25/02/2023

کۆمەڵەی پزیشکی بەریتانی ڕێوشوێنی چالاکی مانگرتن  ڕادەگەیەنێت سەبارەت بە مووچە و مەرجەکانی سەر کارکردن . 

دەیان هەزار پزیشکی تازە لە ئینگلتەرا لە 13ی ئازارەوە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ مانگرتن دەگرن و تادێت ناکۆکی نێوانی ئەوان و ئیدارەی خەستەخانەکان و وەزیری تەندروستی بریتانیا خراپتر  دەبێت لەسەر مووچە و مۆڕاڵ و ئاستی سەلامەتی کارمەندان.

  لە مێژووی 74 ساڵەی ، NHS، دامەزراوەی تەندروستی نیشتمانی لە بریتنایا بۆ یەکەم جار تازە پزیشکەکان، ئەوانەی کە لەم ساڵانەی پێشووەوە دەستیان بەکار کردووە بۆ ماوەی 72 کاتژمێر بە بەردەوامی مان دەگرن دوای ئەوەی 98%ی ئەوانەی دەنگیان داوە لەگەڵ ئەنجامدانی چالاکی  مانگرتندا بوون.

.

25/02/2023

هەزاران کەس بەشدارییان لە خۆپیشاندانێکدا کرد لە ناوەڕاستی بەرلین بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە پێدانی چەکی زیاتر بە ئۆکرانیا و داوایان لە حکومەتی ئەڵمانیا کرد قەیرانەکە کەم بکاتەوە و لە جیاتی ئەوە زەمینە بۆ دانوستان لەگەڵ ڤلادیمێر پوتین خۆش بکات.

 پۆلیس مەزەندەی کردووە کە 13 هەزار کەس لە ڕاپەڕین بۆ ئاشتی، لە دەروازەی براندنبێرگ، کە لەلایەن سەهرا واگنکنێخت، ئەندامێکی لادەر لە پارتی لینکس و کەمپەینی فێمینیستی دێرین ئەلیس شوارزەر ڕێکخرابوو. بە بەراورد بە ژمارەکەی کە پۆلیس خەمڵاندویەتی  ڕێکخەرانی پرۆتێستەکە دەڵێن  کە ٥٠ هەزار کەس بەشدارییان کردووە..  هەروەها لە شارەکانی دیکەی ئەڵمانیا هاوشێوەی ئەو پرۆتێستەی بەرلین ئەنجامداراوە.

واگنکنێخت لە وتارێکدا لە ناڕەزایەتییەکەدا باسی لە “دەستپێکردنی دەستپێشخەرییەکی هاووڵاتیان” و “ئاماژەی دەستپێکردنێک بۆ بزووتنەوەیەکی نوێ و بەهێزی ئاشتی لە ئەڵمانیا” کر.  ئەو  ئاماژەی بەوەشکرد، خۆپیشاندەران بەو ڕاستییە یەکگرتوو بوون کە هەستیان نەکردووە نوێنەرایەتی حکومەتەکەی ئۆلاف شۆڵز و ئانالینا بایربۆک وەزیری دەرەوەی وڵاتەکەی بکەن لەسەر بڕیارەکەیان بۆ دابینکردنی چەک بۆ ئۆکرانیا.

خۆپیشاندەران لافیتەیەکیان هەڵگرتبوو کە لەسەری نووسرابوو: ‘ئەمڕۆ کڵاوی جەنگی، سبەی تانک، ڕۆژی دوای و سبەی کوڕەکانتان’، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ ئەو شێوازەی کە حکومەتی هاوپەیمانان پشتیوانی سەربازی خۆی بۆ کیڤ زیادکردووە، سەرەتا 5 هەزار کڵاوی جەنگی بەخشیوە و لەم دواییانەشدا ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر ناردنی تانکی لیۆپارد دووەمی کە ئەڵمانیا دروستکردووە. لە لافیتەکانی دیکەدا نووسرابوو: “Diplomaten statt Grenaten (دیپلۆماتکاران لەبری نارنجۆک)”، “کوشتن ڕابگرن” و “جەنگی حکومەتەکەمە نەك من”.

زاهیر باهیر

25/02/2023

ئەمڕۆ کابرایەك لە ڕۆژنامەی گاردیانی بریتانیدا بە ناوی Anatol Lieven    وتارێکی لەژێر ناونیشانی ”  ساڵانێک بوو پوتین ئۆکرانیای داگیر نەدەکرد. چی وای لێکرد دواجار لە ساڵی 2022دا لەپڕ بیکات؟”  

نوسەری ئەم وتارە، Anatol Lieven  ، کەسێکی سەر بە غەرب و سیاسەتی ئەمەریکا و ناتۆیە ، پلەی کارکردنیشی: بەڕێوەبەری پرۆگرامی ئۆراسیا [ کورتکراوەی ئەوروپا و ئاسیا]  لە پەیمانگای کوینسی بۆ کاری بەرپرسیاری دەوڵەتی.

وتارەکە درێژە و لینکەکەی لە خوارەوە دادەنێم، ئەوانەی کە ئینگلیزی دەزانن دەکرێت بیخوێننەو.

من لێرەدا چەند زانیارییەکی گرنگی لێ هەڵدەبژێرم و وەریدەگێڕم تاکو خۆێنەری کورد وەکو خۆم بەم زانیارییە شاراوانە ئاشنا ببێت ، کە لە ڕاستیدا زۆر گرنگن .

نوسەر دەڵیت:

…..ئەم ستراتیژەی ڕووسیا بە دروستی وەک هەوڵێک بۆ دابەشکردنی ڕۆژئاوا سەیر دەکرا و چەسپاندنی کایەی کاریگەری ڕووسیا لە دەوڵەتەکانی یەکێتی سۆڤیەتی پێشوودا.   بەڵام بوونی ئەمنییەتی ئەوروپا لەسەر مێزەکە  هێرشی ڕووسیای بۆ سەر ناتۆ و یەکێتی ئەوروپا و بە ئەگەرێکی زۆریشەوە لەسەر ئۆکرانیا-شی لادەبرد.  هەر ئاواش ڕێگەی بە مۆسکۆ دا کاریگەرییەکی کەمتری بەسەر دراوسێکانیدا هەبێت – ڕەنگە نزیکتر بێت لە نزیکبوونەوەی ئێستای ئەمریکا بۆ ئەمریکای ناوەڕاست – نەک بە توندی دەستیان بگرێت.  ڕێبازێک بوو کە ڕەگ و ڕیشەی لە بیرۆکەی میخائیل گۆرباچۆڤدا هەبوو – کە لەو کاتەدا لە ڕۆژئاوا پێشوازی  بۆ “ماڵێکی هاوبەشی ئەوروپی” لێدەکرا.

سیستماتیکترین هەوڵی ڕووسیا بۆ دانوستان لەسەر فەرمانی نوێی ئاسایشی ئەوروپا بە سەرۆکایەتی کاتیی دیمیتری مێدڤێدێڤ لە ساڵی 2008 تا 2012 بوو، بە ڕەزامەندی پوتین، پێشنیاری پەیماننامەیەکی ئەمنی ئەوروپای کرد کە گەورەبوونی ناتۆی هەڵپەساردبوو، بە شێوەیەکی کاریگەر بێلایەنی ئۆکرانیا و دەووڵەتەکانی دیکەی  مسۆگەر کرد، هەروەها ڕاوێژکاری دامەزراوەیی لەسەر مەرجی یەکسان لە نێوان ڕووسیا و وڵاتانی پێشەنگی ڕۆژئاوای سیستماتیك کرد بەڵام دەوڵەتانی ڕۆژئاوا  زۆر بەلایانەوە زەحمەت بوو  کە خۆشیان وا نیشان بدەن کە ئەم پێشنیازانە بە جددی وەردەگرن.

لە ساڵی 2014دا پێدەچێت هۆشدارییەکانی ئەنگێلا مێرکڵ ڕاوێژکاری ئەڵمانیا، بووبێت سەبارەت بە “زیانێکی گەورە” بە ڕووسیا و پەیوەندییەکانی ئەڵمانیا و ڕووسیا کە پوتینی ڕازی کردبوو داوای ڕاگرتنی پێشڕەوی جوداخوازەکانی سەر بە ڕووسیا لە دۆنباس بکات . لە بەرامبەردا ئەڵمانیا ڕەتیکردەوە ئۆکرانیا پڕچەک بکات و لەگەڵ فەرەنساش نێوەندگیری ڕێککەوتنی مینسک 2ی کرد، کە بەپێی ئەو ڕێککەوتنە دۆنباس وەک خاکێکی سەربەخۆ دەگەڕێتەوە بۆ ئۆکرانیا.

لە ساڵی 2016دا، هیواکانی ڕووسیا بۆ دابەشبوون و کەرتکردنی نێوان ئەوروپای ڕۆژئاوا و ئەمریکادا بە هەڵبژاردنی دۆناڵد ترەمپ زیندوو بووەوە – نەک بەهۆی هیچ سیاسەتێکی دیاریکراوەوە، بەڵکو بەهۆی ئەو دوژمنایەتییە بەهێزەی کە ئەو [ ترامپ] لە ئەوروپادا وروژاندی بەڵام هەڵبژاردنی بایدن جارێکی دیکە ئیدارەی ئەمریکا و دامەزراوەکانی ئەوروپای ڕۆژئاوای پێکەوە لکاندەوە.  هەروەها لەم ساڵانەدا ئۆکرانیا ڕەتیکردەوە کە گرەنتی ئۆتۆنۆمی دۆنباس بکات و ڕۆژئاواش نەیتوانی هیچ فشارێک لەسەر کیێڤ دروست بکات بۆ ئەوەی ئەو کارە بکات.

لە چەند مانگی ڕابردوودا سەرکردەکانی ئەڵمانیا و فەرەنسا لە ساڵی2015دا، مێرکڵ و فرانسوا ئۆلاند، ڕایانگەیاندووە کە ڕێککەوتنی مینسکی 2 سەبارەت بە ئۆتۆنۆمی دۆنباس تەنیا مانۆڕێک بووە لە لایەن ئەوانەوە بۆ ئەوەی کاتێک بە  ئۆکرانیەکان بۆ بنیاتنانی هێزی چەکداری خۆیان بدەن.  ئەمەیە کە لایەنە توندڕەوەکانی ڕووسیا هەمیشە باوەڕیان هەبووە لەوە دەکات لە  ساڵی 2022  پوتین خۆشی گەیشتبێتە هەمان سەرەنجام .

سەرەڕای ئەوەش، نزیکەی تا سەروبەندی لەشکرکێشییەکە، پوتین بەردەوام بوو لە فشارخستنە سەر سەرۆکی فەرەنسا، ئیمانوێل ماکرۆن، بە تایبەتی بۆ پشتگیریکردن لە پەیماننامەی بێلایەنی بۆ ئۆکرانیا و دانوستانی ڕاستەوخۆ لەگەڵ سەرکردە جوداخوازەکان لە دۆنباس بەبێ سەرکەوتن.   بێگومان ناتوانین بە دڵنیاییەوە بڵێین کە ئایا ئەمە دەبووە هۆی ئەوەی پوتین لەشکرکێشییەکە هەڵبوەشێنێتەوە؛ بەڵام بەو پێیەی کە دەبووە هۆی کردنەوەی کەرتبوونی / دابەشبوونی قووڵ لە نێوان پاریس و واشنتۆن، هەنگاوێکی لەو شێوەیەی ماکرۆن ڕەنگە ستراتیژی کۆن و قووڵی ڕووسیای لە مێشکی پوتین-دا زیندوو کردبێتەوە کە هەوڵی دابەشکردنی ڕۆژئاوا و دروستکردنی ڕێککەوتنی لاوەکی  لەگەڵ فەرەنسا و ئەڵمانیا دەدات.

ئێستا پێدەچێت پوتین بە تەواوی لەگەڵ ناسیۆنالیستە توندڕەوەکانی ڕووسیا هاوڕا بێت کە متمانە بە هیچ حکومەتێکی ڕۆژئاوایی ناکرێ و ڕۆژئاوا بە گشتی دوژمنایەتییەکی بێ ئیرادەی ڕووسیا دەکات.  بەڵام تا ئێستاش لە بەر هێرشی هەمان ئەو کەسە توندڕەوانەدا دەمێنێتەوە، هەم بەهۆی ئەو بێتواناییە قووڵەی کە لەشکرکێشییەکە بەو شێوەیە ئەنجامدرا، هەم لەبەر ئەوەی تۆمەتەکەیان کە پێشتر بێهەڵوێست بووە سەبارەت بە هیواکانی نزیکبوونەوە لە ئەوروپا، پێدەچێت بە تەواوی چەسپێنرابێت.

هەر لێرەوەیە  نەک لیبڕاڵەکانی ڕووسیا، کە ئێستا گەورەترین مەترسی لەسەر دەسەڵاتەکەین؛ بێگومان ئەمەش هێندەی تر قورستری دەکات بۆ پوتین کە بەدوای هەر ئاشتییەکدا بگەڕێت کە لانیکەم هەندێک ڕواڵەتی سەرکەوتنی ڕووسیای نەبێت.

لەم نێوەندەدا، لەشکرکێشی ڕووسیا و هێنانی دڕندایەتی لەتەکیا  هاوسۆزیی ڕاستەقینەی بۆ ڕووسیا لە دامەزراوەکانی فەرەنسی و ئەڵمانیای لەدەستدا و لەناوی برد. هەر ئاواش هەر  فەرمانێکی ئاسایشی ئاشتیانە و تەوافوق لە ئەوروپا زۆر دوور دەبینرێت.   بەڵام لە کاتێکدا پوتین و لەشکرکێشییە تاوانکارییەکانی بۆ ئۆکرانیا بە شێوەیەکی سەرەکی بەرپرسیارن لەم کارە، بەڵام پێویستە دان بەوەدا بنێین کە ئەوروپاییەکانی ڕۆژئاوا و ناوەڕاستیش زۆر کەمیان کردووە بۆ ئەوەی هەوڵی زیندووکردنەوەی خەونی گۆرباچۆڤ بۆ ماڵێکی هاوبەشی ئەوروپی بدەن.

https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/feb/24/vladimir-putin-

invade-ukraine-2022-russia?CMP=share_btn_link

زاهیر باهیر

24/02/2023

چ ویژدانێکە ، چ مرۆڤایەتییەکە کە ساڵێکی دوور و درێژە هاووڵاتیانی ئۆکرانیا ڕووبەرووی کوشتارکاری و وێرانکاریەکی زۆر گەوەرە بوونەتەوە لە بەردەمی ئەم شەرە نەگریسەی نێوانی فاشییەتی ناتۆ و فاشییەتی پوتین لە  ڕوسیادا.  لەم ساڵەدا 13  ملیۆن خەڵکی هەژار و داماوی ئۆکرانیا لە وڵاتاندا بوونەتە پەنابەر و 8 ملیۆن کەسیش سەرگەردان و ئاوارە و  هەڵکەنراون لە شوێنی خۆیان و 21 ملیۆنی دیکە پێویستیان بە هاوکاری دارایی و پێداویستی ڕۆژانە هەیە بۆ بەڕێوەبردنی ژیانیان،  هاوکاتیش زیاتر لە 100 هەزار سەرباز و خەڵکی مەدەنی لەم جەنگە خوێناوییەدا کوژراون و دەیەها هەزاری دیکە کەمئەندام و بریندار بوون.

چ شەرمازارییەکە کە مرۆڤایەتی تێیدا چەقیوە و توانای وەستانی شەڕێکی ئاوای نییە کە لە کاتێکدا بە ملیار لە خەلكانی هەژا و چەوساوە لە دوسنیادا بە جۆرێك لە جۆرەکان باجەکەی دەدەن هەر بە گرانبوونی پێداویستیەکانی ژیانی ڕۆژانە، بەرزبوونەوەی پارەی غاز و نەوت و بەنزین و دیزڵ و تا دەگاتە پیسکردن و تێکدان و وێرانکردنی ژینگەش .

لەتەك ئەم هەموو نەهامەتییەدا کەچی هێشتا ئەمەریکا و ناتۆ و ئەوروپا لەبری سەرفکردنی تاکە سەعاتێك لەسەر قسەوباسی وەستانی شەڕ، قسە و گفتوگۆی  جددیان لەسەر زیاتر هاوکاری سەربازی ئۆکرانیا و سوپاکەیەتی .

 لە ئێستادا دەوڵەتی چین دەستپێشخەرییەکی 12 خاڵی کردووە بۆ سەرەتایەك لە وەستانی شەڕەکەدا، گەرچی خاڵە سەرەکییەکان ئاشکرا نییە بەڵام خودی چین لە هەڵوێستیدا ڕوونە کە : یەك:  سەرزەنشت و سەرەکۆنەی ڕوسیا ناکات وەکو ئەوانی دیکە لەم شەڕەدا. دووش: داوا لە ڕوسیا ناکات کە لە ئۆکرانیا بکشێتەوە. هەرجی ولاتانی دیکە هەیە جگە لە بەرازیل و هیندستان و ئەرفریقای باشوور و ئیسرائیل کە کارایی گەورەیان دەبێت لە وتووێژ و دانوستاندنا ، یا نقەیان لە خۆیان بریوە یاخو گوێڕایەڵی ئەمەریکا و ناتۆ ئەوروپان.

لەبەرانبەر ئەو دەستپێشخەرییەی چین-دا ، ئۆکرانیا بە حەزەرەوە تێیدەڕوانێت بەڵام یەکسەر ئەمەریکا ڕەتیکردەوە ، ڕەتکردنەوەی ئەمەریکاش یانی ڕەتکردنەوەی لە لایەن ناتۆ و هەموو ئەوروپاوە.

ئەم شەڕە لە مانگی نیسانی پارەکەدا 2022، دەکرا ڕاوەستێنرایە کە هێشتا داگیرکردن و کوشتارگەل و وێرانکارییەکان زۆر لە سەرەتادا بوون و ژێنسکی ئامادەی وتووێژ بوو بەڵام هەر زوو لام وایە لە 27/04ی ئەو ساڵەدا یا زووتر، بە پەلە بۆریس جۆنسۆنی ئەوکاتەی سەرەك وەزیرانی بریتانیا خۆی گەیاندە ئۆکرانیا و بە ژێنسکی وت :  گەر ئامادەی وتووێژ بێت ئەوە بریتانیا و ناتۆ و  ئەوروپا پشتیتێدەکەن و چی تر هاوکاری ناکەن .

زاهیر باهیر

24/02/2023

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نقابەی مەرکەزی بریتانی کەلێنی نێوانی موچەی ژنان و پیاوان بە ڕێژەی لە سەدا 15یە بۆ ژنانی منداڵدار.

هەر بە گوێرەی ئەو ڕاپۆرتەی نقابەی مەرکەزی بڕی موچەی ساڵانەی ژنان 29,684 پاوەندە، لە کاتێکدا بڕی موچەی پیاوان 35,260 پاوەند لە ساڵێکدا. بەم شێوەیە ئەوە دەردەکەوێ کە ساڵانە معەدەلی کارکردنی بەلاشی ژنان 54 ڕۆژە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، “ ژنانی کرێکار شایەنی مووچەی یەکسانن،  بەڵام بە ڕێژەی ئێستای پێشکەوتن، زیاتر لە 20 ساڵ دەخایەنێت بۆ نەهێشتنی جیاوازی مووچەی جێندەری” سکرتێری گشتی TUC وتی “ئەوە تەنها بەس نییە.  ئێمە ناتوانین نەوەیەکی دیکەی ژنان ڕادەست بکەین بۆ ئەوەی پارەی نایەکسانی بدەن.”

شیکاری ژمارەکانی فەرمانگەی ئاماری نیشتمانی دەرکەوتووە کە دابەشبوونی جێندەری لەسەر مووچە فراوانترینە بۆ ژنانی بەساڵاچوو جیاوازە.  ئەوانەی تەمەنیان لە نێوان 50 بۆ 59 ساڵدایە، تووشی جیاوازی مووچەی 20.8% بوون – کە هاوتایە لەگەڵ کارکردنی 76 ڕۆژ لە ساڵێکدا بە خۆڕایی – لە کاتێکدا ئەو ژنانەی تەمەنیان لە سەرووی 60 ساڵەوە بوو، جیاوازی مووچەی ڕەگەزییان هەبوو کە 18.4% بوو.

توێژینەوەکانی نقابەی مەرکەزی گۆڕانکارییەکی گەورەی لە جیاوازی مووچەی جێندەریدا لە سەرانسەری پیشەسازی و ناوچە جیاوازەکاندا دەرخست.  ئەو ژنانەی کە لە بواری دارایی و بیمەدا کاردەکەن، تووشی جیاوازی مووچەی 31.2% دەبن – کە هاوتایە لەگەڵ 114 ڕۆژ، واتە بە شێوەیەکی کاریگەر نزیکەی یەک لەسەر سێی ساڵ بە خۆڕایی کاردەکەن. 

لە بواری پەروەردەدا جیاوازی مووچەی ڕەگەزیی 22.2%، لە چاودێری تەندروستی و کاری کۆمەڵایەتیدا 14% جیاوازی مووچەی جێندەر بەردەوامە سەرەڕای ئەوەی حکومەت، لە ساڵی2017 ەوە، داوا لە هەموو ئەو کۆمپانیایانە دەکات کە زیاتر لە 250 کەس دادەمەزرێنن، ئاماری جیاوازی مووچە بڵاوبکەنەوە.

جۆلی برێرلی، دامەزرێنەری گروپی کەمپەینی یەکسانی موچە دەڵێت: ئەمە سزای دایکایەتییە، ژنان ڕووبەڕووی هەڵاواردنی منداڵبوون دەبنەوە، چونکە کاتێک منداڵیان دەبێت وەک سەرقاڵ و پابەندنەبوون بە کارەکانیان سەیر دەکرێن، لەکاتێکدا پیاوان لەڕاستیدا دوای منداڵبوون مووچەی زیاتر وەردەگرن”.

خوێندنەوەی بە کورمانجی-لاتینی

لەپەیوەند بە بوومەلەرزە بەناوبانگەکەی لیشبۆن (Lisbon )ی سالی 1755, کە هەموو خواروی ئەوروپای رۆژئاواو باکوری ئەفریقای گرتەوە و بە هەزاران کەسی بەمەرگ سپارد، لەنامەیەکدا (ڕۆسۆ  بۆ ڤۆلتێر)دەنووسێت:

” دەبێت دان بەوەدا بنێیت کە ئەوە سروشت نییە  دوو هەزار خانووی شەش یان حەوت نهۆمی لەو شوێنەدا کۆ کردۆتەوە، بەڵکو ئەگەر دانیشتوانی ئەو شارە گەورەیە لەجیاتی ئەو بینا بەرز و چەند نهۆمییانەبە شێوەیەکی ئاسۆیی و سادە و لێکجودا نیشتەجێبوونایە ئەوا زیانەکان زۆر کەمتر دەبوو، وە ڕەنگە هیچ زیانێکیش رووی نەدایە”

بەراورد بە زیانەکانی ئەم بوومەلەرزەیەی کە لە تورکیا و سوریا ڕویدا، بومەلەرزە بەهێزەکانی یابان زیانی گیانیی زۆر زۆر کەمی بەدواوە بووە، تەنانەت زیانە مادییەکانیشی زۆر زۆر کەمتربووە بەجۆرێک هەم زیانی مرۆیی و هەم زیانی مادیش قابیلی بەراوردکردن بە بوومەلەرزەکانی ناوچەی ئێمە نین. وەک بینیمان شارۆچکەی {ئیرزین}یش لەتورکیا کە نێزیک لە چەقی بوومەلەرزەکەیە هیچ زیانی بەرنەکەوتووە و بووشە بە پەناگەی 20000 لێقەوماوی ناوچەکانیتری کارەساتەکە. وەك سەرۆکی شارەوانی و بەلێندەری بیناسازی دەلێن ئەمەش بەهۆکاری ڕەچاو کردنی شێوازی دروستکردنی باڵەخانەی نزم و تۆکمە و دەرنەچوون لە ستانداردی بیناسازیی خۆڕاگر بەرانبەر بوومەلەرزە. لێرەوە بۆمان ڕوون دەبێتەوە، کە

لەسایەی سیستەمی چینایەتی-دا  کاولکاری و زیانەکان  تەنها حوکمی کارەساتە سرووشتییەکە نییە بەسەر قوربانیان و چینی چەوساوە و چین و توێژە پەراوێزخراوەکاندا، بەڵکو کەمتەرخەمییە لە جۆری [کوالێتی] بیناسازی و ڕەچاونەکردنی ستانداردی دژ بە بوومەلەرزە، لە پێناو قازانجی زیاتردا!

هەروەها بە لێکۆڵینەوەی  زانستی و سەلمێندراو پشتڕاست کراوەتەوە کە بەشێك لە ڕوداوە سروشتیەکانی وەک لافاو و زریان وشکەساڵی و پیسبوونی ژینگە کە ساڵانە بە هەزاران مرۆڤ تووشی نەخۆشی کوشندە دەکات دەرئەنجامی هەڵپە و چاوچنۆکیی سەرمایەدارن و کۆمپانیا زەبەلاحەکانیانە بە ئاڕاستەیەکی هەڵەدا کە خودی سیستم لەبری لەبەرچاوگرتنی ژیان و تەندروستیی خەڵک و هەسارەکە، قازانجی کردوەتە قیبلەی خۆی و بەشی هەرە زۆری قوربانیەکانیش چینە چەوساوە و هەژار و پەراوێزخراوەکانن!

هەموو ئەو قوربانیانەش جارێکی دیکە دەبنەوە ئامانجی قازانجپەرستی کۆمپانی و دەسەڵاتدارانی دەوڵەتمەندان.

لە جیهاندا 10 وڵات لە هەمو وڵاتانی دیکە زیاتر بوومەلەرزە تێیاندا ڕوودەدات ئەوانەش: یابان، تورکیا، ئێران، پێرۆ، ئەمەریکا ، ئیتالیا، فلیپین، مەکسیکۆ، 

چین و ئەندەنوسیان. هۆکار بۆ ڕوودانی بوومەلەرزە زۆرن، بەڵام هۆکارە هەرە سەرەکییەکان بریتین لە لەسەریەکی و خزان و بەریەكکەوتنی پلێتەکان، جووڵەی ماگما لە گڕکانەکاندا، گۆڕانی پلەی گەرمی یان پەستانی ئاو و بای بەهێز.

بەداخەوە ئەوەی کە لە زیهنی زۆرینەدا جێگیر بووە، بینینی تەنها دیوێکی کارەساتەکانە کە گێڕانەوەیانە بۆ کاری خودا یا غەزەبی خودا یا سروشتی بوونی کارەسات و بە ئاسایی بینینی زیان و قوربانیەکان!

گەر بە مێژوی وڵاتاندا  بچینەوە بۆمان دەردەکەوێت کە لەپێش گەشەی پیشەسازی و فراوانبوونی کۆمپانیا و فابریقە بەرهەمهێنەرە زەبەلاحەکان و چالاکییە چاوچنۆکییەکانیان، ڕوودانی هەندێك لەم کارەساتە سروشتییانە زۆر کەمتر بووە بەڵام بە بەرەوپێشچوونی سیستەمی سەرمایەداری و داگیرکاریی جیهانییانەی سەرمایە، ڕوودانی ئەم کارەساتانە بوونەتە میوانی وەرزییانە و ساڵانە.

ئەوەی ڕوون و بەرچاوە لە سایەی سیستەمی چاوچنۆکی سەرمایەداریدا کارەساتە سروشتییەکانیش بەرگ و ناوەرۆکێکی چینایەتییان وەرگرتووە. لە هەر کاتێکدا کە ڕووداوێکی سروشتی ڕوودەدات بەشی هەر زۆرینەی قوربانییەکان لە خەڵکانی هەژار و نەدار و چین وتوێژە پەراوێزخراوەکانن، ئەمەش بەهۆی چڕیی ژمارەی دانیشتوان لە جوگرافیایەکی بچووکدا و لە باڵەخانەی بەرزدا و هەروەها پەڕپووتی و نزمیی کوالێتیی بیناسازیی بیناکانن کە بنەمای ستانداردی ئەندازیاریی پاراستن لە لافاو و بوومەلەرزە و تەڕوتووشی و دیاردەکانی دیکە لە نەخشەو پلانی دروستکردنی بیناکاندا ڕەچاو نەکراون. 

گەر تەماشای ئەم بوومەلەرزەیەی تورکیا و سوریا بکەین ئەو ڕاستییەی سەرەوەمان بۆ دەسەلمێ کە قوربانییەکان زیاتر لە شوێنی نیشتەجێبوونی هەژارەکاندا بوو ، لەو شوێنانەدا بووە کە خانووەکان و باڵەخانەی گەورە و بەرز کە قازانج پەرستی کۆمپانیاکان و دەسەڵاتداران لە پێناوی قازانجدا هیچ گرنگیەکان بە توکمە بنیاتنان و خۆڕاگری  بەرانبەر ئەو ڕوداوە سروشتیە چاوەڕوانکراوانە لە دروستکردنی یەکەکانی نیشتەجێ بوون لەبەرچاو نەگیراوە.

بینیمان چۆن تازەترین باڵەخانەکان کە بەشێکیان لەکەمپینی دەنگ کۆکردنەوەی هەڵبژاردندا دراونەتە خەڵك لە باڵەخانە کۆنەکان خراپتر وێران بوون بەسەر ئەو خەڵکەدا. ئەمە ڕێك وەك دان ڕۆکردن بۆ باڵندە و تەپکەنانەوە بۆ گرتن و پاشان کوشتنیان بووە. بەداخەوە بۆ خۆشباوەڕیی خەڵکی هەژار و زەحمەتکێش کە بە کڕینی دەنگیەکانیان بۆ ئەردۆگان و حیزبەکەی، بینا بێکوالێتییەکانی کە بۆیان دروستکرا بوونە گۆڕستانی بەکۆمەڵ بۆیان.

  سەدان بەڵگە و لێدوانی ڕۆشن لەمیدیای کۆمەڵایەتی و تەنانەت میدیای تورکیدا دەبینین لەسەر گەندەڵی دەسەڵاتداران کە لە تۆڕێکی بەیەکەوەگرێدراودا تا ڕادەی ئەو پەڕی و شۆڕبووەتەوە بۆ ناو کاربەدەستە بچووکەکان و بەڵێندەرەکان و کۆمپانییەکانی خانووبەرە دروستکردن. بۆیە لە دروستکردنی خانووەکاندا ڕەچاوکردنی ڕێنماییە تەندروستییەکان و مەرجەکانی سەلامەتی ژیانی نیشتەجێبووان لەبەرچاو نەگیراوە، بەڵکو قازانج و کەڵەکەکردنی سەرمایەی بناغەییترین ئامانج بووە!

 لەگەڵ پێشکەوتنی تەکنەلۆجیا و دەستکەوتنی زانیاریی زیاتر بۆ خۆپاراستن  و دانانی مەرج و کوالێتی بیناسازی بۆ بەڵێندەران بەڵام بەداخەوە دەبینین ژمارەی قوربانییەکانی ڕووداوی بوومەلەرزە جار لەدوای جار سەردەکەون. بۆ نموونە لە بوومەلەرزەکەی ساڵی 1999دا قوربانییەکان لە سەرو 17000 کەسەوە بوون، کەچی لەمەی ئەمساڵدا تا ئەم بەیانییە زیاتر لە 40000 بوون . ئامارە تازەکان پێمان دەڵێن کە ژمارەی قوربانییەکان دەچێتە سەرو 45000 کەسەوە. ئەمە جگە لەوەیی کە زیاتر لە 150000 بریندار و هەزاران خێزان بێ ماڵ و حاڵ و بوون.

بە گوێرەی ئەو ڕاپۆرت و بەڵگانەی کە تائێستا ئاشکرا بوون هەموو ئەو هۆشیاریپێدان و ئاگادارکردنەوە پێشوەختانەی ڕوودانی بوومەلەرزە لە لەلایەن پسپۆڕان و زانایانی بواری جیۆلۆجی و کەشوهەوا و سروشتناسیەوە بە دەوڵەتی تورکیا و کاربەدەستە باڵاکان فەرامۆش کراون. لە کاتێکدا کە دوو ساڵ لەمەوبەر لەو بارەوە ئاگاداری دراوە و چاوەڕوانی خراپتریش کراوە، زانا و شارەزایەك  بە ڤیدیۆ ئاگاداری و زانیاری سەبارەت بە ڕودانی کارەساتێکی ئاوا  خستوەتە ڕوو بەڵام  ڕژێمی تورکیا هیچ هەنگاوێکی بە ئاقاری پاراستنی ژیانی خەڵک نەناوە.

لەبەر ڕۆشنایی ئەوانەی کە لە سەرەەوە باسمان کرد، حکومەتی تورکیا و سوریا بەرپرسیارن لە مردنی ئەم هەموو خەڵکە و سەدەها هەزار لە برینداران و ملیۆنانیتر کە سەرگەردان و ماڵوێران بوون.

 بە گوێرەی زانیارییەکان، هەندێك لە خەڵکی ناوچەکانی شوێنە هەژارەکان و دوورەدەستەکان لە ڕۆژی سێهەمدا 

ئینجا هاوکاری و  تیمەکانی فریاکەوتن و خزمەگوزاریی گەیشتونەتە لایان، ئەمەش بە لەدەستدانی کاتی زێڕین دادەنرێت بۆ ڕزگارکردنی ئەو نیوە گیانانەی ژێر دار و پەردووی باڵەخانەو ماڵەکاندا بوون. بێگوومان کەسێک گەر ساغیش بێت بەڵام ماوەی دوو هەفتە بەبێ خۆراك و خواردنەوە و جووڵە لە بۆشایەکی داخراو و بێ ئۆکسجیندا گیربخوات دیارە بەشی هەر مردن دەبێت.

لە هەموو شتێک ناخۆشتر پشتگوێخستنی قوربانییەکانی ژێر دار و پەردووی بوومەلەرزەکەی سوریایە. دەبینین لە میدیاکاندا هەتا ئەم ڕۆژانەی دواییش سەرانی دەوڵەتانی ئەوروپا و ئەمەریکا زیاتر هەر باسی تورکیایان دەکرد و لە هاوخەمیی تورکیادا بوون نەك سوریا هەر وەکو ئەوەی کە هیچ لە سوریا ڕووی نەدابێت.

شاری داگیرکراوی عەفرین کە ڕژێمی تورکیا لەسالی 2018 دا دوای 58 ڕۆژ لە باراندنی ئاگر و ئاسن بەسەریاندا داگیری کرد، ئێستا دەروازەکانی ئەو شارە لەلایەن سەربازەکانی تورکیاوە بە ڕوی خۆبەخشان و کۆمەککاراندا داخراوە.

ئێمە ناڕەحەتی و هاوخەمی و پەژارەی خۆمان بۆ خێزانانی قوربانییەکان دەردەبڕین، هاوکاتیش  سەرباری سروشتیبوونی کارەساتەکە. بەڵام مەرگ و بریندار بوون و  سەرگەردان بوونی دانە بەدانەی قوربانیەکان وەك تاوانی کۆمەڵکوژی ئامانجدار دەخەینە ئەستۆی ئەم سیستمە هار و دڕەندە چینایەتیەی سەرمایە و خودی دەسەڵاتدارانی تورکیا و سوریا و کۆمپانیا قازانج خۆر و خوێنخوارەکانیان. ئێمە ئەم کەمتەرخەمی و بێباکییەی دەوڵەت و کاربەدەستە چاوچنۆکەکان بەر لە ڕوودانی بوومەلەرزەکە و کەمتەرخەمیشیان بۆ ڕزگارکردنی قوربانیانی ژێر بینا ڕووخاوەکان هاوشێوەی جەنگە ڕاستەوخۆکانیان دەبینین و بە بەشێك لەو جەنگە چینایەتیەی دەزانین کە سیستمی سەرمایە لەسەرتای بوونیەوە تا هەنووکە لەبەرامبەر ملیارەها لە کرێکار و چین و توێژە چەوساوەکاندا بەڕێوەیبردوە و بەڕێوەیدەبات.

سەکۆی ئەنارکستانی کورد-زمان

٢٠٢٣/٠٢/١٨

زاهیر باهیر

21/02/2023

+ هێڕشەکەی ڕوسیا و داگیرکردنی بەشێکی ئۆکرانیا بێ کلکەقونێی ئەمریکا و بریتانیاو ناتۆ نەبوو وەکو چۆن میدیای وڵاتانی ڕۆژئاوا و ئەمەریکا پێماندەلێن .  وتنی ئەمەش پاساودانی هێڕشی دڕندانەی ڕوسیا بۆ سەر ئۆکرانیا نییە. من دژ بە شەرم نەك دژ بە لایەنێکیان دژ بەوی تریان.

+ شەڕەکە شەڕی نێوانی ئۆکرانیا و ڕوسیا نییە وەکو میدیای ئەم وڵاتانە پێماندەڵێن ، بەڵکو شەڕی ناتۆ و ڕوسیایە .  ئەم ڕاستییە ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر ڕووندەبێتەوە.

+ بوون بەئەندامی ناتۆ لە لایەن ئۆکرانیاوە من وای دەبینم هۆکاری تەواوی شەرەکە نەبوو بەڵکو گۆڕینی ڕژێم بوو لە ڕوسیا بەڵام هەنگاو بە هەنگاو لە دروستکردنی جەنگەکەدا.

+ ئەمەریکاو بریتانیا و ناتۆ بەم گەمە خۆیناوییەیان  دەیانویست کە هەموو حوکمداران بکەونە بەرەی ئەوان و هەر واشیان دەزانی کە ئاوا دەبێت ، بەڵام کاتێك کە گردبوونەوە  داوای هەڵوێست و سەرزەنشتی ڕوسیا کرا 34 وڵات لە کۆی ئەوانەی کە کۆبووبوونەوە جگە لە ئێران و سوریاش  یان دژ بەو بریارە و ناتۆ بوون یاخود بێ لایەن مانەوە. لەوانە تورکیا، ئیسرائیل، هیندستان ، سعودییە ، باشووری ئەفریقا ، چین و کۆریای باکور و بەمەش ئەمەریکا و بریتانیا و ناتۆ جارێکی تر حوکمڕانانیان دووبەشکردەوە .

+ تاکە یەك توێژینەوە و زانیاری لەسەر بارودۆخی ئابوریی ڕوسیا و سیاسی و کۆمەڵایەتی ڕوسیا لە لایەن ئەمریکی و ئەوروپییەکانەوە بەڕاست دەرنەچوو ، هەروەکو لە عێراق و ئەفغانستان و سوریا و لیبیا زانیارییەکانیان ڕاست دەرنەچوو لە ئۆکرانیاش هەر ئاوا بوو . یاخود ڕەنگە بە ئەنقسەست ئەمەیان وتبێت تاکو ئۆکرانیا بۆ شەرەکە زیاتر هانبدرێت و پشتگیریی  لە لایەن ئەوەی کە پێی دەڵێن کۆمۆنێتی نێو دەوڵەتی بەدەستبهێنێت.

+ ناتۆ و ئەمەریکا و وڵاتانی ڕۆژئاوا وایان دەزانی کە جەنگ دەستی پێکرد پوتین یەکسەر دێتە ناوجەرگەی ئۆکرانیا و هەوڵی گرتنی کیڤ دەدات و ئیتر سوپاکەی حاتە دەدرێت و لەناو دەبرێن.  ئەمە جگە لەوەی کەوایان دانابوو کە بەشی زۆری سوپاکەی پوتین لە یاسا و فرمانەکانی  سەرکردەکانیان دەردەچن و یاخی دەبن و پەیوەندەی بە سوپای ئۆکرانیاوە دەکەن .  هاوکاتیش وایاندەزانی بە دەستپێکردنی شەر ناڕەزاییەکی ئاوا گەورە لە ڕوسیادا دروست دەبێت کە پوتین بەرگەی شەڕکردن لە کردنەوەی دووبەرەدا ناگرێت . نەیاندەزانی کە پوتین ئەوندە دیکتاتۆر و فاشییە مێش بجوڵێتەوە باڵی دەکات .

+ چەکی گەمارۆدان و بۆیکۆتکردنی ئابووریی : ئەمان وایان دەزانی بە کردنی ئەم تاکتیکە ئیتر ئابوری روسیا هەرەس دەهێنێت و پوتین ئامادەی سازش دەبێت ئەو کاتە ئەمان دەتوانن مەرج و بەندەکانی خۆیانیان بەسەردا بسەپێنن.  بەڵام ئابڵوقەی ئابووری و کاردانەوەکەی لەسەر وڵاتانی ئەوروپا، هاووڵاتیانیان زۆر زۆر زیاتر کەوت تاکو روسیا.  لە بریتانیادا بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی ئەمڕۆ، 21/02 دەڵێت هەر یەكێكك لە سەروو 18 ساڵەوە لە بریتانیا بە هۆی جەنگەکەوە ساڵی 1000 پاوەند هەر زیادە نرخی کارەبا و غاز دەدات لە چاو ساڵی پێش جەنگەکە  .  ئەمە جگە لە بەرزبوونەوەی هەموو پێداویستیەکانی دیکەی ژیان.

بۆ زانیاری هاوەڵان لە دوێنێوە، 20/02 هەندێك لە سوپەرمارکێتەکان لە بریتانیا ڕەفەکانیان لە سەوزە و کەرەسەی نەباتی و میوە بەتاڵ بووە لەبەر ئەوەی ئەم وڵاتە بۆ ئەو بەرهەمانە متمانەی سەرەکی لەسەر ئیسپانیا و مەغریبە ، ئەوانیش بە تایبەت مەغریب بە هۆی کەش و هەوای خراپەوە بەرهەمەکانیان زۆر کەمی هێناوە و هەروەها بە هۆی تۆفان و زریانیشەوە پاپۆڕەکان و لۆری و شاحینەکان نەیانتوانیوە فریای گەیاندنی ئەو کەرەسانە بکەون ، بێ گومان جەنگی ناتۆ و ڕوسیاش کارایی خۆی هەر دەمێکە داناوە. 

هەر بە گوێرەی ئەو ڕاپۆرتەی ئەمڕۆ کولفەی زێدە نرخی وزە لە سەر دەوڵەت بۆ هاوکاری دانیشتوانی لە 50 ملیار بۆ 60 ملیار پاوەند دەکەوێت کە ئەمە 10 ملیار پاوەند زیاترە لە ساڵی پارەکە ، 20200 . من لە مانگی ئازاری پارەکەد لە وتارێکی درێژدا پێشبینی ئەمەم کرد ئێستاش لینکەکەی لە خوارەوە دادەنێم هەر کەس تاقەتی هەبوو و  ویستی دەتوانێت بیخوێنێتەوە.

+ لە ئێستادا ئەمەریکا و بریتانیا و ئەڵمانیا و فەرەنسە و پۆڵۆنیا ئەوەی لە توانایاندا بووە بۆ هاوکاری سەربازی و دارایی و هاوکاری هاووڵاتیانی ئۆکرانی کردویانە . ئەمەریکا بە سەدەها ملیار دۆلار هاوکاری کردووە . بریتانیا هەر لە بواری سەربازییدا 2.3 ملیار پاوەند هاوکاری ئۆکرانیای کردووە ئەمە هەر لە مانگی سێبتەمبەری پارەکەوە تاکو ئێستا.  لە کۆنفرانسی زەمانەت و ئەمنییەتدا کە لەم ڕۆژانەدا لە ئەڵمانیا گیرا بۆ هاوپشتی ئۆکرلانیا هەموو سەرانی شەڕخواز بڕیار و پەیمانی هاوکاری زیاتری ئۆکرانیان دا لەوە دەکات کە فڕۆکەی جێتی 16 ی جەنگیشی بۆ بنێرن .

+ جەنگی ناتۆ و ئۆکرانیا سەراپای چەپەکان و کۆمۆنیستەکان و سۆشیالیستەکان و تەنانەت بڕێک لە ئەنارکستەکانی ئۆکرانیا و بەلەروس و ڕوسیاشی کردە دوو بەشەوە .  بەشێكیان شەڕخوازیی بە پاساوی بەرگری لە نیشتمانی داگیراو و گەلی زوڵملێکرا و بینینی ڕوسیا وەکو ئیمپریالیست ، بەشەکەی تریان دژ بە شەڕ ، دژ بەدەوڵەت و دەسەڵات ، دژ بەسیستەمی سەرمایەداریی .

+ مێژوو نیشانمان دەدات جەنگ لە هەر شوێنێك و هەر زەمەنێکدا ڕویدابێت هەر کۆتایی هاتووە هەمیشەش لایەکیان  سازشی بۆ لایەکەی تریان کردووە  و لایەکیان شتێکیان دۆڕاندووە و ئەوی دیکەیان شتێکی برۆدۆتەوە ، بەڵام دۆڕاوی سەرەکی خەڵکە هەژار و نەدارەکان بوون هەر وەکو لەم جەنگەی ئەمڕۆشدا دەیبینین . ئەوە جەنگی ئێران و و عێراق پێشتر جەنگی فۆکلەندی نێوان بریتایا و ئەرجەنتین ، جەنگی کەنداو و داگیرکردنی ئەم دواییەی عێراق ، 2003 ، زۆری تر ، ئەمەیان سەلماندوو.

+  ئەم جەنگەی نێوانی ناتۆ و ئۆکرانیاش هەرچەند بخایەنێت هەر دەبێت کۆتایی بێت لەوە ناکات نە پوتین بڕوخێ و نە ناتۆش دەستبەرداری هاوکاری و هاپشتی ئۆکرانیا بێت .  بۆیە ئەمەش لە خاڵێکدا کۆتایی هەر دەبێت بێت .  ئەوە سوپای ڕوسیایە کە تا ئێستا خاكی ئۆکرانیای داگیرکردووە و هاتۆتە ناوەوە.  ئەمە جگە لە داگیرکردنی دۆنباس و کرایمیا [ قەڕم ] پێشتر . بە گوێرەی ڕوداوەکان لە ئێستادا و جەنگەکە، ڕەنگە شەرەکە کۆتایی بێت بە کۆتاییهاتنی جەنگی سارد و گەڕاندنەوەی بەرەو جەنگی گەرم و بوونی ڕوسیا بە برابەشی گەورە وەکو جاران و لەسەر ڕووداوەجیهانییەکان دەبێت حساب و پرس و ڕای پێبکرێت دوای ئەوەش وەکو وتم گەر وا بڕوات پوتین بە ئاسانی ناچێتە دواوە تاکو ئەو کاتەی کە ئەمریکا و وبریتانیا و ناتۆ ئەم دوو مەرجەی ئەو قەبوڵ دەکەن: گەرەنتی نەکردنی ئۆکرانیا بە ئەندامی ناتۆ و بە فەرمی داننان بە کریمیا و دۆنباس کە بەشێكە لە ڕوسیا.  کەواتە ناتۆ ، ئەمریکا و بریتانیا بۆ ڕیش چوون و سمێڵیشیان نایە بانی ، هەرچیش ئۆکرانیای هەژاریشە تڕێک و دوو تۆپ جاو قەرزار بوو.  خەڵکی نەگبەتی ئۆکرانیا سەرگەردان و ماڵوێران و جەرگبراو بوون بەداخەوە لە پێناو و لە سای گەمەی خۆێناوی ناتۆ و فاشییەتی پوتین-دا.

http://www.zaherbaher.com/%D8%B3%D8%B2%D8%A7-%D9%88-%DA%AF%DB%95%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%86%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%A7

%D9%86-%D9%84%DB%95%D8%B3%DB%95-2

16/02/2023

دوێنێ 4شەمە، 15/02 ،ناڕازییان تورەیی خۆیان لە نایجیریا لە زۆرێك لە شارەکانیدا بە شکاندنی مەکینەکانی پارە کە لە لایەن بانقەوە دانراون بۆ پارە دەرهێنان و هەروەها داخستنی شەقامەکان لەبەر نەبوونی پارە لە بانق و لە ناو مەکینەکاندا دەربڕی و گەیشتە بەیەکدادان لەگەڵ پۆلیسدا.

نایجیریا گەر چی لە 25ی ئەم مانگەدا هەڵبژاردنی گشتی دەکات پاش تەواوبوونی مودەی سەرۆکی ئێستا، موحەمەد بوهاری، ڕووبەڕوی قەیرانی پارەی نەختنیە بووتەوە کە لە بانقەکاندا.  ئەم قەیرانەش بە هۆی گۆڕینی دراوە کۆنەکەوە بە دراوێکی نوێ دروستبووە ، گوایە کردنی ئەمە زەروور بوە چونکە زەربەیەکی باش ساختەکاران و مافیاکان و پارەی مزەوەر و مامەڵەی ناڕێك بە پارەی نەختنیەوە دەکات دەدات. 

مودەی گۆڕینەوەی پارە کۆنەکە بە پارەی نوێ لە بەسەرچووندایە ، بەڵام خەڵکی کە دەیانەوێت بیگۆڕنەوە، پارەی نوێ لە بانقدا نییە بۆیە خەڵکی بێزارە و لە نیگەرانییدا دەژی و نازانێت چی بکات کە لە کاتێکدا بە پارە کۆنەکە شت و مەك ناکڕرێت و پارەی تازەش نییە .

ناڕەزایی و پشێوییەکە بۆ گەلێك لە شارەکانی نایجیریا بڵاوبووەتەوە لەوانە Ibadan ، Benin ،  Dupe ، Mokola ، Ogunpa ، Apata ، Iwo ویلایەتی Delta کە کەوتۆتە باشووری نایجیریاوە   بەم هۆیەوە بانقەکان و دوکانەکان و سوپەرمارێتەکان هەموویان داخراون .

هەر دوو هەفتە لەمەوپێش بوو کە لە شاری  ‘ کەنۆ’ کاتێك کە سەرۆکی نایجیریا ، موحەمەد بوهاری ، چووە ئەوێ خەڵکی بە خۆپیشاندان و دەربڕینی نارەزایی گەورە پێشوازییان لێکرد.

16/02/2023

دوێنێ 4 شەمە، 15/02 ، بە هەزران لە خانەنشینبووان پرۆتێستی گەورەیەیان لە دوو شاری گەورەی چین کرد:  Wuhan و Dalian  و بڕیارە ئەمڕۆ و بەیانیش دووبارە ناڕەزایی دیکە بکەنەوە.

ماوەیەکە دەوڵەتی چین پارەی تەئمینی تەندروستی خانەنشیکراوانی کەمکردۆتەوە کە لە کاتێکدا هی پیاوانی دەوڵەتی دەستکاری نەکردووە و هەر وەکو خۆی ماوەتەوە لەگەڵ ئیمتیازاتی دیکەدا.  ئەمەش یانی کەمکرنەوەی دەرماڵە کە لە ساڵی 2021 وە دەوڵەتی چین وردە وردە کەمیدەکاتەوە. ئەمان گردبوونەوەیەکی زۆر گەورەیان لە ناوەڕاستی پارکێکی زۆر گەورەی شاردا کردووە دەورەیان بە پۆلیس گیراوە تاکو خەڵکانی دیکە پێیانەوە پەیوەست نەبنەوە .  هەموو بە جارێك هاواریان دەکرد ” ئەو پارەیەی کە داومە بۆ تەئمینی تەندروستی بمدەرەوە”  .

گەرچی خەڵکانی دیکە ناتوانن بەشدارییان بکەن بەڵام لە سۆشیال میدیادا لایەنگر و هاوثشتی زۆریان دەکرێت ، بۆ نموونە ” یەکێک لە لایەنگرانیان لە سۆشیال میدیا وتی: “ئەم کەسە پیرانە دەتوانن بێنە دەرەوە [بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین] نەک تەنها بۆ خۆیان بەڵکو بۆ نەوەکانی داهاتووش.” ئاماژەی بەوەشکردووە، “بیمەی پزیشکی و کۆمەڵایەتی بەبێ گرێبەست پلانێکی سەمایەگوزاری ساختەیە.  ئەگەر ئەمڕۆ نەچنە سەر شەقامەکان، منداڵ و نەوەکانتان بۆ چەندین نەوە دەبنە کۆیلە”.

یەکێکی دیکە نوسیوێتی  “ئەگەر دەرماڵەی بژێوی سەرەتایی بۆ خەڵک کەم بکەنەوە، کێ لە نەوەی گەنجان متمانە بە حکومەت دەکات؟”