Zaher Baher

19/11/2024

بەرای من چەند هۆیەکی سەرەکی لە گەشەکردنی ئەم سیستەمە و هەرەسنەهێنانی ڕۆڵی خۆیان دەبنینن ،لانی کەم لە ئێستادا، کە توانیوێتی  سەرمەیاداریی لە قەیرانی گشتی بپارێزێت، بزوتنەوەی کرێکاران و خەڵکیی لاواز و لاوازتر بکات .

هەندێك لەو هۆکارە سەرەکییانە:

 یەك: سەرمایەداری بە هەر هۆکارێك هەیە توانای دروستکردنی فۆرمی جیاواز لە جەنگ و سەپاندنی بەسەرماندا هەیە ، لەوانە جەنگی نێوانی دەوڵەتەکان ، جەنگە ناوخۆییەکانی وەکو جەنگی دینی و مەزهەبی و قەومی .

دوو: لە وڵاتانی گەشەکردوی ئابووریدا وەکو ئەمەریکاو و بریتانیا و کەنەدا و ئۆسترالیا و وڵاتانی ئەوروپی ، سەرمایەداری توانیوێتی کە مێشكیشمان داگیر بکات بەوەی کە ئەمە کۆتایی مێژووە واتە ئەو کۆمەڵەی کە تێیدا دەژین دواکۆمەڵی مرۆڤایەتییە ، توانیوێتی بە چەند چەمك چەند وشەیەکی کەمی وەکو : کاری خۆت مەیسەر بێت هەقی کەسی دیکەت نەبێت ،…. هەر هەوڵێك بدەیت گۆڕانکاری ناکرێت ، ….. سیستەمەکە زۆر بەهێزە و هیچی لەگەلدا ناکرێت ، …… ئەڵتەرناتیڤی دروستی ئەم سیستەمە وەهم و خەیاڵە … و چەندەها چەمکی دیکەی لە ناخماندا ڕواندوە و چەسپاندووە.

سێ: گشتگیریبوونی سیستەمەکە : سەرمایەداری لە قۆناخی گەشەی گشتگیریکردنی دونیادایە کە پێی دەلێن : جیهانگیریی ، عەولەمە ، گڵۆبەڵایزکردنی سیستەم .  جیهانگیری سیستەمەکە کە لە کۆتایی هەفتاو سەرەتای هەشتاکانی چەرخی ڕابوردوودا هەنگاوی گەورە گەورەی لە بواری ئابووری و پەروەردە و ڕۆشبیری و تەکنەلۆجیا و پەرەدان بە کولتوری بازاڕ و خوودی ” بازاری ئازاد” ناو، بە کردەیی بزوتنەوەی کرێکارانی لاوازکرد ، هەر ئەوەشە کە لە ئێستادا نقابەکانی کرێکاران لە ئەمەریکا و لە بریتانیا نیوەی ساڵانی حەفتا و هەشتاکانی چەرخی ڕابوردوو ئەندامی نقابەن .  هەر بۆ نموونە لە ئەمەریکا لە 10 کرێکار تەنها یەك کرێکار ئەندامی نقابەیە ، لە بریتانیا بزوتنەوەی نقابەیی و خودی نقابە لەنێو کەرتە تایبەتییەکاندا لە باشترین حاڵەتدا دەتوانین بڵێین زۆر لاواز لە خراپترینیشیا دەکرێت بڵێین نقابە و بزوتنەوەی نقابیی ونە.  لە نزیکەی 35 ملیۆن کرێکار لە بریتانیادا تەنها لە نێوانی 5 بۆ 5.5 ملیۆن ئەندامی نقابە هەیە.

19/11/2024

کێڵگەوانەکان دوای ئەوەی کە ڕۆژی شەمە، 16ی مانگ پرۆتێستیان دژ بە کۆنفرانسی لقی پارتی کرێکارانی حوکمڕان لە دەڤەری وێڵز کرد،  ئەمڕۆش، سێشەمە، 19 ی مانگ، بە خۆیان و تراکتۆرەکانیانەوە ڕژانە ناو لەندەن.  میدیای بریتانی ژمارەیانی بە 10 هەزار کەس خەمڵاند.

 کێڵگەوانەکان داوای هەڵوەشاندنەوەی ئەو خاڵە دەکەن کە لە بوجە نوێکەی  وەزیری دارایی برییتانیادا هاتووە  بو ساڵانی ئایندە کە  هەڵوەشاندنەوەی ” یارمەتیدانی موڵك و ماڵی کشتوکاڵی”  کێڵگەوانەکانە  کە لە 6ی مانگی نیسانی 2026 وە لە سەدا سەدی ئەو هاوکاریکردنەیان دەبڕێت و گومرگیان دەکەوێتە سەر لە فرۆشتنی یاخود گواستنەوەی بزنسەکەیان بۆ میراتگرەوکانیان.

لە بریتانیادا 209 هەزار کێڵگە هەیە کە بەهای هەر یەکەیان یەك ملیۆن پاوەندە .  کێڵگەوانەکانی بریتانیا لە سەدا 60ی پێداویستی خۆراك لە گۆشت و شیرەمەنی و دەغڵ و دان و و میوە و پێداوییستی دیکەی  بریتانیا دابین دەکەن کە پێشتر لە سەدا 80 بووە .  ئەم کێڵگەوانانە لە ساڵی 1992 دا بە یاسایەکی دەوڵەت لە باجی زەوی و موڵکیەتیان کە بۆیان دەمێنێتەوە بەخشران ، لەبەر سەختی ئیشەکەیان و زیاتریش بزنسی خێزانی بوو هەروەها دەبێت  بەردەوامبن لە دابینکردنی بەروبوومیاندا بۆ بریتانیا، لەبەر ئەوە چی تر باجیان نەدەداو هاوکارییان وەردەگرت.

لە بوجەی تازەدا کە لە کۆتایی مانگی ئۆکتۆبەردا خرایە ڕوو و حکومەت پێویستی بە پارە هەیە . دەڵێت سالانە 200 ملیۆن پاوەند بۆ بوجەی دەوڵەت دەگەڕێتەوە کە ئەو پارەیە دەکرێت لە کەرتی تەندروستیی نیشتمانییدا خەرج بکرێت، لەبەر ئەوە  ئەو هاوکارییەی هەڵوەشاندەوە .  ئەمە جگە لەوەی کە حکومەت پێویستی بە پارەیە دەڵێت یاسا تازەکەش تەنها لە سەدا 30 کێڵگەوانەکان دەگرێتەوە و کە بە ژمارە دەکەنە 500 کێڵگەوان،  دوای ئەوەش کە هاوژینەکانیشیان دەمرن ئەوە گومرگە نوێیەکە نایانگرێتەوە. هەروەها حکومەت دەلێت ئەو تەکسە / گومرگە کە کێڵگەوانەکان دەیدەن ، لە ماوەی 10 ساڵدا دەیدەن بێ ئەوی سووی بچێتە سەر.   هەرچیش نقابەی کێڵگەوانەکان هەیە دەڵێن ئەو داتایە هەڵەیە و لە سەدا 40 کێڵگەوانەکان دەگرێتەوە و یاسای نوێ بارودۆخی ژیانیان خراپتر دەکات چونکە ئەمان لە ئێستادا پارەیەکی زۆر کەم قازانج دەکەن .  نقابە دەڵێت بۆ نموونە  قازانجی ئەمان تەنها یەك پێنسە لە فرۆشتنی زەرفێك ناندا و فرۆشتنی پاکەتێك پەنیردا.

گرفتێکی دیکە هەیە لێرەدا، زۆرێك پێیان وایە کە ئەم باجە/ گومرگە 350 کۆشکی ئۆرۆستۆکراتییەکان کە لە بریتانیا هەیە ناگرێتەوە ، هەرەها دەڵێن جێگرەوەی ئەم بڕیارە  دەکرێت  وەکو فەرەنسا بن.  فەرەنسا تاکە وڵاتێکی ئەوروپییە کە تا ئێستاش بەشی خۆی بەروبوومی کشتوکاڵی بەرهەم دەهێنیت و پێویستی بەهاوردەی دەرەوە نیە .  حکومەت لە فەرەنسا هاوکارییەکی زۆر باشی کێڵگەوانەکان دەکات بەو مەرجەی کە بیسەلمێنن کە خۆیان لە کێڵگەکاندا کار دەکەن .

16/11/2024

پرسی پەنابەر لە ئیتالیا خاڵی سەرەکی مانیفێستەکەی سەرەکوەزیرانی ئیتالیا جۆرجیا میلۆنی بوو کە گوایە دەتوانێت چارەسەری بۆ بدۆزێتەوە .  چارەسەرەکەی ئەو ڕێکەوتنێك بوو لەگەڵ حکومەتی ئەلبانیا تاکو پەنابەران کە ڕوودەکەنە ئیتالیا بییاننێرن بۆ ئەلبانیا بۆ ئەمەش واژۆی پەیمانەکەی نێوانی خۆی و حکومەتی ئەلبانی کردووە بە هاوپشتی و ئاگەداریی سەرۆکی کۆمیسۆنی یەکێتی ئەوروپا ئۆرشێلا ڤۆن دێر لیین (Ursula von der Leyen ) بە بڕی پارەی یەك بلیۆن یورۆ لە 5 ساڵدا  بۆ ناردنی 3000 کەس بۆ ئەوێ و دواتر بنێرێنەوە بۆ وڵاتانی وەکو  بەنگلادش و میسر گوایە لەوێ ئاسایش هەیە

لەگەڵ کردنی ئەم مامەڵەیەشدا تەنها توانییان 24 پەنابەر بنێررێت بۆ ئەلبانیا.  لەو 24 کەسە 5 کەسیان کەمتر لە 12 سەعات لەوێ ماونەتەوە و ڕزگاریان بووە و ئەوانی تریان دوای 48 سەعات سەرنگون بوون .

هەر ئەمە گرفتەکەی ئەم دوو ژنە نەبوو بەڵکو لە 4ی ئۆکتۆبەردا دادگەی باڵای ئەوروپی  ناردنی هەر پەنابەرێكی بۆ ئەلبانیا بە نایاسایی دانا و وتی  : ئەو وڵاتانە ناتوانن ئاسایشیان تێدا بەرقەرار بێت ئەگەر هەموو ناوچەکە ئاسایشی نەبێت .

یەكێك لە پارتە موعارەزەکان دەڵێت ئەوان زوو ئاگەداری ئەو مەترسییەیان کردوونەتەوە و خۆشیان بە ئاگا بوون لێی .  هەر وەها دەڵێ ئەو زەرەرە گەورەیە دەکرا 4.5 ملیۆن نەخۆشی پێ چارەسەر بکرایە کە ساڵێك دەبێت چاوەڕوان بکەن بۆ چارەسەر.

14/11/2024

ڕژێمی ئاخوندەکان بڕیاریان داوە بۆ سەرکوتکردنی ئەوانەی کە حیجاب/ پەچە و لەچك ناکەن وەکو کەسانی دەروون نەخۆش حسابیان بۆ بکرێت بۆیە بڕیارێکی نوێیان داوە کە لەمەولا سزای ئەو ژنانە ناردنیانە بۆ کلینکی چارەسەری دەرونیی.  بەڵام وەکو باس دەکرێت ئەمە سێنتەرێکە بۆ ئەشکەنجەدانی دەرونی و جەستەیی .  چالاکوانێك کە لە ئێران دەژی و نایەوێت ناوی بهێنرێت دەڵێ ” ئێمە شەو و ڕۆژ دەخەینە سەر یەک بۆ دەستکەوتنی پارویەك نان ، حکومەت هیچ دەربەستی ئەوە نییە ، بەڵام دەربەستی پارچە پەڕۆیەکە بۆ داپۆشینی قژمان .  ئیتر کاتی ئەوە هاتووە کە بچینەوە سەر شەقامەکان “

10/11/2024

 ڕوودانی لافاوەکەی ناوچەی ڤالەنسیا کە لە29ی مانگی پێشوود ڕوویدا و بووە هۆی قوربانیبوونی 220 کەس و هێشتاش چارەنوسی 80 کەس نادیارە .  لەم بارەشدا خەڵکی ناڕەزایی خۆیان دەردەبڕن دژ بە سەرۆکی ئەو ناوچەیە .

خەڵکی هۆشیارە و دەزانن بەردێك لە ئاسمان بکەوێتە خوارەوە دەستی حکومەت ، دەوڵەتی تێدایە .  من جارێکی دیکە بە نموونەوە قسەم لەسەر ئەمە کردووە ، کە ڕوودانی هەر شتێك دەستی حکومەت یا دەوڵەتی تێدایە ئیتر بە ڕاستەوخۆ بێت یا ناڕاستەوخۆ.

بە هۆی ڕوودانی ئەو کارەساتەوە خەڵکی ئەوێ خۆپیشاندانی گەورەی ڕێكخست. یەکێک لەو خۆپیشاندانانەی ئەم ڕۆژانە نزیکەی 200 هەزار کەس بەشداری کرد و  داوای دەست لەکارکێشانەوەی سەرۆکی دەڤەرەکە ‘کارلۆس مازۆن’ دەکەن .  ئەوان ڕوودانی ئەو هەموو زیانە ڕۆحی و ماڵییە لە چاوی ئیدارەکەی ئەوی دەناسن ، کە لەسای پێشەوچوونی تەکنەلۆجیا و زانستدا لە ئێستادا تا ڕادەیەك پێشبینی چونێتی کەش و هەوا بۆ ماوەی دە ڕۆژی ئایندە دەکرێت، بەو جۆرە دەکرێت قوربانیییەکان زۆر کەم ببێتەوە .

لە کاتێکدا کە لە سێنەتری مەرکەزی کەش و هەوای  دەوڵەتی ئیسپانیاوە چەند ڕؤژێك پێش ڕوودانی لافاوەکە ڕاگەیەنراوە کە کەش و هەوایەکی زۆر توند بە ڕودانی لافاویشەوە بەڕێوەیە.  بەڵام مەرکەزی کەش و هەوای ئەو دەڤەرە هیج ڕاگەیاندن ێکی پێشوەختی نەداوە لەبەر ئەوە خەڵکی سەرقاڵی ژیانی ئاسایی خۆیان بوون .

ئەمە هۆکاری ڕوودانی خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکانە کە بەرپرسیاری دەکەوێتە ئەستۆی کەسی یەکەمی دەڤەرەکە کە کارلۆس مازۆنە .  چەندەها دروشمی جیا جیا لە لایەن خۆپیشاندەرانەوە بەرزکراوەتەوە لەوانە ” مازۆن دەست لەکار بکێشەرەوە ” ” تۆ ئێمەت کوشت” ” ئێمە دەستمان لە لیتەدا غەرق بووە و دەستی تۆش لە خوێندا”

کۆمەڵی سەوزی ئیسپانیش پێشنیاری ئەوە دەکەن بۆ حکومەت کە کۆمپانیاکانی غاز و نەوت پارەی ئەم زیانە بدەن چونکە زیاتر لە 6 دەیەیە دەربارەی قەیرانی ژینگە و کەش و هەوا زانراوە و لە ئارادایە .

گەرچی ئەم لافاوە کارەساتێکی گەورەی بەسەر خەڵکی ئەو دەڤەرەدا هێنا بەڵام هاوکاتیش خەڵکی ئیکجار زۆر لەیەکدییەوە نزیک کردەوە بە هاوکاری و یارمەتیدانی یەکدی و کردنی کاری هاوبەش و هەرەوەزی لە زۆر بواری ژیانیاندا لە پاککردنەوە و راماڵینی لیتەو فڕێدانی کەرەسە زەرەرمەندبووەکان و پەیداکردنی خۆراک  و خواردەنەوە.

05/11/2024

پاش 7 هەفتە مانگرتن و ئامادەبوونی ئیدارەی کۆمپانیاکە بە دوو ئۆفەر، دوا جار بە نێوەندگەری کۆشکی سپی و هاوکاری جۆن بایدن کۆمپانیای بۆینگ ئامادەیی خۆی دەربڕی بە زیادکردنی لە سەدا 38 ی مووچەی کرێکارەکانی لە ماوەی 4 ساڵدا، بۆ ئەمەش دەبێت کۆمپانیاکە 1.1 ملیار دۆلار بخاتە سەر بوجەی مووچە.  کرێکارەکان بە ڕێژەی لە سەد 59 دەنگیان بە پەسەندکردنی ئۆفەرەکە داو بڕیارە لە 12ی مانگد بگەڕینەوە سەر کارەکانیان،  هاوکاتیش یەکسەر پشکەکانی کۆمپانیاکە بەڕێژەی لە سەدا 1.9 بەرز بووەوە.

لەم ماوەیەشدا کۆمپانیاکە ڕۆژانە 100 ملیۆن دۆلاری زیان لێکەوتووە .

سەرۆکی سەندیکاکە ، جۆن هۆڵدن ، سەبارەت بە ئۆفەرەکە و پەسەندکردنی لە لایەن کرێکارەکانەوە دوای نێوەندگیری ڕاستەوخۆی کۆشکی سپی وتی ”  ئەمە سەرکەوتنە و سەرمان بەرز ڕادەگرین ”  وتیشی. ” ئێستا کاری ئێمەیە بگەڕێینەوە سەر کارەکەمان “

جۆ بایدن، یەکەم سەرۆکی ئەمریکا چووە ڕیزی کرێکارە مانگرتووەکانەوە وەکو دەربڕینی هاوپشتی پیرۆزبایی لە کۆمپانیاکە و سەندیکاکە کرد کە گەیشتوونەتە ڕێککەوتن، ڕایگەیاند و وتی: لە ماوەی چوار ساڵی ڕابردوودا، ئێمە کارەکانی موزایەدەی بەکۆمەڵمان نیشانداوە. ” گرێبەستە باشەکان سوود بە کرێکاران، بازرگانان و بەکاربەران دەگەیەنن – و کلیلی گەشەپێدانی ئابووری ئەمریکان لە ناوەڕاستەوە بۆ دەرەوە و لە خوارەوە بۆ سەرەوە.”

01/11/2024

ئەو وێنەیەی کە دەیبینیت وێنەی دەیڤید گۆلدستۆنە کە وەزیری دارایی بۆ ماوەی ساڵێک گرتویەتی بەکرێ هەر ڕۆژێکی کارکردنی بە 950 پاوەند ،بەڵام مەرج نییە کە هەموو ڕۆژێك کاربکات گوایە ئەم کابرایە خاوەنی ئەزموونێکی زۆر زۆرە لە زۆر بواری ژیاندا .  وەزیری داراییش دەیەوێت کە پاشەکەوتی پارە بکات بە گەڕاندنەوەی بەشێك لەو پارەیە بۆ بودجەی دەوڵەت ، بۆ ئەمەش ئەمان وەکو پێشتر وتومە هێڕشیان لە سەنگەری پێشەوە بۆ سەر کەسانی بارخوار و نەگەبەتەکانی کۆمەڵن .  بەشێك لەوانەش ئەو خەڵکانەن کە خۆیان ژیانیان ، خراپەو پارەی بێ کاری یا لەسەر جۆرێك لە بیمەکان یاخود پارەی خانەنشینی دەژین. گوایە ئەمەش ڕیفۆرمکردنی سیستەمەکەیە .

Zaher Baher

29/10/2024

هەڵگیرسانی شەڕ ، جەنگ کاریگەرترین ئامرازە بۆ وزە لێبڕینمان ، بۆ برسیکردنمان ، بۆ هەڵوەشانەوەی ژیانی کۆمەڵایەتییمان، بۆ دابڕین لە یەکدی ئەندامانی خێزانیمان ، بۆ بەکوشتدانی یەکدیمان، بۆ لەبیربردنەوەی پرسی چینایەتیمان ، بۆ گەڕانەوەمان بۆ سەردەمێك کە هەرگیز پێش جەنگ چاوەڕوان نەکراو بووە .

لە مێژوودا ڕویداوە وەکو چۆن لە هیندستان و لە ئیرلەندە کە دەوڵەتی  سەرمایەداری بریتانی برسێتی وەکو چەکێکی کاریگەر بۆ سەرکوتکردن و پرزە لێبڕینی گەلانی هەردوو وڵات بەکارهێنا.  بەڵام برسێتی ئەو کارایە دانانێت لەسەر وێرانکردنی میللەتەکە وەك کارایی جەنگ چونکە تەنها برسییان دەکات و برسیکردنەکەش زۆر چار دەبێتە هۆکاری یەکگرتن و هاوکاری و کۆمەکی یەکدی خودی خەڵکەکە خۆی.

بەڵام شەڕ بە ڕاستەو خۆ و ناڕاستە و خۆ ئەو مەبەستە و دەیەها مەبەستی دیکە دەداتە دەست ، جگە لەوانە کارگەی دروستکردنی چەک و تەقەمەنییەکان  بە بەردەوامیی لە برەو دا دەبن.  بە مانایەکی دیکە  قازانج لە هەڵکساندا دەبێت .

هەر بەم نزیکانە شەڕی نێوانی ئۆکرانیا و روسیا بە هاوکاری ناتۆ، هەروەها ئیسرائیل لە غەزە و لوبنان و ئێران دووبارە بەهاوکاری ئەمەریکا و غەرب دوو نموونەی زیندوی ئەم دوو ساڵەن .

جەنگ وەبەرهێنانێکی ئێکجار گەورەیە بۆ ئەمریکا و کەنەدە و وڵاتانی ئەوروپادا ئەوەی مەبەستیانە لە سوودی ئابووری و بەردەوامیدان بە سیستەمەکە و پرزەلێبڕینی کرێکاران و سەراپای هەژاران و بەرزبوونەوەی نرخی هەموو کاڵاکان و بەدەستهێنانی نفوسی سیاسی و ڕانەوەسستانی کارگەکانی چەک و تەقەمەنی و فرۆشتنیان و وابەستەکردنی زیاتری وڵاتانی شەڕ پێفرۆشراو و سەراپای ئامانجەکانی دیکەیان بەدەستدەهێنن.

ئەمە جگە لە وردە شەڕەکانی دیکەی وەکو سۆدان و میانمار شوێنی دیکە کە بەردەوامن .

تێچووی ئابووری گەورەی شەڕەکەی نێوانی ئۆکرانیا و ڕوسیا  لە زیادبووندایە. بانکی نێودەوڵەتی مەزەندە دەکات کە لە دوو ساڵی یەکەمدا 152 ملیار دۆلار (117 ملیار پاوەند) زیانی ڕاستەوخۆی ئۆکرانیای لێکەوتووەتەوە.  نەتەوە یەکگرتووەکانیش پێشبینی دەکات بۆ بوژانەوە و ئاوەدانکردنەوەی ئۆکرانیا 486 ملیار دۆلار پێویست بێت.

واشنتۆن لە دوای دەستپێکردنی شەرەکەوە کە لە مانگی شوباتی 2022، دەستی پێکردووە 64 ملیار دۆلاری وەک هاوکاری سەربازی پێشکەش کردووە. لەوە دەکات  بەشێک لەو قەرزە 50 ملیار دۆلارییە بۆ کڕینی ئەو چەکانە بەکاربهێنرێت کە لەلایەن ئەمریکاوە دروستکراوە.  بریتانیاش سەرەڕای بڕێکی زۆری هاوکاری ئۆکرانیا حکومەتی نوێش بڕیاری داوە تا ساڵی 2030 ساڵانە 3 ملیار پاوەند هاوکای ئۆکرانیا بکات هەر لەم ڕۆژانەشدا بڕیاریێکی دیکەی دا کە  بەریتانیا بڕی 2.26ملیار پاوەندی دیکە بە قەرز دەدات بە ئۆکرانیا بۆ چەک بۆ شەڕی ڕووسیا.  هاوکاتیش بەریتانیا خەرجییەکانی بەرگری زیاد دەکات بۆ 2.5%ی داهاتی وڵات لە 2.32% لە ئێستادا.

 ئەمە لە کاتێکدا کە خودی حکومەتی بریتانیا کە لە مانگی تەموزدا هاتنە سەرحوکم کردیان بە گاڵە کە گوایە 22 ملیار پاوەند لە بوجەی دەوڵەتدا نوقسانە بۆ ئەمەش هەندێك بڕیاریان داوە بۆ دابنیکردنەوەی ئەو بڕە پارەیە کە بەششی زۆری دەکەوێتە سەر کرێکاران و هەژاران. هەروەها ئەمەش لە چوارچێوەی بەرنامەی قەرزکردنی بەرفراوانتر بە بڕی 50 ملیار دۆلار (38.5 ملیار پاوەند) بدرێت بە ئۆکرانیا کە پێشبینی دەکرێت لە کۆتایی ئەم هەفتەیەدا لەلایەن ئەندامانی گروپی حەوتەوە پشتڕاست بکرێتەوە.