مانگرتنی تیمی ئیسعافەکانی ئینگلەند و وێڵس

11/01/2023

ئەمڕۆ 4شەمە، 11/01 بۆ جاری دووهەم  زیاتر لە 20 هەزار لە تیمی ئیسعافەکانی ئینگلەند و وێڵس مانگرتنیان دەستپێکرد بۆ بەرزکردنەوەی مووچە و کرێیان .  بە گوێرەی تەنانەت قسەی هەندێك لە بەەڕێوەری خەستەخانەکانیش ئەمان هەقیان بە دەستە و داوا لە وەزیری تەندروستی دەکەن کە وتووێژ لەگەڵ نقابەکانیاندا بکەن و بکەونە ڕێکەوتن تاکو بارودۆخی خەستەخانەکان خراپتر نەبێت کە لە ئێستادا لە لێواری هەرەسهێناندایە .  هەروەها ئەوەشیان پشتڕاستکردەوە کە مانگرتنی ئەمجارە زیاتر لە جاری پێشوو کارایی دادەنێت چونکە ئەو کارمەندانەشی گرتۆتەوە کە لە ژووری کۆنترۆڵ تەلەفون لە نەخۆشەکانەوە بۆ داوای ئیسعاف و هاوکاری و چارەسەر وەردەگرن.

بڕیارە 23ی مانگیش بۆ جاری سێیەم مانبگرنەوە گەر وەزیری تەندروستی داخواییەکانیان جێ بەجێ نەکات.

گەندەڵیی هەیە و بە یاسایی دەکرێت

زاهیر باهیر

10/01/2023

من لەسەر گەندەڵیی زۆرم نوسیوە هەمیشەش ڕیشەکەیم گێڕاوەتەوە بۆ بوونی دەسەڵات ئیتر ئەو دەسەڵاتە لە هەر شێوەیەکدا بێت ، لە دەسەڵاتی گەورەی خێزانێکەوە تاکو حکومەت  و دەوڵەت.  لای من دەسەڵات بە هەموو جۆرەکانییەوە سەرجاوەی گەندەڵی و گەندەڵکارانن بۆیە گەر دەتەوێت گەندەڵی بنەبڕ بکەیت ئەوە دژایەتی هەموو چەشنەکانی دەسەڵات بکە.

بریتانیای عوزما غەرقە لە گەندەڵی بەڵام بە یاسایی کراوە.  یەكێک لەو گەندەڵیانەی کە ئێستا قسەی لەسەر دەکرێت و ناوی بە کاری دووهەم لە دەرەوەی کاری پەڕلەمانتاری دەبرێت بەڵام لە ڕاستیدا گەندەڵییە، ئەو کاری دووهەمەیە.

پەڕلەمانتاریی لێرەش وەکو کوردستان ئیمتیازە و مشەخۆرییە ، پارەیەکی باش ، پلە و پایەکی  باش ، ڕفرێنسێکی دروست و بەهێز بۆ دەستکەوتنی کار لە ئایندەدا کە بە هەر هۆکارێك واز لە پەڕلەمانتاری بهێنیت.  بە گوێرەی یاسای بریتانی پەڕلەمانتارەکان دەتوانن سەرەڕای ” کار و ئەرکی ” پەڕەلەمانتاری لە پاڵیدا کارێکی دیکەش بکەن ئەوەندەی نەیشارنەوە و ئاشكرای بکەن . ئەم کارەی دووهەمیش خۆ هاوکاری هەژاران و بێ خانووبەران و پەنابەران نییە بەڵکو کارە لە گەڵ کۆمپانیا گەورە و بچوکەکاندا .. لەگەڵ بزنسەکاندا .

کردنی ئەم کاری دوووەمە ئەمەندە قێزەوەند و تڕۆ بووە حیزبی حاکم دەیەوێت سنورێکی بۆ دابنێت و حیزبی موعارەزەش [ حیزبی کرێکاران] قسە لەسە یاساخکردنی دەکات کە هاتنە سەر حوکم.

ژمارەیەك لە ئەندام پەڕلەمانتارەکانی حیزبی حاکم کە لە سەدا 54 ی پەڕلەمانتاران دروست دەکەن ، لە ساڵی 2019 وە تاکو کۆتایی ساڵی ڕابوردوو لە نێوانی خۆیاندا 15.2 ملیۆن پاوەندیان بە کردنی کاری دووهەم پەیدا کردووە ئەمە بێ لە قاچ و قوچی تر وەکو دیاری و خزمەتی دیکە و موچەی ساڵانەیان و بیمە و دانی کرێی خانوو بۆیان وەکو خانووی دووەم . 

ترێزە مەی کۆنە سەرەکوەزیران لەو کاتەوە هێنایانە خوارەوە تاکو ئێستا لە ڕێگای قسە و موحازەرەدانەوە 2.5 ملیۆن پاوەندی پەیداکردووە، جگە لە موچەی ساڵانەی ئەندام پەڕلەمانییەکەی کە 85 هەزار پاوەندە ، بۆریس جۆنسۆن کە لە مانگی سێبتەمبەردا دەستیان لە کار کردن پێکێشایەوە هەر بە تەنها لە مانگی ئۆکتۆبەردا بەدانی 4 موحازەرە کە هەر سەعاتی 30 هەزار پاوەندی پەیداکردوە  1 ملیۆن پاوەندی بە موحازەرەدان بۆ زانکۆ و بزنس و کۆمپانیاکان لە ئەمەریکا وەرگرتووە ئەمە بێ لە بەلاشی سەفەرەکەی و ئوتێلی مانەوەیی و نانخواردن و گواستنەوەی لە ئوتێلەکەیەوە بۆ هۆڵی قسەکرندەکەی … هەر هەموو ئەمانەش بەلاش بووە .

ئەندام پەڕلەمانتارەکانی حیزبی لەیبەر کەمتریان پەیدا کردووە ، بێ گومان هۆکارەکەش ئەوەیە کە ئەوان لە دەرەوەی دەسەڵاتن  بزنس و کۆمپانیاکان تەنها پەیوەدنییان لەگەڵدا دەبەستن بۆ داهاتوو کە دێنە سەر حوکم .  ئەمان 1.2 ملیۆن پاوەندیان لە نێوانی خۆیاندا پەیدا کردوە .  ئەوەی کە زۆری پەیدا کردوە دەیڤد لامییە کە ئێستا شادۆ وەزیری دەرەوەی بەریتانییە کە 202 هەزار پاوەندی لە ساڵی 2019 وە دەستکەوتووە بێ لە موچەی پەڕلەمانتاری و خۆشی چەندەها موڵك و خانوی هەیە و داوێتییەوە بە کرێ .

نیگەرانییەکە ئەوەیە کە خەڵکانێك هەن چاوەڕوانی ئەمانە دەکەن کە ژیانیان بگۆڕن لە ڕێگای هەڵبژاردنیانەوە.  ئای کە جێگای داخە.

بەندە گرنگ و مەترسیدارەکانی لائیحەی نوێی دژە نقابە لە بریتانیا:

زاهیر باهیر

06/11/2023

بەهۆی چڕبوونەوەی مانگرتنە کرێکارییەکانی کەرتی دەوڵەتییەوە حکومەتی بریتانیا دەیەوێت لائیحەی دژە نقابە  کە ڕەشنوسە بە زووترین کات بخاتە بەردەم پەڕلەمان و دواتر هەواڵەی ئەنجومەنی پیران و لۆردی بکات.  بۆ ئەمەش بڕیارە لە هەفتەی ئایندەدا لە پەڕلەماندا تاووتوێ بکرێت .

بەندە گرنگ و  مەترسیدارەکانی لائیحەکە :

  • لە ئێستادا نقابە کە ڕۆژی مانگرتن دیاری دەکات دەبێت 14 ڕۆژ پێش ئەو ڕۆژە ئاگەداری خاوەنکار/کۆمپانیا بکات لەگەڵ هەندێک زانیاری ورردی تردا تاکو خاوەنکار مشوری خۆی بخوات و شکست نەهێنێت .  بە کوردییەکەی دانی بوارە تاکو خاوەنکار دیعایەی دژ بە مانگرتنەکە بکات و لە میدیادا بیکاتە هەڵا و بە شەخسیش هەندێك لە چالاکوانانی نێوکرێکاران گەر بتوانرێت پەشیمان بکرێنەوە ،  بە کورتی هەلێکی باشە یا بۆ تێشکانی مانگرتنەکە یاخود بۆ لاوازکردنی بە رادەیەك کە نە دەنگی هەبێت و نە ڕەنگ.
  • لە ئێستادا ڕێژەی دەنگەداران کە دەنگ دەدەن بە مانگرتن دەبێت لە سەدا 50 ی ئەوانە بێت کە دەنگەکە دەدەن بە ئا یا نا . بەڵام لە سای لائیحە نوێکەدا دەبێت لە سەدا 40 ئەوانەی کە دەنگ دەدەن بە مانگرتن ئەو کاتە دەتوانرێت مانگرتنەکە یاسایی بێت .  بۆ نموونە : لە ئێستادا ئەگەر 1000 کرێکار هەبن لەمانە تەنها 400 دەنگ بدەن بە هەر بارێکدا ، ئەگەر زۆرینەی دەنگەدەران بە پەسەندکردنی مانگرتن بێت ئەوە مانگترتنەکە دەکرێت ، بەڵام لە سای لائیحە تازەکەدا ئەو 400 دەنگدەرە دەبێت لانی کەم لە سدا 40 یان دەنگیان بە مانگرتن دابێت ئەو کاتە مانگرتنەکە دەکرێت دەنا یاسایی نییە .
  • لە ئێستادا نقابە ئەرکی سەرشانی نییە لە کاتی مانگرتن دا حسابی ئیمێرجنسی بکات ، بەڵام دەیکەن لەبەر خاتری خەڵك بۆ نموونە کە دکتۆر و نێرسەکان ماندەگرن هەمیشە نقابە ئیحتیاتی ئەوە دەکات کە نەخۆش ببینرێت و بگەیەنرێتە خەستەخانە لەبەر ئەوە هەندێك لە دکتۆرەکان و نێرسەکان لە بەشە گرنگەکاندا و هەندێك لە تیمی ئیسعاف مانگرنتەکە نایانگرێتەوە لەسەر بڕیاری نقابە خۆی .  بەڵام لە سای یاسای نوێدا نقابە دەبێت پابەند بێت بەوە کە لە سەدا 20 لە خزمەتگوزارییەکانی وەکو بەشی تەندروستی و نەخۆشخانە، مامۆستایان ، کرێکارانی هاتووچۆ : قیتار ، میترۆ ، پاس، بەشی ئاگرکوژێنەرەوە ، فەرمانبەر و کارمەندی پەساپۆرتی ئەوانەی کە لە سەر سنورەکان کاردەکەن  …لە کاتێکدا کە نقابە پابەست نەبیت یا ئەندامانی پابەست نەبن بەم بڕیارەوە خاوەنکار دەستڕؤیی [ صەلاحییەت] هەیە  کە نقابە  بەرێتە دادگا و هەروەها بۆشی هەیە کە ئەو کرێکارانەی کە پابەند نەبوون بە بڕیارەکەوە لەسە کار نەبون یەکسەر لە کار دەربکرێن.
  • لە ئیستادا کاتێك کە کرێکاران دەنگ بە مانگرتنەکەیان دەدەن دەتوانن هەتا 6 مانگ هەر کات بیانەوێت مانبگرن بێ گەرانەوە بۆ جارێکی دیکەی دەنگدان.  بەڵام لە سای لائیحە نوێکەدا بەتەمان ئەمە کەمبکەنەوە بۆ کەمتر لە 6 مانگ.

زیادنەکردنی مووچە و کرێی کارمەندان و کرێکاران پرسێکی سیاسییە نەك کێشەی نەبوونی پارە

زاهیر باهیر

05/01/2023

چڕبوونەوەی مانگرتنەکانی بەشە جیا جیاکانی کرێکاران لە بریتانیادا لە ئەستۆی حکومەتە کە ئامادە نییە کێشەکە لابەلابکاتەوە .  پاساوی حکومەت هەر لە سەرەک وەزیرانەوە ، وەزیری داراییەووە تا دەگاتە وەزیری بەشەکانی پیشەسازی و خزمەتگوزارییەکان، گوایە زیادکردنی موچەی کرێکاران بەڕێژەی داواکراو دەبێتە هۆی زیاتری هەڵئاوسانی پارە و کۆنترۆڵنەکردنی.

لەڕاستیدا  زۆرێك لە بەڵگەکان و ئامارەکان ئەمە بە درۆدەخەنەوە نیشانی دەدەن گرفتی هەڵئاوسانی پارە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی بە نرخی خانوبەرە و بەرزی موچەی ئەو کەسان و بەڕێوەبەری جێ بەجێکارانەی کە لە بوارەکانی دارایی و بۆرصە و کۆمپانیا زەبەلاحەکاند کاردەکەن ، نەك لە سەدا 5 ی یاخود 6ی داخوازی کرێکاران کە حکومەت ئامادە نییە ئەوە قەبوڵبکات.

هەر بۆ نموونە بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ نیشانی دەدات کە 100 بەڕێوبەری جێ بەجێکار کە داهاتی ساڵانەی یەکێکیان 16.9 ملیۆن پاوەند بووە ساڵی پارەکە ، کەسی دووهەمیان 13.9 ملیۆن داهاتی ساڵی پاری بووە .  تێکڕای داهاتی ساڵانەی هەر یەك لەو 100 بەڕێوەبەرە 3.4 ملیۆن پاوەند بووە. ئەم داهاتە 103 جار لە موچەی کرێکارێک کە 33 هەزار پاوەندە لە ساڵیکدا زیاترە.

بە گوێرەی توێژنیەوەیەکی سەندیکای GMB  ئەو کرێکار و فەرمانبەرانە کە لە سێنتەری وەرگرتنی زەنگی تەلەفون کە بۆ 999 دەکرێێت تاکو تیمی ئیسعافەکانە  بچن بە دەمیانەوە کاردەکەن ، هەر یەك لەم فەرمانبەرانە دەبێت 150 ساڵ کار بکەن بۆ ئەوەی تێکڕای بڕی پارەی یەکێك لەو بەڕێوەبەری جێ بەجێکارانە وەرگرن .

ئایا لێرەدا گومان دەمێنێتەوە لەسەر ئەوەی کە کرێکارێك لە بەشی هاتووچۆدا، نێرسێك و ئەندامانی تیمیی ئیسعافەکان و یا مامۆستا یا کرێکارای ئاگرکوژێنەرەوە گەر موچەکەیان  بە 1000 پاوەند بەرزببێتە کە باجیشی لێدەدان ، ئەمە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی هەڵئاوسانی پارە یاخود  ئەو پارە خەیاڵییەی کە ئەو بەڕێوەبەرانە وەریدەگرن؟

ئەمە لە کاتێکدیشدا کە بەرزبوونەوەی موچە و کرێی ئەو کرێکارانە  سێیەکی ئەو پارە زیادەیە دەڕوات بۆ باج باقییەکەی تریشی وزە و بوژاندنەوەیەك بە بازاڕ دەدات کە حکومەتە باجی زیادەی لێ دەدستدەکەوێت ، هەر بۆ نموونە لە مانگی ڕابووردوودا کە کرێکارانی قیتارەکان مانیان گرتوە بازاڕ  1 ملیار و نیو پاوەند زیاتر  پارەی لە کیس چووە . ئەمە لە کاتێکدا کە ئەو بەڕیوەبەرانە پارەکانیان و پاشەکەوتەکانی دەبەنە ئەو زۆن و وڵاتانەی کە دەتوانن باجی لێندەن یاخود هەر بڕێکی زۆر کەم بدەن و ئەمەش یاساییە.

حکومەتی بریتانی یاسای نوێی دژە نقابە دەخاتە بەر دەنگدان

03/01/2023

لە مانگی ئابی ساڵی پارەکەوە، 2022 ، کە خۆپیشاندان و مانگرتنەکانی بەشە جیا جیاکانی کرێکاران دەستیپێکردووە و مانگ بە مانگیش چڕ تر دەبێتەوە و لایەنگری زیاتریان دەکرێت ، چارەسەری  حکومەت بۆ ئەم کێشە گەورەیە کە خۆیان خولقاندویانە دەرکردنی یاسایەکی نوێیە دژ بە نقابە.

یاسای دژە نقابە یاسایەکی نوێ نییە و لە هاتنی مارگرێت تاچەرەوە بۆسەر حوکم لە بریتانیا لە ساڵی 1979 یەكێك لە ڕیفۆرمە سەرەکییەکانی لێدان بوو لە بزوتنەوەی کرێکاران بە دانانی چەندەها یاسای دژە نقابە کە هیچ وڵاتێکی ئەوەروپی و ئەمەریکاش ئەوەندە ئازادییەکانی نقابە و کرێکارانیان تەسك نەکردۆتەوە.  کە حیزبی لەیبەریش [ کرێکاران ] لە ساڵی 1997 دا هاتنە سەر حوکم لە بری هەڵوەشاندنەوەی ئەو یاسایانە یا بڕێك لەو یاسایانە، ئەوانیش بڕگەی خراپتریان بۆ زیاد کرد سەبارەت بە ئازادیی نقابە و کرێکاران و کرێکارە چالاکەکان .

لە ئێستادا حیزبی موحافیزین دەیانەوێت یاسایەکی دیکە لە هەفتەی ئایندەدا بخەنە بەردەم پەڕلەمان تاکو دەنگی لەسەر بدرێت . دوو بڕگەی سەرەکی ئەو یاسایە، یا لائیحە نوێیە :

یەك: نقابە و کرێکارەکانیان کە لە بەشە شادەمارییەکانی ئابووریی بریتانیادا هەژموونیان هەیە وەکو کرێکارانی ڕێگاو بان و بە هەمو جۆرەکانەوە، نێرس و دکتۆر و هەموو کارامەندانی دیکە کە لە بەشی تەندروستییدا کاردەکەن، بەشی ئاگرکوژانەوە ، نقابەی مامۆستایان ، …. بە گوێرەی یاسای نوێ گەر سەربگرێت دەبێت لانی کەم لە سەدا 20ی خزمەتگوزارییەکان لە کاردا بن تاکو کاروبارەکان تا ڕادەیەك بڕوات.

 دوو: لە ئێستادا بە گوێرەی یاسا ئەو نقابەیەی کە کارتی دەنگدان دەنێری بۆ ئەندامەکانی سەبارەت بە مانگرتن، دەبێت لە سەدا 50 دەنگەکان بگەڕێتەوە ، واتە ئەندامان دەنگی خۆیان بە ئا یا نا بۆ مانگرتنەکە بدەن .  بەڵام بە گوێرەی یاسای نوێ گەر بخرێتە کار دەبێت لەسەدا 40 دەنگدەران کە کارتەکەیان دەنێرنەوە ڕایان بۆ مانگرتنەکە دابێت ئەو کاتە مانگرتنەکە یاسایانەیە و دەکرێت بکرێت .  بێ گومان ئەمە زۆر سەختە چونکە ڕەنگە لە دەیەها خۆئامادەکردندا بۆ مانگرتن لە یەکێکیاندا ئەو ڕێژەیە دەنگ بە مانگرتن بدات.

حکومەت ئەم لائیحەیەی بۆ دەچێتە سەر و لەوە دەکات کە پەڕلەمان لەبەر ئەوەی زۆربەیان ئەندامانی حیزبی موحافیزینن   دەنگی بۆ بدەن دواتر هەواڵەی ئەنجومەنی پیران بکرێت [ House of Common  ] لەوێشدا ڕەنگە ڕای لەسەر بدرێت گەر نەشدرێت ئەوە دوای ئەخەن بۆ کاتێکی دیکە .  بەڵام نقابە هەڕەشەی ئەوە دەکات کە حکومەت بەرێت بۆ دادگە ئەگەر بڕیار لەسەر ئەو یاسایە درا.  لەبەر ئەوە گەر ئەو یاسایەش سەربگرێت هەتا مانگی 9 ی ئەمساڵ باوەڕناکەم بکەوێتە کار .

ناکرێت و نابێت …

زاهیر باهیر

28/12/2022

ناکرێت و نابیت شتە بچوکەکان بە هەند وەرنەگرین و ڕەتیان نەکەینەوە.  هەموو شتێکی گەورە بنەمایەکی بچوکی هەیە ، هەموو شتێکی گەورە لە لەسەر زەمنیەی شتە بچوکەکان تێستی بۆ کراوە و بۆ دەکرێت ، زانراوە و دەزانرێت کە قەبوڵ دەکرێت یاخود ناکرێت.

هەموو سوکایەتییەکی گەورە  بە هەر کەس دەکرێت لە سوکایەتی بچوکەوە دەستی پێکردوە ، زەوتکردنی ئازادییە گەورەکان لە زەوتکردنی ئازادییە بچوکەنانەوە دەستیپێکردوە و دەکات . لێسەندنەوەی مافە گەورەکانمان لە قەدەخەکردنی مافە بچوکەکانمانە دەستی پیكردووە ، هەر خاڵ و ڕوداوی گەورەیە لە خاڵ و ڕووداوی گچکەوە دەستپێدەکات، مەیل و حەز و پێداویستییە گەورەکان لە بچوکەکانەوە نکوڵی لێکراوە، هەموو پرس و کێشە گەورەکان لە خۆیانەوە هەڵنەتۆقیون و گەوەرە نەبوون، بەڵکو بە پرۆسەی بچووکی و گچکەییدا ڕۆیشتون و گەورە بوون.

زۆربەی کات ژنێك کە لاقەی جنسی دەکرێت یاخود دەکوژرێت پێشتر تەحەڕوشی پێکراوە ، پێشتر سوکایەتی پێکراوە ، پێشتر دەستی بۆ هێنراوە بە هۆیەك لە هۆیەکان قەبوڵ کراوە . کرێکارێک ، کارمەندێك کە قەبوڵی لێسەندنەوەی مافێکی بچوکی  کرد ، لەوێدا ناوەستێ و هەنگاوی یەکەم دەبێت بۆ زەوتکردنی مافە گەورەکانی.  

لەبەر ئەوە هەر کات شتە بچوکەکان قەبوڵ کران، ئەوە خۆشکردنی زەمینەی قەبوڵکردنی شتە گەوەرەکانە ، بۆیە زوڵم و زۆر و چەوساندنەوە و جوداخوازیی و تانە و تەشەرەکان و ئەوانی دیکە دەبێت هەر لە هەنگاوی یەکەمدا ڕووبوڕوویان ببینەوە، بییانوەستێنن پێش ئەوەی گەورەبن.  کە گەورە بوون ڕاوەستانیان ستەم و گران بێت .  

ناڕەزایی قوتابیانی کچان دژ بە بڕ یارەکەی تالیبان

23/12/2022

دەسەڵاتی تالیبان لە ئەفغانستاندا لەم ڕۆژانەدا بڕیاری داخستنی زانکۆکانی بەسەر کچاندا دەرکرد .  ئەم بڕیارەی تالیبان دووەم بڕیاری گرنگ و سەرەکییە کە دژ بە ڕەگەزی مێیینە دەریدەکات.  لە مانگی ئازاری ڕابووردوودا بڕیاری داخستنی قوتابخانە ناوەندییەکانی کچانیان دا ، ئێستاش زانکۆکان .

باوەڕناکەم حکومەتی تالیبان ئەم بڕیارەیان بۆ بچێتە سەر چونکە ژنان و کچانی قوتابی بەرهەڵستی بڕیارەکە دەکەن و ناڕەزایی دەردەبڕن هەر وەکو چۆن لە ئێستادا لە چەند زانکۆیەك دەستیان پێکردووە.

 بێ گومان ڕاپەڕینی ژنان و کچان و دواتریش پەیوەستبوونەوەی کوڕان و پیاوان لە ئێراندا پێیانەوە بەهرە و ئەزموونی خۆی دەگوێزێتەوە بۆ ئەفغانستان و دەبێتە هاندەر و بەگریکردن لە مافە ڕەواکانیان .  ئەوە ڕاستییە کە ژنان و کچانی ئەفغانستان لە ژنان و کچانی ئێران بێ تواناتر نین، هاوکاتیش دەسەڵاتی ئاخوندەکانی ئەفغانستان زۆر زۆر لاوازترن لە دەسەڵاتی ئاخوندەکانی ئێران .

داتایەك *نیشانی دەدا کە بڕ و ڕێژەی خوێندکارانی ڕەگەزی مێیینە و ژمارەی وەرگرتنیان لە زانکۆکان بۆ نموونە لە ئەندەنوسیا کە گەورەترین وڵاتی جیهانە کە زۆرینەی موسڵمانە، لە 2% لە ساڵی 1970 بۆ 39% لە ساڵی 2018 بەرزبووەتەوە ،  لە سعودیە نیوەی تەمەنی ژنان کە دەکرێت لە زانکۆ بن دەچنە زانکۆ ، کە ئەو ڕێژەیە لە چوون و وەرگرنتی کجان لە زانکۆ لە مەکسیک، چین، بەرازیل و هیندستان.و هەموو  وڵاتێکی جیهانی موسڵمانان، جگە لە ئەفغانستانی دوای هاتنەوەی تالیبان بەزرترە .

ژنان لە کۆمەڵی ئەفغانستاندا ڕۆڵێکی باڵایان هەبووە لە پێش هاتنی تالیباندا  لە ساڵی 1996 دا لە زۆربەی دامەزراوە مەدەنی و خزمەتگوزارییەکاندا ژمارەی سەرەکی بوون و شوێدەستیان دیار بووە .

 پێش دەستبەسەرداگرتنی تاڵیبان لە ساڵی 1996، 60%ی مامۆستایانی زانکۆی کابول (و نیوەی خوێندکارەکانی) ژن بوون. ژنانی ئەفغانی 70%ی مامۆستایانی قوتابخانەکانی وڵاتەکە بوون ، لە سەدا  50%ی کرێکارانی حکومەتی مەدەنی و 70%ی 130,000 فەرمانبەری حکومی لە کابول بوون  و  40%ی پزیشکی ئەفغانستانیان پێکدەهێنا.   تەنها لەم سەدەیەدا – تا ساڵێک لەمەوبەر – ژمارەی کچانی ئەفغانی کە لە قوتابخانەدا ناویان تۆمارکردووە لە تەنها 100 هەزارەوە لە ساڵی 2000 بۆ زیاتر لە 3.5 ملیۆن زیادی کردووە و خوێندەواری ژنان دوو هێندە زیادی کردووە.

…………………….

*ئامارەکان لە وتارێکی گۆردن بڕاونی کۆنە سەرەك وەزیرانی بریتانیاوە وەرگیراون

پێشبینی ڕاپۆرتێك بۆ ساڵی ئایندەی ژیانی دانیشتوانی بریتانیا

23/12/2022

بە گوێرەی راپۆرتێکی PWC ، PricewaterhouseCoopers کە ئەمڕۆ لە  ڕۆژنامەی گاردیاندا بڵاوکرایەوە  موچە و کرێی ساڵی ئایندە ، ساڵی 2023 بە هۆی بەرزی نرخی هەموو شتێکەوە و زیادبوونی باج و بەرزبوونەوەی ڕێژەی سلفەی عەقار و قەرز، دادەبەزێتە ئاستی موچە و کرێی ساڵی 2006 لە بریتانیادا.

بارودۆخی ئابووری  خەڵکی ئەوەندە خراپ دەبێت کە گەلێك لە بوارەکانی ژیان دەگرێتەوە.  بە گوێرەی راپۆرتەکە ڕێژی تەڵاق لە برەودا دەبێت، بە ڕێژەی لە سەدا 20 دەچێتە سەرەوە واتە  140 هەزار لە ئینگلەندە و وێڵس-دا زیادە دەبێت  بە ڕادەیەك کە لە هەر کاتژمێکدا 16 تەڵاق ڕوودەدات.  هاوکاتیش نرخی خانوو بە ڕێژەی لە سەدا 8 دێتە خوارەوە، ئەمە لە کاتێکدا خانوو فرۆشان زیانی زۆریان لێدەکەوێت  هاوکاتیش کڕیارانی خانوو ناتوانن بیکڕن چونکە ڕێژەی سوو بۆ سلفەی عەقار و قەرز بەرزە و لە بەرز بوونەوەدایە.

بەرزبوونەوەی  قەیرانی تێچووی ژیان، بە بەرزبوونەوەی بێکاری و زیادبوونی مایەپوچیی [ئیفلاس] بزنسەکان و خراپی خزمەتگوزارییە گشتیەکان، پێشبینی دەکرێت پێوەرە سەرەکییەکەی ڕەزامەندی و بەختەوەری  لە ژیاندا بۆ نزمترین ئاستی خۆی دابەزێت.  لە سالی 2013 وە کە ئەم جۆرە تۆەمارکردنە دەستیپێکردووە  پێوەرەکانی بەختەوەری لە لوتکەی 7.7 لە ساڵی 2019 وە  دادەبەزێت بۆ لە سەدا 7.3 لە  ساڵی 2023 دا.

مانگرتنی کارمەندان و کرێکارانی پشکنینی پەساپۆرت و کرێکارانی پۆست و بەرید و پەیوەندییەکان لە بریتانیا دەستی پێکرد

23/12/2022

دوای مانگرتنی پەرستارەکانی ئینگلەند و وێڵس ڕۆژی سێشەمە،20/12  هەروەها مانگرنتی سایەق و تیمی ئیسعافەکان،  ڕۆژی چوارشەمە، 21/12  ئەمڕۆ مانگرتنی کارمەندان و کرێکارانی پشکنینی پەساپۆرتە لە فڕۆکەخانەکان و سەرسنورەکاندا.  ئەمانیش  بۆ ماوەی 8 ڕۆژ لە ئەمڕۆوە، هەینی، مانگرتنەکەیان دەست پێدەکات.

مانگرتنی ئەمان کارایی زۆر و فشارێکی گەورە لەسەر  کۆمپانیاکانی هێڵە ئاسمانییەکانی فڕۆکە و فرۆکەخانەکان دادەنێت .  نزیکەی 9000 سەفەر لە 6 فڕۆکەخانەی سەرەکی بریتانیادا کە 1.8 ملیۆن گەشتیار، سەفەرکەر لە ماوەی مانگرتنەکەدا، لەو سەفەرانەدا دەگرێتەوە .

 هەروەها کرێکارانی پۆست و بەرید و پەیوەندییەکانیش بۆ دوو ڕۆژ لە  ئەمڕۆە، هەینی و سبەینێ شەمە بۆ چەند جارێکی دیکە لە مانگرتندا دەبن . ئەم وەختەش لە هەموو ساڵێکدا وەختێکی زۆر گرنگ و تایبەتە بۆ خەڵکی کە کاتی کریسمس و سەری ساڵی نوێیە و نامە و کارت و دیارییەکی زۆر لەم ماوەیەدا دەبێت بگوێزریتەوە ، بەڵام ئەمساڵ ئەمە گرفتێکی گەورەی دروستکردووە بۆ کۆمپانیاکە لە کاتێکدا کە نامە و دیارییەکان لە وەختدا ناگەن ، هاوکاتیش  مانگرتنەکە هاوپشتی زۆرێك لە خەڵکیان هەیە.

مانگرتنی کارمەندانی ئیسعاف و تیمەکانیان لە ئینگلەند و وێڵس بۆ 11 کاتژمێر دەستی پێکرد

21/12/2022

ئەمڕۆ 4 شەمە دوای مانگرتنی نێرسەکان کە بۆ دووەم جاریان لە هەفتەی پێشووەوە بۆ 24 سەعات دوێنێ، سێشەمە  مانیان گرت ، مانگرتنی دەیەها هەزار سایەقی ئیسعافەکان و   تمیەکانیان ئەمڕۆ دەستی پێکرد.

حکومەت بۆ شکاندندی مانگرتنەکە 600 سەربازی بۆ ماوەی نێوانی 2 ڕۆژ و بۆ 3 ڕۆژ ڕاهیینان پێکردووە تاکو لە لەندەندا ئەمڕۆ دەستبەکار بن .  بەڵام گرفتی سەرەکی ئەوەیە یەك : کە ئەمانە ژمارەیان ئەوەندەکەمە وەکو دڵۆپێک لە بیرێکی پڕ بێت ئاوایە.  دوو ئەم ئیسعافانە تیمی چارەسەری کتوپڕییان لەگەڵدا نییە ئەمان تەنها وەکو تەکسی نەخۆشەکان دەگوێزنەوە بۆ خەستەخانەکان . سێ: ئەمان بە گوێرەی یاسای هاتووچۆ بۆیان نییە بدەن لە گڵۆپی سوور و بۆشیان نییە گلۆپی ئیشارەتی سەرەوە کە شینە و دەخولێتەوە بۆ ئاگەدارکردنەوەی خەڵک و لێخوڕانی سەیارەی سەر شەقامەکان بەکاربهێنن.

حکومەت لێرە ئەمەی  بە مەبەستێکی سیاسی و پرۆپاگەندەی سیاسیانە کردووە تاکو ئەو ئاماژەیە بدات کە ئەمان بەتەنگ نەخۆشەوە دین دەنا خۆشیان و خەڵکیش دەزانن گەر ئەمە جارەسەر بێت، گرتنی تەکسی لە لایەن خودی نەخۆشەکەوە ئاسانتر و خێراترەو گەڕانەوەی پارەی تەکسسیەکەش بۆیان کەمتر دەکەوێت لە دەرکردنی ئیسعافێك بۆ گەیاندنی نەخۆشە  بۆ خەستەخانە کە هەموو دەرکردنی ئیسعافێك لە کاتی ئاسساییید الە نیوانی 2500 بۆ 3000 پاەند دەکەوێت چونکە زۆربەیان لە لایەن کۆمپانیای تایبەتییەوە دەهێنرێن.

هاوپشتی خەڵکی و تەنانەت بەڕێوەبەرەکانی خەستەخانەکان و بەشە جیاوزەکانی تەندروستی و چارەسەر بۆ نێرسەکان و ئیسعافەکان لە هەڵکشاندایە .  کۆمەڵێك لە بەڕیوەبەری خەستەخانەکان نامەیەکیان بۆ وەزیری تەندروستی نوسیوە و نیگەرانی خۆیان بەرانبەر بە بارودۆخەکە ڕاگەیاندووە.  هاوکاتیش داوا لەو  و لە سەرەکوەزیران دەکەن کە لەگەڵ نقابەی نێرسەکان و کارمەندانی ئیسعافەکاندا دانیشن وتووێژ بکەن و ئەم کێشە گەوەرەیە کە کارەسات بەسەر خەڵکی بریتانیادا دەهێنێت جارەسەر بکەن .

ڕۆژی 23 ی مانگە واتە هەینی کارمەندان و کرێکارانی پشکنیننی پەساپۆرت لە فڕۆکەخانەکاندا و سەر سنورەکان بە 8 ڕۆژ لە مانگرتندا دەبن . هاوکاتیش کرێکارانی قیتارەکانی سەرزەوای لە 24ی مانگەوە هەتا 28 مانگ لە مانگرتن دا دەبن .  لە ڕۆژی 3 و 4 و 6و 7ی مانگی داهاتووشدا دووبارە کرێکارانی دوو نقابەی هاتووچۆو گواستنەوە و قیتارەکان مان دەگرنەوە.  

%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: