ئایا ئەردۆگان ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیی دروستدەکات؟

زاهیر باهیر

27/06/2020

بەربڵاوی هێڕشەکانی ئەردۆگان  بە ناردنی سەرباز و میلیشیاکانی بە سەرێك بۆ لیبیا و ڕۆژاوا و بە سەرێکی دیکە بۆ باشوور هەرەها هەڕەشەکانی بۆ سەر قوبرس و یۆنان بەردەواومە.  ئەم کارانەی ئەردۆگان کارادانەوەیەکی زۆری لێکەوتۆتەوە و هاوکاتیش دەرگایەکی گەورەی خستۆتە سەر پشت بۆ لیداوان و قسەکردن لەسەریان.  لە نێو سیاسییەکانی کورد و ڕۆشبیر و قەڵەمبەدەستەکانیدا، هەموان لەسە ئەوە ڕێکن کە ئەردۆگان بە دوای دروستکرنی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوەیە.  بێ گومان هەر کام لەمانەش بەڵگەی خۆیانیان پێیە و لەو بەڵگانەش هەڵپەی ئەردۆگانە کە هەیتێکی لە لیبیایە و هەیتێكی لەو شوێنانەی دیکەیە کە پێشتر ناوم هێنان.

بۆچونی من تەواو پێچەوانەی بۆچونی ئەوانەی سەرەوەیە .  من لام وایە ئەردۆگان ئەوەندە ساویلکە نییە کە بیەوێت ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیی دروستبکاتەوە ، بەڵکو ئەوەی کە دەیکات لە پێناوی بەرژەوەندییەکانیدایە لەو شوێنانەی کە خۆی بۆ دەکوتێت.  بۆ نموونە لە لیبیا سێ پرسی گەورە هەیە بۆ دەستتێوەردانی لە لیبیا. یەکەم: لە سەردەمی قەزافیی –دا کۆمپانیاکانی تورکی بیناکردن و بیناکردنەوەی گەلێك پرۆژەی گەورەیان لە ئەستۆ گرتبوو کە لە  زۆربەیانا دەستبەکار بوون ، هەندێكیشیان تەنها کۆنتراکتەکانیان واژۆ کرابوو.  کە قەزافی ڕوخا هەموو ئەو پرۆژانە وەستان و ئەوەشی کە واژۆیان لەسەر کرابوون هەر وەکو خۆیان ماونتەوە. دووەم: مەسەلەی نەوتە کە هەموان دەزانن کە لیبیا وڵاتێکی دەوڵەمەندە لە نەوت و سامانی غازی سروشتتیدا ، ئەویش بەشی خۆی دەوێت و لە لایەن حکومەتەکەی فەیاز ئەل سەراج-وە لە پاداشتی هاوکاریکردنی دژ بە هێزی خەلیفە حەفتار، پشکێکی لە نەوت پێدەدرێت . سێیەم: ئەردۆگان دوور بینە و نایەوێت میسر کە دژ بە ئیخوانەکانە ڕۆڵی لە لیبیادا، هەبێت ، چونکە لە ئایندەدا بە زەرەری ئەردۆگان و حیزبەکەی ئاکەپە دەگەڕێتەوە. ئەمە جگە لەوەی کە لیبیا بوەتە پرسێکی ناوچەیی و جیهانیی.

لە تەك یۆنانا کێشەی ئاوی هەیە و هەروەها گەڕان بە دوای نەوتدا .  لەتەك قوبرس-دا کێشەیەکی 46 ساڵییە  کە لە ساڵی 1974 وە بەشە تورکییەکەیان لە قوبرس بچڕیوە و دەوڵۆتکەیەکیان بۆ دروستکردووە کە تەنها هەرخۆیان دانیان پیادا ناوە و پەراوێزکەوتووە و لە هەژارییدا دەژی.  سەرۆکی ئەو بەشە تورکییە و بەشی زۆری تورکەکانیش ئەوە دەزانن کە کڵاویان لەسەر نراوە بە ناوی چیاکردنەوەی دەسەڵات و زەوییەوە لە کۆمەڵی قوبرسیی، کە زەرەور و زیانێکی زۆریان لێکردووە ، چەند جارێک هاتوونەتە سەر ئەوەی کە ڕێکبکەونەوە لە گەڵ حکومەتی مەرکەزیی قوبرسدا بەڵام ئەردۆگان هەڕەشەیە و فشارێکی گەورەیە و بەو هۆکارە ئەوە ڕونادات و ئەردۆگانیش نایەوێت تورکەکانی ئەوێ بچنەوە سەر وڵاتی قوبرس و ببنەوە بە بەشێك لەو کۆمەڵە.

هەرچیش دەستتێوەردانی ئەردۆگان لە ڕۆژاوادا هەیە و هێڕشکردن و داگیرکردنەکانی، هۆکارەکانی لای هەموان ڕوونە و پێویست ناکات لەسە ئەمە درێژ دادڕی بکەم.

سەبارەت بە داگیرکردنی باشوریش ئەردۆگان نایەوێت یا ڕاستتر ناتوانێت و ناکرێت کە باشوور داگیر بکات .  هۆکاری ئەمەش یەکجار زۆرن.  لەوانە ئەو، پێویستی بەوە نییە کە لە کاتێکدا والی خۆی لە باشووردا هەبێت، هەموو بەرژەوەندییەکانی تورکیا لە هەموو ڕویەکەوە لە هەموو شار و شارۆچکەکانی باشوردا پارێزراو بێت ، چی سیاسی، ئابووریی ، فەرهەنگیی و ڕۆشنبیریی و کولتوریی و زۆری تر .  ئەردۆگان پێویستی بەو سەریەشەیە نییە کە بێت هەولێر و زاخۆ و دهۆك [ ئەگەر بیشتوانێت] داگیر بکات و بە سەدەها بنکەی سەربازیی دانێت  و پارەیەکی خەیاڵی سەرفبکات و هەمیشەش لە دڵە ڕاوکێی کوژرانی سەرباز و ئەفسەرانیا بێت و خۆی بخاتە ژێر لۆمەی دەوڵەتانی ئەوروپا و ئەمەریکا و ڕوسیا و جەماوەری سەرشەقامەکانی ئەوروپا و کوردستان، دژایەتی بکەن.  هاوکاتیش کوردستان بەشێکە لە عێراق ، عێراق-یش دەوڵەتە بە هەموو کەموو کوڕییەکەوە کە ناکرێت وا بە ئاسانی لەشكری وڵاتێکی دیکە بێت داگیری بکات. خودی عێراقیش بە تەنها موڵکی خۆی نییە بەڵکو موڵکی ئێران و ڕوسیا و  ئەمەریکا و خەڵکی عەرەبی ناوخۆو هەموو عەرەبەکانی دەرو دراوسێ و جیهانە ، هیچ لایەك لەو لایانە بێ دەنگ نابن لە داگیرکردنی ئەو سێ شارەی کوردستان .  دوای ئەوەش کوردستان[ باشوور] هەر بریتی نییە لە هەولێر و زاخۆو دهۆك، کوردستان وڵاتێکی پان و بەرینە، سەرێکی لە سوریایە سەرێكی لە ئێرانە.  تورکیا چۆن دەتوانێت داگیری بکات ؟!! تورکیا  هەموو کوردستانی بە بێ تەقە ، ئابوریانە ، داگیرکردووە ئیتر بۆچی دەیەوێت  بە هێزی سەربازیی داگیری بکات کە زەرەرێکی گەورەی لیدەکات ، تەنانەت دەبێتە هۆی ڕووخانی، هەر خەڵکەکەی خۆی دژی دەچێتە سەرشەقام ، چونکە ئەوەی کە لە هێزی دابینکردنی سەربازەکانیا سەرفیدەکات لە باشووردا،  لە قووتی خەڵکی لە تورکیای دەگرێتەوە.  داگیرکرنی کوێت لەلایەن صەدامەوە باشترین نمونەیە، گەر صەدام نەچوایەتە کوێتەوە، ڕەنگبوایە ئێستاش لە سەر  حوکم بمایەتەوە.

دەوڵەتی تورکییە هێڕشێکە کردویەتی خۆشی دەزانێت کە سەرکەوتن بەدەستناهێنێت، بەڵام دەبێت بیکات هەم بۆ قورتاربوونی کاتیی لە هەندێك ئەزمەی، هەم کردنی بەناو جەنگی ” تیرۆریزم” و ڕازیکردنی ڕاستڕەو و فاشییەکانی ناو کۆمەڵی تورکیا.  ڕەنگە لەشکری تورکیا بۆ ماوەیەك بمێنێتەوە بەڵام مانەوەی بۆ ماوەیەکی درێژ لە باشوردا نە بۆی دەکرێت و نە ئەوەش پلانێتی . ئەوە ڕاستییە کە ئەردۆگان و هەندێك لەو وەزیرەکانی ڕاگەیاندنی سەیر سەیر و مەترسیدارانە دەدەن ، بەڵام ئەوانە جەنگی میدیاین و دەبێت زۆر باوەڕیان پێنەکەین .

ئەوەش ڕاستییە کە ئەردۆگان کۆشکێکی گەورەی لە ستایەڵی کۆنی ئیمپراتۆرییەتی  عوسمانیی دروستکردوە و پاسەوانەکانی بە جل و پۆشاکی سەردەمی عوسمانییەوەن ، بەڵام ئەمانە هیچ نین و بەڵگە نین بۆ ئەوەی کە ئەو دەەیەوێت دەوڵەتی عوسمانیی دروستبکات.  ئەمە تەنها بۆ دروستکردن و ڕاگرتنی شکۆی خۆیەتی، بۆ خۆڵکردنە چاوی ئەوانەن کە خەون بە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە دەبینن و خولیای گەڕانەوەی ئەو سەردەم و زەمانەیان و ڕاکێشانیانە بەرەو ئاکەپە ، دەنا ئەردۆگان ئەوەندە گێل نییە پاش 103 ساڵ بیەوێت ئەوە بکات.

دەسەڵات و دەسەڵاتداران زۆر زیرەکن و تاکتیکی زۆر سەیر و سەمەرە بەکاردەهێنن لە پێناوی مانەوەی خۆیاندا کە ئەمەش تەنها لەسەر حسابی گێلێتی بەشێك لە گەلە.  بۆ نموونە تەماشای صەدام بکەن لە ڕۆژەکانی جەنگی ئیران و عێراقدا گەڕایەوە بۆ دین ، هەر خودی جەنگەکەشی بەناوی قادسییەوە ناونا تاکو  جەماوەر بۆ مەبەستی خۆی هەڵخەڵەتێنێت. ئومەی عەرەبی و عروبەی بەکاردەهێنا تاکو هاوپشتی بۆ خۆی لە جەنگی لەتەك کورد و هەم لەتەك ئێرانیشدا، پەیدا بکات . هەر ئاواش نمونەی داگیرکردنی عێراق لە لایەن ئەمەریکا و هاوپەیماناناوە مانەوەیان و  جەنگیان لە ئەفغانستان ، لە لیبیا ، لە سوریا  بە ئێمە دەلێن جەنگی ” دژە تیرۆرە” بەڵام ئایا وایە؟ وەڵام لای خۆتانە بە بەڵگە و دۆکۆمێنتەوە.

هێڕشی دەوڵەتی تورکییە بۆ سەر باشوور، هێڕشە بۆسەر پەکەکە چونکە پەکەکە لە بەشی باشووردایە ، هێڕشیشە بۆسەر یەکێتی و پارتی تاکو زیاتر بیانکاتە پاشکۆی خۆی و ئامادەی هەموو جۆرە سازشێك بن، تاکو پێگەیان لەناو جەماوەری کوردیدا ئەوەندەی تر لاوازبێت و ڕسواتر بن.

ئەوەی کە ماوەتەوە بیڵێم ئەوەیە کە پاگەندەی داگیرکردنی باشوور و مانەوەی  تورکیا لەوێ، ئیدی  هەرکەس ئەو پاگەندانە بکات : پەکەکە ، سیاسییەکان ڕۆشنبیران یا ئەهلی فەیسبوك، بە گەوەرەترین زیان لەسەر جەماوەری باشوور دەگەڕێتەوە، پاگەندەیەکی ترسناکە و جگە لە ناڕاستییەکەی، ورە و بەرهەڵستی و دژایەتیکردنی لەشکری تورکیا  بە جەماوەر ناهێڵێت و ئەوەندەی تر دەیانتەپێنێت.   ئەم پاگەندانە خەڵکی دەکاتە کۆیلەیەکی بێ بیرکەرەوەی چاولەدەمی حیزب و ڕۆشنبیر و کادیرانی زانکۆ و پسپۆڕەکان و  سیاسییەکان و لەدەستدانی هەموو توانا و هێزێکی خۆی.

Zaherbaher.com

We condemn the Turkish state attack and invasion of the Iraqi Kurdistan

At the time when the Covid-19 is spread around the world and is a huge threat to people’s lives, a few days ago (16/06) the Turkish state launched an aggressive attack on Iraqi Kurdistan and invaded many villages and small towns.  In its intensive attack, both from the sky and on the land, it so far killed many innocent people, livestock, and destroyed anything they had: their houses their villages and lands. Their justification for this massive attack is defending their borders and fighting against the Kurdistan Workers’ Party, PKK.

We are not only against the military assault by the Turkish state, but in fact we are against any use of wars to solve disputes, agreements, settlements, or any other matters.  We only support using weapons in self-defence, as defending people’s rights, their lands, and their nature.

As a matter of principle we, Kurdish-speaking Libertarians, are against all the assassins and we are against all the decisions that are imposed on people through the force or wars, against putting them under pressure and  disturbing, destroying their peace and freedom. We demand a peaceful life, justice and equality for all people in the world.

Unfortunately, the civilian people in Kurdistan, helpless at resisting violent forces, like the Turkish state and the political militias. And neither the Kurdish militias who belong to Kurdistan Reginal Government, KRG, nor the Iraqi government do not want to resist the Turkish forces. They do not want to disturb and unbalance the interests of tyrannies in the region.  They are sharing the mutual economic, political, and cultural interests, as they are all part of the same capitalist system. But we, as Libertarians, cannot be silent in the face of this terrible atrocities.

We can and we should raise our voice and do whatever possible, whether it is in defending the life of a black person in the US or supporting the movement of Black Lives Matter (BLM).  We can also be and should be against any military confrontation between the US and Iran, between both Korean countries and India and China or any other wars between the countries. In view of this and of our principle that we are against all kinds of suppression of freedom and repression of poor people and working class. We are in favour and demanding the protection of the principles of peaceful society, togetherness, live in harmony and in total humanity. We are against invading the rights of individuals and societies and against the abuse of power in violating and crossing the borders illegally. This, in our view, is the red line: neither any state nor their militia should be allowed to invade people’s peaceful and normal life.

What is happening now in front of the eyes of the “International Community” is a genocide, it is a terrible atrocity. The Turkish state is an immensely powerful state and have a powerful and sophisticated army. It is the second powerful force in the North Atlantic Treaty Organization, NATO, it uses all their power, under the name of “Tiger’s Claws” against people in Iraqi Kurdistan.

We denounce this not just because we are Kurdish- speaking people, but as Libertarians too. We believe the peace and normal life of people do not emerge from the mouths and the sounds of weapons that cannot achieve and never will achieve normality and harmony to people’s life. That only happens through acknowledging each other, valuing each other and through cooperation.

Finally, we ask all Libertarians to raise their voices and stand up through whatever possible mean against all kinds of military confrontations, invasions and against the militia of political parties and the states.  We call our comrades, wherever they are, to stand up against the aggressive Turkish state that overtly and indiscriminately killing everybody in the Kurdish areas especially those who live in the villages that are on the border.

The support and solidarity with innocent people can be done in different ways. It can be through launching complaints, expressing anger and frustration, protests, and demonstrations. The best kind of support and solidarity is boycotting all the goods that are made in Turkey and by Turkish companies wherever they are. Boycotting its media, universities, language colleges and stopping holiday bookings to Turkey.  While Turkey has got so many interests in Iraqi Kurdistan the boycott is very effective.  Turkey has hundreds of companies plus colleges, shops, factories there, and it is the main country for Kurdish holiday makers.  In short Iraqi Kurdistan is one of the main market for the Turkish capitalists and the others.  Boycotting Turkey and the Turkish goods can also put pressure on the Kurdistan Reginal Government, KRG, Iraq and the foreign companies to meet people’s demand.

While we are supporting the struggle of Kurdish people against the Turkish assault and invasion of Kurdistan, in the meantime we support and offer our solidarity to their struggle against the KRG to achieve their demands.

Kurdish-speaking Libertarians

19^th June 2020

دژی لەشکرکێشی دەوڵەتی تورکیا بۆ سەر ناوچە کورد نشینەکان

ئێمە نەك هەر دژی لەشکرکێشی دەوڵەتی تورکیەین،  بەڵکو دژی هەموو چارەسەرێکی چەکدارین، بێجگە لە بەرەنگاریکردن و لە خۆ داکۆکیکردن و پاراستنی مافە سرووشتیی و گەردوونیی و کەسییەکانی خود بۆ یەکلاییکردنەوەی کێشەکان، لەبەر ئەوە ئێمە وەک ( یانەی ئازادیخوازانی کوردیی-زمان لە فەیسبووک ) دژی هەموو کوشتارێک دەبین و دژی هەموو جووڵە و کردار و بڕیارێک دەبین، کە دژ بە ئاسایش و  ئازادیی مرۆڤەکان بێت.  ئێمە  ژیانێکی ئاسوودە و یەکسان بۆ هەموو مرۆڤەکانی سەر گۆی زەمین خوازایارین.

لەم کاتەدا کە ڤایرۆسی کۆرۆنا بۆ سەر گشت کۆمەڵەکانی جیهان بە گشتی، هەڕەشەیە، دەوڵەتی تورکیە دژ بە خەڵکی بێتاوانی ناوچە کوردنشینەکان و ژینگە و داهات و مەڕ و مەڵاتیان هیرشێکی سەربازیی دەستپێکردوە ، ئەوە لە کاتێك نە کوردان وەک خەڵکی سڤیل دەتوانن  و نە هێزە سیاسیەکانیش دەیانەوێت بەشێك لە هێزی بەرەنگاریکردن بن و لە ڕاگرتنی تەرازووی چاوچنۆکیی و ستەمی ئابووریی و کولتووریی و سیاسیی جیهانیی و یەکلاکردنەوەی کێشەکان بە شێوەیەك لە شێوەکان ، ئێمە وەك چۆن دژی کوشتنی هاوڵاتییەکی ڕەشپێستی  ئەمەریکا لەلایەن پۆلیسی دەوڵەتی ئەمریکا دەبین، یان دژی هەڵگیرساندنی هەموو شەڕێك و لەشکر کێشیەکی نێوان هند و چین و  ئەمەریکا و ئێران و نێوان هەردوو کۆریا دەبین.. هەر ئاواش لە  ئاستی جیهان و لە خۆرهەڵاتی ناوین و هەرێمی کوردوستان  دژ بە هەموو لەشکر کێشیەك و  هەموو سەرکوتکردنێکی ئازادییەکان، خوازیاری پاراستنی بنەماکانی پێکەوەژیان و مرۆڤدۆستیی و ئاشتەوایی کۆمەڵایەتیی هەین.  پاکتاوکردن و بەزاندنی سنووری  ژیانی تاك و کۆمەڵ  دەبێت هێڵی سور بێت و نابێت بە ملهوڕیی دەوڵەتان و هێزە میلیشیاییەکان بواربدرێت، کە ئازادی و ئاساییشی خەلک لەنێوبەرن.

ئەوەی ئێستا لەبەر چاوی هەموو جیهان ڕوودەدات، زوڵمێکی هێجگار گەورەیە، کە دەوڵەتی تورکیە ماوەی چەند ڕۆژێکە هێرشێکی بەربڵاوی بە ناوی (چنگی هەڵۆ و چنگی پڵنگ ) دژ بە خەڵكی هەرێمی کوردستان دەستپێکردووە.  ئێمە  وەک کۆمەڵێک ئازادیخواز، بەس وەك کوردیی-زمانێک نا، بەڵکو وەك مرۆڤی سەربەخۆیخواز دەمانەوێت بە خۆمان و جیهان بڵێین ، ژیانی پڕ لە ئارامیی و  ئاسایی کۆمەڵەکان لە گڕی لوولەی تفەنگەکانەوە سەرچاوەی نەگرتووە و هەرگیز سەرچاوە ناگرێت. بەڵکو لە پێکەوەژیانی کۆمەڵایەتیی و هارمۆنی و دانانی سەنگ و بەها بۆ یەکدی بەدیدیهاتووە و دێت.

لە کۆتایی ئێمە لە هەموو ئازادیخوازێک خوازیار دەبین، با هەموومان لە تێکۆشان و هەڵمەتی وەستاندنی هەموو لەشکرکێشیەک و هەموو کردەیەکی چەکداریی هەموو لایەک دژ بە ڕۆڵەکانی ئەم ناوچەیە بەشداربین؛ بەتایبەتی لەشکرکێشی نابەرابەری سەربازیی دەوڵەتی تورکیە بۆ سەر خەڵكی بێتاوانی ناوچە کوردنشینەکان و گوندە سنوورییەکان.

ئێمە جارێکی دیکە وەک بەشێک لە ئازادیخوازانی جیهان و خەڵکی سڤیل و بێچەک و سەرکوتکراو، ڕایدەگەیەنین، لە بەرانبەر لەشکرکێشیی دەوڵەتان، بێجگە لە خۆنیشاندان و مانگرتن و گرتنی سڤیلیانەی سنوورەکان، دەتوانین گەورەترین چەکی کارای ئەم سەردەمە، کە بایکۆتکردنی کڕینی کاڵا و خواردنی تورکیە، بایکۆتکردنی میدیا و زانکۆ و فێرگە تورکییەکان، بایکۆتکردنی گەشتکردن بۆ تورکیە بەشێکن لە بایکۆتی گشتیی، تاقە هێزی فشاری خۆخۆیی خەڵکە و تەنانەت لە پاڵ فشاردانان لەسەر کۆمپانییە تورکییەکان و دەوڵەتی تورکیە، کە هەرێمی کوردستان گەورەترین بازاری سەرمایەدارانی ئەو وڵاتەیە،  بایکۆتکردن دەتوانێت دەسەڵاتدارانی هەرێم و دەوڵەتی عیراق و کۆمپانییە جیهانییەکانیش بخاتە ژێر فشاری داخوازییەکانی خەڵکی سڤیلی هەرێمی کوردستان و عیراق.

ئێمە لە ھەموو ڕووبەڕووبوونەوەیەکی جەماوەریی خەڵکی باشوور دژی لەشکرکێشی و داگیرکاریی ڕژێمی تورکیە و ھەروا دژی سەرکوت و ستەمکاریی حکومەتی ھەرێم   لە  خەڵکی سڤیل و دژی شەڕ،  پشتیوانیدەکەین.

یانەی ئازادیخوازان

(www.facebook.com/groups/AZADIXUAZAN)

١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠

https://thecorrespondent.com/504/mutual-aid-is-sweeping-the-world-heres-how-we-make-this-anarchist-way-of-organising-last/553195377504-846fc559

The Revolt in Seattle ( US)

14/06/2020

“Throughout the past weeks, in the midst of Black Lives Matter protests, Seattle has seen violent clashes as the police, and the National Guard attacked protesters in the Capitol Hill neighborhood. However, the clashes seem to have inspired self-organization in the area which finally lead to the formation of a police-free, community lead territory known as the Capitol Hill Autonomous Zone. As the protesters constructed barricades around the perimeter of the newly proclaimed autonomous zone and erected signs containing messages such as “You are now entering free Capitol Hill“ (which seems to be visibly inspired by the mural thats stands at the entrance of a self-declared autonomous nationalist area of Derry, Northern Ireland, that existed between 1969 and 1972) , “People’s republic of Capitol Hill“, “No-cop co-op“ and alike, the Zone caught the public eye and caused an avalanche of various responses on social media.”

کۆمەکی بەرانبەرانە(Mutualism)*[1]

و: زاهیر باهیر

بەشی چوارەم:

 “سەرمایە”…لە مەیدانی سیاسیدا  هاوشێوە و تەریبە بە “حکومەت” …ئایدیای ئابووریی کاپیتاڵیزم سیاسەتی حکومەتە یاخود دەسەڵاتە،  هەروەها ئایدیای دینیانەی [ ئیتیولۆجی] یە، کەنیسە، ئەمانە سێ ئایدیای هاوجۆرن، هاوشێوەن کە لە ڕێگای جیاوازەوە پەیوەستدەبنەوە.  ‌هێڕشکردنە سەر یەکێکیان یەکسانە بە هێڕشكردنە سەر هەموویان ….ئەوەی کە سەرمایە  دەیکات بۆ کرێکار و  دەوڵەت بۆ ئازادیی، کەنیسەش بۆ ڕۆح هەر ئەوە دەکات. ئەم سیانییە [ سێ دانە] لە رەهایی دەسەڵاتا لە مامەڵەکردندا [ مومارەسە]  ژەهرێکن، هەر وەك چۆن وێرانکارییەکن  لە فەلسەفەدا. باشترین ئامرازە کاریگەرەکانی داپڵۆسێنەری خەڵكییە، خۆڕسکانە  جەستە و ئیرادە و ئاوەز دەکاتە کۆیلە.

پرۆدۆن لە کارە سەرەتاییەکانیا، خوێندنەوە و شیکردنەوەی سروشت و گرفتەکانی ئابووری سەرمایەداریی کردوە. لە کاتێکدا کە بە قووڵی ڕەخنەگری کاپیتاڵیزم بووە هەر ئاواش سۆشیالیستە هاوچەرخەکانی کە بەرگرییان لە فۆرمەکانی نێوەندگەرایی قوچکەیی لە کۆمەڵ، یاخود کۆنترۆڵی ئابووریی لەلایەن دەوڵەتەوە، رەتکردۆتەوە. لە زنجیرەیەك لە کۆمێنتەکانیا لە کتێبی: موڵکییەت چییە؟ کە ساڵی 1840 دەریکرد ، لە دوای مردنیشی Théorie de la propriété (تیئوری موڵکییەت، 1863-1864 )، ئەو بە ڕۆڵی خۆی  بانگەشەی ئەوەی کرد  ” موڵکییەت دزییە” ، ” موڵکییەت مەحاڵە [موستەحیلە] “، ” موڵکییەت ستەم  و زۆردارێتییە” هەروەها ” موڵکییەت ئازادییە”.

کاتێك کە ئەیوت ” موڵکییەت دزییە” ئەو ئاماژەی بە خاوەنزەوی یاخود سەرمایەدار کردووە، باوەڕی وابووە کە کاری کرێکارانیان ” دزیی” وە، بۆیە قازانجیان کردووە.  لای پرۆدۆن کارگەران  کە کاریان لای سەرمایەدار کردووە ” ملکەچ کراون، چەوسێنراونەتەوە :  بەردەوامبوونی ئەو هەل و مەرجەی سەر کاریان یەکێك بووە لە گوێڕایەڵییان”

لە هەڵسەنگاندنی ئەوەی کە موڵکییەت ئازادییە، ئەو ئاماژەی بە تەنها بە بەرهەمی تاکی کرێکاری نەکردوە، بەڵکو مەبەستیشی جوتیاران یاخود پیشەگەرانی  خاوەنماڵ و ئامرازەکانی پێوە مامەڵەکردن کە لە پای فرۆشتنی کاڵاکانیانا، کردووە. لای پرۆدۆن تەنها سەرچاوەی شەرعیی بۆ موڵکییەت کارە، کارکردن.  ئەوەی کە کەسێك بە خۆی بەرهەمیدەهێنێت ، ئەوە موڵکی خۆیەتی، بەدەر لەوە موڵکی نییە. ئەو لایەنگریی خۆبەڕێوەبەریی کرێکاران  دژ بە خاوەندارێتی تایبەتی ئامرازەکانی بەرهەمهێنان، بووە.  هەر وەکو لە ساڵی 1848 دا نوسیوێتی:

بە گوێرەی یاسای جەمعییە، گواستنەوەی سامان ئامرازەکانی کارکردن ناگرێتەوە، لەبەر ئەوە نابێتە هۆکاری نایەکسانیی…..ئێمەسۆشیالیستین …..لەسای کۆمەڵەی [ جەمعییە] جیهانیانەدا، خاوەندارێتی زەوی و ئامرازەکانی کارکردن خاوەنداێتی کۆمەڵایەتیی لێدەکرێت … ئێمە کانەکان و کەناڵە ئاوییەکان و هێێڵی شەمەنەفەرەکان، ئەمانە هەمووی  دەمانەوێت دیمۆکراتیانە بدرێتە دەستی کۆمەڵەکانی کرێکاران کە خۆیان ڕێکخستووە و …. دەمانەوێت ئەم جەمعیانە مۆدێلێك، نموونەیەك بن لە کشتوکاڵ و کشتیاریی و پیشەسازیی و مامەڵە و بازرگانیی.  ئەوەش کرۆکی ئایدیایەك ، مێتودێکە لە زۆربەی فیدراسوێنی  کۆمپانیاکان و هەروەها کۆمەڵەکانیش بەیەکەوە یەکدەگرن لە یەکێتییەکی [ فیدراسوێنێکی]  هاوبەش لە کۆماری دیمۆکراتیی و کۆمەڵایەتیدا.

پرۆدۆن خۆی بە سۆشیالیست زانیوە، هەر ئاواش دژ بە خاوەندارێتی دەوڵەتیش لە سەرمایە و کاڵا بووە، ئەو خوازیاری خاوەندارێتی لە لایەن خودی کرێکرانەوە لە جەمعییەکانا، بووە.  ئەم بۆچونە، پرۆدۆنی کرد بە یەکەم تئیوریناسی سۆشیالیزمی ئازادیخواز.  لە کۆتایی چەرخی نۆزدە و سەرەتای چەرخی بیست  پرۆدۆن  هەژموونی سەرەکی بووە لە سەر تئیوری خودی خۆبەڕیوەبەریی کرێکاران (autogestion)

درێژەی هەیە

[1]*  لە عەرەبیدا بە تەبادڵ ، تەبادلی وەرگێڕراوە بەڵام لە ئەسڵە  فەرەنسییەکەیدا  بە مەببەستی تەعاونی ، هەرەوەزەزی پرۆدۆن بەکاریهێناوە. من لێرەدا بە پرس و ڕای دوو هاوڕێی دیکە کردومە بە:  کۆمەکی بەرانبەرانە.

خۆپیشاندان و پرۆتێستەکانی دوێنێی لەندەن:

14/06/2020

دوێنێ ڕۆژی شەمە 13/06 خۆپیشاندان و پرۆتێستەکانی لەندەن بەیەکادان و توندووتیژییەکی زۆری بەخۆوە گرت بە تایبەت لە نێوانی پۆلیس و بەرەی ڕاستڕەو و فاشیی و بەشێك لە هەوادارانی فوتبۆڵدا.

خۆپیشاندانی دوێنێ بڕیار بوو کە گەورەترین خۆپیشاندان بێت کە لە لایەن ئەنتی فاشست و ئەنتی ڕایسست و هەروەها بزوتنەوەی بلاك لایڤس مەتەر دەبوایە ڕێکخرابوو.   بەڵام پاش ئەوەی کە ڕێکخەرانی بلاك لایڤس مەتەر بۆیان دەرکەوت کە بە هەزارەها فاشی بڕیاریان داوە بێنە لەندەن و پارێزگاری لە بتەکانی وەکو پەیکەرری چێرچڵ بکەن ، ئەوان بڕیاریان دا کە لە خۆپیشاندانەکە بکشێنەوە و خەڵکانی دیکەی خۆپیشاندەر لە شانی ئەنتی فاشی و ئەنتی ڕایسیزم بە تەنها لە شەقامەکان بە ژمارەیەکی کەمەوە لەبەر ڕەحمەتی هێڕشی  فاشییەکانا بەجێبهێڵن.

گەرچی بە بڕیاری پۆلیس دەبوایە لە دوای کاتژمێری 1 پاشنیوەڕۆوە خۆپیشاندان دەستی پێبکردایە و لە کاژێری 5 ی ئێوارەدا خەڵکی بڵاوەی بکردایە، بەڵام فاشییەکان لە کاژێری 11 وە ڕژانە سەر شەقامەکان تاکو درەنگانێکیش لە شەڕ و چنگاوشدا بوون دژ بە پۆلیس و خەڵکی .  ئەمەش بووە هۆی دەستبەسەرکردنی زیاتر لە 100 کەس و برینداربوونی زۆرێکیش جگە لە تێکشکاندانی چەند جێگایەك .

خۆپیشاندان و پرۆتێستەکانی لوبنان چڕتر و بەربڵاوتر بووەوە

14/06/2020

ئەوە بۆ 3 ڕۆژی یەك بەداوایەکدا دەچێت پرۆتێستەکانی لوبنان تەحەدای دەوڵەت و هێزە ئەمنی و میلیاشیاکانی و کەرەنتینە دەەکەن لەسەر شەقامەکان بەیەکادانیانە لەگەڵ بەشێك لە هیزە تاریکەکان.

پرۆتێستەکان پەلی کێشا بۆ زۆر شاری لوبنان وەکو کەفار و صەیدا و تەڕابلوس و بێ گومان پایتەخت، بەیروت.

لە ماوەای ئەمە 3 ڕۆژەدا 120 کەس بریندار بوون ، لەگەڵ ئەوەشدا خەڵکی نیازی نییە کە شەقامەکان بەجێبهێڵێت چونکە شەڕی مان و نەمان دەکەن شەڕی نان و ژیان دەکەن.

لوبنان قەرزارترین وڵاتی دونیایە کە بڕی قەرزەکانی بە ڕێژەی لە سەدا 170 لە بەرانبەر داهاتی وڵاتدا بەرزبووەتەوە ، ئەمە لە کاتێکدا هیچ گۆڕانکارییەکی جەوهەری لە ژیانی خەڵکی لوبناندا لەم ماوە درێژەدا نەکراوە و ژیانی خەڵکی بەرەوە خراپتر ڕؤیشتووە نزیکەی لە سەدا 40 دانیشتوانی لەژێر هێڵی هەژاریوەن. لە ساڵی 1997 بەهای دۆلارێك یەکسان بووە بە 1507 پاوەندی لوبنانی، بەڵام لە ڕۆژی هەینیدا  ئەوە بەرزبووەتەوە بۆ 6000 پاوەند.

وێنەی دووهەم  مەیدانی شەهیدانە لە بەیروت، خەڵکی  دارتەرمێکیان پێیە و جلی ڕەشیان پۆشیوە ، ڕەمزە بۆ ناشتنی ئابوریی لوبنان.

ئەوەی کە چالاکی ڕاستەوخۆ لە ڕۆژێکدا دەیکات جۆری خەباتەکانی دیکە لە 10 ساڵدا نایکەن:

زاهیر باهیر

10/06/2020

بزوتنەوەیBlack Lives Matter  کە لە دوای کوشتنی جۆرج فلۆید لە ئەمەریکا، دەستیپێکرد  ئەوە بۆ 3 هەفتەیە بەردەوامە. ئەم بزوتنەوەیە گەر گۆڕانکاری گەورەش نەکات بەڵام توانی بزوتنەوەکانی خەڵکی لە گەلێك وڵاتا ببوژێنێتەوە، کە لە ڕاستیدا ئەمە هەر بیانویەك نەبوو لە هاوپشتی و کۆمەك بۆ بزوتنەوەکەی ئەمەریکا.  بەڵکو هانی خەڵکی دا کە لە زۆر وڵاتا بڕژێنە سەرشەقامەکان دژ بە دەسەڵات و دەوڵەت ، دژ بە نادادپەروەری کۆمەڵایەتیی، نایەکسانیی، نەبوونی ئازادیی، دژ بە هەڵاواردن، فاشییەت و ڕایسیسزم، بێ کاریی ، جەنگ ، سیاسەتی دەستگرتنەوە[ تەقەشوف]، گرانبوونی هەموو شتێك، کەرەنەتینەکردنی هەموو خەڵك … دژ بەمانە و زۆری تر لەمانەیە .

لە بریتانیا کە تا دوێنێش خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان بەردەوامبوون و لەوە دەکات هەر بەردەوامبێت گەیشتە قۆناخێکی نوێترەوە  کە قۆناخی بەکارهێنانی خەباتی یاخود چالاکی ڕاستەوخۆیە.

دەیەها ساڵ زیاترە چەپ و حیزبە چەپەکان لە ڕێگای کەمپەینی واژۆو و چەڵتە چەڵتی نێو هۆڵی پەڕلەمان و دیمانەکردن و نوسینی سەدەها وتار دژ بە ڕایسیسزم و کێشە کۆمەڵایەتییەکانی  دیکە و زۆر پرسی  تر کرا، بەڵام  نەیانتوانی تاکە هەنگاوێك پرسەکە بەرنە پێشەوە، تاکە پەیکەرێکی کەسانی جەنگخواز و تاوانبار و کەسانی ڕایسست و بازرگانانی کۆیلە  و کۆیلایەتی ، پەیکەری جێنڕاڵە بەرژەوەندخوازەکانی جەنگ ، سمبولەکانی کۆڵۆنیالیزم داگرنەخوارەوە… نەیانتوانی تاکە پەیکەرێکی دەغەڵی سمبولیی ئەوەی کە مرۆڤایەتیی قێزی لیدەکاتەو لابەرن.

ئێستا لە بریتانیا لە ماوەی تەنها 2 ڕۆژدا چالاکی ڕاستەوخۆ لە ڕێگای سەدەها هەزاران کەسەوە کە بەشی هەرە زۆریان لاوان و گەنجانن کە تەمەنیان لە خوار سی ساڵەوەیە ئەو کارانەی کە دەبوایە دەوڵەت لە دوای ساڵی 50 کانی چەرخی ڕابوردووە بیکردنایە ، ئێستا کەوتە سەرشانی ئەم گەنجانە.

دەوڵەت و پۆلیس و سیاسییەکان، کە هەر لەو کاتەوە باس لە سیاسەتی بەیەکەوە ژیان و دژ بە ڕایسیسزم و دانی هەلی کارکردن و خۆێندن و خانووبەرە چارەسەری تەندروستیی و ژیان .. بۆ هەموو کەس،  لەژێر ناوی “ڕەخساندنی هەل بۆ هەموو کەسێك بێ هیچ جۆرە جیاوازیەك ” دەکەن، کەچی هێشتا زۆر یا کەم کۆمەڵ وەکو خۆیەتی. لەگەڵ هەموو ئەوانەی کە باسم کردن و لەپاڵ ئەو هەموو خولی  هەڵبژاردن و هاتنی چەپ و ڕاست ولیبراڵ بۆ سەر کورسی دەسەڵات کەچی هێشتا هەموو ئەو پرسانەی کە ناوم هێنان یا هەر وەکو خۆی بەرەوڕوومان وەستاون یاخود زۆر بە کەمی گۆڕانکارییان تێدا کراوە.

لە ئێستادا بزوتنەوە Black Lives Matter   لە بریتانیا گەیشتۆتە ئاستی پاکتاوکردن و ڕاماڵینی پەیکەرەکانی کە بووبوونە ڕەمزی سەربەرزی بریتانیا و مێژوی کۆڵۆنیالیزم سوکایەتیکردن بە خەڵکانی ڕەشپێست و ڕەنگجیاوازی تر و خەڵکای ئیتنیکی.

ئەم پێشەوەچوونەش ڕۆژی یەکشەمە لە شاری برستڵ بە هێنانەخوارەوەی پەیکەری Edward Colston دەستیپێکرد کە لە چەرخی هەژدەدا بازرگانی بە هێنانی 100 هەزار پێستڕەش لە ئەفەریقا و کاریبیانەوە، کردووە، کە نزیکە 14 هەزاریان منداڵ و ژن بوون  کە چەند هەزارێکیان کە لە ڕێگا تەحەمولی ناو پاپۆڕی گواستنەوەیان لە دەریادا نەکردووە گیانیان لەدەستداوە و  لاشەکانیان بوون بە خۆرراکی ماسی و گیانلەبەری ئاویی.  پاش ڕاکێشانی پەیکەرەکە بۆ قەراخی ئەو ڕوبارەی کە لە برستڵ دا هەیە و خستیانە ناو ئاوەکە هەر وەکو چۆن ئەو خەڵکانەی کە بە کۆیلەیی دەگوازرانەوە و تەحەمولیان نەدەکرد  بە مردوویی و نیوە مردوی خرانە ناو دەریاوە.

دوێنێ ، رۆژی 3شەمە، 09/06 خۆپیشاندانەکان لە زۆر شاری بریتانی دەستیپێکرد.  لە هەر شارێك مشتیان لە یەكێك لەو پەیکەرانە گرت کە زانراوە بازرگانێتییان بە کۆیلەوە کردوە یاخود ڕۆڵێکیان هەبووە.  یەکێك لەم پەیکەرانە کە لە شارەوانی تاوەرهاملێت بوو لە ڕۆژهەڵاتی لەندەن بەناوی Robert Milligan ، خۆپیشاندەران ویستیان  بیهێننە خوارەوە، لە کاتێکدا  کە لە ساڵی 2010 وە خەڵکی واژۆ بۆ لابردنی و هاتوچۆی پەڕلەمانتار و دیمانەی میدیای بۆ دەکەن بەڵام هیچ نەکرا.  دوێنێ کە خەڵکی بەخۆی بڕیاری خۆیدا کە بیڕوخێنێت ئەو پەیکەرە قێزەوەندە کە ڕەمز بوو بۆ دەسەڵات و دەوڵەتی بریتانی  بیهێننە خوارەوە.  بەڵام بۆ ئەوەی دەوڵەت و سیاسییەکان و پۆلیس لەوە زیاتر ڕسوا نەبن و بەیاکادانیش لە نیوانی پۆلیس و خۆپیشاندەرانا دروست نەبێت و کە دەبووە خۆپیشاندانی سەرومڕ شارەوانی خۆیان بڕیاریان دا کە بە ” حورمەتەوە” پەیکەرەکە بهێننە خوارەوە.

لە شاری ئێدنبرەی سکۆتەلەندە و شاری  ئۆکسفۆرد کە چەندەها لەو پەیکەرانەی لێیە ئێستا دەسەڵات بە تەمایە  بە ” حورمەتەوە” لایان بدات.  لە زانکۆی ئۆکسفۆردی شاری  ئۆکسبفۆرد کە دوێنی زیاتر لە چەند هەزار خۆپیشاندەرێك بۆ هەمان مەبەست کۆبونەوە و دەیانویست کە چەند  پەیکەرێکی لێیە بە تایبەت پەیکەری Cecil Rhodes.  کە دەستی هەبووە لە بازرگانی کۆیلایەتییدا ، بهێننە خوارەوە،  بەڵام پۆلیس ڕێگای نەدا و ئەوانیش ئێستا بانگەشەی  خۆپیشاندانێکی چڕو پڕیان بۆ ڕۆژی هەینی 12/06 کردووە  کە گەر تا ئەو کاتە زانکۆی ئۆکسفۆرد و شارەوانی ئۆکسفۆرد پەیکەرەکە لانەدەن ئەوان بیهێننە خواروە.

ئەمانەی کە دەکرێ هەمووی هەنگاوی شۆڕشگێڕانەیە بە هۆکاری پرسنەکردن و مۆڵەت وەرنەگرتن لە پۆلیس ، موجازەفە بە ژیانی خۆیان لەکاتی بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا، بەکارهێنانی چالاکی ڕاستەوخۆ، ڕماندنی سومبلەکانی کە جێگای شانازی دەسەڵات و دەوڵەت و چینی سەروەر و باڵادەست و دەستەبژێرن.  ئەمە جگە لەوەی لە ئەمڕۆوە داخوازی خەڵکی زیاتربووە لەوانە داوا دەکرێت کە پرۆگرامی خۆیندن و پەروەرردە لە زانکۆکانا بگوۆڕێن و ڕەنگدانەوەی قۆناخی ئێستای ژیانی خەڵکی بێت نەك سەردەمی کۆیلایەتیی و مێژوی هێز و باڵایی ئیمپریالیزمی بریتانیی.  هەروەها ئەو شوێنانەی یا ئەو هۆڵانەی کە بە ناوی ئەم تاوانبارانەوە ناوبراون تەنانەت ناوی شەقامەکانیش، ئەمانە هەمووی دەبێت بگۆڕێن.

ئەمانە هەمووی لە ئێستادا  هەنگاوی شۆڕشگێڕانەن هاوکاتیش دڵنیامان لە تەکانێك لە پێشەوەچوونی  بزوتنەوەی خەڵکی، دەکەنەوە،  کە  زەحمەتە گەڕانەوەی بۆ هەبێت.

Zaherbaher.com