی کارگه و کارخانهکان و خراپی ئابووری ئهوروپا و ئهمهریکاوه قهیرانهکهشی قوڵتر دهبێتهوه و بهردهوامیش دهبێت. بێگومان ئهمهش چاوهڕوانکراوه و تێگهیشتنی ئاسانه. له کاتێکدا که وڵاتی چین له %60 کاڵاكانی خۆی لە بازاڕهکانی ئهوروپا و ئهمهریکای ساخ دەکاتهوه و لهو وڵاتانهشدا باری ئابووری ئهوهنده خراپ بێت، چارهنوسی ئهو بهرههم و کاڵایانهی که نێرراون بۆ ئهوروپا و ئهمهریکا کهڵهکهبوون و ساخ نەبوونەوەیەتی. ھەر ئهم پرۆسهیه چین ناچار دهکات، که چیدیكە توانای ھناردنی بهرههم و کاڵای بۆ ئەو وڵاتانە نەمێنێت و دیسانەوە ههر ئهم پرۆسهیهش به ڕۆڵی خۆی دهبێته ھۆی داخستنی کارگه و کارخانهی زیاتر و بێكارکردنی کرێکاری زیاتر و کهمبووننهوهی باج و خهراجی دهوڵهت و دواتریش دهستگرتنهوهی دهوڵهتیش له خەرجکردن له ههموو بوارهکانی ژیاندا، ئهمهش بە واتای دهستپێکردنی سوڕێکی تەمەڵیی ئابووری بهردهوام و بێکۆتایی له چین. ئیدی كە ئهمهش ڕێڕهوی چین بێت له ئێستا و ئایندهدا، ھەر بۆیە چاوهڕوانی ڕزگاركەرئی لێناکرێت.
لهبهر ڕۆشنایی ئهو لێکدانهوه کورت و ساده و ساکارهی سهرهوه، لهلای ئێمهی ئهنارکستانی کوردستان، چ ھاتنەدەرەوەی بزووتنهوه جهماوهرییهکانی ئهوروپا و ئهمهریکا و ئیسرائیل و شوێنهکانی دیكە و چ ڕاپهڕینی خهڵکیش له وڵاتانی عهرهبی که له میدیای لیبراڵدا به “بههاری عهرهبی” ناسراون، دیاردەیەك یا ڕوداوێکی کوتوپڕی و بێبناخه و بێ هۆکار و چاوهڕواننەکراو نهبوون و نین.
بهبۆچوونی ئێمه ههندێك خاڵی ناوکۆیی له ناو ئهو بزووتنهوانهی ئهو وڵاتانه که به “بههاری عهرهبی “دا تێپهڕیون یا ئێستا لهو ورووژانەدان لەتەك “بههاری کوردستان” و بزوتنهوهی گۆڕاندا، ههن؛ لهوانه دژایهتیکردنی گهندهڵی، داوای ههبوونی ئاشكرایی (شيفافیەت) له کارهکانی دهوڵهتدا و بوجهی میری و كارەكانی دهوڵهت و پهڕلهمان که ئهنجامیان دهدهن، ئازادی ڕامیاریی و سهروهری یاسا و داوای ههبوونی میرایەتییەکی لیبراڵ له ڕێگهی ههڵبژزاردنێکی كراوە و ئاشكراوە، دانانی تهکنۆکراتهکان لە شوێن دەسەڵاتدارانی ھەنووكەیی، داوای ڕهخساندنی بواری ئیش و ههلی دروستکردنی بازرگانی (بزنسی) بچوك و بهستنی پهیوهندیهکی دۆستانهی توندوتۆڵ لهتەك میرییەكانی ئەوروپا و ئهمهریکا، هاندان و خولقاندنی کهرتی تایبهتی و برهوپێدانیان، دهوڵهمهندکردنی کهسانێك و توێژاڵێکی سهرهوهی کۆمهڵگه و…گهڵیکی دیكە لهمانه.
له ههمان کاتیشدا خاڵێکی دیكەی هاوبهشیشمان له نێوانی ههموویاندا ڕهچاو کردووه، که له ههر ههموویاندا به کوردستانیشهوه ھەبووە، ئەویش سەرھەڵدانی ڕەوتێکی ڕادیکاڵە (ڕەوتی دژەتەوژم)، كە داخوازییهکانی خۆی لهنێو داخوازییهکانی ڕەوتە باوهکهدا قهتیس نهکردووه و سهبارهت به داخوازییهکانیان له ملاملانێیهکی سهختیشدایە لەتەك ئهو لایهنانهدا و لە ھوڵی پاراستنی ئەو داخوازیانهیە وەك داخوازی كۆمەڵایەتی و پێداگرانە بەر بە ھەوڵی پارتەكان و دەستەبژێرە دەسەلاتخوازەكان دەگڕێت، تاوەكو داخوازییە كۆمەڵایەتییەكان نەكرێنە داخوازی ڕامیاریی و بزووتنهوه جهماوهرییهکان لەلایەن پارتە ڕامیارەكانەوە دەستەمۆ نەكرێن و نەبنە سەكۆی پاگەندەی فریودەڕانەی سەروەریخوازەكان.
خاڵێکی دیكەی ناوکۆیی سهرانسهری ئهو بزووتنهوانه [جگه لهوهی کوردستان که بهو زهقییه بهرچاو نهدهکهوت، ئهوهش لهبهر تهمهنکورتی ڕوداوی شهقام بوو]، پشتگیریکردنی و دەستێوەردانی ئهمهریکا و دهوڵهتهکانی خۆرئاوایه لەو بزووتنەوانەدا. گهرچی ههمویان له بزوتنهوهی جهماوهریانهی میسردا ههڵوێستهیهکیان بۆ کرد، تاکو بزانن لێشاو و خرۆشانی خهڵکی بهرهو چ ئاقارێک دهڕوات، ئەوسا ڕامیاریی دهرهوهی خۆیان ساخ بکهنهوه ، بهڵام ههر زۆری پێنهچوو، ئهو ڕامیارییەیان له ئاستیدا گرتهبهر، که لهبهرژهوهندی ئابووری تایبهتی خۆیان و کۆمپانیاکانیان و بزنسمانه گهورهکان و سهرمایهداری جیهانی بهگشتییدا بێت. ئیدی وهکو ههموو سەردەمەكان خۆیان كردە دهمچهرمووی خهڵکانی ڕاپهڕیوو و پارێزهری مافە مرۆییەكانی خهڵکی نارازی، بنیاتنانی دیمۆکراتی دێمۆكراتی پارلەمانی و ئازادی ههڵبژاردن و دروستکردنی پارت و ڕێکخراوی ڕامیاریی و سەپاندنی بازاڕی ئازاد و هتد، تاوەكو ئەوە لەبیری خەڵكی نارازی بەرنەوە، كە بهدرێژایی تەمەنی ڕژێمە دیكتاتۆرییەكان و سەرۆكەكان، ئەمەریكا و وڵاتانی ئەوروپی و كەنەدا و ئوسترالیا پشتگیری و کۆمهکیان كردوون و دەستیان بەباڵیانەوە گرتووە، تاوەكو لەبەردەم شەپۆڵی ئازادیخوازی خەڵكدا نەكەون.
پشتیوانیکردنی ئهمهریکا و خۆراوا لەو بزوتنهوانه، گهیشته ئهو ڕادهیهی که یا خۆیان به ڕاستهوخۆ دهستیان له گۆڕینی ڕژێمەكاندا وهردا، وەك ئەوەی بهریتانیا كە بانگهشهی پێدانی 5 ملیۆن پاوهند دەكات، بێجگە له یارمهتیدانی دیكە له ڕوی سهتهڵلایت و زانیاری سیخوڕییانه لهسهر دهوڵهتی سوری. یا له ڕێگەی نوێنەرەكانییەوەیە لەوانە شانشینی سعودیه و قهتهر، کۆمهك و یارمهتی به لایەنگرانیان لەنێو بزووتنهوهی خهڵکی بهتایبهت لیبیا و سوریادا ، بدرێت.
ئهوهشمان له بیر نهچێت، که خاڵێکی ئاشکرای دیكە له ڕامیاری ئهمهریکا و خۆراوا و کلکهکانیان له ناوچهکهدا، ئهمجارهش دهرکهوت، ئهویش دهرکهوتنی ڕامیاریی دووفاقهیی و هیپۆکراتیانەیانەیە. بۆ نموونه یارمهتی و کۆمهکی ئەو وڵاتانه بۆ ڕاپهڕینی خهڵك له لیبیا و سوریا، بهڵام بێدهنگی و ههبوونی ههڵوێستی نێگهتیڤانه بۆ ڕاپهڕینی خهڵکی دژی میرنشینی سعودییه و بهحرهین، ئهمه جگه ڕامیاریی پێچەوانەیان بهرامبهر بزوتنهوهی خهڵکی له فهلهستیندا دژی ئیسرائیل. که پتر له نیوسهدهیه، ئهو بزوتنهوهیه له شێوه و فۆرمی جیاجیادا بهرههڵستی سەركوتگەریی و داگیركاریی ئیسرائیل دهکات.
لهولاشهوه بێدەنگەكردنیان بەرامبەر سەركوت و چەوسانەوەی دۆستێکی دیكەیان له ناوچهکهدا، که حکومهتی تورکیایه بهرامبهر کورد و نهتهوهی کورد له تورکیا، كە لهههمان کاتدا ھاوشانی دەوڵەتانی جیھانخۆر سەرمایەگوزارییەكی ڕامیاریی و جێپێخۆشكردنی ئابووریی و بازرگانییهکی ڕهش سهبارهت به مهسهلهی فهلهستینی و خهڵکانی ڕاپهڕی و له سوریادا، دهکات.
ئهمه دیوی شاراوەی دێوجامەی پشتیوانی و فریادڕەسی ئەمەریكا وھاوپەیمانانی و پاشرەوانییەتی لەمەڕ بزووتنەوە و راپەڕینە كۆمەلایەتییەكانی باكووری ئەفەریكا و خۆرھەلاتی ناوین و وڵاتانی دیكە، ئەمەیە ھاندەری بهکاربردنی دیبلۆماسی و ڕاوێژکردن، باسکردن و داکۆکیکردن له مافی مرۆڤ و سهربهستی و ئازادی، فرۆشتنهوهی ئهو دیمۆکراتییهتهی که تهنها دهبێت له سوود و بهرژهوهندی ئهمهریکا و خۆراوا و بازاڕی ئازاد و سیستهمی سهرمایهداریدا، بێت.
ئێمه لەتەك ههبوونی ئهو ههموو وریاكارییانەی که له سهر تهواوی ههموو بزوتنهوهکان به ههموو چهشنهکانیانهوه، ھەمانن، له ههمان کاتیشدا لایهنگری و کۆمهکی خۆمان له ڕاپهڕینی خهڵك و ڕژانه سهرشەقامەكان لەپێناو داخوازییهکانیان و سەپاندنی ئازادی، بهرههڵستیکردنی چهوساندنهوه و ههموو شێوەکانی ههڵاوردانی نێو کۆمهڵگە و هێنانهدی دادپهروهرێتی کۆمهڵایهتی و ..تد، دهکهین. هاوکاتیش ئهوهمان لەلا ڕۆشنه، که گۆڕانکاری بنهڕهتی و له ڕهگههڵکێشانی ستەمی چینایهتی، ھەلاواردنی ئایینی و ڕەگەزی و نەژادی و نەتەوەیی و نایەكسانی کۆمهڵایهتی له سایەی ئهو حکوموتانهدا که ئهم لێشاوه جهماوهرییانه لە ناھوشیارییەوە دهیانهێننه سهر کورسی دهسهڵات، شتێکی ئەستەمە و قەد نایهنه دی.
ئهو شێوازە خهباته سەرووخوارییەی که به پشتگیری و کۆمهکی ئهمهریکا و وڵاتانی خۆراوا و میرنشینه کۆنهپهرستهکان، له سهرجهمی ئهو وڵاتانهدا گیراوهتهبهر و دهگیرێتهبهر، سەرەنجامی سهرفرازی یەكجاری جهماوهری بهشخوراو و زۆرلێکراو نییه، چونکه گۆڕانکارییهکان بنهڕهتی نین و ڕوکهشین و له سهرهوهی کۆمهڵگهوه و تەنیا لە ڕوخساری ڕێكخستنی سەروەریدا ڕوودهدەن و ھیچ ڕەھەندێكی كۆمەڵایەتییان نیی و له گۆڕینی دهموچاوهکان و نێوی پارتەکان، بەڕێوەبەراكان زیاتر، ھیچ ڕوونادات و سەرەنجام ههر ههموویان دهبنهوه بە خزمهتکارێکی ملهوڕی سهرمایهداری و سیستهمهکه چینایەتییەكەی و پاراستنی سەروەری دەولەت و یاسا دژەمرۆییەكەی.
بهڵام سەرەڕای ھەموو ئەوانەش كە لهسهرهوه خستنمانە ڕوو، بەبێ هیچ دوودڵییهك و گومانێك، لایهنگری و پشتگیری خۆمان بۆ تهواوی ئهو بزووتنهوانه، دهردهبڕین، تا ئەو كاتەی كە بە بەرژەوەندی خەڵكە نارازیی و ستەملێكراوەكەیان دەگرێتەوە. ئێمه گۆڕانکارییهکان به حهتمیهتی مێژوویی دهبینین و به قوڵیش له چەمك و كڕۆكی ئهو میرایەتییه دیمۆکراتیانهش تێدهگهین، که له سهرهنجامی ئهم ڕاپهڕینانهوه قوتدهبنهوه، دیسانهوه دهرك ئهو ڕاستی و زهمینهیهش دهکهین، كە بەداخەوە ئەوە خواستی هاووڵاتانیانی ئهو وڵاتانهیه به کوردستانیشهوه، که لهژێر کاریگهری میدیا و ڕۆشنبیریی لیبراڵ و توانای پارتەكاندا بۆ دەستەمۆكردنیان لە پرۆسهی گهمهی ههڵبژاردان و حکومهتی تەكنۆكرات و مهدهنی هاندەدرێن و ھەڵدەخڕێن.
ههر لهبهر ئهمهشه، كە ههوڵی تهواوی ئێمه له نوسینهکانماندا و لە دیمانە و وتووێژهکانمادا، بۆ دهرخستنی ڕواڵهت و ناوهرۆکی دڕاندنهی سیستهمی سەرمایەدارییه، که پارێزهر و دهستهبهركەری مانهوهی ئهم سیستهمهش، میدیای لیبراڵ و ڕۆشنبیری لیبراڵ و ههموو پارتهکانن، ئیدی لهژێر ههر ناو و ناوهرۆکێکدا بن، ئامانجیان تەنیا زیاتر دەستەمۆكردنی خەڵكی ناڕازییە لە گەمەی ڕزگاركردنی سەروەری چینایەتیدا بە دێوجامەی جۆراوجۆر، كە دیوە شاراوەكەیان تەنیا نایەكسانی ئابووریی و كۆمەلایەتییە، تاوەكو كەمایەتی ٠١% سەروەری ٩٩% كۆمەڵگەكان بێت و پاشایانە لەسەر ڕەنج و بەرھەمی زۆینە مشەخۆری بكەن.
ڕێنیشاندەری بابەتەکان
www.facebook.com/anarkistan.net ***** sekoy-anarkistani-kurdiy-zman@riseup.net ***** https://i-f-a.org
Anarkistan ئەنارشیستان 
پێویستە لە ژوورەوە بیت تا سەرنج بنێریت.