All posts by azadebram

ئیمتیازێکی جوولەکە ئەرسەدۆکسەکانی ئیسرائیل هەڵوەشێنرایەوە  

زاهیر باهیر

01/07/2024

ئەرسەدۆکسەکان کە توێژاڵێکی دەسەڵاتدارن ، لە لایەن حکومەتی ئیسرائیلەوە حسابێکی تایبەتییان بۆ دەکرێت و خاوەنی  چەند ئیمتیازێکن.  لە کاتێکدا تەواوی ژنان و پیاوانی ئیسرائیلی مەگەر بیانوویەکی تەندروستی یا یاساییان هەبێت دەنا هەموویان بۆ خزمەتی سەربازی بانگدەکرێن و دەبێت دواتریش بۆ فەترەی ئیحتیاتیش گەر پێویستی کرد بگەڕێنەوە ناو سووپا .  بەڵام ئەرسەدۆکسەکان وەکو شەخس و حیزبە سیاسییەکانیشیان و شوێنکەوتوانیشیان  لەم خزمەتە بەخشراون ، لەبری خزمەتی سەربازیی دەتوانن لە مەدرەسە دینییەکاندا بخوێنن.

پاش ئەوەی کە شەرەکە پێی نایە مانگی نۆیەمییەوە حکومەتی ئیسرائیلی ئەو بڕیارەی هەڵوەشاندەوە و ئیتر لەمەو دوا ئەوانیش وەکو هەموو کەسێکی دیکە دەبێت لەو خزمەتەدا بەشداری بکەن .  هەر لەبەر ئەمە ئەمانیش خۆپیشاندان و ناڕەزاییان ڕێکخست دژ بە بڕیارەکەی حکومەت.

لەکاتی خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکاندا بەیەکادان و هەڵپرژان لە نیوانی پۆلیس و ئەواندا دروست بوو پۆلیس بە غازی فرمێسكرێژ و فشاری ئاو و ئەسپەوە هێڕشی کردە سەریان و بە سپرەی بۆیاخی کردن وەکو لە وێنەکەدا دەیبینن.

خەڵکی لە فەرەنسا بە جیاوازی بۆچوون و هەڵوێستیانەوە گردبوونەوە بۆ وەستاندنی بردنەوەی پارتەکەی مارین لو پێن

01/07/2024

پارتی مارێن لۆپێن و هاوپەیمانەکانی لە خولی یەکەمی دەنگدانی دوێنێ،  یەکشەممەدا، لە هەڵبژاردنەکەدا  کە ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆک کۆمار بانگهێشتی کردبوو، لەسەدا ٣٣ی دەنگەکانیان بەدەستهێنا.

 ئەمەش پێش هاوپەیمانی چەپی بەرەی جەماوەری نوێ کەوت کە لەسەدا ٢٨ی دەنگەکانی بەدەستهێنا و هاوپەیمانی سەرۆک ماکرۆن کە لە پلەی سێیەمدا بوو بە کەمێک کەمتر لە سەدا ٢١ بەدەستهێنا ئەم سەرکەوتنە کە یەکەمجارە ڕاستڕەوە تووندڕەوەکان لە هەڵبژاردنێکی پەرلەمانیدا ٢٠% تێپەڕێنێت، گردبوونەوەی نیشتمانیی خستۆتە سەر ڕێڕەوی دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات کاتێک خولی دووەمی دەنگدان لە ڕۆژی  یەکشەمە ئەم هەفتەیەدا بەڕێوەدەچێت.

بە هۆی هێنانی ئەم دەنگە زۆرەی پارتەکەی لۆپێن-وە  هەزاران خۆپیشاندەر لە پاریس و شارەکانی دیکەی فەرەنسا ڕژانە سەر شەقامەکان بۆ ئەوەی ناڕەزایی خۆیان نیشان بدەن، نەیارانی لو پێن هەوڵیان دەدا دەنگدەران ڕازی بکەن کە خۆیان لە حزبەکە بەدوور بگرن و سەرکەوتنی کۆتایی ڕاستڕەوە توندڕەوەکان ڕەت بکەنەوە.

ئامانجی نەیارانی لو پێن ئەوەیە کە پارتەکەی بوەستێنێت کە ئەو ٢٨٩ کورسییەی پێویستی پێیەتی بۆ بەدەستهێنانی زۆرینەی ڕەها، لە ئەنجومەنی نیشتمانی فەرەنسا کە ٥٧٧ کورسییە.

سەرمایەداریی چۆن چارەسەری قەیرانەکانی دەکات

زاهیر باهیر

29/06/2024

من ناتوانم توانای سەرمایەداری و توێژاڵی دەستەبژێر بەکەم بگرم لە کاتێکدا کە سیستەمەکە لەرەیەکی تێدەکەوێت وابزانین ئیتر قەیرانی تەواوی سیستەم دەستیپێکردووە و بەرەو هەرەسهێنان دەڕوات وەکو چۆن زۆرێکمان ئاوای دەبینین.

بەڕیوەبەرانی سیستەمەکە  زۆر لەوە زیرەکتر و بەتواناترن کە ئێمە دەیزانین، سەران و توێژاڵی دەستبژێر لە هەموو لەرەیەکی سیستەمەکەیاندا ئەگەر پێشوەخت چارەسەری بۆ نەدۆزنەوە ئەوە هەر لەو کاتەدا دەیکەن .  ئەمەشی کە دەیکەن بە کردنی کۆمەڵێك ڕیفۆرم و هە:گیرسامی جەنگەکانە  کە لەو ڕێگانەوە خۆیانی پێ ڕزگاردەکەن و هاوکاتیش کەفوکوڵ و گوڕ و ڕكوکینەی کرێکاران و جەماوەری زەحمەتکێشیشی پێ دادەمرکێنەوە . 

ئەمەی کە دەیڵێم ئەوە ناگەیەنێت کە من بێ هیواو ڕەشبینم بەرانبەر بە بارودۆخەکە، چونکە واقیع سەلمێنەری ئەو چەند دێڕەی سەرەوەن کە بە ئامار و بەڵگەوە نیشانی دەدەن  کە سیستەمی سەرمایەداری پێش ئەوەی کە بوومەلەرزەکە ڕووبدات ئەو دەکەوێتە خۆی.

بۆ ڕاستی ئەوەش من لێرەدا چەند نموونەیەك و ئامارێك دەهێنمەوە کە لە وتارێکی  نوسەر و ڕێکخەری دیاری کەمپەینی ژینگە و ئیکۆلۆجی و دۆستی ئاژەڵ و گیانلەبەر زیندەوەرە، جۆرج مۆنبێت ، کە لەم ڕۆژانەدا بە وتارێکی چڕ لە سەر ئەو باسە دواوە. جۆرج بە مەبەستێك و بۆ مەبەستێکی دیکە ئەو وتارەی نوسیوە ، بەڵام ئاماژەدان بەو ئامار و بەڵگانە، لای منیش بوونە بەڵگەیەك بۆ مەبەستێکی دیکە.

مێژوونووس واڵتەر شیدل لە کتێبە ماجستێرییەکانیدا کە لە ساڵی ٢٠١٧دا بڵاوکراوەتەوە، باس لەوە دەکات کە تا ئێستا تەنیا چوار هێز بە شێوەیەکی بەرچاو نایەکسانییان پێچەوانە کردووەتەوە: شەڕی کۆکردنەوەی جەماوەری (وەک دوو جەنگی جیهانی)، شۆڕشی تەواو و توندوتیژانە، داڕمانی دەوڵەت و کارەساتی پەتاو بەڵاکان  و  بڕیارەکان، بڕیارەکان.

واڵتەر نیشانی دەدات کە چۆن ئابوورییە جەنگییەکان کراونەتە ئابووریی ئاسوودەژیانی، هەندێکجار بە ناچاری و زۆر. بۆ نموونە، دوابەدوای شکستی ژاپۆن، حکوومەتی داگیرکاری ئەمریکا بە سەرۆکایەتی ژەنەڕاڵ دۆگلاس ماکئارسەر، هەوڵی ئەوەی دا کە ناوی لێنا “دیموکراتیزەکردنی دامەزراوە ئابوورییەکانی ژاپۆن” بۆ دەستەبەرکردنی “دابەشکردنی فراوانی داهات و خاوەندارێتی لە ئامرازەکانی بەرهەمهێنان و بازرگانی”.

بۆ ئەم مەبەستەش باجی زۆری موڵک و ماڵی سەپاند، بە ڕێژەیەکی پەراوێزی سەرەوە کە ٩٠% بوو؛ کۆمەڵە بازرگانییەکانی شکاند؛ داوای یاسای سەندیکای کرێکارانی کرد کە مافی ڕێکخستن و مانگرتن و زیادکردنی کرێی کرێکاران بتوانێت؛ چاکسازی هەمەلایەنەی زەوی ڕێکخست، کە زەوییە گەورەکانی هەڵوەشاندەوە و بەسەر جوتیاراندا دابەشیان کرد؛ و چاکسازی دارایی هێنایە ئاراوە کە لە کۆتاییدا بووە هۆی ئەوەی باج لەسەر بەرزترین داهاتەکان بە ڕێژەی ٧٥% و باجی میرات لەسەر گەورەترین موڵکەکان بە ڕێژەی ٧٠% دابنرێت. ئەم بەرنامانە بووە هۆی لەناوچوونی نزیکەی تەواوەتی داهاتی سەرمایە و دروستکردنی دیموکراسییەکی سیاسی و ئابووری لە ژاپۆن، نزیکەی لە سفرەوە.

هەموو شەڕکەرە گەورەکان بە هەمان شێوە گۆڕانکاریان بەسەردا هات. لە ئەمریکا، ڕێژەی بەرزی باجی موڵک و ماڵی (میرات) لە ساڵی ١٩٤١ بۆ ٧١% بەرزبووەوە، و باجی داهات بۆ ٩٤% لە ساڵی ١٩٤٤. دەستەی نیشتمانی کاری جەنگی مووچەی کرێکارانی بەرزکردەوە لەکاتێکدا مووچەی جێبەجێکارانی دابەزاند. ئەندامێتی سەندیکا زۆر بەرز بووەوە.

لە بەریتانیا ڕێژەی بەرزی باجی داهات لە ساڵی ١٩٤١ تا ١٩٥٢ بە ڕێژەی ٩٨% ڕاگیرابوو، دەیان ساڵی خایاند تا گەیشتە ئاستی ئێستا. باجی کڕین لەسەر کاڵا بەهادار و لەکشەرییەکان لە ساڵی ١٩٤٠ هاتە ئاراوە، دواتر ڕێژەکانی بۆ ١٠٠% بەرزبووەوە. پشکی ئەو داهاتانەی کە دەوڵەمەندترین 0.1% دەستی بەسەردا گرتووە لە 7% لە ساڵی 1937 بۆ کەمێک زیاتر لە 1% لە ساڵی 1975 دابەزیوە.

بزانە ئەم ڕیفۆرمانە توانی بۆ کاتێکی دیاریکراو ئاسەوارەکانی جەنگ و کوشتارەکانی لە روی ئابووری و سیاسی و بژێوییەوە بزوتنەوەی کرێکارانی کپ کردەوە .  هەمیشە بزوتنەوەکان و بەردەوامیدان پێیان کوشتەی دەستی ئەم دوانەن: جەنگ ، ڕیفۆرم .

پەڕلەمان و حکومەتەکەی لە هەموو شوێنێکی ئەم دوونیایە لە تەدبیری پلانی کودەتادان بەسەر دانیشتوەکانیاندا

27/06/2024

ئەم تایتڵەی سەرەوە ڕاستییەکی حاشا لێنەکراوە سەبارەت بە هەموو حکومەتەکان لە ڕۆژهەڵاتەوە تاکو ڕۆژئاوا ، لە باشوورەوە بۆ باکوور. هەر یەکێك لە ئێمە دەتوانێت دەیەها نموونە لەم بارەیەوە بهێنێتەوە.  ئەوەشی کە ئەو کودەتایانە دەوەستێنێت تەنها بەرگری و بەگژاچوونەوە و ڕاپەڕینە کە دەتوانێت پاشەکشە بە بڕیارەکانی حکومەتەکانیان  بکات.

وڵاتی کینیا کە بەهێزترین وڵاتی ڕۆژهەڵاتی ئەفەریقایە و یەکێکە لەو وڵاتانە بۆ سوککردنی قەیرانەکانی و مانەوەی خۆی لە دەسەڵاتدا دوو ساڵ لەمەوبەر سەرۆکی نوێ ، ولییەم ڕۆتۆ ، کە هاتە سەر حوکم بڕیاری دا هەندێك ریفۆرمی بنەڕەتی  بکات بۆ سوککردنی قەیرانەکە و ڕازیکردنی دەسگە دراوییەکانی جیهان .  ڕیفۆرمەکانیش یانی دەستنانە بیناقای زیاتری دانیشتوان ، یانی خراپترکردنی بژێوییان ، یانی سكگوشینی توندتر و زیاتری هاووڵاتیانی.

لەبەر ئەوە سەرۆك، ولییەم ڕۆتۆ، بڕیاری دا کە بڕی باج زیاتر بکات و باجی زیاتریش بسەپێنێت. بەڵام هاووڵاتیان ئەوەیان قەبوڵ نەکرد و لە ڕێگای تیوتەر و بەشەکانی دیکەی سۆشیالمیدیاوە گەورەترین بەگژاچوونەوەیان لە زۆرینەی شارەکانی کینیا بە نایرۆبیشەوە دروست کرد .  بە سەدان هەزار کەس ڕۆژی 3 شەمە هاتنە سەر شەقامەکان و بڕیار درا کە تۆفیسی سەرەکی بانقی جیهانی و صندوقی دراوی نێودەوڵەتی و پەڕلەمان و دادگە و  زۆری ئۆفیسە سەرەکییەکانی حکومەت دەستیان بەسەردا بگیرێت . بەشێك لە پەڕلەمان و و ئۆفیسە سەرەکیەکان ئاگریان تێبەردرا .

لە 24 سەعاتدا 23 گەنج بوونە قوربانی و 21 کەسیش لە لایەن پۆلیسەوە ڕفێنراون و بێ سەروشێنن بە تاوانی ئەوەی گوایە ئەمانە ڕؤڵیان هەبووە لە بانگەشەی خەڵکی بۆسەر شەقامەکان ، 200 کەسیش بە فیشەك بریندار کراون و بەشێکی زۆریان لە خەستەخانەن.

پاش ئەم بەگژاچونەوەیەی خەڵك و بەرگریکردن لە مافەکانیان سەرۆك ناچار بوو کە پاشەکشە لە پلان و بەرنامەکەی بکات و بەڵێن بدات بە هیچ شێوەیەك ئەوانە جێبەجێ ناکرێن.

دایکی کوڕێكی 19 ساڵ کە لە لایەن پۆلیسەوە کوژاراوە داوی ئەوە دەکات ئەوانەی ئەو کارەیان کردووە بدرێن بە دادگا و دەڵێت کوڕەکەی ئەو بێ چەك بووە و هاتۆتە سەر شەقام بۆ دەستکەوتنی نان ، کینییەکان نابێت ئەمە قەبوڵ بکەن .   

مانگرتنی شەش ڕۆژی دکتۆرەکانی ئینگلتەرە  کە لەژێر چاودێری ئەزمووندارەکاندا کار دەکەن دەستی پێکرد

27/06/2024

بۆ یازدەهەمین جار دکتۆرەکانی کە لە ژێر چاودێری دکتۆرە خاوەنئەزموونەکاندا کار دەکەن لە ئەمڕۆوە کە 25 هەزار دکتۆرن بۆ  6 ڕۆژ مانگرتنیان  لە سەعات 7 ی ئەم بەیانییەوە، ڕۆژی 5شەمە،  دەست پێکرد. مانگرتنەکەیان بەردەوام دەبێت   تاکو 02/07 سەعات 7ی سەر لەبەیانی . بە کردنی ئەم 6 ڕۆژە ئەم دکتۆرانە 44 ڕۆژ لە مانگی ئازاری ساڵی 2023 وە تا ئێستا  مانیان گرتووە.

مانگرتنی ئەمان بۆ زیادکردنی موچەکەیانە بە بڕی لە سەدا 35 کە لەم ڕێژەیە لەسەدا 26.2 بۆ قەرەبووکردنەوەی زیادنەبوونی موچەکەیانە کە لە ساڵی 2008 وە موچەیاب بۆ زیاد نەکراوە.

حکومەتەکان بە ڕۆلی خۆیان ڕاستەوخۆ یا ناڕاستەوخۆ توندڕەو و  فاشیزم دروست دەکەن

26/06/2024

ئەم تایتڵە هەموو حکومەتەکان دەگرێتەوە لە چەپ و ڕاست و دینییانەوە.  بەڵام لێرەدا من هەر قسە لەسەر فەرەنسا دەکەم .  ئیمانیۆل ماکرۆن ماوەیەك لەمەوبەر بانگەشەی هەڵبژاردنی گشتی کرد و یەکسەر پەڕلەمانی حەل کرد تاکو خولی یەکەمی هەڵبژاردن ڕۆژی 30 مانگ و خولی دووەم ڕۆژی 7ی مانگی تەمووز بکرێت.

هۆکاری ئەم بانگەشەیەش دۆڕاندنی پارتەکەی بوو لە هەڵبژاردنەکانی پەڕلەمانی ئەوروپادا لە بەرانبەر مارین لۆپێن دا .  ماکرۆن و حیزبەکەی هەر لە هاتنە سەر حوکمیانەوە لە هەڵبژاردنی پێشتردا تۆوی زیادبوون و گەشەکردن و گەورەبوونی لۆپێن  و حیزبەکەی چاند ئەویش لەبری ئەوەی کە دەستبکاتە هەندێك ڕیفۆرمی کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی و پەروەردەیی تاکو هەم جێ پێی خۆی توندوتۆڵتر بکات و هەم جێ پێی لۆپێن و ڕاوستڕەوە توندڕەوەکان لەق بکات ، ئەم پێچەوانەکەی کرد.

چۆن ئەمەی کرد؟

با بە کورتی تەماشای مێژوی حوکمڕانی ماکرۆن و حیزبەکەی بکەین کە لە نوسینی چەند نوسەرێك سەبارەت بە بارودۆخی فەرەنسا وەرگیراوە:

هەرچەندە مارین لۆپێن خۆی لە قسە و باسەکانی باوکی بەدوور دەگرێت، کە ژوورە گازییەکانی هۆلۆکۆست بە “وردەکاری” مێژوو ناودەبات و   پارتەکەی لۆپێن RN هەوڵی سڕینەوەی ڕابردووی قورسی خۆی داوە، بەڵام ناوەکی ناسیۆنالیستی و پۆپۆلیستی پارتەکە هێشتا هەڕەشەیە بۆ سەر مافە بنەڕەتییەکان . بە وتەی مێژوونووس لودیڤین بانتیگنی و کۆمەڵناس ئوگۆ پالێتا، نوێنەرایەتی “مەترسی فاشیست” دەکات. پرسیارەکە ئەوەیە کە چۆن ماکرۆن کە لە ساڵی ٢٠١٧دا وەک “نە ڕاست و نە چەپ” خۆی بۆ پۆستی سەرۆکایەتی کاندید کرد و دڵنیایی دایە دەنگدەران کە وڵات  دەگۆڕێت.

لە سەرەتای خولی یەکەمیدا، ماکرۆن نازناوی “سەرۆکی دەوڵەمەندانی” بەدەستهێنا. باجی سەروەت و سامانی هەڵوەشاندەوە و باجی تەختی لەسەر داهاتی سەرمایە داناوە و ڕێژەی باجی بۆ کۆمپانیاکان دابەزاندووە. ئەو دەستڕاگەیشتن بە یارمەتی بێکاری سنووردار کرد، کەمترین تەمەنی خانەنشینی بەرزکردەوە، یارمەتی نیشتەجێبوون بۆ هەژاران کەمکردەوە، ئەو زیانانەی کە کرێکاران دەتوانن داوای دەرکردنی نادادپەروەرانەیان بکەن، سنووردار کرد و ڕۆڵی سەندیکاکانی لە دانوستانەکانی مووچەدا لاواز کرد. لەگەڵ هەڵوەشاندنەوەی دەوڵەتی ئاسوودەژیانی، هەڵاوسان بەرزبووەوە. کاریگەرییەکەی بەرزبوونەوەی هەژاری و ناڕەزایەتی گشتی بووە.

لە بەرامبەردا حکومەت پەرلەمانی بەدەر کرد و دەنگی ئەوانی وەرنەگرت  بۆ جێبەجێکردنی یاساکانی کە بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕەتکرابوونەوە، هەروەها سەرکوتکردنی گردبوونەوەکانی کرد. بۆ نموونە لە سەردەمی بزووتنەوەی gilets jaunes (پەسەك زەردەکاندا)دا سەدان خۆپیشاندەر بە بەکارهێنانی ئەو چەکانەی کە لە زۆربەی ئەورووپا قەدەغەکراون، بە سەدان خۆپیشاندەر لە لایەن هێزەکانی پۆلیسەوە برینداربوون و جەستەیان خراپ پێکراوە. پاشان ماکرۆن ڕەتیکردەوە کە لەژێر دەسەڵاتی یاسادا توندوتیژی پۆلیس ڕوودەدات. هاوکات حکومەتەکەی دەسەڵاتی نوێی بە پۆلیس داوە، وەک مافی تەقەکردن لە کەسێک کە لە وێستگەیەکی هاتوچۆ هەڵدێت، ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی کە ساڵانە ژمارەی ئەو کەسانەی کە لەلایەن پۆلیسەوە دەکوژرێن لە دوو هێندە زیاتر بێت. ژمارەی زیندانەکان – کە نزیکەی هەموو مانگێک ژمارەیەکی پێوانەیی دەشکێنێت – بەهۆی ئەم ڕێبازە توندترە بۆ دادپەروەری تاوانکارییەوە بەرزبووەتەوە.

ئایا ئەمانە هاوکاری مانەوەی ماکرۆن و حوکمێکی ئاوا دەکات، یاخود پەرەسەندن و گەشەکردن و ڕاستڕەوە توندوتیژەکان و فاشییەکان دەکات و لە کۆتاییشدا  هاتنەسەر حوکمیان ؟؟

دەستکەوتەکانی ئەمریکا لە هاتنە ناوەوەی سوید بۆ ناو ناتۆ

25/05/2024

بوون بە ئەندامی ناتۆ مەرج و بەندی خۆی هەیە کە زۆربەی جار بە قازانجی دەوڵەت و زلهێزەکان دەگەڕێتەوە .  لە هاتنی سویدیشدا بۆ ناتۆ بێ گومان زەرەری سوید و خەڵکەکەیەتی چونکە هیچ وەختێك نە مەترسی لەسەر بووە نە لەناو خۆشدا لەسەر ئەو پرسەو هەندێك پرسی تر حکومەتەکەی ڕووبەڕوی ڕەخنە و بەرەوڕووبوونەوە بووە .

ڕۆژی 3 شەمەی پێشوو18 ی مانگ پەڕلەمانی سویدی دەنگیان بۆ ڕێکەوتنی سەربازی و بەرگری ئەمەریکا لە سویددا دا و چەپەکان و پارتی سەوز دژ بوون پێی.

بەپێی ڕێککەوتنی هاوکاری بەرگری (DCA)، ئێستا سوپای ئەمریکا مافی ئەوەی هەیە هەر ١٧ بنکە سەربازییەکەی سوید بەکاربهێنێت کە ئەمەریکا لەوانەیە بینای خۆی لەسەر بنکەکان دروست بکات. لە هەمان کاتدا ئۆتۆمبێل و کەشتی و فڕۆکە سەربازییەکانی ئەمریکا دەتوانن بە ئازادی لە خاکی سویددا بجوڵێن و بەبێ ڕەزامەندی ئەمریکا پرسینەوەیان لێ نەکرێت یان پشکنینیان بۆ نەکرێت.

سوید لە ئێستادا ڕێگە نادات چەکی ئەتۆمی لەسەر خاکی سوید لە کاتی ئاشتیدا جێگیر بکرێن. بەڵام ئۆلف کریستێرسۆن سەرۆک وەزیرانی سوید لەم دواییانەدا ڕایگەیاند کە ڕەنگە دووبارە بە پرسی چەکی ئەتۆمی لە سەردەمی جەنگدا بچێتەوە. لە مانگی ئازاردا، سوید بە فەرمی وەک ٣٢هەمین ئەندامی هاوپەیمانییەکە پەیوەندی بە ناتۆوە کرد و وازی لە سیاسەتی سەربازیی بێلایەنی درێژخایەنی هێنا.

پاساوی ئەم ڕێککەوتنە، لە لایەن حکومەتی سویدەوە ئەوەیە کە ئەمریکا بتوانێت لە کاتی ڕوودانی قەیرانێکدا هاوکاری خێرا پێشکەش بە سوید بکات. هەروەها مەبەست لە ڕێککەوتنەکە بەرزکردنەوەی توانای ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ)ە بۆ بەرگریکردن لە دەوڵەتانی باڵتیک و فینلاند.

بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە گەر سوید نەچوایەتە ناو پەیمانی ناتۆوە زۆر مەحاڵ بوو کە قەیرانی تووش بێت، بە ناشکوریش نەبیت لەوێ بزوتنەوەی کرێکاران زۆر خامۆشە و گورگ و مەڕ بەیەکەوە ئاو دەخۆنەوە ول مەترسییەکی ناوخۆیی نییە مەگەر مەترسی مادە هۆشبەرەکان .

ڤیدۆیەکی پڕ لە زانیاری

21/06/2024

ڤیدۆیەکی پڕ لە زانیاری سەبارەت بە جیۆلۆجی شاخی ئەزمڕی شاری سلێمانی کە زانیارییەکی فرەی تێدایە ، بە گوێگرتن و تەماشاکردنی عەمباری زانیاریت دەوڵەمەندتر دەکات .

تکایە کلیک لەسەر لینکەکە بکە

https://drive.google.com/file/d/1P7uXllFx5TP1o0XaQXhq1KyRasO4Z6mk/view?usp=sharing

France Snap Elections: Gambling or Smart Tactics?

Zaher Baher

17/06/2024

In the recent EU parliamentary elections, Marine Le Pen’s party won 30 percent of the vote, compared with 14.6 percent by Macron’s party. Following this defeat, Emmanuel Macron called for general elections on July 30 and a second round on July 7.

Many economists, politicians, and political analysts have dismissed this move as a big gamble, believing it will be very difficult for Macron to win the election. While no one can predict the complete victory of either party, I think Macron’s decision is a smart tactic. Waiting until 2027 for the general elections is likely to be more detrimental than holding them now.

Economic Context

A French debt crisis has been simmering for years. The country’s credit rating has been downgraded twice in the last six months, and its overall debt burden has soared to 112% of GDP. France now ranks third in the world for total outstanding debt, behind only Japan and the United States, both of which have larger economies and their own currencies.

France has not balanced its budget for 50 years. Even with the Eurozone economy recovering from the pandemic, France is still running a deficit of 5.1% of GDP this year, well ahead of its forecast level.

Macron’s Campaign: A Smart Tactic?

In my opinion, Macron’s campaign strategy is smart because it could enable him to continue his rule for another five years.

Support from Leftists and Unions

It would have been impossible for Macron to come to power without the support of the leftists and the unions in the previous elections. They all voted for him out of fear that Marine Le Pen would win. This situation is repeating itself now, with Marine Le Pen’s party increasingly threatening and having greater hopes of winning a majority in parliament.

The official media, along with leftists and unions, consciously remind us that the extreme right is growing. This benefits Macron, as he needs to exhaust himself less in the election campaign. The media and the leftist support prefer Macron to win.

Why Fear Marine Le Pen?

In my opinion, Marine Le Pen is as dangerous to workers and society as Macron and other European statesmen. Whoever is in power is bound by the state and the system. They cannot step outside this circle without breaking themselves.

What can the arrival of Marine Le Pen or any other extreme right in France do? Can they send all the Muslims, immigrants, and refugees back? Can they ban abortion in a country like France? Can they close the borders to immigrants and refugees completely? Can they make mass arrests and easily repress people? Can they reduce and maintain workers’ existing wages and entitlements?

I believe the answer to all these questions is no. Firstly, the French people are resilient. Secondly, the system does not allow such drastic changes because it would be detrimental to itself. Most importantly, if the extreme right were to implement such measures, it would lead to their downfall, loss of votes, and support, ultimately diminishing their chances of growing and coming back to power.

هەڵبژاردنی ئەم جارەی فەرەنسا: قومار یاخود تاکتیکێکی زیرەکانە؟

زاهیر باهیر

16/06/2024

دوای ئەوەی کە حیزبەکەی ئیمانۆیل ماکرۆن لە هەڵبژاردنی پەڕلەمانتاری یەکێتی ئەوروپادا دەنگێکی وای نەهێنا و  حیزبەکەی مارین لیپۆن ، Marine Le Pen 30 لە سەد بە بەراورد بەوەی ماکرۆن کە تەنها  14.6 لە سەد دابوو  هێنا.  دوای ئەم شکستە  ماکرۆن بانگەشەی هەڵبژاردنی گشتی کرد بۆ ڕۆژی 30ی مانگ و سوڕی دووهەمیش بۆ 7/07 .

ئەم بانگەشەیە لەلای زۆرێك لە ئابووریناسان و سیاسییەکان و توێژەرەوە سیاسییەکانیش بە شتێکی بێ مانا درایە قەڵەم و بە قومارێکی گەورە دانرا و بە ڕای ئەوان زۆر زەحمەتە ماکرۆن هەڵبژاردنەکە بباتەوە.

ڕاستییەکەی ئەوەیە کە کەس ناتوانێت پێشبینی تەواوی سەرکەوتی هیچ کام لە م دوو لایەنە بکات ، بەڵام بە ڕای من ئەوەی ماکرۆن کردی تاکتیکێکی زۆر زیرەکانە بوو چونکە چاوەڕوانی  کردن بۆ ساڵی 2027 تاکو هەڵبژاردنی گشتی بکرێت ئەگەری دۆڕاندنی زۆر زی اترە لەمەی ئێستا. 

 لە واقیعدا ساڵانێکە قەیرانی قەرزەکانی فەرەنسا لە بەرزبوونەوەدایە.  لە ماوەی شەش مانگی ڕابردوودا دوو جار پلەی پێگەی کرێدتی دابەزیوە. بارگرانی گشتیی قەرزەکانی بەرزبووەتەوە بۆ 112%ی لە بەرانبەر داهاتی نەتەوەییدا. ئێستا لە پلەی سێیەمی جیهاندایە لە کۆی گشتی قەرزە نەدراوەکانیا، لە دوای تەنها ژاپۆن و ئەمریکاوەیە، کە هەردووکیان ئابوورییەکی زۆر گەورەترن و هەروەها دراوی خۆیان هەیە.  ماوەی 50 ساڵە بودجەی هاوسەنگی نەکردووە و تەنانەت لەگەڵ بوژانەوەی  ئابووری ناوچەی یۆرۆ لە پەتای کۆرۆنا، هێشتا کورتی هێناواە بە 5.1%ی لە داهاتی نەتەوەیی ئەمساڵیدا.

بانگەشەکەی ماکرۆن بەڕای من تاکتێکێی زیرەکانەیە تەنها ئەوە وا دەکات کە ماکرۆن بتوانێت دەوام بە حوکمەکەی بدات بۆ 5 ساڵی دیکە.

بۆچی تاکتیکێکی زیرەکانەیە ؟

ماکرۆن ئەگەر لە لایەن چەپەکان و نقابەوە لە هەڵبژاردنی پێشتردا پشتگیری لێنەکرایە مەحاڵ بوو بێتە سەر حوکم .  بەڵام ئەو لایەنانەی سەرەوە دەنگیان بۆ دا لە ترسی ئەوەی نەبا لیپۆن بیباتەوە .  ئێستاش هەمان ئەزموون دووبارە دەبێتەوە لە کاتێکدا کە مەترسی حیزبەکەی لیپۆن زیاتربووە و ئومێدی بردنەوە  یاخود زۆرینەیان لە پەڕلەماندا گەورەتر بووە .  هاوکاتیش لەبەر ئەوەی گەرماو گەرمە و میدیای فەرمی سیستەمەکەش هەموو کات ئەوە دەدات بە گوێماندا کە ڕاستڕەوە تووندڕەوەکان لە برەودان مەیدانەکەیان تا ڕادەیەك گرتووە .  ئەمەش هەلێکی باشە بۆ ماکرۆن و زۆر کەمتر پێویستی بە خۆهیلاککردن لە کەمپەینی  هەڵبژاردنەکەیە چونکە لە لایەکەوە میدییا فەرمی و لەلایەکی دیکەوە چەپەکان و نقابە ئەو کەمپەینەی  بۆ دەکەن بردنەوەی ماکرۆنیان پێباشترە تاکو لیپۆن .

ئەم ترسە بۆچی؟

بەڕای من لیپۆن-یش هەر ئەوەندەی ماکرۆن و هاوەڵەکانی لە ئەوروپادا  مەترسییان لە سەر کرێکاران و هەژاران هەیە ، چونکە ئەمان هەر کامێکیان لەسەر حوکم بن فەرمانبەری دەوڵەت و سیستەمەکەن ، بازنەیەکیان بۆ کێشراوە و بە هیچ شێوەیەك ناتوانن سنوری ئەو بازنەیە بشکێنن، گەر شکانیان ئەوە تێشکانی خۆیان حاسڵ دەکەن .

هاتنی لیپۆن یا هەر ڕاستڕەوێکی تووندڕەوی تر لە فەرەنسا دەتوانن چی بکەن؟  ئایا دەتوانن موسڵمانەکان و کۆچبەرەکان و پەنابەران هەموویان بنێرنەوە ؟ ئایا دەتوانن لە وڵاتێکی وەکو فەرەنسادا لەباربردنی کۆرپەلە یاساخ بکەن؟ ئایا دەتوانن سنورەکان بە ڕووی کۆچبەر و پەنابەردا بەتەواوی  داخەن؟ ئایا دەتوانن وا بە ئاسانی خەڵک بگرن و سەرکوتکردن بکەن ؟ ئایا دەتوانن کرێی کرێکاران و مافەکانیان کە لە ئێستادا هەیانە کەم بکەنەوە و ڕایگرن؟

بەڕای من وەڵامی هەموو ئەمانە نەخێرە ، چونکە یەکەم گەلی فەرەنسی گەلێکی زیندوون و دووهەمیش سیستەمەکە ڕێگە نادات کە ئەو شتانە بکرێت چونکە بە زەرەر و زیانی خۆی دەگەڕێتەوە.

لە هەموو شتێکیش گرنگتر هاتنە سەر حوکمیان یانی کاڵبوونەوەیان ، یانی لە دەستدانی دەنگ و پشتگیرییان ، یانی نەبوونی هیچ بەخت و دەرفەتێك بۆ گەوەرە بوون و هاتنەوەیان .  ئێمە زۆر نموونەمان لەو بارەوە هەیە .  ئێران بە ڕوخانی حوکمی هەنووکەیی مەحاڵە جارێکی دیکە ئاخوندەکان بێنەوە سەر حوکم ، چونکە خەڵکی بە کردەیی حوکمی ئاخوندەکانی بینی ، دەسەڵاتدارانی عێراق ، هەرێم بە دامالینیان لە دەسەڵات جارێکی دیکە گریمان و بەختی هاتنەوەیان نییە .

ڕاستە تالیبان هاتنەوە ، بەڵام ئەوان ماوەیکەی زۆر لەسەر حوکم نەبوون ، دوای ئەوەش دەوڵەتیان ڕادەست کرا.