All posts by azadebram

با خاوەنتەڵە بێت!!

زاهیر باهیر

19/07/2022

شەرەکەی نێوانی ڕوسیا و ئۆکرانیا زیاتر لەوەی کە پێشبینی دەکرا درێژەی کێشا ، بارودۆخی ژیانی خەڵكییش لە هەموو ئەوروپا بەتایبەتی و جیهان بە گشتی خراپتر دەبێت.

ئەنجامی شەڕەکە  لەسەر خەڵك و لەسەر حکومەتەکانیش لە مانگی ئۆکتۆبەر بەدواوە باشتر دەردەکەوێت و کارایی زیاتریش دادەنێت.  لە ئێستادا حکومەتەکانی  ئیسپانیا و ئیتالیا و فەرەنسا بە گوێرەی ویستیان کار ناکەن و هەندێکیان لە لێواری گۆڕاندان. وەکو هەندێك لە سیاسییەکان و ڕۆژنامەنوسەکا دەڵین ” ئەوروپا بە سزای گەمارۆدانی ڕوسیا تەقەی لە پێی خۆی کرد” ئێستاش دەتوانین بڵێین لە قۆناغی سستبوونی سییەکانیدایە .  ئەوە چەند ڕۆژێکە کە ڕوسیا بۆرییەکانی نۆرد ستریم یەك-ی، ی گرتۆتەوە و پشکنینیی عەیبەکانیان دەکات لەگەڵ گۆڕینیان گەر پێویستی کرد. ئەمەش هۆکارێك بوو بۆ دابەزینی بەهای یورۆ. بڕیار بوو کە پشکنینی بۆرییەکان تا 21ی ئەم مانگە بخایەنێت، بەڵام ئێستا هەندێك لە بەرپرسانی  ڕوسیا و کۆمپانیای گاز پروم دەڵێن ڕەنگە هەر نەکرێنەوە واتە چی تر غاز بۆ ئەوروپا نەیەت.  لە ئێستادا ڕوسیا غازی لە بولغاریا و پۆڵۆنیا و فنلەندە و هۆڵەندە گرتۆتەوە.

من لە ناوەڕاستی مانگی ئازاردا بە وتارێکی درێژ و توێژینەوەیەك پێشبینی ئەوەم کرد کە گەمارۆی ئابووریی و سزاکەی لەسەری ئەورپا و ئەمەریکادا دەشکێتەوە زیاتر لە خودی ڕوسیا.  ڕاستی ئەمەش زۆر ئاشکراتر لە مانگی ئۆکتۆبەرەوە دەردەکەوێت چونکە لە ئێستادا هەموو وڵاتان بڕێك غازی یەدەکییان هەیە کە خەزنیان کردووە بەڵام ئەمە هەر بۆ ماوەیەك بڕدەکات و سەرما و سۆلە دەست پێدەکات و غازی زیاتر پێویست دەبێت .  هاوکاتیش بە گوێرەی ڕاپۆرتێک  قائیمەی غازی تێکڕایی بڕی خێزانێك لە ئەوروپادا لە ئێستادا1500 یورۆیە لە ساڵێکدا، ئەو کاتە دەچێتە 4 هەزار یورۆ.  بێ گومان خەڵك ئەمەی بۆ نادرێت و دەبێتە بارێکی گرانتر  لەپاڵ گرانبوونی هەموو شتێکی دیکەدا ئەو کاتە ناڕەزاییەکان چڕو پڕ تر و ڕێکخراوتر دەبن.

لە ئێستادا ئەمە بڕی ئەو غازەیە کە هەندێك لە وڵاتانی ئەوروپا لە ڕوسیای وەردەگرن:

ئەڵمانیا: لە سەدا  40غازی پێویستی لە ڕوسیا لە ڕێگای بۆریی نۆرد ستریم یەکەوە وەردەگرێت.

ئیتالیا: لە سەدا 18 غازی پێویستی لە ڕوسیا دەهێنێت.

سلۆڤاکیا: نزیکەی هەموو غازی لە ڕوسیا وەردەگرێت تا ئەو ڕادەیەی کە ژێلێنسکی-یش باوەڕێ وایە کە سلۆڤاکیا ناتوانێت دەستبەرداری غازی ڕوسیا ببێت.

نەمسا: لە سەدا 80 ی غازی پێویستی لە ڕوسیا هاوردە دەکات.

فەرەنسا: لە سەدا18  ی غازی پێویستی لە ڕوسیا وەردەگرێت.

بریتانیا: لە سەدا ٧ ی غازی پێویست لە ڕوسیا وەردەگرێت.

 

پارێزەرە باڵاکان لە بریتانیا فشاری مانگرتنەکەیان زیاتر دەکەن

18/07/2022

لە سەرەتای مانگی ڕابوردووەوە پارێزەرە باڵاکان مانگرتنییان بۆ زیادکردنی یارمەتی دارایی یاسایی بە ڕێژەی لە سەدا 32 .  دەڵەت لە دە ساڵدا ئەم هاوکارییەی بە ڕێژەی لەسەدا 28 بڕیوە .  لە ئێستادا حکومەت ئامادەیە بەڕێژەی لە سەدا 15 موچەو ئەو داراییە زیاد بکات بەڵام ئەمان سوورن لەسەر داخوازییەکەیان و ئەو ڕێژەیەی کە داوایان کردووە.

کاتێك کە ئەمان بڕیاری مانگرتنەکەیان دا هەفتەی ڕۆژێك بوو دواتر لە هەفتەی ئایندەدتردا ڕۆژەکە دەبێتە دوو ڕۆژ .  لە ئەمڕۆوە 5 ڕۆژ واتە سەراپای هەفتەکە لە مانگرتندا دەبن. لە هەفتەی داهاتووەوە وا بڕیارە کە هەفتەیەك کار بکەن و هەفتەیەك مانبگرن هەتا ئەو کاتەی کە حکومەت ئامادە دەبێت داخوازییەکەیان بەجێبگەیەنێت.

بەهۆی کەمکردنەوە بڕێ یارمەتی دارایی بۆ بەڕێکردنی یاسا لە یارمەتیدانی قوربانییەکانا 50هەزار کەیسیان هەیە کە دەستکاری نەکراوە و هەر فایلەکانیان هەڵپەسێرراوە.

خۆپیشاندانەکانی هەنگاریا بەردەوامە

18/07/2022

ئەوە 5 ڕۆژە کە بە دەیەها هەزار کەس لە بۆدابێستی هەنگاریا لەسەر شەقامەکانن و ناڕەزایی دەردەبڕن دژ بە گۆڕانی ڕیژەی تەکس کە پەڕلەمان لە ڕۆژی سێ شەمەی پشوودا کردییە یاسا.

حکومەتی هەنگاریا لە ڕوی نەوت و غازەوە بە تەواوی وابەستەی ڕوسیایە و یەکێك نییە لەو 40 دەوڵەتەی کە دژ بە پوتین بێت.

دەربڕینی ناڕەزایی لە لایەن چالاکوانانی بریتانییەوە دژ بە ناردنی پەنابەران بۆ ڕواندە

17/07/2022

دوێنێ شەمە، 16/07 ناڕەزایەکی گەورە لە  زۆر شار و شوێنی بریتانیا وەکو : Cambridge, Cardiff, Coventry, Leeds, Manchester, Oxford, Sheffield, ڕاگەیەنرا و خەڵکێکی زۆر بەشدارییان کرد هەروەها پەڕلەمانتاری حیزبی لەیبەر جۆن مەکدۆنێڵ کە لەسەردەمی جێرمی کۆربن –دا وەزیری دارایی بوو بەشداری کرد و داوا دەکات کە ئەم کەمپەینە گەورەتر بکرێتەوە دژ بەسیاسەتی نامرۆیانەی حکومەتی بریتانی سەبارەت بە نەفیکردنی پەنابەران بۆ وڵاتی ڕواندە.

کەمپەینی بەرگریکردن لە پەنابەران [ پەنابەران بەخێر بێن بۆ بریتانیا] لە لە لایەن دوو ڕێکخراو و نقابەیەکی گەورەی نێو نقابەی مەرکەزی بریتانیاوە ڕێکخراوە ڕۆڵی خۆیان هەیە لە بەرگریکردن لە پەنابەران و نەفینەکردنیان بۆ ڕواندە ، یاخود ناردنەوەیان بۆ وڵاتانی خۆیان. ڕۆڵی ئەمان بە کردنی ناڕەزیی و گرتنەبەری ڕێگەی یاسایی و چالاکی دیکە بەردەوامن لەوەی کە لە ئێستادا خەیکیین.

بڕیار بوو لە ڕۆژی 19ی ئەم مانگەدا کۆمەڵێك لە پەنابەران بنێرن بۆ ڕواندە بەلام بە هۆی چالاکی ئەمان و لایەنی دیکەوە ئەمە دواخرا بۆ مانگی ئەیلول.

خۆپشاندان لە سریلانکە بەردەوامە

17/07/2022

دوای ئەوەی کە پەڕلەمان کۆبووەوە و Ranil Wickremesinghe هەڵبژارد کە ببێتە سەرەك وەزیرانی کاتیی و هەروەها تەزکییەشیان کرد تاکو لە هەڵبژاردنی ئایندەدا بتوانێت ببێتە سەرەک کۆمار.

ئەم هەنگاوەی پەڕلەمان  ناڕەزایی خەڵکی زیاتر خرۆشان پەیگیرتری کردن لەسەر داخوازییەکانیان کە نابێت حکومەتی تازە هیچ کەسێك لەوانەی کە پێشتر ڕۆڵیان لە حکومەتدا بووە ببێت.

ڕانێل کە 5جار سەرەک وەزیران بووە پێشتر،  دەستەکەی لای خۆپیشاندەران و تەواوی خەڵکی سریلانکە ئاشکرایە.  ئەو ڕۆڵێكی گەوەرەی هەبووە لە هاتنی خێزانی ڕاجەپاکسە و بەردەوامبوونیان لە حوکمداریدا و هەروەها هەموو گەندەڵی و دزی و کوشتن و بڕێنێکی بۆ پۆشیون.  بە هۆی ئەم هۆکارانەوە لەوێ  هیچ متمانەیەکی پێناکرێت و هەقیشیانە .

هەرە زۆرینەی خۆپیشاندەران و ناڕەزاییکەران گەنجن تەمانیان لەژێر 35 ساڵییەوەیە و بەوە ڕازی نابن .  لە دیمانەی هەندێكیان ئەوە زۆر بە ئاشکرا دەبینرێت کە دەڵێن ” ئێمە ئەم ماوە دوور و درێژە ئەم هەموو قوربانییەمان داوە بۆ گوڕێنی حکومەت نەبووە بەڵکو ڕژێم ” …. ” ئەمانە هەر هەموویان دەستیان هەبووە لە تاڵانکردن و مایەپوچکردنی ئەم و وڵاتە و بە فیڕۆدانی سامان و داهاتەکەی “….”  ئێمە ڕازی نابین بە گۆڕنکاری ڕووکەش… دەمانەوێت گۆڕانکاری بنەڕەتی لە ژیانماندا ببێت “

زۆری تر لەمانە و لە سەدەهای ترەوە دەبیست ، ڕایان زۆر ڕوونە لەسەر بەڕێوەبردنی وڵات و حکومەتێك کە لە هەموو بوارێکدا دژیان بێت . هەر ئەم هەڵوێستانەیانە کە جیهانی ئەوروپا و ئەمەریکا و هیندستان و چینی-یشی سەرسام و نیگەران کردووە و نازانن لەم بارودۆخەدا چی بکەن و چۆن خۆپیشاندەران ئەهۆن بکەنەوە و دەستەمۆیان بکەن.

غەدرێکی ئێکجار گەورە لە سەدەها هەزار لە کچان و ژنانی بریتانیا کراوە

زاهیر باهیر

16/07/2022

لە نێوانی ساڵانی 1945 و 1975 کۆمەڵی بریتانی وەکو ئێستا نەبوو، دەبوایە منداڵبوون و جنسکردن یاسایانە بوایە واتە بە میردکردن بوایە نەك لە دەرەوەی شوو و خیزاندروستکردن .

لە نێوانی ئەو ساڵانەدا زیاتر لە 250 هەزر کچی گەنجی خوار 18 ساڵ و هەندێکی سەر و 18 ساڵ بە هۆکارێك لە هۆکارەکان بە بێ ویستی خۆیان سکیان کردووە و منداڵیان بووە ئەوەشی کە جنسی لەگەڵدا کردوون ، یا لاقەی جنسی کراون یا خود خاوەنماڵ یا کەسی نزیکی خێزانە لە خشتەیانی بردووە منداڵی پێدروست کردون، دواتر خۆیان شاردۆتەوە هەر نەبیراونەتەوە.

لە حاڵەتێکی ئاوادا و لە کۆمەڵیكی داخراوی ئەو سەردەمەدا بوونی منداڵ لە دەرەوەی پەیوەندی ژن و مێردایەتی قەبوڵ نەبووە بە ئابرووچوون و بە تاوان دراونەتە قەڵەم تا ئەو ڕادەیە شەرمەزاریی بووە وەکو یەكێك لەو ژنانە دەڵێت ” مردن لەو حاڵە زۆر باشتر بوو”.  ئیدی نە خێزان ساواکەی گرتۆتە خۆ و نە دەوڵەتیش بە بی گرفت و پڕکردنەوەی جۆرێك لە پاکانە، دوای 7 ڕۆژ یا 8 ڕۆژ لە خەستەخانە ساواکەیان لێوەرگیراوە ، هەندێكیان دەڵێن هەر لە باوەشمدا ڕفاندویانە، داویانن بە خەڵکانی بێ منداڵ تاکو هەڵیان گرنەوە.  لە زۆربەی زۆری ئەم کەیسانەدا ساواکانیان هەر نەبینراونەتەوە.

ئەم ژنانە کە ئێستا لە تەمەنی سەرو 60 و 70 و هەندێکیا گەر مابێتن تەمەنیان هەڵکشاوە بۆ 80 ساڵ دەمێکە لە کەمپەینێکی گەورەدان و داوا دەکەن کە حکومەت بە ئاشكرا و بە فەرمی داوای لێبوردنیان لێبکات بۆ ئەوەی ناوی خۆشیان و منداڵەکانیشیان لە ناو خێزان و کۆمەڵدا پاكببێتەوە ، شکۆ و ڕیزیش بۆ خۆیان بگەڕێتەوە .

 لە ساڵی 2017 دەدا حکومەت ئەمەی ڕەتکردەوە ، بەڵام لەم یەك دوو ڕۆژەدا حکومەت بە فەرمی پۆزشی بۆ هێنانەوە و داوای لێبوردنی کرد لێیان بەڵام لەوە زیاتر نەڕۆیشت، چونکە حکومەت نوێنەرایەتی و دەنگهێنەری کۆمەڵێکی کۆنە پاریزە لێرە .  بە هەر حاڵ ئەوە سەرکەوتنێی بوو بۆ ئەو ژنانەی ئێستا و کچە گەنجانەی 50 یا 60 ساڵ لەمەوبەر . ئەم وێنانە وێنەی چەند دایكێكن لەو 250 هەزار دایکەی کە ئەو پەڕی غەدریان لێکراوە و منداڵەکانیان لێزەوتکراوە کە زۆربەیان چارەونوسیان نازانن .  

بەشێکی ئەندازیار و کارمەندانی تەلەفوناتی بریتانیا بڕیاری مانگرتنیان دا 

16/07/2022

یەکێك لە نقابەکانی کارمەندان و ئەندازیاران و ئەوانەی لە سێنتەری وەرگرتنی تەلوفون وەڵامدانەوەدا کار دەکەن کە بەشی زۆری ئەندامانی نقابەکە کە 58  هەزار ئەندامی هەیە ، ئەمم کرێاکارانەیە کە بڕیاری مانگرتنیان داوە .

مانگرتنەکەیان لە دوو ڕۆژی جیاوازدا دەبیت کە ڕۆژی 29ی ئەم مانگە [ تەموز] و ڕۆژی 1ی ئابە. لە هەر ڕۆژێکیاندا 24 سەعات لە مانگرتنا دەبن.  ئا لەم دوو ڕۆژەدا فرۆشتن و دانانی تەلەفوناتی نوێ و بەشی چاککردنەوەی تەلەفون و چوونە سەر کار لەسەر شەقامەکان هەمووی دەوەستێت.

ئەمان لە مانگی نیساندا هەر یەکەیان 1500 پاوەنیا پێدرا بەلام خۆیان و نقابەکەیان ئەمەیا زۆر بە کەم زانی و قەبوڵیان نەکرد.  لە ئێستادا داوای زیادکردنی موچەکەیان بە ڕێژەی لە سەدا 10 دەکەن .  ئیدارەش ئەمە زۆر بە زیاد دەزانێت و دەڵێت ئەمە بە زیان لەسەر کۆمپانییەکە دەگەڕێتەوە.  ئەمە لە کاتێكدا ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ئەماساڵدا هەت کۆتایی مانگی ئازار 2 ملیار پاوەندی قازانج کرووە ، لەمەش 700 هەزاری خاوەنپشکەکان بردویانە.  هاوکاتیش سەرۆکی جێ بەجێکاری کۆمپانیاکە موچەکەی بە ڕێژەی لە سەدا32  سەرکەوت و بە مەش داهاتی ساڵێکی گەیاندە 3.5 ملیۆن پاوەند.

بەشێکی ئەندازیار و کارمەندانی تەلەفوناتی بریتانیا بڕیاری مانگرتنیان دا

16/07/2022

یەکێك لە نقابەکانی کارمەندان و ئەندازیاران و ئەوانەی لە سێنتەری وەرگرتنی تەلوفون وەڵامدانەوەدا کار دەکەن کە بەشی زۆری ئەندامانی نقابەکە کە 58  هەزار ئەندامی هەیە ، ئەمم کرێاکارانەیە کە بڕیاری مانگرتنیان داوە .

مانگرتنەکەیان لە دوو ڕۆژی جیاوازدا دەبیت کە ڕۆژی 29ی ئەم مانگە [ تەموز] و ڕۆژی 1ی ئابە. لە هەر ڕۆژێکیاندا 24 سەعات لە مانگرتنا دەبن.  ئا لەم دوو ڕۆژەدا فرۆشتن و دانانی تەلەفوناتی نوێ و بەشی چاککردنەوەی تەلەفون و چوونە سەر کار لەسەر شەقامەکان هەمووی دەوەستێت.

ئەمان لە مانگی نیساندا هەر یەکەیان 1500 پاوەنیا پێدرا بەلام خۆیان و نقابەکەیان ئەمەیا زۆر بە کەم زانی و قەبوڵیان نەکرد.  لە ئێستادا داوای زیادکردنی موچەکەیان بە ڕێژەی لە سەدا 10 دەکەن .  ئیدارەش ئەمە زۆر بە زیاد دەزانێت و دەڵێت ئەمە بە زیان لەسەر کۆمپانییەکە دەگەڕێتەوە.  ئەمە لە کاتێكدا ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ئەماساڵدا هەت کۆتایی مانگی ئازار 2 ملیار پاوەندی قازانج کرووە ، لەمەش 700 هەزاری خاوەنپشکەکان بردویانە.  هاوکاتیش سەرۆکی جێ بەجێکاری کۆمپانیاکە موچەکەی بە ڕێژەی لە سەدا32  سەرکەوت و بە مەش داهاتی ساڵێکی گەیاندە 3.5 ملیۆن پاوەند.

پزیشکەکانی بەشی تەندروستی بریتانیا دەنگیان بە مانگرتن دا  

15/07/2022

دوای ئەو شەپۆلە چڕ و پڕەکەی مانگرتن و دەنگدان بە مانگرتن لە لایەن گەلێك لە نقابە کرێکارییەکانەوە ، ئەمڕؤش دوای ئەوەی هەرە زۆرینەی دکتۆرەکان دەنگیان بە مانگررتن دا،  سەرۆکی British Medical Association ، سەرۆکی کۆمەڵەی پزیشکی بریتانی کەری  دەوڵەتی ڕایگەیاند کە مانگرتنی پزیشکەکان  ئەوانەی کە گەنجن ماوەیەکی دوور و  درێژ نییە کە خزمەتیان هەیە ئامادەن مانبگرن بۆ زیادکردنی موچەکەیان .

ئەم دکتۆرانە کە تەمەنیان لە نێوانی کۆتایی بیستەکان و ناوەڕاستی سییەکاندایە تەنها ساڵانە 29،384 پاوەند موچەکەیانە، ئێستا داوای لە سەدا 30 زیاددکرنی موچەکەیان دەکەن چونکە لە ساڵی 2008 وە بە ڕێژەیەکی ئاوا موچەیان بۆ زیاد نەکراوە کە شایانی باسکردن بێت .

 ساڵانێکی زۆرە ئەمان یا موچەکەیان هەڵپەسێرراوە یاخود بە ڕێژەی لە سەدا 1 و لەسەدا 2 زیادی کردووە کە لە ڕاستیدا نەك هەر زیادی نەکردووە بەڵکو موچەکەیان زۆر کەمی کردوە گەر بەراورد بە هەڵکشانی نرخی پێداویستییەکانی ژیان و ئێستاش بەرزبوونەوەی هەڵئاوسانی پارە بە ڕێژە لە سەدا 9.1 بەرزبوونەوەی غازە بە ڕێژەی لە سەدا 54  بکەین.

ئەمان داوای دەستبەجێ زیادکردنی موچەکەیان دەکەن بە ڕێژەی لە سەدا 30 .  سەرۆکی کۆمەڵەکەیان دەڵێت گەر ئەوە سەر نەگرێت ئەمان وەکو ساڵی 2015-2016 لە کارکردن دەست هەڵدەگرن و دێنە دەرەوەی خەستەخانەکان .  ئەو دەلێت حکومەت بڕی 6.2 ملیار پاوەندی داوە بە گرێبەستی دەرەوە و هێنانی پزیشك کارمەند لە دەرەوەی پزیشکەکانی بەشی تەندروستی دەوڵەتی لە شێوەی کاری کاتیدا ، کە هاوکات چارەسەکردنی کەمیی دکتۆری خەستەخانەکان موچەکانیان زۆر لەوە کەمتر دەکەوێت . دەشڵێت بۆچی لە سەردەمی کۆرۆناد 37 ملیار پاوەندیان لە سیستەمی سیستەمی تاقیکردنەوە و شوێنپێهەڵگرتن سەرفکرد و کە سوودیشی نەبوو کەچی حکومەت ناتوانێت پارەی تەواو بۆ خزمەتگوزاری جارەسەری هاووڵاتیان چارەسەرکەرانیان سەرف بکات.

بەشێکی دیکەی کڕیکاران و سایەقی شەمەنەفەرەکان، ئەوانیش مانگرتینان ڕاگەیاند

15/07/2022

پاش ئەوەی کە بەشی سایەقەکانی میترۆکان و ئەو کرێکارانەی کە بەوانەوە پەیوەستن کە ژماەیان 40 هەزار کەسە بڕیاری مانگرتنی 24 سەعاتیان لە ڕۆژی 27ی ئەم مابگەدا دا، سایەق و کرێکارانی بەشەکەی دیکەی هەمان نقابە کە سەر بە 14 کۆمپانیان ئەوانیش مانگرتنی خۆیان لە دوو ڕۆژدا:  18 و 20 مانگی ئاب بۆ زیادکردنی کرێ و موچەیان، ڕاگەیاند.