گشتی

پەڕلەمان و حکومەتەکەی لە هەموو شوێنێکی ئەم دوونیایە لە تەدبیری پلانی کودەتادان بەسەر دانیشتوەکانیاندا

27/06/2024

ئەم تایتڵەی سەرەوە ڕاستییەکی حاشا لێنەکراوە سەبارەت بە هەموو حکومەتەکان لە ڕۆژهەڵاتەوە تاکو ڕۆژئاوا ، لە باشوورەوە بۆ باکوور. هەر یەکێك لە ئێمە دەتوانێت دەیەها نموونە لەم بارەیەوە بهێنێتەوە.  ئەوەشی کە ئەو کودەتایانە دەوەستێنێت تەنها بەرگری و بەگژاچوونەوە و ڕاپەڕینە کە دەتوانێت پاشەکشە بە بڕیارەکانی حکومەتەکانیان  بکات.

وڵاتی کینیا کە بەهێزترین وڵاتی ڕۆژهەڵاتی ئەفەریقایە و یەکێکە لەو وڵاتانە بۆ سوککردنی قەیرانەکانی و مانەوەی خۆی لە دەسەڵاتدا دوو ساڵ لەمەوبەر سەرۆکی نوێ ، ولییەم ڕۆتۆ ، کە هاتە سەر حوکم بڕیاری دا هەندێك ریفۆرمی بنەڕەتی  بکات بۆ سوککردنی قەیرانەکە و ڕازیکردنی دەسگە دراوییەکانی جیهان .  ڕیفۆرمەکانیش یانی دەستنانە بیناقای زیاتری دانیشتوان ، یانی خراپترکردنی بژێوییان ، یانی سكگوشینی توندتر و زیاتری هاووڵاتیانی.

لەبەر ئەوە سەرۆك، ولییەم ڕۆتۆ، بڕیاری دا کە بڕی باج زیاتر بکات و باجی زیاتریش بسەپێنێت. بەڵام هاووڵاتیان ئەوەیان قەبوڵ نەکرد و لە ڕێگای تیوتەر و بەشەکانی دیکەی سۆشیالمیدیاوە گەورەترین بەگژاچوونەوەیان لە زۆرینەی شارەکانی کینیا بە نایرۆبیشەوە دروست کرد .  بە سەدان هەزار کەس ڕۆژی 3 شەمە هاتنە سەر شەقامەکان و بڕیار درا کە تۆفیسی سەرەکی بانقی جیهانی و صندوقی دراوی نێودەوڵەتی و پەڕلەمان و دادگە و  زۆری ئۆفیسە سەرەکییەکانی حکومەت دەستیان بەسەردا بگیرێت . بەشێك لە پەڕلەمان و و ئۆفیسە سەرەکیەکان ئاگریان تێبەردرا .

لە 24 سەعاتدا 23 گەنج بوونە قوربانی و 21 کەسیش لە لایەن پۆلیسەوە ڕفێنراون و بێ سەروشێنن بە تاوانی ئەوەی گوایە ئەمانە ڕؤڵیان هەبووە لە بانگەشەی خەڵکی بۆسەر شەقامەکان ، 200 کەسیش بە فیشەك بریندار کراون و بەشێکی زۆریان لە خەستەخانەن.

پاش ئەم بەگژاچونەوەیەی خەڵك و بەرگریکردن لە مافەکانیان سەرۆك ناچار بوو کە پاشەکشە لە پلان و بەرنامەکەی بکات و بەڵێن بدات بە هیچ شێوەیەك ئەوانە جێبەجێ ناکرێن.

دایکی کوڕێكی 19 ساڵ کە لە لایەن پۆلیسەوە کوژاراوە داوی ئەوە دەکات ئەوانەی ئەو کارەیان کردووە بدرێن بە دادگا و دەڵێت کوڕەکەی ئەو بێ چەك بووە و هاتۆتە سەر شەقام بۆ دەستکەوتنی نان ، کینییەکان نابێت ئەمە قەبوڵ بکەن .   

كوردی - Kurdiمێتاهه‌واڵ و ڕاپۆرت

مانگرتنی شەش ڕۆژی دکتۆرەکانی ئینگلتەرە  کە لەژێر چاودێری ئەزمووندارەکاندا کار دەکەن دەستی پێکرد

27/06/2024

بۆ یازدەهەمین جار دکتۆرەکانی کە لە ژێر چاودێری دکتۆرە خاوەنئەزموونەکاندا کار دەکەن لە ئەمڕۆوە کە 25 هەزار دکتۆرن بۆ  6 ڕۆژ مانگرتنیان  لە سەعات 7 ی ئەم بەیانییەوە، ڕۆژی 5شەمە،  دەست پێکرد. مانگرتنەکەیان بەردەوام دەبێت   تاکو 02/07 سەعات 7ی سەر لەبەیانی . بە کردنی ئەم 6 ڕۆژە ئەم دکتۆرانە 44 ڕۆژ لە مانگی ئازاری ساڵی 2023 وە تا ئێستا  مانیان گرتووە.

مانگرتنی ئەمان بۆ زیادکردنی موچەکەیانە بە بڕی لە سەدا 35 کە لەم ڕێژەیە لەسەدا 26.2 بۆ قەرەبووکردنەوەی زیادنەبوونی موچەکەیانە کە لە ساڵی 2008 وە موچەیاب بۆ زیاد نەکراوە.

كوردی - Kurdiمێتالێدوانمێتاهه‌واڵ و ڕاپۆرت

حکومەتەکان بە ڕۆلی خۆیان ڕاستەوخۆ یا ناڕاستەوخۆ توندڕەو و  فاشیزم دروست دەکەن

26/06/2024

ئەم تایتڵە هەموو حکومەتەکان دەگرێتەوە لە چەپ و ڕاست و دینییانەوە.  بەڵام لێرەدا من هەر قسە لەسەر فەرەنسا دەکەم .  ئیمانیۆل ماکرۆن ماوەیەك لەمەوبەر بانگەشەی هەڵبژاردنی گشتی کرد و یەکسەر پەڕلەمانی حەل کرد تاکو خولی یەکەمی هەڵبژاردن ڕۆژی 30 مانگ و خولی دووەم ڕۆژی 7ی مانگی تەمووز بکرێت.

هۆکاری ئەم بانگەشەیەش دۆڕاندنی پارتەکەی بوو لە هەڵبژاردنەکانی پەڕلەمانی ئەوروپادا لە بەرانبەر مارین لۆپێن دا .  ماکرۆن و حیزبەکەی هەر لە هاتنە سەر حوکمیانەوە لە هەڵبژاردنی پێشتردا تۆوی زیادبوون و گەشەکردن و گەورەبوونی لۆپێن  و حیزبەکەی چاند ئەویش لەبری ئەوەی کە دەستبکاتە هەندێك ڕیفۆرمی کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی و پەروەردەیی تاکو هەم جێ پێی خۆی توندوتۆڵتر بکات و هەم جێ پێی لۆپێن و ڕاوستڕەوە توندڕەوەکان لەق بکات ، ئەم پێچەوانەکەی کرد.

چۆن ئەمەی کرد؟

با بە کورتی تەماشای مێژوی حوکمڕانی ماکرۆن و حیزبەکەی بکەین کە لە نوسینی چەند نوسەرێك سەبارەت بە بارودۆخی فەرەنسا وەرگیراوە:

هەرچەندە مارین لۆپێن خۆی لە قسە و باسەکانی باوکی بەدوور دەگرێت، کە ژوورە گازییەکانی هۆلۆکۆست بە “وردەکاری” مێژوو ناودەبات و   پارتەکەی لۆپێن RN هەوڵی سڕینەوەی ڕابردووی قورسی خۆی داوە، بەڵام ناوەکی ناسیۆنالیستی و پۆپۆلیستی پارتەکە هێشتا هەڕەشەیە بۆ سەر مافە بنەڕەتییەکان . بە وتەی مێژوونووس لودیڤین بانتیگنی و کۆمەڵناس ئوگۆ پالێتا، نوێنەرایەتی “مەترسی فاشیست” دەکات. پرسیارەکە ئەوەیە کە چۆن ماکرۆن کە لە ساڵی ٢٠١٧دا وەک “نە ڕاست و نە چەپ” خۆی بۆ پۆستی سەرۆکایەتی کاندید کرد و دڵنیایی دایە دەنگدەران کە وڵات  دەگۆڕێت.

لە سەرەتای خولی یەکەمیدا، ماکرۆن نازناوی “سەرۆکی دەوڵەمەندانی” بەدەستهێنا. باجی سەروەت و سامانی هەڵوەشاندەوە و باجی تەختی لەسەر داهاتی سەرمایە داناوە و ڕێژەی باجی بۆ کۆمپانیاکان دابەزاندووە. ئەو دەستڕاگەیشتن بە یارمەتی بێکاری سنووردار کرد، کەمترین تەمەنی خانەنشینی بەرزکردەوە، یارمەتی نیشتەجێبوون بۆ هەژاران کەمکردەوە، ئەو زیانانەی کە کرێکاران دەتوانن داوای دەرکردنی نادادپەروەرانەیان بکەن، سنووردار کرد و ڕۆڵی سەندیکاکانی لە دانوستانەکانی مووچەدا لاواز کرد. لەگەڵ هەڵوەشاندنەوەی دەوڵەتی ئاسوودەژیانی، هەڵاوسان بەرزبووەوە. کاریگەرییەکەی بەرزبوونەوەی هەژاری و ناڕەزایەتی گشتی بووە.

لە بەرامبەردا حکومەت پەرلەمانی بەدەر کرد و دەنگی ئەوانی وەرنەگرت  بۆ جێبەجێکردنی یاساکانی کە بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕەتکرابوونەوە، هەروەها سەرکوتکردنی گردبوونەوەکانی کرد. بۆ نموونە لە سەردەمی بزووتنەوەی gilets jaunes (پەسەك زەردەکاندا)دا سەدان خۆپیشاندەر بە بەکارهێنانی ئەو چەکانەی کە لە زۆربەی ئەورووپا قەدەغەکراون، بە سەدان خۆپیشاندەر لە لایەن هێزەکانی پۆلیسەوە برینداربوون و جەستەیان خراپ پێکراوە. پاشان ماکرۆن ڕەتیکردەوە کە لەژێر دەسەڵاتی یاسادا توندوتیژی پۆلیس ڕوودەدات. هاوکات حکومەتەکەی دەسەڵاتی نوێی بە پۆلیس داوە، وەک مافی تەقەکردن لە کەسێک کە لە وێستگەیەکی هاتوچۆ هەڵدێت، ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی کە ساڵانە ژمارەی ئەو کەسانەی کە لەلایەن پۆلیسەوە دەکوژرێن لە دوو هێندە زیاتر بێت. ژمارەی زیندانەکان – کە نزیکەی هەموو مانگێک ژمارەیەکی پێوانەیی دەشکێنێت – بەهۆی ئەم ڕێبازە توندترە بۆ دادپەروەری تاوانکارییەوە بەرزبووەتەوە.

ئایا ئەمانە هاوکاری مانەوەی ماکرۆن و حوکمێکی ئاوا دەکات، یاخود پەرەسەندن و گەشەکردن و ڕاستڕەوە توندوتیژەکان و فاشییەکان دەکات و لە کۆتاییشدا  هاتنەسەر حوکمیان ؟؟

كوردی - Kurdiمێتالێدوانمێتاهه‌واڵ و ڕاپۆرت

دەستکەوتەکانی ئەمریکا لە هاتنە ناوەوەی سوید بۆ ناو ناتۆ

25/05/2024

بوون بە ئەندامی ناتۆ مەرج و بەندی خۆی هەیە کە زۆربەی جار بە قازانجی دەوڵەت و زلهێزەکان دەگەڕێتەوە .  لە هاتنی سویدیشدا بۆ ناتۆ بێ گومان زەرەری سوید و خەڵکەکەیەتی چونکە هیچ وەختێك نە مەترسی لەسەر بووە نە لەناو خۆشدا لەسەر ئەو پرسەو هەندێك پرسی تر حکومەتەکەی ڕووبەڕوی ڕەخنە و بەرەوڕووبوونەوە بووە .

ڕۆژی 3 شەمەی پێشوو18 ی مانگ پەڕلەمانی سویدی دەنگیان بۆ ڕێکەوتنی سەربازی و بەرگری ئەمەریکا لە سویددا دا و چەپەکان و پارتی سەوز دژ بوون پێی.

بەپێی ڕێککەوتنی هاوکاری بەرگری (DCA)، ئێستا سوپای ئەمریکا مافی ئەوەی هەیە هەر ١٧ بنکە سەربازییەکەی سوید بەکاربهێنێت کە ئەمەریکا لەوانەیە بینای خۆی لەسەر بنکەکان دروست بکات. لە هەمان کاتدا ئۆتۆمبێل و کەشتی و فڕۆکە سەربازییەکانی ئەمریکا دەتوانن بە ئازادی لە خاکی سویددا بجوڵێن و بەبێ ڕەزامەندی ئەمریکا پرسینەوەیان لێ نەکرێت یان پشکنینیان بۆ نەکرێت.

سوید لە ئێستادا ڕێگە نادات چەکی ئەتۆمی لەسەر خاکی سوید لە کاتی ئاشتیدا جێگیر بکرێن. بەڵام ئۆلف کریستێرسۆن سەرۆک وەزیرانی سوید لەم دواییانەدا ڕایگەیاند کە ڕەنگە دووبارە بە پرسی چەکی ئەتۆمی لە سەردەمی جەنگدا بچێتەوە. لە مانگی ئازاردا، سوید بە فەرمی وەک ٣٢هەمین ئەندامی هاوپەیمانییەکە پەیوەندی بە ناتۆوە کرد و وازی لە سیاسەتی سەربازیی بێلایەنی درێژخایەنی هێنا.

پاساوی ئەم ڕێککەوتنە، لە لایەن حکومەتی سویدەوە ئەوەیە کە ئەمریکا بتوانێت لە کاتی ڕوودانی قەیرانێکدا هاوکاری خێرا پێشکەش بە سوید بکات. هەروەها مەبەست لە ڕێککەوتنەکە بەرزکردنەوەی توانای ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ)ە بۆ بەرگریکردن لە دەوڵەتانی باڵتیک و فینلاند.

بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە گەر سوید نەچوایەتە ناو پەیمانی ناتۆوە زۆر مەحاڵ بوو کە قەیرانی تووش بێت، بە ناشکوریش نەبیت لەوێ بزوتنەوەی کرێکاران زۆر خامۆشە و گورگ و مەڕ بەیەکەوە ئاو دەخۆنەوە ول مەترسییەکی ناوخۆیی نییە مەگەر مەترسی مادە هۆشبەرەکان .

كوردی - Kurdiمێتالێکۆڵینه‌وه‌مێتاهه‌ڵویست

ڤیدۆیەکی پڕ لە زانیاری

21/06/2024

ڤیدۆیەکی پڕ لە زانیاری سەبارەت بە جیۆلۆجی شاخی ئەزمڕی شاری سلێمانی کە زانیارییەکی فرەی تێدایە ، بە گوێگرتن و تەماشاکردنی عەمباری زانیاریت دەوڵەمەندتر دەکات .

تکایە کلیک لەسەر لینکەکە بکە

https://drive.google.com/file/d/1P7uXllFx5TP1o0XaQXhq1KyRasO4Z6mk/view?usp=sharing

Englishمێتالێکۆڵینه‌وه‌

France Snap Elections: Gambling or Smart Tactics?

Zaher Baher

17/06/2024

In the recent EU parliamentary elections, Marine Le Pen’s party won 30 percent of the vote, compared with 14.6 percent by Macron’s party. Following this defeat, Emmanuel Macron called for general elections on July 30 and a second round on July 7.

Many economists, politicians, and political analysts have dismissed this move as a big gamble, believing it will be very difficult for Macron to win the election. While no one can predict the complete victory of either party, I think Macron’s decision is a smart tactic. Waiting until 2027 for the general elections is likely to be more detrimental than holding them now.

Economic Context

A French debt crisis has been simmering for years. The country’s credit rating has been downgraded twice in the last six months, and its overall debt burden has soared to 112% of GDP. France now ranks third in the world for total outstanding debt, behind only Japan and the United States, both of which have larger economies and their own currencies.

France has not balanced its budget for 50 years. Even with the Eurozone economy recovering from the pandemic, France is still running a deficit of 5.1% of GDP this year, well ahead of its forecast level.

Macron’s Campaign: A Smart Tactic?

In my opinion, Macron’s campaign strategy is smart because it could enable him to continue his rule for another five years.

Support from Leftists and Unions

It would have been impossible for Macron to come to power without the support of the leftists and the unions in the previous elections. They all voted for him out of fear that Marine Le Pen would win. This situation is repeating itself now, with Marine Le Pen’s party increasingly threatening and having greater hopes of winning a majority in parliament.

The official media, along with leftists and unions, consciously remind us that the extreme right is growing. This benefits Macron, as he needs to exhaust himself less in the election campaign. The media and the leftist support prefer Macron to win.

Why Fear Marine Le Pen?

In my opinion, Marine Le Pen is as dangerous to workers and society as Macron and other European statesmen. Whoever is in power is bound by the state and the system. They cannot step outside this circle without breaking themselves.

What can the arrival of Marine Le Pen or any other extreme right in France do? Can they send all the Muslims, immigrants, and refugees back? Can they ban abortion in a country like France? Can they close the borders to immigrants and refugees completely? Can they make mass arrests and easily repress people? Can they reduce and maintain workers’ existing wages and entitlements?

I believe the answer to all these questions is no. Firstly, the French people are resilient. Secondly, the system does not allow such drastic changes because it would be detrimental to itself. Most importantly, if the extreme right were to implement such measures, it would lead to their downfall, loss of votes, and support, ultimately diminishing their chances of growing and coming back to power.

گشتی

هەڵبژاردنی ئەم جارەی فەرەنسا: قومار یاخود تاکتیکێکی زیرەکانە؟

زاهیر باهیر

16/06/2024

دوای ئەوەی کە حیزبەکەی ئیمانۆیل ماکرۆن لە هەڵبژاردنی پەڕلەمانتاری یەکێتی ئەوروپادا دەنگێکی وای نەهێنا و  حیزبەکەی مارین لیپۆن ، Marine Le Pen 30 لە سەد بە بەراورد بەوەی ماکرۆن کە تەنها  14.6 لە سەد دابوو  هێنا.  دوای ئەم شکستە  ماکرۆن بانگەشەی هەڵبژاردنی گشتی کرد بۆ ڕۆژی 30ی مانگ و سوڕی دووهەمیش بۆ 7/07 .

ئەم بانگەشەیە لەلای زۆرێك لە ئابووریناسان و سیاسییەکان و توێژەرەوە سیاسییەکانیش بە شتێکی بێ مانا درایە قەڵەم و بە قومارێکی گەورە دانرا و بە ڕای ئەوان زۆر زەحمەتە ماکرۆن هەڵبژاردنەکە بباتەوە.

ڕاستییەکەی ئەوەیە کە کەس ناتوانێت پێشبینی تەواوی سەرکەوتی هیچ کام لە م دوو لایەنە بکات ، بەڵام بە ڕای من ئەوەی ماکرۆن کردی تاکتیکێکی زۆر زیرەکانە بوو چونکە چاوەڕوانی  کردن بۆ ساڵی 2027 تاکو هەڵبژاردنی گشتی بکرێت ئەگەری دۆڕاندنی زۆر زی اترە لەمەی ئێستا. 

 لە واقیعدا ساڵانێکە قەیرانی قەرزەکانی فەرەنسا لە بەرزبوونەوەدایە.  لە ماوەی شەش مانگی ڕابردوودا دوو جار پلەی پێگەی کرێدتی دابەزیوە. بارگرانی گشتیی قەرزەکانی بەرزبووەتەوە بۆ 112%ی لە بەرانبەر داهاتی نەتەوەییدا. ئێستا لە پلەی سێیەمی جیهاندایە لە کۆی گشتی قەرزە نەدراوەکانیا، لە دوای تەنها ژاپۆن و ئەمریکاوەیە، کە هەردووکیان ئابوورییەکی زۆر گەورەترن و هەروەها دراوی خۆیان هەیە.  ماوەی 50 ساڵە بودجەی هاوسەنگی نەکردووە و تەنانەت لەگەڵ بوژانەوەی  ئابووری ناوچەی یۆرۆ لە پەتای کۆرۆنا، هێشتا کورتی هێناواە بە 5.1%ی لە داهاتی نەتەوەیی ئەمساڵیدا.

بانگەشەکەی ماکرۆن بەڕای من تاکتێکێی زیرەکانەیە تەنها ئەوە وا دەکات کە ماکرۆن بتوانێت دەوام بە حوکمەکەی بدات بۆ 5 ساڵی دیکە.

بۆچی تاکتیکێکی زیرەکانەیە ؟

ماکرۆن ئەگەر لە لایەن چەپەکان و نقابەوە لە هەڵبژاردنی پێشتردا پشتگیری لێنەکرایە مەحاڵ بوو بێتە سەر حوکم .  بەڵام ئەو لایەنانەی سەرەوە دەنگیان بۆ دا لە ترسی ئەوەی نەبا لیپۆن بیباتەوە .  ئێستاش هەمان ئەزموون دووبارە دەبێتەوە لە کاتێکدا کە مەترسی حیزبەکەی لیپۆن زیاتربووە و ئومێدی بردنەوە  یاخود زۆرینەیان لە پەڕلەماندا گەورەتر بووە .  هاوکاتیش لەبەر ئەوەی گەرماو گەرمە و میدیای فەرمی سیستەمەکەش هەموو کات ئەوە دەدات بە گوێماندا کە ڕاستڕەوە تووندڕەوەکان لە برەودان مەیدانەکەیان تا ڕادەیەك گرتووە .  ئەمەش هەلێکی باشە بۆ ماکرۆن و زۆر کەمتر پێویستی بە خۆهیلاککردن لە کەمپەینی  هەڵبژاردنەکەیە چونکە لە لایەکەوە میدییا فەرمی و لەلایەکی دیکەوە چەپەکان و نقابە ئەو کەمپەینەی  بۆ دەکەن بردنەوەی ماکرۆنیان پێباشترە تاکو لیپۆن .

ئەم ترسە بۆچی؟

بەڕای من لیپۆن-یش هەر ئەوەندەی ماکرۆن و هاوەڵەکانی لە ئەوروپادا  مەترسییان لە سەر کرێکاران و هەژاران هەیە ، چونکە ئەمان هەر کامێکیان لەسەر حوکم بن فەرمانبەری دەوڵەت و سیستەمەکەن ، بازنەیەکیان بۆ کێشراوە و بە هیچ شێوەیەك ناتوانن سنوری ئەو بازنەیە بشکێنن، گەر شکانیان ئەوە تێشکانی خۆیان حاسڵ دەکەن .

هاتنی لیپۆن یا هەر ڕاستڕەوێکی تووندڕەوی تر لە فەرەنسا دەتوانن چی بکەن؟  ئایا دەتوانن موسڵمانەکان و کۆچبەرەکان و پەنابەران هەموویان بنێرنەوە ؟ ئایا دەتوانن لە وڵاتێکی وەکو فەرەنسادا لەباربردنی کۆرپەلە یاساخ بکەن؟ ئایا دەتوانن سنورەکان بە ڕووی کۆچبەر و پەنابەردا بەتەواوی  داخەن؟ ئایا دەتوانن وا بە ئاسانی خەڵک بگرن و سەرکوتکردن بکەن ؟ ئایا دەتوانن کرێی کرێکاران و مافەکانیان کە لە ئێستادا هەیانە کەم بکەنەوە و ڕایگرن؟

بەڕای من وەڵامی هەموو ئەمانە نەخێرە ، چونکە یەکەم گەلی فەرەنسی گەلێکی زیندوون و دووهەمیش سیستەمەکە ڕێگە نادات کە ئەو شتانە بکرێت چونکە بە زەرەر و زیانی خۆی دەگەڕێتەوە.

لە هەموو شتێکیش گرنگتر هاتنە سەر حوکمیان یانی کاڵبوونەوەیان ، یانی لە دەستدانی دەنگ و پشتگیرییان ، یانی نەبوونی هیچ بەخت و دەرفەتێك بۆ گەوەرە بوون و هاتنەوەیان .  ئێمە زۆر نموونەمان لەو بارەوە هەیە .  ئێران بە ڕوخانی حوکمی هەنووکەیی مەحاڵە جارێکی دیکە ئاخوندەکان بێنەوە سەر حوکم ، چونکە خەڵکی بە کردەیی حوکمی ئاخوندەکانی بینی ، دەسەڵاتدارانی عێراق ، هەرێم بە دامالینیان لە دەسەڵات جارێکی دیکە گریمان و بەختی هاتنەوەیان نییە .

ڕاستە تالیبان هاتنەوە ، بەڵام ئەوان ماوەیکەی زۆر لەسەر حوکم نەبوون ، دوای ئەوەش دەوڵەتیان ڕادەست کرا.

كوردی - Kurdiمێتالێکۆڵینه‌وه‌مێتاهه‌واڵ و ڕاپۆرت

جەنگە بێ دەنگییەکان

زاهیر باهیر

14/06/2024

ئەوەی کە زیاتر لەسەری دەوترێت و دەنوسرێت و زیاتر پەرۆشیمان بۆی دەجوڵێت جەنگە تەقەدار و دەنگدارەکانە، کوشتارە مەیدانییەکانە .

 ئێمە هەر لە تەقەی جەنگە دەنگدارەکان دەسڵەمینەوە ، زۆر زیاتر بۆ سەراپای کارەساتەکانی، خۆمان ڕێکدەخەین و خۆپیشاندان دەکەین و ناڕەزایی دەردەبڕین .  بەڵام بۆ جەنگە بێ دەنگییەکان، ” صامتەکان”  زۆر وەخت  قڕو قپی لێدەکەین ، ڕەنگە تا رادەیەکیش ئەوەی خواردنەوە کحولیەکان ناخواتەوە نیشانەی پرسیاری جیا جیای لەسەر دادەنرێت ، زۆر جاریش گاڵەتی پیدەکرێت و هەراسان دەکرێت . 

ئێمە فێرین و بە شانازییەوە خووە خراپەکان وەسف دەکەین ، ” ئازایەتی و بە غیرەتیی” ستایش دەکەین ، کولتوری خراپ بە باو دەکەین .  بە ملیۆن کتێب لە سەر ئیسلام و دین و مێژوی ئیسلام نوسراوە ، بە هەمان شێوە ملیۆنێکی دیکە ڕەنگە زیاتریش لەسەر شۆڕش و خۆشگوزەرانی و ئایندەی شایستە بۆ کۆمەڵگە نوسرابێت ، ملیۆنەها خەتیب و قسەکەر هەر یەکەیان لە هەر بەرەیەکیانەوە لە دید و تێڕوانینی خۆیانەوە ملیۆنان خوتبەی داوە ، کۆڕ و سمینیاری گێڕاوە ، تەنانەت بە ملیۆنەهای تر لەسە ئەو دید و بۆچونە جیاوازانەش کوژراوە .  بە بەراورد بەوانە کەمتر لە سەر تەندروستی نوسراوە و دەنوسرێت، یاخود قسەی لەسەر کراوە.

بە گوێرەی تازەترین ڕاپۆرت  بە کێشانی جگەرە و خواردنەوە کحولییەکان و خواردنی ئامادەکراوی پرۆسەکراو و سووتەمەنی بەردینیی ساڵانە  2.7 ملێون کەس لە ئەوروپادا دەمرێت ئەمە جگە لە کەمئەندام کردنیان ، جگە لە کردنیان بە خاوەن پێداویستی تایبەتی .

ببینە، دیقەتێکی ئەو ژمارەیە بدە بزانە ئێمە لە چ جەنگێکدا دەژین ، جەنگی بێ دەنگیی ” صامت” ، جەنگێك کە ڕۆژانە یەخەی پێگرتوین و بە ئاسانیش دێتە ناو ماڵی هەموومانەوە وبوەتە کولتوری کۆمەڵی ” مۆدێرن- مەدەنیی” .

Foods enhancing the risk of cancer. Junk food
كوردی - Kurdiمێتالێکۆڵینه‌وه‌مێتاهه‌واڵ و ڕاپۆرت

هەموو بانگەشەی هەڵبژاردنێکی نوێ، جەنگێکی نوێیە دژ بە هەرە زۆرینەی خەڵك

زاهیر باهیر

13/06/2024

سەراپای وڵاتانی جیهان ئەزموونی شکستخواردوی پرۆسەی هەڵبژاردن و باشکردنی ڕەگوڕیشەی ژیانی کۆمەڵگەکەیان دیتووە . ئەم ئەزموونە لە هەندێك لە وڵاتانی وەکو ئەمەریکا و بریتانیا دا زیاتر لە دەیەها جار هاتووە و ڕۆیشتوە و چشتێکی وایشی بۆ کرێکاران  و هەژارانی وڵاتەکەیان بەدی نەهێناوە، کەچی لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا هاووڵاتیان لەم پرۆسەیەدا  سەرگەرمن و بەشداری دەکەن .

ئەرجەنتین یەكێکە لەو وڵاتانەی کە 6 مانگ لەمەوبەر هەڵبژاردنی گشتی کرد ، ئەمە لە کاتێکدا کە بەرزبوونەوەی هەڵاوسانی پارە گەیشتە لە سەدا 300 ، توشی قەیرانی قوڵی ئابووری هاتبوو ، قەرزی نەتەوەیی زۆر سەرکەوتبوو ، نشونمای ئابووری دابەزی بوو .  سەرۆکی نوێ، Javier Miliei ،  بەڵێنی ئەوەی دا کە ڕیفۆرمی بنەڕەتی بکات و ئەوەی کە شیرازەی تێكچو بوو ئەم و حیزبەکەی چارەسەری بکەن.

  بێ گومان ڕیفۆرم بۆ حیزبێکی وەکو ئەوێ کە بە حیزبی ڕاستڕە و دانراوە،  یانی هێڕشی گەورە بۆسەر کرێکاران و هەژاران و هەروەها ژینگەش بە بڕین و کەمکردنەوەی بیمەکان و  دەرکردنی کرێکاران و کەمکردنەوەی ئازادییەکان و پشتگیریکردنی کۆمپانیا زەبەلاحەکان و خاوەنکارەکان و فرۆشتنی کەرتە دەوڵەتییەکان و هەڕاجکردنیان و  وێرانکردنی ژینگە.

سەرۆکی نوێ تا ئەم ڕۆژانە نەیتوانیوە کە ئەو ڕیفۆرمانە لە پەڕلەماندا تێپەڕێنێت تاکو ببنە یاسا.  دوێنی ، چوارشەمە ، لە کۆبوونەوەیئ پەڕلەماندا کە 11 کاتژمێری خایاند  بە بڕی دەنگی 37 و بە 36  واتە بە بردنەوەی بە تاکە دەنگێك توانرا ڕیفۆرمەکان ببنە یاسا و کاری پێبکرێت .  بەڵام خەڵکی ئەرجەنتینی بەمە رازی نین بۆیە بە هەزاران کەس هاتنە سەر شەقامەکان و داوای هەڵوەشاندنەوەی ئەوە دەکەن و دەڵێن ” وڵات بۆ فرۆشتن نییە ” .  بێگومان دەوڵەت بە هۆی دەزگە سەرکوتکەرەکانییەوە، کە دەزگەی پۆلیس یەکێکە لێیان کەوتە سەرکوتکردنی خۆپیشاندەران و زیاتر لە دەیەها کەس بریندار بوون بە هۆی لێدان و بەکارهێنانی گولەی پلاستیکی و فشاری بەهێزی ئاوڕشتن و بەکارهێنای غازی فرمێسكڕێژەوە.

پێشبنیکردنی ئەوەی کە ئایا دەوڵەت دەتوانێت ڕیفۆرمەکانی بکات یاخود هەڵدەوەشێتەوە ، لە ئێستادا ئەستەمە .  بەڵام ئەوەی کە ئاشکرا و زانراوە  هەموو هەڵبژاردنێکی نوێ هەتا بە هەندێك دروشمی بریقەداریشەوە بە پەیمان دان بە خەڵکی، دواتر کە دێتە سەر حوکم لە هێڕشی گەورەدا دەبێت بۆ سەر خەڵك و جەنگێکی بێ دەنگ و نەبڕاوە دەبێت .  لەگەڵ ئەوەشدا خەڵکی بیەوێت و نەیەوێت بە ناچاری دەبێت ڕێگای بەرگری لە خۆی و ڕوبەڕووبوونەوەی دوژمنە چینایەتییەکەی ببێتەوە .

لە هەمووشی گرنگتر ئایا چی تر خەڵکی وانە لە هەڵبژاردن کە چارەسەری کێشەکانیان نییە وەردەگرێت ؟ چی تر باوەڕ و متمانە بە حیزب و سیاسییە بێ مۆراڵەکان دەکات و جڵەوی ژیانی خۆیانی دەداتە دەست ؟  

May be an image of 7 people, fire and text

كوردی - Kurdiمێتالێکۆڵینه‌وه‌

سیاسی و جەڵەبچی

ڕۆنان

13/06/2024

جەڵەبچی بەو پیاوانە دەوترێت کە سەردانی ئاژەڵدارەکان دەکەن لە گوندەکان و ماڵات و حەیوانەکانیان لێدەکڕن. ئەمان جامبازیشیان پێدەوترێت کە هاوتای ئاوەڵفرمانی فێڵبازە. پێش تاوانی جینۆسایدی ئەنفال ماڵمان لە گوند بوو و ئاژەڵداربووین. جەڵەبچییەکان/جامبازەکان ساڵانە چەند جارێک دەهاتن و ئاژەڵەکانیان لێمان دەکڕی. زۆربەی جار ئاژەڵدارەکانیان دەخەڵەتاند و بە هەرزان گیسک و کاوڕ و ئاژەڵەکانیان لە دەست دەردەهێنان. جا ئەوان فڕوفێڵ و چاو و ڕاویان زۆر بوو، یەک لەوان حەجی کردبوو و دەستی لە بەردە ڕەشەکە دابوو، جا بۆ خەڵەتاندنی خاوەن ئاژەڵەکان لە کاتی سەوداو مامەڵەدا بەردێکی بچکۆلەی دەکردە دەستییەوە و دەستی دەخستە گیرفانییەوە و دەیگوت کوڕە باوکم من حاجیم سا سوێند بەو بەردەی کە دەستم لێداوە لەم جەڵەبە، ڕەنگە خێرنەکەم و تەنها ماندووبوونەکەم پێببڕێت. یارۆی خاوەن ماڵاتیش وایدەزانی سوێند بە بەردەڕەشەکە دەخوات، باوەڕی پێدەکرد و بەم جۆرە دەخەڵەتێندرا. ئێستەش سیاسییەکان و ئەوانەی خۆیان بۆ پارلەمان هەڵدەبژێرن وەک (حاجیی جامباز) خەڵک فریودەدەن و دەیانگەمژێنن، بەڵام ئەمان درۆ و فێڵی زۆر زۆر زیاتریان لەبەردەستە بەراورد بە جەڵەبچییەکان.