زاهیر باهیر

16/04/2023

سەرەتایەك :

ئەم وتارە وەڵامێکە بۆ ئەوانەی کە پێمان دەڵێن جێگرەوەیەکی دیکەی ئەم سیستەمە نییە و دەبێت کاری  لەسەر  بکەین، کەموکوڕییەکانی چارەسەربکەین و تەنها ڕێگایەکیش سیستەمی پەڕلەمانتارییە.  بۆ ئەمەش چەند پاساوێك دەهێنرێتەوە بە بەراورد بە ساڵانی حەفتاکانی چەرخی ڕابوردو و کە زۆربەی گرفتەکان لابەلابوونەتەوە و هەندێك پرسیش بەرەوپێشەوە چووە. نکوڵیش لەمە ناکرێت کە هەندێک لەو گرفتانە نەماون.

ئەم وتارە بە ئامار و بەڵگەی سەلمێنراوەوە ئەو ڕایانە پێچەوانە دەکاتەوە و ڕاستییەکان دەخاتە ڕوو.

 تکایە گەر نایخوێنیتەوە لایکی مەکە. گەر دەتەوێت هەندێك زانیاری بەنرخت هەبێت لەسەر ژیان لە بریتانیا لە سای گەشەکردنی زیاتری سەرمایەداریی، ڕەنگە  خوێندنەوەی ئەم وتارە سوودمەندت بکات.

……………………..

ئەگەر پێشکەوتنی سەرمایەداریی باشبوونی بارودۆخی هەژاران و چەوساوەکان بوایە، ڕەنگە ئێستا ئێمە لە شوێنێکی دیکە بوینایە. هەرگیز ناتوانین لە جەوهەری پرسەکان بگەین چارەیان بۆ دەستنیشان بکەین گەر لە واقیعەوە ڕەچاویان نەکەین، چونکە ئەوەی زادەی هزر و ئەزموون و مێژووە واقیعە، نەك پێچەوانەکەی.  کەواتە ئەوە واقێعە کە فکر دەڕەخسێنی و ئەزموونەکانیش بەڕێدەکات.  هەر ئاواش ئێمە دەبێت لە واقیعەوە چارەسەرەکان هەڵهێنجین نەك فکر بەباڵای واقیع ببڕین.

لە  تەمەنی سەرمایەداریدا هەرگیز ئەوەندەی ئێستا ئەم سیستەمە نەچۆتە پێشەوە و جیهانیی نەبۆتەوە. بۆ ئەمە پێویست بە بەڵگە و ئامار ناکات چونکە ڕاستییەکان لەژیانی خۆمان و خێزانەکانماندایە، خزاوەتە هەموو بەشەکانی ژیانمان لە پەروەوەردەی خێزانی و پەروەردەی ناو دایەنگا و باخچەی ساوایان و خوێندنی سەرەتایی تا دەگاتە خوێندنی باڵا و تافی کارکردنمان و خانەنشینی و مردنیشمان.

بەچاوخشاندنێك بە ڕابوردوو و ئێستاماندا لە زۆر ڕووەوە نابینم کە ژیانمان کارئاسایی بۆ کرابێت، بەختەوەری و ئارامیی و ئاسایش لە ناومان و لە دڵ و دەرونماندا چەکەرەی زیاتری سەندبێت. نەك هەر ئەوە، بەڵکو ساڵ بە ساڵ ژیانمان خراپتر و قورستر و گرفتەکانمان قوڵتر و فشاری دەرونی و کۆمەڵایەتیمان فرەتر دەبێت .

قسەی من لەسەر ژیانە لە بریتانیادا کە لە دوای ئەمەریکاوە ئێرە سێنتەری گەورەی ئەم  سیستەمەیە کە لە هەموو ڕویەکەوە لێرە سەقامگیرتر و چەسپاوترە تاکو وڵاتانی دیکە. بینینی  جیاوازییەك لەگەڵ وڵاتانی دیکەی ئەورپا و وڵاتانی سکەندناڤیا پەیوەندی بە کولتوری تایبەتی خۆیانەوە و گەشەنەکردنی سەرمایەداریانەیانە بە ڕادەی بریتانیا.

سەبارەت بە پرسی ژیان لە بریتانیا باشتر بووە یا خراپتر، دەبێت هەموو یا هەر هیچ نەبیت لایەنە سەرەکییەکانی ژیانی  دانیشتوانەکەی بگرین بە بەراورد بە 30  تا 40ساڵ لەمەوبەر.  لەم بارەیەشدا با ئامار و بەڵگەکان، خۆیان بدوێن.

درێژەی هەیە

16/04/2023

لە ئەمڕۆوە، یەکشەمە، 16/04 کرێکارانی 5 مەخزەنی ئەمازۆن لە بریتانیا کە ئۆنلاین بۆ ئەمازۆن کاردەکەن بۆ ماوەی 3 ڕۆژ لە مانگرتندان .  هەروەها لە ڕۆژانی 21 ی ئەم مانگەشەوە تاکو 23ی مانگ دووبارە ماندەگرنەوە بۆ زیادبوونی کرێیان.

لە کاتێکدا کە کۆمپانیای ئەمازۆن ساڵانە قازانجێکی بێ وێنە و لە هەموو کۆمپانیاکانی دیکە قازانج زیاتر دەکات کەچی ئامادە نییە لە 11 پاوەند زیاتر لە کاتژمێرێکدا بە کرێکارەکانی بدات.  کارکردن لە ئەمازۆن  وەکو هەواڵەکان و ڕاپۆرتەکان ڕایدەگەینن جۆرێکە لە کۆیلایەتی بۆیە کرێکاران داوای مافی زیاتریان دەکەن بە زیادکردنی کرێ و مووچەیانەوە.  

16/04/23

دوێنێ شەمە ، 15/04، ژمارەیەکی زۆر لە چالاکوانانی مافی ئاژەڵان پێش دەستپێکردنی کێبڕکێی ئەسپسوارەکان  لە بۆنەیەکی گەورەی نیشتمانیدا، گەیشتنە شوێنی ئەو کێبڕکییە و دەستیان کرد بە دابەشکرنی بەیان و ڕاگەیاندنەکانیان بەڵام پۆلیس هەراسانی دەکردن کە گوایە ئەوە موڵکی تایبەتییە و ئەمان مافی چالاکیکردنیان نییە لەوێدا ، لەگەڵ ئەوەشدا ئەوان هەر بەردەوامبو.

بەشێکی دیکەیان بە لافتە و هیتافەوە پێشوازییان لە بینەران دەکرد کە یەكێک لەو لافیتانە ”  ئێوە گرەو لەسەریان دەکەن ، بەڵام ئەوان دەمرن”  “ڕاپەرن و هەنگاوی ڕاستەوخۆ بگرنەبەر بۆ بینینی کۆتایی هاتنی ئازاری ئاژەڵان بە هەموو شێوەکانیەوە” .  ئەمە  لە کاتێکدا بوو کە 70 هەزار کەس ملی دەنا بۆ تەماشاکردن.

ببینە چۆن ئازادییەکان ئێکجار تەسککراونەتەوە لە شوێنێك کە موڵکییەیتی تایبەتی بێت یاخود هی حکومەت یاخود شوێنی خەڵک وەکو شەقام و کۆڵان و پارک، پۆلیس بە بڕگەیەکی یاسایی دەتوانیت قەدەخەی چالاکییەکەت بکات و دەستبەسەریشت بکات. کەچی لەو لاشەوە دەڵێت هاووڵاتیان مافی خۆپیشاندان و ناڕەزاییکردنی ئاشتیانەیان هەیە.

لە ڕاگەیاندنەکەیاندا یەکێکیان وتی ” ئێمە نەتەوەیەکی ئاژەڵدۆستین، بەڵام ئەو ئازارەی ئەم بوونەوەرە جوانانە ڕۆژانە تووشی دەبن، دەربڕی ئەو ناوەڕۆکە نییە      “پێویستە ڕێگایەک بدۆزینەوە بۆ خۆشویستنی ئاژەڵەکان کە ئازاریان نەدات. – دەزانم هەموو ئەوانەی ئەمڕۆ دێن بۆ ئاینتری [ شوێنی کێبڕکێکەیە] بۆ بینینی پێشبڕکێکان دەڵێن ئەسپەکانیان خۆشدەوێت.  بەڵام ئەو ئازارانەی کە ئەوان ئەزموونی دەکەن، پێویستە هەموومان تووشی شۆک بکات. هەر بۆیە بڕیارم داوە جەستەم بخەمە نێوان ئەو ئەسپانە و مردن لەسەر یاریگای پێشبڕکێکان، نەک قومار بە ژیانیان بکەم”.

هەر لەو ڕاگەیاندنەدا هاتوە و دەڵین “ئەسپە پێشبڕکێییە بێتاوانەکان بەدەست پیشەسازییەکەوە دەناڵێنن کە سەرنجی لەسەر بەدەستهێنانی پارەیە لە چەوساندەوە و بەکارهێنانیان “. “ئاینتری بەردەوامە لە بکوژێکی بەرهەمدار لە ئەسپەکان.” دەبێت ئەوەش بڵێم کە لە ماوەی 3 ڕۆژدا کە ئامادەکاری بۆ دوێنێ دەکرا 3 ئەسپی زۆر گرانبەها گیانیان لەدەستدا ، دوانیان لە دوێنێدا بوو.

هەروەها خۆپیشاندەران ڕێگای ئۆتۆمبێلی[ مۆتۆڕوەی 57 ] M57 یان بە خۆ لکاندن  بە قیرتاوەکەوە داخست و بووە هۆی داخستنی مۆتۆڕوەیەکە بۆ زیاتر لە سێ کاتژمێر.  پۆلیس هاتوچۆی بە هەردوو ئاراستەکەدا ڕاگرت لەسەر ئەو ڕێگایەی کە لە ڕێگای ئۆتۆمبێلی M62ەوە دەڕوات بۆ یاریگای پێشبڕکێکان.

زاهیر باهیر

14/04/2023

ئەمڕۆ هەینی ، 14ی مانگ، ڕۆژی لابەلاکردنەوەی ئەو بڕیارەیە کە ئیمانوێڵ ماکرۆن سەپاندی بەسە هاووڵاتیانی فەرەنسەدا بۆ درێژکردنەوەی تەمەنی خانەنشینی لە 62 ساڵەوە بۆ 64 ساڵ .

ئەم بڕیارە هێشتا هەر بڕیارە ، هەر لائیحەیەكە تاکو لە لایەن ئەنجوومەنی دەستوری فەرەنساوە پشتڕاستدەکرێتەوە.  ئەمڕۆ ڕۆژی ئەو بریارە گەورەیەی ئەو ئەنجوومەنەیە بۆیە پێشبینی دەکرێت کە سەلماندنی ناڕەزایەتی و دژایەتیکردنی بڕیارەکە گەورەترین خۆپیشاندان و پرۆتێست لە فەرەنسا بەتایبەت پاریس ڕووبدات و هێز و بازوو  پیشانبدرێت تاکو ئەنجوومەنەکە بڕیارەکەی حکومەت ڕەتبکاتەوە.

زۆر زەحمەتە بزانرێت ئەنجوومەنەکە چ بریارێک دەدات. دانی بڕیارێکی ئاوا بە هەر لایەکیاندا بێت ئەنجامەکەی زۆر کاریگەر دەبێت ، بۆیە ڕەنگە ئەنجومەنەکە بریارێکی ئاوا بدات کە لە ناوەڕاستدا بێت یاخود نەگەنە بریارێک و دانیشتنی دووهەم و سێهەمی پێویست بیت کە ئەمەش دەبێتە هۆی درێژکردنەوەی بارودۆخەکە لەم شێوەیەی ئێستادا.

زاهیر باهیر

12/04/2023

بۆ یادکردنەوەی بۆنەی ئاشتەوایی نێوانی لایەنە ناکۆکەکانی ئیرلەندەی باکور کە  25 ساڵ لەمەوبەر بوو ، جۆ بایدن تەشریفی گەیشتە ئیرلەندەی باکور و دواتریش دەچێتە ئیرلەندەی باشووریش.

گەشتەکەی بایدن تەنها 3 ڕۆژە بەڵام 7 ملیۆن پاوەند لەسەر باجدەران دەکەوێت .  ئەمە هەر لە بارەی سەلامەتی و پاراستنی ژیانییەوە ، جارێ هەرچی ڕێگاو شەقامی نزیک و دووری ئەوە داخراوە و بە پۆلیس گیراوە بۆ ئەمەش نەبا پۆلیسی ئیرلەندەی باکوور لە عەوێزەی نەیەن ، لە لەندەنیشەوە 300 پۆلیسی مودەڕەب نێرراون.  پاراستن و سەلامەتی بایدن ئەوەند گرنگە کە تەنانەت تەواوی مەنهۆڵەکانی ئەو شەقامانەی کە پێیدا دەروات یا نزیكن لێوەی هەمووی هەڵدرایەوە و پشکنێررا ، سەگی زیرەکی بۆنکەر تەواوی ژورەکان و حەمام و هۆڵەکان و مەتبەخ و باڕی نێو ئوتێلەکەیان پشکنی بە بۆنکردنیان و گەڕانیان بۆ مەوادی مەمنوعە و مەترسیدار .

ئەو 7 ملیۆن پاوەندە تەنها بۆ سەلامەتی و پاراستنیێتی ، ئەی کولفە هاتنی ، ، کولفەی ئەو هەزار کەسەی کە لەگەڵیدایە ، خواردنی ، مانەوەی لە ئوتێلدا ، گواستنەوە بۆ شوێنەکانی وەکە خۆی دەلێیت بینیینی خزمە دوورەکانی و سەر گۆڕی باپیرە باپیرە گەورەی .  ئەمانەش هەمووی پارەن و تێچوونن کە هەر هەمووی پارە بە فیڕۆدانە و دزییە لە ڕەنجی شانی خەڵکانی ئیشکەر و ڕەنجدەر.

بۆ بایدن باشە کە خۆی بدزێتەوە لە گەورەترین ئابڕووچونی ئەمساڵی ئیدارەکەی کە بڕێكی زۆر لە هەرە هەرە دۆکۆمێنتە سڕییەکانی پەنتاگۆن کەوتنە دەستی سۆشیال میدیا و ڕوسیا کە زانیاری زۆر زۆر هەستیاری تێدایە لەوانە بڕی ئەو تەقەمەنی و چەکانەی کە کە ئۆکرانیا ماوێتی کە بەرەو تەواو بوون دەڕوات ، ژمارەی هێزە تایبەتییەکانی بریتانیا  و ئەمەریکا و  وڵاتانی دیکەی ئەوروپا کە لە ئۆکرانیان و هاوکاری و ڕاهێنان بە سوپای ئۆکرانیا دەکەن، دۆکۆمێنتەکان باس لە پارە و هاوکاری دیکە و هەروەها لۆمەی هاوپەیمانان دەکەن .  

تا بایدن دەگەڕێتەوە تۆزێك کێشەکە سووك دەبیت و دەستدەکرێت بە لێکۆڵینەوە و لێپێچینەوە لە زیاتر لە هەزار کەسی ناوجەرگەی ئیدارەکەی کە ئەکسێسیان بۆ خوێندنەوەی دۆکۆمێنتە هەرە سڕەییەکان هەیە.

11/04/2023

ئەمڕۆ سێشەمە، 11/04 دکتۆرەکانی کە تازە دەستبەکار بوون و هەر وەها ئەوانەی کە ماوەیەکی زۆر نییە خزمەت دەکەن مانگرتنەکەیان لە  کاتژمێری 6.59 دەقەی بەیانی ئەمڕۆوە تاکو 6.59 دەقەی بەیانی ڕۆژی شەمە 15/04، دەستپێکرد.

ئەم دکتۆرانە ڕێژەی لە سەدا 40 بۆ لە سەدا 50 ی سەرجەمی ئەوانە پێکدەهێنێت کە لە بواری دەرمانسازی و چارەسەردا کاردەکەن.

ئەمە مانگرنتی دووەمجاری ئەم دکتۆرانەیە لەبەر ئەوەی ئەوانەیان کە تا زە دەستبەکار بوون کەمتر لە 23 هەزار پاوەند لە ساڵێکدا وەردەگرن . لە ئێستادا داوای لە سەدا 35ی زیادکردنی موچەکەیان دەکەن چونەکە موچەکەی ئێستایان بە ڕێژەی لە سەدا 26 لە ماوەی ئەم 15 ساڵەدا لەبەرانبەر گرانبوونی ژیاندا دابەزیوە. 

06/04/2023

دوای وتووێژی سەرانی هەشت نقابە سەرەکییەکەی کرێکارانی فەرەنسا دوێنێ 4 شەمە لەگەڵ سەرەك وەزیراندا شکستی هێنا ، هەر یەکسەر بڕیاری مانگرتنی گشتی و دەربڕینی ناڕەزای بۆ ئەمڕۆ ، 5شەمە، 06/04 درا.

بە گوێرەی ڕاپرسییەکی نوێ لە فەرەنسا تا ئێستا  هاوپشتی خەڵكی بۆ خۆپیشاندان و مانگرتنەکان لە زیادبووندایە ، بە گوێرەی ئەوە لە سەدا 67ی خەڵکی لەگەڵ خۆپیشاندان و مانگرتندان .

قسەکەری نقابەکان سەبارەت بە وتووێژیان لەگەڵ سەرەک وەزیرانی ئەوێدا  ڕایگەیاند ” دیسان بە سەرۆک وەزیرانمان گوت کە تاکە دەرئەنجامی دیموکراسی کشانەوەی دەقەکە دەبێت. سەرۆک وەزیران لە وەڵامدا وتی کە ئارەزووی پاراستنی دەقەکە دەکات…. ”  بەردەوامی دا بە قسەکانی و وتی  ”  دەبێت تا کۆتایی بەردەوام بین لە ناڕەزایی  تا حکومەت تێدەگات جگە لە کشانەوەی ئەم چاکسازییە هیچ ڕێگەیەکی دەربازبوون نییە…… تا ئەم چاکسازییە [ درێژکردنی تەمەنی خانەنشینی بۆ 64 ساڵ ] هەڵنەوەشێتەوە، ناتوانین لەسەر  هیچ شتێکی تر وتووێژ بکەین ”  

زاهیر باهیر

05/04/2023

بزوتنەوەی چەکداریی کە بە جەنگی بەرگریی لای زۆرینەیەك ناسراوە، لە ڕاستیدا بزوتنەوەی ڕادەستبوونە بە دوژمنەکەی، نەك بەرگریی لە خاك و نیشتمان و خەڵکەکەی.  ڕادەستکردنی هەمو ئەو شتانەیە کە دەوڵەتی دوژمنت دەیخوازێت کە لە کاتی نەبوونی بزوتنەوەی چەكدارییدا یا هەر بۆی ناکرێت یاخود کردنیان زۆر زۆر گرانە.  ڕاکێشانی زیاتری سوپای دەوڵەت و پۆلیس و سیخوڕەکانێتی بۆ ناوجەرگەی کۆمۆنێتییەکە، تاڵکردنی ژیانی خەڵکییە ، گرانکردنی ژیان و هاتووچۆ و چێژوەرنەگرتنە لە خواست و ئارەزووەکان ، وێرانکردنی خاك و بە کوشتدانی گەنجەکانێتی، داخستنی قوتابخانە و خەستخانە و ڕاگوێزانی گوندییەکان و خاپورکردنی ژیانی سروشتییانەیانە . 

بۆ هەموو هێڕشێکی دوژمنانەی دەوڵەت بە سوپا و پۆلیس و دەزگەی سیخوڕییەوە بیانویەك ، پاساوێك پێویستە بۆ دابینکردنی ئامانجەکانی و لێدان لە بزوتنەوەی کرێکاران و خەڵکی .

دەوڵەت باکی  نییە لە نەخوێنەواریی خەڵكی گوندەکان و مانەوەیان بەو شێوەیەی کە هەن، گرنگ نییە لای بە هۆی داخستنی خەستەخانەوە جۆری نەخۆشییەکان بڵاودەبنەوە و  خەڵکی دەمرێت یا نا!!! ، بۆ ئەو، حکومەت،  ڕاگوێزان و وێرانکردن مەسرەفی  کەمتر دەبێت لە دابینکردنی مامۆستا و دکتۆر و برینپێچ و ڕێگا و بان و پرۆژەی ئاوو و کارەبا و غاز و خزمەتگوزارییەکانی دیکە بۆ دانیشتوانی گوندەکان،  نەگەیشتنی حاسڵاتی گوندییەکان بە شارەکان و نەفرۆشتنیان و سەرنجامیش هەژاریبوونیی زیاتریان ، حکومەت بۆ ئەمە گونی خۆی نادات لە خومەوە.

ئایا ئەمانە ڕادەستبوونە بە دووژمن و ئامانجەکانی، یاخود  خەباتکردن ؟ ڕادەستکردنی میللەتە بە دوژمن یاخود ڕزگارکردنێتی ؟ جەنگی بەرگرییە یاخودی جەنگی ڕادەستبوون؟ بڕوانە بارودۆخی باشور لەسەردەمی جەنگی بەناو بەرگریی دا ، جەنگی کوردایەتیی دا.. بڕوانە بارودۆخی فەلەستیییەکان لە سەردەمی بزوتنەوەی چەکدارییانەوە تاکو ئێستا.

جەنگی بەرگریی جەنگی بەرگرییە لە کۆمێنێتییەکە لە لایەن خودی خەڵکەکەیەوە کە خۆبەخشانەیە، سوپای جەماوەری نانیزامییە ، کە لە لایەن حیزب و سەرۆکی عێل و تیرە و خێڵەوە کۆنترۆڵ ناکرێت ، سوپایەکن پیشەیان چەکداریی نییە بەڵکو بەرگری و پێشەوەچونی کۆمۆنێتییەکەیانە کە دوژمن هێڕشی ئابوریی و سیاسی و سەربازی دەکاتە سەر و کولتور و دەستکەوتەکانیان وێران دەکات . جەنگی کۆبانی و سەرەکانی شێوەیەك بوون لە جەنگی بەرگریی هەروەها بەرگری لە عەفرین گەر چی حیزب ڕۆڵی سەرەکی هەبوو .

و: زاهیر باهیر

نوسینی : مونا جەلەبی – ڕۆژنامەی گاردیانی بریتانیا 03/04/2023

بۆردومانکردنی فەلوجە ڕێژەی شێرپەنجەی خوێنی بە بڕی 2200%ی زیادکردوە، هەروەها بە ڕێژەی  126٠% زیادبوونی شێرپەنجەی منداڵانیش.

ڕێژەی شێرپەنجەی خوێن دوای تەقینەوەکەی هیرۆشیما بە ڕێژەی 660% و دوای هێرشکردنە سەر فەلوجا بە ڕێژەی 2200% بەرزبووەتەوە.

وێنەکە مۆنا چەلەبی خۆی کێشاوێتی و گاردیانیش دیزاینی کردووە .

…………………….

دەقی وتارەکە:

هێرشی ئەمریکا بۆ سەر عێراق کە 20 ساڵ لەمەوبەر دەستی پێکردووە، میراتێکی ژەهراوی لە تەقینەوەکەی هێرۆشیما خراپتری بەجێهێشتووە، بەپێی توێژینەوەیەک کە سەبارەت بە ڕێژەی شێرپەنجە و مردنی کۆرپەکان کراوە  دوای تەقینەوەکە لە ژاپۆن، ڕێژەی تووشبوون بە شێرپەنجەی خوێن لەنێو ئەو کەسانەی کە لە نزیکترین شوێنی  تەقینەوەکە دەژین بە ڕێژەی 660%ی وێرانکەر زیادی کرد، ئەمەش نزیکەی 12 بۆ 13 ساڵ دوای بۆمبەکە (ئەمەش ئەو کاتەیە کە ئاستی تیشکەکان گەیشتنە لوتکە).   لە فەلوجە ڕێژەی شێرپەنجەی خوێن لە ماوەیەکی زۆر کورتتردا بە ڕێژەی 2200% زیادی کردووە، کە بە تێکڕا تەنها پێنج بۆ دە ساڵ دوای تەقینەوەکان بووە. 

 بە شێوەیەکی حیکایەتئامێز، پزیشکەکان لە عێراق دەستیان کرد بە ڕاپۆرتکردنی بەرزبوونەوەی گەورەی ڕێژەی شێرپەنجە و هەروەها ناتەواوی زگماکی (کە بە شێوەیەکی گشتی بە “نەبەکامی لەدایکبوون” ناودەبرێت) دوای ئەوەی ئەمریکا دەستیکرد بە بۆردومانکردنی وڵاتەکە.  توێژینەوەکە بە سەرۆکایەتی دکتۆر کریستوفر بوسبی لە کاتێکدا لە زانکۆی ئەلستەر بووە کراوە، دەرکەوتووە کە تێبینییەکانی پزیشکەکان بە داتا پشتگیری کراوە.

جگە لە زیادبوونی گەورەی شێرپەنجەی خوێن، بوسبی و هاوکارەکانی بۆیان دەرکەوت کە ڕێژەی شێرپەنجەی منداڵان لە شاری فەلوجە بە ڕێژەی 1260% زیادی کردووە لە دوای بۆردومانەکەی ئەمریکا، هەروەها 740% زیادبوونی وەرەمەکانی مێشک.  سەرەرای ئەمەش بەڵگەیان دۆزییەوە کە عێراقییەکان بەر تیشک کەوتوون، بەو پێیەی ڕێژەی مردنی کۆرپە بە ڕێژەی 820% زیاترە لە کوێت-ی دراوسێ.

بۆردومانی ئەتۆمی هیرۆشیما و ناگازاکی لەلایەن ئەمریکاوە لە ساڵی 1945 یەکێک بوو لە خراپترین دڕندەییەکانی مێژووی مرۆڤایەتی.  کاتێک دکتۆر بوسبی ژمارەکانی بەراورد کرد لەگەڵ ئەوانەی لە فەلوجا، بۆی دەرکەوت کە “ئاستی شێرپەنجە سەرسوڕهێنەرە”، ئاماژەی بەوەشکرد: “لووتکەی کاریگەری ئەوانەی لە هیرۆشیما کە زۆرترین تیشکیان لێدراوە کەمتر بووە لە کاریگەرییەکەی لە هەموو فەلوجەدا.”

زاهیر باهیر

01/04/2023

لە ڕاپرسییەکدا دەرکەوتووە کە بەریتانیاییەکان متمانەیان بە یەکێتی ئەوروپا زیاترە تاکو پەرلەمانی بریتانی، کە ئەمە  بۆ یەکەمجارە لە ماوەی 30 ساڵدا بە گوێرەی ئەو ڕاپرسییەی کە کراوە ئەمە ڕووبدات.

ئەمەش لە دوای هاتنەدەرەوەی بریتانیا لە یەکێتی ئەوروپا کە زۆرینەی خەڵکی دەنگیان پێدا ڕوویداوە،  کە خودی کەیسەکە لەسەر بناخەی درۆ و فریواندنی خەڵکی بوو.

 ڕێژەی ئەو کەسانەی متمانەیان بە پەرلەمانی بریتانی  ڕاگەیاندووە بە ڕێژەی 10 خاڵ دابەزیوە و گەیشتووەتە 22% لە کاتێکدا متمانە بە بلۆکی برۆکسل کە بنکەی یەکێتی ئەوروپایە بە ڕێژەی حەوت خاڵ بەرزبووەتەوە، بۆ 39%. هەروەها متمانە بە حکومەتی بەریتانیا لە ساڵی 2017 بو 2021  دابەزیوە، تەنها 24%ی خەڵک وتوویانە “دڵخۆشن” کە بەریتانیا دەنگی داوە بۆ هاتنە دەرەوە  لە یەکێتی ئەوروپا لەکاتێکدا 49% وتوویانە بێهیوا بوون. تەنها 13%ی خەڵک دەڵێن متمانەیان بە پارتە سیاسییەکانی بەریتانیا هەیە. ڕێژەی  متمانەکە کەم یا زۆر  هاوتای بەرازیل و ئیتاڵیا و فەرەنسایە بەڵام زۆر لە دوای نەرویج (36%)، سوید (32%)، کەنەدا (24%) و ئەڵمانیا  (23%).  وەیە. 

 تەنها میسر کەمتر متمانەی بە ڕۆژنامەگەری هەیە لە چاو بەریتانیا. . بریتانیا لە ڕووی متمانە بە ڕۆژنامەگەری لە کۆی 24 وڵات لە پلەی 23ی وڵاتدا بوو. میدیاکانی مەکسیک، ئیتاڵیا، ڕووسیا و بەرازیل هەموویان زیاتر لە دوو هێندەی بریتانییەکان  ئاستی متمانەیان زیاترە بە میدیاکەیان.

بەڕای من ئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە هۆشیاری خەڵکی زۆر چووەتە پێشەوە بۆیە لەوە دەکات کە لە هەڵبژاردنی گشتی ساڵی داهاتوودا، 2024 ، ڕێژەی دەنگدەر لە چاو پێشتردا زۆر دابەزێت.