All posts by azadebram

سیستەمی سەرمایەداری چۆن کار دەکات

جیهان نۆرمەن

02/07/2022

لێدە، بیکوتە

زاهیر باهیر

01/07/2022

لێدە تەپڵی شادمانی جەنگ با دەنگی بەرزتر بێت… بیکوتە دەهۆڵی شەڕی بەرژەوەندیی، تا صەدا و زرمەی بڵندتر بێت ، با لێدانی کەڕەنای جەنگ دڕ بە تاریکی و لێڵی و بێ دەنگی ئاسمانی سووری ڕەنگگرتوو بە خوێن، زیاتر بدات …. با قەڵای لاشە و کەلەسەری  کوژراوان و قوربانیانی جەنگ باڵابەرزتر و بەهێز تر بێت … با لافاوی خوێنی سەربازانی بەزۆرگیراو و خەڵکانی بێ تاوان ڕەنگەکەی, سووری تۆختر بێت…. با قوڕی گیراوەی  سەری باوکان و دایکان و ئازیزانی قوربانییەکان لە هەموو کات زیاتر خەستتر بێت ….. با فرمێسکی زیاتری چاوی دایکان و خوشکان جۆگەلەکەیان بە خوڕتر بێت…. با دەروازەی جبەخانەکان و کارخانەکانی جەنگ بۆ هەمیشە ئاوەڵاتر بێت ….با مامەڵەی کڕیاران و بازرگانانی جەنگ و خوێن هەمیشە لە برەودا بێت….. تا سامان و سەرمایەی زیاتری کەڵەکەبووی سامانداران و کۆمپانیا زەبەلاحەکان زیاتر بێت                                                                       

چۆن بڕیارێك دەردەکەن بیکەن …. چۆن هاوکاری جەنگ و خوێن دەکەن بیدەن….دەی چی لە ئێوە دێت ئەی بڕیاردەران و سەرکردەکانی جەنگ… پوتین ، بایدن ، بۆریس، ئیمانوێل و ئەوانی ترتان؟ خوێنتان لەبەر ناڕوات ، تەنانەت دڵۆپێك عارەقیشتان لێ ناچۆڕێت….  منداڵ و ئازیزانتان بە بەلاش تیاناچێت… با لەوان بڕوات … بۆچی نەڕوات؟ … ئەوان لە کاتی ئاشتیدا با سامان و سەرمایە دروست بکەن و لە کاتی جەنگیشدا با پارێزگاری لێبکەن….  ئەوان هەر بۆ ئەوە باشن و  مەخلوقێكن بۆ ئەوە دروستکراون .. زیندەوەرانێکن بۆ بارکێشان و کارکردن و بەکارهێنان خولقێنراون ….. دەی با دەهۆڵ و کەڕەنای جەنگ دەنگیان بڵند تر صەدایان ترسناکتر و کاراییان مەترسیدارتر بێت …..

پەمپی کەن … پارەی زیاتری تێخەن… هاوکاری چەك و تەقەمەنی زیاتری بکەن….بوغرایی ژێلینیسیکی و هاندانی ئێوەی سەرکردەکان و بڕیاردەرانی  جەنگ و فاشییەتی پوتین با وڵاتێك وێرن بێت … با گۆمی خۆێن  قووڵتر بێت ….با کاری زیاتر بۆ کۆمپانیا زەبەلاحەکان پەیدا بێت … با بەخەڵکانی بەیەکەوە ژیاوی چەند سەد ساڵە لە یەك بترازێن و بەش بەش بن …. چی لە ئێوە دێ؟  ئێوە چ دەربەستێكن؟…

ئێوە جەنگێك بەڕێوە دەبەن کە هەژاران زیاتر هەژار دەکات … کە جەرگسوتاوان زیاتر خەمناك و وێڵی ژیانی مندالەکانیان دەکات ….. ژینگەی سروشتی و ژینگەی ژیانی دانیشتوانی  چەند وڵاتێك وێران دەکات …..ئێوە جەنگێکی ئاوا بەڕێوەدەبەن.

سەخاوەتی ئێوە لە بن نایەت..، بە ملیار دۆلار و پاوەند و یورۆ دەخنە ئەم پرۆژە گەورەیەوە … پرۆژەی جەنگ و خوێن … بۆ یەك چرکەش بیر لەوە ناکەنەوە کە بوجەکەتان کەم و کەمتر دەبێتەوە … کەسێك لە پەڕلەمانتارەکانیشتان گلەیی و بناشتێك ناکات … بۆ ئەم بازرگانی و جەنگە ئێوە دەستکراوەن .. پارەتان زۆرە … ئیدی گرنگ نییە لە ئەمەریکا زیاتر لە 30 ملیۆن کەس ئەکسێسی چارەسەری بەلاشی نەبێت … گرنگ نییە ڕۆژانە بە سەدان کەس هەر لەوێ یا بکوژرێت یا خۆی بکوژێت … با پیشەسازی چەك و تفاقی کوشتن بەردەوام بێت.. گرنگ نییە لە وڵاتەکەتا ئەی بایدن بە ملیۆن کەس لە هەژاری و بێ خانووبەرەدا بژین … بۆ هەموو ئەمانە پارە هیچ نییە … لە بریتانیاش با هەر ڕێژەی هەڵئاوسانی پارە سەرکەوێت ، با کولفەی ژیانی دانیشتوانەکەی گرانتر بێت … با کرێکارانی ڕێگاو هاتووچۆ و بەشی تەندروستی و فڕۆکەخانەکان و مامۆستایان و پۆست و گواستنەوەی پێویستییەکان و بەشەکانی خزمەتگوزاری و ئەوانی دیکە هەر شەقام بکوتن بۆ زیادکردنی مووچە … با هەر مانبگرن بۆ چەند پاوەنێکی زیاتر …با 6.5 ملیۆن نەخۆش هەر لە ئینگلتەرەدا لە لیستی چاوەڕوانی دکتۆر و نەشتەگەریدا بن…..  بۆ هیچ یەکێك لەمانە پارە نییە بەڵام بۆ بەردەوامدان بە شەڕ … بەردەوامدان بە کوشتن و بڕین و وێرانکردنی خاك و نیشتمانی ئۆکرانییە داماوەکان پارە کێشە  نییە .. بوجەی تایبەتی ناردنی چەکی قورس و هەموو کەرەستە و ماتریالیەکانی  جەنگ گرفتێك نییە … ئێوە هەموو ئەمانە دەکەن ئەی بڕیاردەرانی جەنگ و وێرانکاریی … بەڵام ئەوەی کە ئەم جەنگە دەباتەوە تەنها و تەنها دوو کەسە لە ناوتانا : پوتین و ئەردۆگان لەگەڵ کۆمپانیا زەبەلاحەکان .   جەنگێکتان دەستپێکردوە کە ناتانەوێت کۆتایی پێبهێنن، داخوازی و پێشنیار و چاوەڕوانیتان بەزاندنی پوتین و گۆڕینی ڕژێمە … بەڵام خۆتان دەزانن کە پوتین وا بە ئاسانی ناچیتەوە دواوە .. بەهای ڕۆبل لە ئێستادا بەرزترە لە سەردەمی پێش شەر،  ڕێژەی هەڵئاوسانی پارە لەوێ کە 8.1 هێشتا نزمترە لە بریتانیا و تورکیا و هەندێك وڵاتی دیکەی ناتۆ.. ڕێژەی پەسەندکردنی کەسایەتی پوتین-یش زیاترە لە پێش جەنگەکە.   

 

ژنکوشتن

30/06/2022

بە داخەوە لە بریتانیاش ژنکوشتن دیاردەیەکی دیار و نامرۆیانەیە کە لە هەفتەیەکدا لە 2 ژنەوە بۆ 3 ژن لەلایەن هاوسەر و پارتنە و ئەندامانی خێزان و دەرەوەی خێزانەوە دەکوژرێت.

هۆکاری کوشتنی ژنان لیرە جیاوازە تاکو لای خۆمان ، بە هیچ شێوەیەک کولتوری حیزب نییە، بەڵکو هۆکاری جیاوازی دیکەی  هەیە وەکو : هۆکاری ئابوری واتە نەبوونی و نەهامەتی ، نەخۆشی دەرونیی ، کێشەی منداڵ و نێوخۆی خێزانیی ، بەغیلیی و دڵپیسیی و بە گومانی لە بوونی پەیوەندی لەگەڵ کەسی دیکەدا، پرسی بۆماوەیی [ ویراسە] و دەستکەوتنی پارە کاتێك کە کەسی کوژراوە خۆی بە پارەیەکی زۆر تەئمین کردووە یاخود بە کوشتنی پارەی زۆر یاخود موڵك لە دوای خۆی بەجێدەهێڵیت…. دیارە هۆکاری دیکەش هەن.

ئەم ئامارانەی خوارەوە ژمارەی ئەو ژنانە نیشاندەدات کە کوژراون و کە هەندێك ساڵیش لەچاو ساڵی پێشترا بەرزتر بووەتەوە چ جای بوونی لۆکداون و مانەوەی خەڵك لە ماڵدا لە سەردەمی گەرمەی کۆرۆنادا.

ساڵی 2014   94 ژن کوژراوە

ساڵی 2015  122 کوژراوە

ساڵی 2016   110 کوژراوە

ساڵی 2017  137 کوژراوە

ساڵی 2018  130 کوژراوە

ساڵی 2019  151 کوژراوە

ساسڵی 2020  122 کوژراوە

ساڵی 2021  132 کوژراوە

ساڵی 2022 واتە ئەمساڵ تاکو 27/06  43 ژن کوژراوە.

دیارە ئەمانە ژمارەی ئەو ژنانەن کە بە فەرمی ناویان بە کوژراو تۆمارکراون .  دیارە ژنانی دیکەش کوژراون بەڵام لەبەر ئەوەی لاشەیان نەدۆزراوەتەوە بە نەزانراو دانراوە .

کەڵەشێرەکەی تورکیا

زاهیر باهیر

29/06/2022

کەڵەشێرەکەی تورکیا بەسەر سوید و فنلەندەشدا تسیی هەر ئەوان مابوون. دەمێکە تسییوە بەسەر بریتانیا و ئەوروپا و ئەمەریکا و ڕوسیا و لیبیا و ئیسرائیل و ئەرمینیا و میسر و  وڵاتانی عەرەبی  و داعش و پارتی و یەکێتیدا.

  زیرەکانەش توانی پەکەکە بخاتەوە شەڕ تاکو سێ کوردستانی : باکور ڕۆژاوا و باشوور بە پاساوی تیرۆریزم و تیرۆریستی پەکەکە وێران بکات و گڵؤپی سەوزیشی بۆ هەڵبکرێت بۆ هەر شوێنێك بیەوێت بڕوات.

سیاسی کورد و سەرکردەی هەموو حیزبەکان زەروورە لە عەقڵی سیاسیی تەڵەکەبازیی و ساختەی ئەردۆگانەوە فێر بن . ئەردۆگان تەنها زیرەکانە  هەموو هەڵە سیاسییەکانی حیزبە کوردییەکان و سەرکردەکانیان دەقۆزێتەوە و بۆشاییەکان پڕدەکاتەوە.

 کە تۆ هەڵەت کرد دەبێت باجەکەی بدەیت ، کە تۆ بۆشایت دروست کرد دەکرێت کەسێکی دیکە خۆی پیاکا و پڕی بکاتەوە، کە تۆ خاڵی لاوازت دا بەدەستەوە دەکرێت دوژمنت بیقۆزێتەوە و وەکو چەكێك دژت بەکاری بهێنێت.

  لۆمە خۆت بکە نە ئەردۆگان و نە ناتۆ ، ئەو کەسەی ، ئەو لایەنەی کە تا ئێستا نەیتوانیبێت بە باشی دەوڵەتەکانی ڕؤژئاوا و ئەمەریکا و تورکیا بخوێنیتەوە ، ئەو کەسەی کە دەهۆڵی حکومەتی باش  و لە هەوڵی حکومەتی دیمۆکراتیدا بێت و دەسەڵاتێك لە دەسەڵاتێکی دیکە جیا بکاتەوە ، خوازیاری خراپ بێت لەبری خراپتر .. نە جێی بەزەییەو و نە جێی ئومێدیشە.

پارێزەرانی بواری تاوانکاریی لە ئینگلتەرە و لە وێڵسدا لەسەر کار ماندەگرن  

28/06/2022

زۆرێك لە کرێکاران و کارگەرانی  بەشەکانی پیشەسازی و خزمەتگوزارییەکان لە ئامادەباشی مانگرتندان و و هەندێکیشیان لە مانگرتندان .

لە دوێنی ، دوو شەمەوە، 27 /06 وە پارێزەرانێك کە زۆربەیان گەنجن و خزمەتیان زۆر نییە کە لە بواری تاوانکاریدا کاردەکەن مانیان لە کارکردن گرتووە و ئەمڕؤش هەر بەردەوامە.  داخوازییان زیادکردنی موچەکەیانە کە هەندێكیان موچەیان دێتە  خوار لانی کەمی کرێ دوای دەرکردنی پارەی هاتووچۆ و خوارددن و تێچونەکانی دیکە لە کاتی کارکردندا .

ئەمان داوای زیادکردنی کۆمەکی یاساییی کارکردن لەسەر و لە سەدا 15 وە دەکەن و  ئەندامانی سەندیکای پارێزەرانی تاوانەکان دەڵێن ئەوە زۆر کەمە و دەیانەوێت 25% بێت.

بە هۆی کەمی ئەو بودجە و کرێیەوە لە سەدا 22ی ئەم پارێزەرانە لە ساڵی 2016 وە تاکو ئێستا وازیان لە کارەکەیان هێناوە.

 لەوەتی حیزبی موحافیزین لە ساڵی 2010 وە هاتۆتە سەر  حوکم بوجەی  کۆمەکی یاسایی بە ڕێژەی لە سەدا 44 دابەزیوە، ئەمەش وای لە زۆربەی زۆری خەڵکی کردوە لە کاتی هەبوونی کێشەیەکدا لە گرتنەبەری ڕێگای  یاسایی چی دی ناتوانن هاوکاری دارایی لەو بوجەیە وەرگرن بۆ گرتنی پارێزەری تایبەتی بۆ بەڕێكردن و بردنەوەی کەیسەکەیان لە داداگادا .  بەم هۆکارەشەوە بڕێکی زۆری ئەو کەیسانەی کە لە سەدا سەد دڵنیا نین کە کەیسەکە دەبەنەوە ناچنە داداگاو واز لە مافی یاسایی خۆیان دەهێنن، لەگەڵ ئەوەشدا 55 هەزار کەیس لە دادگادا هەیە و چاوەڕوانی کار لەسەرکردنیان دەکرێت کە هەندێکیان دەگەڕێتەوە بۆ ماوەیەکی درێژ کە لە لیستی چاوەڕوانی بڕیارداندان بۆ کردنەوەیان کارکردن لەسەریان.

پارێزەران بڕیاریان داوە هەمو هەفتەیەك ڕؤژێك زیاد بکەن بۆ مانگرتنەکەیان کە بڕیارە گەر حکومەت داخوازییەکەیان جێ بەجێنەکات بەردەوام بن لە مانگرتنەکەیان کە لە 18ی مانگی تەموزوە ڕۆژانی مانگرتن دەبێتە 5 ڕۆژ لە هەفتەیەکدا.

هاوکاتیش دکتۆری خەستەخانەکان داوای لە سەدا 25 زیادکردنی موچەیان دەکەن .  کرێکارانی دائیرەی پۆست و بەشەکانی بە گشتی بڕیاریان لەسە مانگرتن داوە بە هۆی ئەوەی کە ئیدارە ئامادەی زیادکردنی کرێ نییە .  کرێکارانی بەشی بارگرتن و داگرتنی جانتا لە هێڵی ئاسمانی بریتانی لە مانگی ئایندەدا بریارە مانبگرن .  نقابەی مامۆستایان وڕاوەی مانگرتن دەکەن. لە لایەکی دیکەوە 150 کرێکاری ترامەکان ئەوانیش بەم زوانە بڕیارە کە مانبگرن.

بێ گومان زۆر بەشی دیکە هەن کە ناڕازین لە موچە و کرێ و بەرزبوونەوەی پێداویستییەکانی ژیانیان کە نقابەکانیان لە ئێستادا قسە لەسەر مانگرتن دەکەن.

خۆپیشاندەرانی ئیکۆادۆر بەندێكی داخوازییەکانیان بەدەستهێنا

28/06/2022

حکومەتی ئیکوادۆر پاش ڕژانە سەر شەقامی خەڵکی لە ڕۆژی 13/06 وە بۆ دابەزاندنی نرخی وزە و سوتەمەنی و پێداویستییەکانی ڕۆژانە و وەستاندنی دانەوەی قەرزی بانق و هاوکاری دانیشتوان بە دابەزاندنی نرخی سەمادی کیمیاوی کورتکردنەوەی دەستی کۆمپانیا گەوەرەکان و وەستانی کاریان لە بە تاڵانبردنی سامانە سروشتییەکانی وڵات کە  بۆ ئەمانەش 7 قوربانیان دا، دوێنێ سازشێکی باشیکرد و نرخی گازۆیل و سوتەمەنی دابەزاند.  هاوکاتیش داوای دانیشتنی لەگەڵ خۆپیشاندەران کردووە. ڕەنگە ئەم سەرکەوتنە بچوکە هاندەریان بێت بۆ بەردەوامیدان بە ناڕەزاییەکانیان و بەدەستهێنانی داخوازییەکانی دیکەیان.  

پەنابەران بە هۆی سیاسەتی نامرۆڤانەی حکومەتی بریتانیاوە بوونەتە قوربانیی:

26/06/2022

پاش چەند ساڵێك ژمارەی ڕاستی ئەوانەی کە گیانیان لەو هوتێل و خانوانەی کە دائیرەی پەنابەر و کۆچ پەنابەرانیان تێناون دەردەکەوێت.

سیاسەتی نامرۆڤانەی ئەو دائیرەیە و بەڕێوبەرانیان بووە هۆی تیاچوونی 107 پەنابەر لە نێوانی ساڵانی 2016 و2022 دا. ئەم ژمارەیە زیاترە لە ژمارەی فەرمی کە دائیرەی پەنابەر و کۆچ نیشانیان داوە.

بە گوێرەی ئاشکرابوونی دەیتایەکی نوێ 17 لەوانە خۆیان کۆتاییان بە ژیانی خۆیان هێناوە یاخود ئاوا گومان دەکرێت. 41 لەوانە وا ناسێنراون کە کێشەی تایبەتیان هەیە یاخود لاواز و بارخوارن و باری دەروونییان شێواوە .

ساڵ بە ساڵ ژمارەی ئەوانەی کە گیانی خۆیان لە دەستدەدەن لە هەڵکشاندایە. ئەم ژمارەیە ساڵی 2019 دەدا تەنها 4 کەس بووە ، ساڵی 2020 هەڵکشاوە بۆ 36 کەس و ساڵی 2021 بەرزبووەتەوە بۆ 40 کەس و ئەمساڵیش تا ئێستا 6 کەس.

ئەو دوو وێنەیە یەکێکیان هی گەنجێکی ئێرانییە کە تەمەنی 23 ساڵ بووە ، لە 07/09/20 بە هەڵواسینی خۆی کۆتایی بە ژیانی خۆی هێناوە .  ئەوی تریان گەنجێکی تر بە ناوی موحەمەد کەمارە، تەمەنی 26 ساڵ لە ئیڤۆری کۆستەوە هاتووە،  لە 10/11/2020 دا بارودۆخی ژیانی ئەوەندە خراپ بووە و زۆریش نەخۆش بووە و هیچ چارەسەرێکی بۆ نەکراوە لە ڕؤژی 10/11/2020 دا بە مردوویی لە ژورەکەی خۆیدا دەدۆزرێتەوە.

زۆربەی ئەمانەی کە مردون یاخود کۆتاییان بە ژیانی خۆیان هێناوە هەمووی لە گوێ پێنەدانی دائیرەی کۆچ و پەنابەری بریتانیاوە بووە کە نەخۆشی و باری دەروونییان بە جددی وەرنەگیراوە تا ئەو ڕادەیەی یا مردوون و یاخود خۆیان کۆتاییان بە ژیانیان هێناوە. 

ناڕەزایی و خۆپیشاندانەکانی ئیکوادۆر

26/06/2022

دوو هەفتە زیاترە کە بە سەدەها هەزار کەس لە دانیشتوانی خەڵکی ئیکوادۆر لە سەر شەقامەکانن دژ بە بەزبووونەوەی نرخی سوتەمەنی و  وزە و پێداویستیییەکانی ڕۆژانەی خەڵک .

لەو کاتەوە 5 کەس زیاتر بوونەتە قوربانی و بە گوێرەی ڕاپۆرتی حکومەتیش 12 پۆلیس برینداربوون. لە ساڵی 2019 دا مانگرتنەکان هەر لەوێ بۆ ماوەیەکی زۆر بەردەوام بوو ، ئێستاش داخوازییەکانی خەڵك لە 10 خاڵی سەرەکیدا چڕ بووەتەوە کە هەندێك لەوانە:  هەڵپەساردنی نرخی سوتەمەنی و وزەیە، ڕاوەستانی دانەوەی قەرزەکانی بانقە و هەروەها نەکردنی هەڵکۆڵینی زەوی و خاکیانە بۆ کانگا بەنرخ و بەهادارەکانە لە لایەن کۆمپانیا گەورە و بێگانەکانەوەیە و هەروەها هاوکاری دانیشتوانە بۆ  دابەزینی نرخی سەمادە کیمیاوییەکانە.

ئاشكرایە کە صندوقی دراوی نێودەوڵەتی بەدانی قەرزێك بە بڕی 6.5 ملیار دۆلار بە حکومەتی ئیکوادۆر بۆ چارەسەری کۆرۆنا و هاوکاری دیکە چەندەها مەرجی سەپاندووە بەسەر حکومەتدا بۆ بەڕێکردنی سیساسەتی دەستگرتنەوە ، واتە تەقەشوف. کە ئەمە گرێبەستێکە لە نێوانی ئەو دەزگە دراوییە و حکومەتدا بۆ ئەوەی کە حکومەت متمانەی وەرگرتنی ئەو قەرزەی هەبێت لە لایەن صندوقی دراوی نێودەوڵەتییەوە. 

هەر بۆ زانیاریت :

زاهیر باهیر

24/06/2022

بە باشم  زانی چەند پەڕەگرافێكی وتارێکی  نوسەر و ڕۆژنامەوان و کەمپەینی ژینگە پڕۆفیسۆر جۆرج مۆنبیوت  کە ئەمڕۆ لە ڕۆژنامەی گاردیاندا لە ژێر ناوی ڕێگەیەکی سادە هەیە بۆ یەکگرتنی  هەمووان لە بەرگریی دادپەروەری ژینگە –  کە کردنی  لە توناماندایە” نوسیوە ، کە زانیارییەکی کەمت پێدەبەخشێت لەسەر ڕۆلی بریتانیا و کۆمپانیا گەورەکان و صندوقی دراوی نێو دەوڵەتی. ئەو لە وتارەکەیدا دەڵیت:

شیکارییەک لە گۆڤاری Global Environmental Change دەریدەخات کە ساڵانە 10تریلۆن دۆلار بەها لە وڵاتە هەژارەکان لەلایەن دەوڵەمەندان و ساماندارانەوە دەردەهێنرێت، لە شێوەی کەرەستەی خاو و وزە و زەوی و هێزی کار.   ئەمەش 70 هێندەی ئەو پارەیەیە کە پێویستە بۆ کۆتاییهێنان بە هەژارییەکی زۆر لە سەرانسەری جیهاندا. . ئەم دەرهێنانە چارەکێک لە بەرهەمی ناوخۆیی خۆیان بۆ گەلانی دەوڵەمەند دابین دەکات: زۆربەی سامانی ڕواڵەتی ئێمە لەسەر ئیستغلالکردنی وەستاوە.

قەرز ئیمپریالیزمە بە رێگەی تر.  هاوتایە بەو  باجە خۆییانەی کە بەریتانییەکان بەسەر کۆلۆنیەکانی ئەفریقادا دەیسەپێنن.   ئەم باجانە کە زۆرجار بەو دراوانە وەردەگیران کە ئەفریقییەکان خاوەنیان نەبوون، ناچاریانی دەکرد سەرچاوەکانیان یان کارەکانیان ڕادەستی پڕۆژە کۆلۆنیالیەکان بکەن.   ئەمڕۆ قەرزی دەرەکی گەلان ناچار دەکات سەروەت و سامانەکانیان ڕادەستی وڵاتە دەوڵەمەندەکان و کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان بکەن.

بۆ نموونە راپۆرتێکی گرین نیو دیل باس لەوە دەکات کە قەرز لەلایەن بانکی نێودەوڵەتییەوە وەک ئامرازێک بۆ پابەندکردنی حکومەتی سەنیگال بەکارهێنراوە کە رێگە بە کۆمپانیا ئەمریکی و ئوسترالی و بەریتانیەکان بدات کە نەوت و گازەکەی بقۆزنەوە.  بەپێی زانیارییەکان، لە ئەرجەنتین، سندوقی دراوی نێودەوڵەتی (IMF) فشاری  بۆ پەرەپێدانی حەوزی زەبەلاحی گازی شیل ڤاکا موێرتا، [Vaca Muerta ]، داناوە، بە بەکارهێنانی هەمان باجی  هاوشێوە.  گەلانی هەژارتر کە هەژارن و بەهۆی قەرزەوە ناچارکراون، بژاردەیەکی دیکەیان نییە  جگە لەوەی ڕێگە بدەن پیشەسازییە وێرانکەرەکان بیانقۆزنەوە. ئەوانەی کە کەمپەین دژ بەمە دەکەن بۆ ئەمە زاراوەیەکیان هەیە: دیپلۆماسی تەڵەی قەرز.

تەنها دەرهێنان نییە کە ئەم قەرزانە کارا دەکەن، بەڵکو مانەوەیە واتە بەکارهێنانی سیاسەتی دەستگرتنەوە.   شیکارییەکی ئۆکسفام دەریدەخات کە 85٪ی ئەو قەرزانەی بۆ مەبەستی چاررەسەری کۆرۆنا لە لایەن  سندوقی دراوی نێودەوڵەتییەوە بە گەلانی هەژار دراوە، پەیوەست بووە بە بەکارهێنانی بەرنامەکانی سیاسەتی دەستگرتنەوە ، تەقەشوف : سندوقی دراوی نێو دەوڵەتی قووەت و کارایی قەرزەکان بەکاردەهێنێت تاکو حکومەتەکان بەرنامەی بڕینی پارەی مووچە و خەرجکردنی کەمتر لە خزمەتگوزارییە گشتیەکان و پشتیوانیکردنی  هەژارانی میللەتەکەیان، بسەپێنن.

حکومەت و ئازادییەکان و مانگرتنی کرێکاران

زاهیر باهیر

22/06/2022

مانگرتنی دوێنێی کرێکارانی شەمەندەفەری ژێر زەمینی و سەرزەمینی زۆر سەرکەوتوو بوو ، بۆیە ئەمڕۆ ئیدارە ئامادەیە دانیشتنی دیکە لەگەڵ نقابەی کرێکارەکاندا بکات و بگەنە سەرەنجامێك. هیوادارم .

ئاخر چۆن سەرکەوتوو نابێت کە لە کاتێکدا  لە سەدا 72 کڕیکارەکان دەنگیاداوە و لەم ڕێژەیەش لە سەدا 89 دەنگدەران دەنگیان بە مانگرتنی 3 ڕۆژ داوە.

هاوکاتیش ئاخر چؤن حکومەت و کۆمپانیاو خاوەنکار و بزنس ناترسێنێ و هەڕەشەی جددی لەسەر قازانج و سەرمایە و مانەوەیان دروست ناکات؟  ئەوە ئەمانن کە ڕؤژانە 5 ملیۆن کرێکار و کارمەند و قوتابی و گەشتیار و خەڵکانی دی کە بە دەم کاروبارەکانی ڕۆژانەوەیان دەچن، بەڕێدەکەن و دەیانگەیەننە شوێنی مەبەستی خۆیان .  هەر ئەمەش کە حکومەت بڕیاری دا بە بردنە بەردەمی زووی یاسای نوێ سەبارەت بە ئازادییەکان و مافی مرۆڤ کە  بەیانییە، 5شەمە، 23/06 بۆ پەڕلەمان بۆ دەنگدان.

وەزیری پۆلیس و ناوخۆی بریتانیا ، پریتی پەتێڵ، ماوەیەکی زۆرە کە لائیحەیەکی نوسیوە کە بە تەواوی سەراپای مافە ئاساییەکانی خەڵکی بە گشتی و کرێکاران و پەنابەران و کۆچبەران بەتایبەتی تەسك و تەسکتر بکاتەوە تا دەگاتە یاساخکردنی هەموو جۆرە مانگرتنێک لە لایەن کرێکارانی بەشە سەرەکییەکانی پیشەسازی و خزمەگوزارییە بناخەییەکانەو دەکرێن . ئەمەش یانی یاساخکردنی مامۆستایان و  کرێکارانی قیتارەکان و دکتۆر و نێرس و کارمەندانی خەستەخانەکان و کرێکارانی کۆکەرەوەی زبڵ و خۆڵ و خاشاك.

بە بەردەوامیش ئەم لائیحەیە خاڵی زیاتر دەگرێت بە خۆیەوە.  لە ئێستادا ئەوەی بۆ زیاد کراوە کە کۆمپانیاکان لە کاتی مانگرتنی کرێکار و کارمەندەکانیانا مافی هێنانی کرێکارانیان لە نوسینگەی کارەوە هەبێت لە هێنانی کرێکاری  جێگرەوەی ئەوانەی خۆیان.

گوێنەدان و هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەکانی داگای ئەوروپی کە بریتانیا لە ساڵی 1953وە لە گەڵ 45 وڵاتی دیکەدا  ئەمەی واژۆ کردووە سەبارەت بە کەیسە ناوخۆییەکان.  ئەوەشی کە پەلەی بەم بڕیارەی حکومەت دا مانگرتنەکەی دوێنی ، 3شەم، و ئەو بریارە بوو کە دادگای باڵای ئەوروپا هەفتەی پێشوو بریارەکەی دادگای بریتانیای هەڵوەشاندەوە سەبارەت بە ناردنی ئەو پەنابەرانەی کە لە مانگی نیسانەوە هاتونەتە ئێرەو لە ڕێگای ئاوییەوە بە بەلەم هاتون و زگورتن  بۆ ڕواندە.

یاسای نوێ کە بڕیارە سبەینێ ڕۆژی 5شەمە ، 23/06 ، ببرێتە بەردەم پەڕلەمانی بریتانیا شوێنی یاسا کۆنەکە : یاسای مافی مرۆڤ، دەگریتەوە .  هەروەها یاسا نوێیەکە ئەوەشی تێدایە کە ئەوانەی تاوان دەکەن بی ڕەچاوکردنی  سۆز و هەستی مرۆیانە کە تاوانبار لەبەر خیزانەکەی نەنێرریتەوە بۆ وڵاتەکەی خۆی.  هەروەها ناچارکردنی ڕۆژنامەوانان پێشکەشکەرانی فلیمی دۆکۆمێنتەری کە سەرچاوەی زانیارییەکانیانن گەر پۆلیس داوایان لێبکات ، دەبێت بیدەن و نەدانی بە تاوان حساب دەکرێت و سزای یاسایی هەڵدەگریت.

لەوە دەکات وردە وردە ئازادییەکان چۆڕاییان بێت گەر بەرگری و بەگژاچونەوەی دەوڵەت نەبێت و یاساکان نەشکێنرێن.