Hejên

*24î sêptemberî 2010

Beşî heştem

Kat û şwên le şorrşî soşyalîstîy.

Şorrşî soşyalîstîy bew pêyey debête gorrankarîy û werçerxanêkî gring û mezn bo gişt barekanî komell.. Pêşbînîykirdin û destinîşankirdnî kat û şwênî hellgîrsanekey kar û birryarêkî hênde asan û asayî nîye, …….; sereta pêwîste sercem pêdawîstîyekanî (serhelldan û parastin û drêjepêdan)î amade û rêkixrabê.. Herwa nexşeyekî pêşnyarkrawî akam û derencamekanîşî bo darêjdrabê enca be bawerrbexobûnêkî çespaw – xorragrane û bê dûllîy – birryarêkî çarenussazane leser herdûkyan bidrê; leser katêkî guncaw û dyarkraw (bo daysanî yekem trûskey şorrş) û leser şwênêkî lebar û dyarkraw (ca ew şwêne wllatêke ya nawçeyeke ya seraserî cîhane). L 44

Kat û şwên bo şorrşî soşyalîstîy ştêkî amadekraw yan yedegêkî berdest û danraw nîye ta her katêk arezû bikrê destî bo bbirdrê û bekarbihêndirê, hêşta le çwarçêwey hellsukewtipêkirdin û kar raperrandinêkî nwê xoy denwênê û ezmûnêkî hênde zorî nîye ta çendîn rêwşiwênî ew kare kirdeyye sax krabêtewe û dyarde û encamî aşkra û bercestey hebê û le çendbarekirdneweyda serpêyyane temaşa bikrê û be şêweyekî asayî berêbxirê. L 45

Em dû peregrafe, dûcar yekdî retdekenewe; carêk le ( l.44)da plan û katî şorrş be pêşmerc dadenêt, keçî le (l.45)da boçûnekey (l.44) retdekatewe. Carêk bas le dûrînî şorrş dekat wek poşakî berdestî bergidûrêk nek wek dyardeyekî zîndûy xobexo û ktupirr û hemîşe amadey nêw bzave komellayetîyekan. Carêkî dî dellêt “ kat û şwên bo şorrşî soşyalîstîy ştêkî amadekraw yan yedegêkî berdest û danraw nîye ta her katêk arezû bikrê destî bo bbirdrê û bekarbihêndirê,“ ke emeş retkerewey nexşe û planî nêwdêrekanî pêşûtre û yekdî retdekenewe.

Eger lem nakokîye bguzerêm, ewa hêşta xom letek rwangeyekî mîkanîkîda dergîr debînim, ke şorrş be xallî birryardanî çend kesêk ya katjêrî rageyandin debînêt. Eme ktumt rwangey lênîstekane, ke le fêbrîwerî xellk leser şeqamekan bûn, sedan hezar jin manyangirtbû, sovyetekan pêkhatbûn, keçî ewan bîryan le endazyarî şorş dekirdewe û loto (yanesîb)î beşdarî deselatî borcwazî ya şorşyan radekêşa.

Pêştir lemerr huşyarî şorrşigêrraney çînayetî û rêkxistin û xebatî cemawerî boçûnî xom xisterrû, herwek pêmwaye, ke ew xohuşyarîye û xebate rojaneye, pêdawîstî û ezmûnkirdin û nakokî kar û sermaye drustî dekat û le lay krêkaran û twêje berhelistkarekanî komellge gellalle debêt û wek wellam be pêdawîstîyekanî xebatî rojane dête bûn, herwaş şorrş rewtêkî mêjûîy gorranî komellgeye û seruketnî xallî be lutkegeyiştnî nakokîyekane. Eger şorrş be berî drextêk biçwênim, ewa ew beraney ke nexoşn, zû dekewne xwarewe, bellam bere tendrustekan ta dwaxallî geyîn perwerde debin û înca dekewne xwarewe. Bemcore şorrş xallî kewtnexwarewey bere genîw û kirrmollekan nîye, bellku xallî be encamgeyiştnî prosey şorrşekeye. Serhelldan û pêgeyînî şorrşîş wek pêgeyînî berî drextêk [ be fermanî xwa nayêtebûn wek aydyalîstekan pagendey deken] bellku be yekangîrî komelêk pêdawîstî û barudox û lebarî keşî pêgeyînekeye, drustî dekat. Şorrşîş berhemî endazyarî destebjêrêkî komunîst nîye, bellku berhemî yekangîrî huşyarî şorrşigêrane û giştgîrî ew xohuşyarîye û pêgeyîynî nakokîyekanî bindestan letek serweran û belutkegeyînî xebatekeyan û hatnî xallî teqînewey yekcarîye, wate pêdawîstî ruxanî sîstemeke, wek sîstemekanî pêşû katî xoy dêt û emeş be amadeyî û xohuşyarî û wîstî çewsawanewe bestrawe. Herwaş serkewtinî djeşorrşan le çeşnî borcwakan le şorrşî djî fîodalîzimda, wek berbûnewey bere nexoşekanî drextêke û eweş komelêk hokarî nawekî û derekî xoy heye û gewretrînyan naamadeyî xohuşyarî şorrşigêraney çewsawan û xoşbawerrîyane be têrrwanîn û bernamey wirdeborcwazî dselatixwaz, wek xoşbawerrîy çewsawan be soşyalîste deselatixwazekan le şorrşî oktoberî 1917î rusyeda.

herçende ezmûnî herdû şorrşî komuneey parîs û oktoberî sovyetîy komellêk pend û waney çakyan le dway xoyanewe cêhêşt….. Her le nêw ewanîşda bewe geyişt birryarî kat û şwên dyarkirdnî herdû şorrş bidrê û paşanîş be tewawîy be larrêda bçin. L 45

Wek pêştir wtim, rwangeyek ke şorş û xallî be teqînewegeyiştnî şorrş yekî degrêt, naçar endazyaran û rageyêneranî katjêrî sfir qut bkatewe, ewa bêcge lew dû teqînewane şorrş le hîç şwênêkî dîke nabînêt. Eme gewretrîn gurzî kuşindebuwe le hizrî şorrşigêrrîy û roll û karay xudî çewsawan lew şorrşaneda.

Be boçûnî min, cîhan tenya dû şorşî be xowe nedîwe û berdewam be xebatî çewsawan şorş bargawî debêt. Eger ême daxwazî û goranekanî jyan le rewtî mêjûda be nmûne werbigrîn, boman derdekewêt, ke şorş prosêsêkî berdewamî rû le pêşe; bo nmûne le ewrupa û emerîka 300 sall reşpêştekan wek kalla bazirganyan pêwe dekra û tenanet kem seyirkirdinyan lelayen xudî çewsawanî ew wllatanewe dyardeyekî nkollî hellnegre, keçî ewrroke newey ew çewsawe nahuşyarane letek reşpêstekan ewîndarî deken. Şeş dehe pêştir çewsawanî ferense û allman deçûne sengerî desellatdaranewe û djî yekdî decengan, keçî emrro le hawxebatî çînayetîda piştîwanî leyek deken. Rojgarêk bû, ewrupîyekan be gwêrrayellî kenîsekan berew xorhelat berrê dekewtin, keçî le cengekanî vîtnam û kurya û efganistan û ‘îraqda le 120 şarî ewrupî û emerîkîda milyonan mrov wek hawderdî û westanewe djî ceng, rjane serşeqamekan. Aya emane beşêk le bergirtnî prosêsî şorş nîn, aya emane hengawekanî naw şorş û berhemî ew gorrananane nîn, ke berdewamî şorş drustîyan dekat? Aya emane nîşaney şorrş û hengawî henûkeyî şorrş nîn?

Min boxom ew taqîgerîyey soşyalîzm û dêmokratî le xwarewera le erjentîn [destbeserdagirtnî karxanekan û xoberêweberayetî krêkarîy û pêkhênanî herewezîyekanî naw gerrekekan û harîkarî û hawpiştî çînayetî nêwan bzûtnewey bêkaran û rêkixrawî daykanî zîndanyan û xoberrîweberayetîye krêkarîyekan û encumenî gerrekekan ] kemtir lew dû şٶrrşe nabînim, ke nûser û zorêkî dîke rîzyan kirdûn û deken. Çunke lem ezmûne tazeda ewe zana û fîlosof û bîryare rîşn û seksokedar û boybaxlemlekan nîn, ke le serkirdayetî partekanewe planî xebatî û şêwazî rêkxistin û hengaw û katî şorrşîyan bo krêkaran dyarî deken, ewe xoyanin û tenya xoyan xerîkin her lenaw em sîsteme xoyda, soşyalîzm û dîmokratî rastewxo, pêşnyar deken û ezmûnî deken û nîşanî deden, ke geşesendin û peresendinî berhemhênan le yekêtî û yeksanî û xoberrêweberayetî krêkaran û zehmetkêşanda baştir le sayey bûnî borcwakan û hîraşîyekeyanda rû leser debêt û emeş aydyay pêwîstî qonaxî sermayedarî bo geyiştin be soşyalîzm bedroxistewe, herwek komunekanî okranya 1917- 1921 herewezîyekanî ketelonya 1936-1939 pêştir nîşanyan da, le hejartirîn û dwakewtûtrîn şwênî em goy zemîneda soşyalîzm wek her şwênêkî geşekridû û dewllemendî dîke şyawî rûdan û serkewtne û le herdû barekeda jyan û azadî û dadperwerî û geşey berhemhênan û perwerdebûnî mrovî azad baştir lew [qonaxe xwênawîye] berhem dêt, ke bîryaranî sedey nozde pesendeyan dekirdin. Bellam le nmûney dîktatorî bolşevîzm le rusye û paşrewanîda hawkîşeke pêçewane debêtewe û dway 70 sall împratorîyekeyan wek peşmek detwêtewe û kotayî be zîndanî soşyalîzmî dewlletî û neteweyî rusekan û ewanî dîke dêt, ezmûnekan nîşanman deden, ke ême rizgar nakrêyn, bellku tenya xoman detwanîn xoman rizgar bkeyn û bo weha rizgarbûnêkîş bêcge le xohuşyarîy û wîst (îrade)î xoman, hîç pêşmercêkî geşesendûîy abûrîy û bûnî rêkixrawî quçkeyî ramyarîy û nwêneranî çenebazî parleman, pêwîst û mercî serkewtin nîn.

Tenanet lew dwayyaneş kellegayî rjêmî sermayedarîy neyantwanîwe bzavî komunîstî rabridû ke hîç rêkixrawêkî ewto yan hêzêkî berangarîyşî nemawe bew şêweye karkenar û serkut bka ke hîç rolêkî nemênê leser gorrankarîye komellayetîyekan û nexşe ramyarîyekan, hawkat le barî êstada temî ser be larêda çûnî bzavî komunîstî rabridû be tewawîy rewîtewe û yeksanîyixwazan rêgeçare û hêllî tazeyan bedesteweye û zor bekemupuxtîy kar deken û hengawî gewre denên. L46

Le serapay babetekanî pertûkekey nûserda, bzavî ya hizrî” nwêy komunîstî” lelay xwêner îdekanî xudî nûser degeyênêt, bellam lêreda xerîke bas lew rêkixraw û grupane dekat, ke paş darrmanî împratorîyekey bolşevîzm seryanheldawe. Leberewe pirsyarêkî dî lay min qutdebêtewe, aya ew grup û hizre ew têrrwanînaney retkirduwetewe, ke bûne nezokî hizrî komunîstî klasîk? Min boxom hêşta ştî wam berçaw nekewtuwe, ke komunîzm wek hizrêkî azad wate naaydyolocya hatbête meydan û dewllet û part û dîktatorî û destebjêrî xoy retkirdbêtewe.

êsta hellgîrsandinî şorrşî soşyalîstîy le caran ptir lebartir û guncawtre û pêwîsteher êsta encam bidrê, bellam ew her êstaye ewe degeyenê ke debê bay hêndekomunîstanêk peyda bûbin ke hêzêkî hemelayenyan têda bê bo hellgîrsandin û parastin û drêjepêdanî şorrş L 46

Eger xom lewe bibwêrm, ke birrwam bew şorşe qurmîşkrawe nîye, grîman şorrş her eweye, ke destebjêrêk awezîyan pêy deşkêt û bew serencame degen, ke katî şorrşe, ewa lem bareda hîç birwam be şorş namênêt, çunke eger letek sedekanî raburdû û serdeme pirr hellçûnekanî raburdû û nacêgîrî ya nebûnî dewllete serapagîre neteweyyekan letek cîhanîbûnewey desellat û kultûrîbûnewey mşexorîy û hêz û pantayî mîdyayan berawridî bkem, ewa bepêçewanewe şorrş le caran guncawtir û lebartir nîye. Eme lelayek û lelayekî dîkewe, şorrşî soşyalîstî, berhemî şerrî partîzanî û xopîşandanî yasayî û kudetay distebjêrêkî komunîst nîye, taku be hebûnî jmareyekî dyarîkraw pîşe-ramyar[wek blankî û lênîn û mensûrî hîkmet û ewanî dîkey pêş û paşyan pagendeyan bodekrid], soşyalîzm damezrênin. Nexêr şorrşî soaşyalîstî, raperrînî komellgeye, raperrînî çîn û twêje bindest û çewsawekane, ke çîdîke wek serdemî koylayetî û derebegayetî letek barudox û sîstemekeda naguncên û naçar be gorrînî debin.

Herweha wek wtim hellgîrsandinî şorş û parastin û drêjepîdanî be hebûnî jmareyek destebjêrewe nebestrawe û peywendî be pêdawîstî û wîstî rizgarbûnî çewsawanewe heye, key ew wîst û naçarîye giştgîr û yekangîr bû, eger komunîstekanî hemû dunyaş bibne parêzerî em sîsteme henûkeyye, ewa her debêt brruxît û kes natwanêt bîgêrrête dwawe, wek çon sîstemekanî koylayetî, fîodallî, beserçûn û bûne beşêk le raburdûy hergîz negerrawe.

Bellam be rageyandin û destbekarbûnî bzavêkî komunîstî raşkaw û pişt estûr becîhanbînîy nwê û ledaykbûy nêw keltûrî resenî komunîzm detwandirê ew hêzebe zûîy wedestibhêndirê, L 46

Bedaxewe min le xwêndnewey wajey resenda tenya ortodoksîzmekey hîkmetîstekan dexwênmewe. Resen wate çî û narresen kameye? Resen le hemû bwarekanda wate negorr, ştêk ke wek xoy mabêtewe. (Ortodoksî markisî)îş her emeye, aya mebestî nûserîş her markisîzmî ortodokse? Eger erê, îdî pagendekanî zansitîbûnî markisîzm çi bnemayekyan heye? Leweha barêkda aya ortodoksîbûn nakate konepersitî û koneparêzî?

Bellke leher şwênêk twana û pêdawîstîyekanî hellgîrsan peydakrabê û twanay parastin û drêjepêdanî awakirdnî komellgeyekî soşyalîstîy nexşeyekî bernameamêzî zansitîy û hunerîy bo kêşrabê ewa pêwîste ew şorrşe lewê encam bidrê L 46

Em têrrwanîne mîkanîkyane û em wêna komîdîye le şorrş serdemî beser çû, lew katewey nûser em babetaney nûsîwn û min destim be xwêndneweyan kirduwe, deyan şit wek hengawe wirdekanî şorrş gorrawn û rûyandawe. Şorrş leser planî zansitî û hunerî nawestêt. Şorş kopî xaneyî merr û planî hêrrşî serbazî nîye, taweku ” nexşeyekî bernameamêzî zansitî û hunerî” bo bkêşrêt. Şorrş, huşyarbûnewe û xebat û yekgirtnî çewsawane, ke dwa wêstgey le serzemînî sermayedarîda, lenawbirdnî desellat û pêkhate hîrarşîyekanî komellge û nawendekanî birryardanî serû xellkîye û xallî destipêkirdnî mêjûyekî dîkeye; mêjûy azadî û yeksanî û dadperwerî mrov wek takî komellayetî huşyarewebû le berebeyanî komellgey mrovayetîyewe ta henûke û ta katîk ke serwerî mrov beser mrovda ya koyletî mrov bo mrov le arada bêt, şorrş berdewam debêt û mrovî azadîxwaz hemû satêk le şorrişda debêt, be watayekî dîke şorrş prrosêsêkî berdewamî mêjûyye, ke bzûtnewe komellayetîye dje serwerîyekan le her satêkî xebatî rojaneda payekanî cêgîr û serkewtnekanî tomar deken, şorrş katêkî dyarîkra û nexşeyekî pêş amadekraw nîye . Çunke herwa ke hîç dyardeyek ya sîstemêk le şewrrojêk û be planêkî mîkanîkî nehatuwete bûn, herwaş şorrş djî dyardekan û sîstemekan û lenawbirdinyan le xallêk û satêkî dyarîkraw û qurmîşkraw û le şewrrojêkda rûnadat û serkewtin bedest nahênêt û ew dyarde çînayetîyaney ke be prosêsêkî mêjûîy komellayetî bûnetewe û bûnete beşêk le kultûrî xellk, be rageyandinêkî cadûyyaney destebjêrêk le şewurrojêkda lenaw naçin, her eme wek erkêkî şorşigêrrane besermanda desepênêt, ke her emrro û lenaw em sîsteme çînayetîyeda bo ragirtin û awejûkidnewey ew prosêse mêjûye, rojane le paye komelayetî û kultûrîyekanî sîstemî serwerî çînayetî bdeyn û ellternatîve abûrîy û ramyarîy û kultûrîyekanî xoman beher radeyek ke boman lwaw bêt, cêgîr û komellayetî bkeynewe. Leser em bnemayeye, ke dellêm rollî destebjêrî pîşe-ramyar bêcge le wênakirdnî sopermanî be ketwar, hîçî dîke nabêt û eger hezaran car ew heleyan bo brrexsêtewe, ke le xoşbawerrîy çewsawanî şorrşî 1917da boyan rexsa, ewa bêcge le gewretribûn û frawantirbûnî ast û rehendî dîktatorî û mallwêranî û “kuştin û sêdarey şorrşigêrrane“î xudî çewsawanî narrazî, hîçî dîke berhem nahênênewe. Serhelldanî hemû dîktatorîyekîş lew xallewe serhelldedat, ke kemîneyek, zorîne be gemje û nezan dezanêt û pêywaye erkî ewe, ke jyan û çonîtetî bîrkirdnewe û helsukewtîyan pê dîkte bkat û kudeta bkat û mîrî damezrênêt û birryaryan bo bdat û komellgeyan bo bkat bew” beheşt”ey ke xoy nêwî dêmokrasî û soşyalîzm û zorî dîkey lêdenêt.

Serencam dyarkirdnî kat û şwên bo şorrşî soşyalîstîy begwêrey (çend û çon û çyetîy)î hellsaneserpêy krêkaran û çîne zehmetkêş û bêbeşekanî komell û bllawbûnewe û teşenekirdnî hizrî komunîstî birryarî leser dedrê ke eweş lewaneye maweyekî kem yan zor bxayenê bellam bêguman her dêtepêş û gringîş eweye ke ta pênegeyiştbê destî bo nebirdrê. L46

Kat û şwên dyarîkirdin le pantayî gerdûnda çende le ketwarewe dûre, hêndeş satî teqînewey kotayî şorş (nek şorrş)î komellayetî, le nexşe û sat dyarîkirdnî kudetaçîyane [nek şorrşigêrrane]we dûre.

Xwêneranî hêja, ew beşaney hêllyan bejêrda kêşrawe, le pertûkî “gorran û wergoran” wergîrawn û bo asankarî û cyakirdneweyan, min hêllm bejêrda kêşawn. Bo xwêndnewey pertûkeke, serdanî em bestere bken: http://emrro.com/goranuwergoran.htm

ترجمة مازن كم الماز

100 عام على التسيير الذاتي المستقل للبروليتاريا

استعادة ذكرى مرور قرن على ظهور أول السوفييتات

قبل 100 عام , في مايو ايار 1905 في إيفانوفو فوزنيسينك ( ضاحية لصناعة النسيج في مدينة موسكو ) ولد أول سوفييت للعمال . كان برنامج مطالب عمال المنطقة :
– إلغاء العمل الليلي و العمل الإضافي
– حد أدنى للأجور الشهرية
– إلغاء “شرطة المصانع”
– حرية التعبير و حرية التجمع للعمال
تألف السوفييت من 110 مندوبا , و كان له هيئة مشرفة و كانت مهامه :
– إدارة الإضرابات
– الحيلولة دون أية أعمال أو مساومات منفصلة
– ضمان الحفاظ على النظام و تقوية التنظيم بين العمال
– ضمان عدم مواصلة العمل ثانية إلا بقرار من السوفييت
هكذا بدأت التجربة الثورية للبروليتاريا في روسيا القيصرية و التي ستؤدي أخيرا إلى ثورة 1917 . كانت هذه هي “الثورة الروسية الأولى” .
بعد سلسلة من الإضرابات المحلية و تأسيس أشكال تنظيمية عمالية جديدة , في أكتوبر تشرين الأول 1905 تشكل مجلس مندوبي عمال سانت بطرسبورغ . انتخب هذا السوفييت لجنة تنفيذية مؤقتة من 22 عضوا ( 2 من كل منطقة من المدينة , 2 من كل نقابة ) و أصدر جريدة خاصة به . تمكن السوفييت من فرض 8 ساعات عمل يوميا في المصانع . جرى بعدها قمع النضال بكل الوسائل الممكنة المتاحة للسادة , الذين قاموا بإقفال المصانع و طرد 19,000 عامل .

بعد ذلك ظهرت السوفييتات في كل مدن روسيا الصناعية . كان هناك حوالي 50 مجلسا عماليا و ظهرت بعض مجالس الجنود و الفلاحين . نمت حركة الفلاحين الفقراء و العمال الزراعيين مع تطور أشكال النضال التي تراوحت من رفض دفع الضرائب إلى طرد السلطات و ملاك الأرض المحليين .
لذلك كان عام 1905 مثالا شديد الأهمية للبروليتاريا العالمية , تجربة أخرى ذات ارتباط مباشر بالبنى البروليتارية للحكم الذاتي من خلال المجالس ولدت في فرنسا أثناء كومونة باريس 1871 .
نظمت السوفييتات بشكل حصري من قبل البروليتاريين و أديرت و تشكلت منهم حصريا , هؤلاء البروليتاريين الذين ناضلوا في سبيل مصالحهم الطبقية الخاصة . كانت السوفييتات منظمات تهدف إلى الوحدة الطبقية و التسيير الذاتي للطبقة العاملة .
ما عدا المطالب الاقتصادية , كان للسوفييتات سلسلة من السياسات التي كانت تهدف لتغيير المجتمع بطريقة اشتراكية . شهدت السنوات العشر التالية انتشارا متزايدا للوعي الطبقي في قلوب البروليتاريا الروسية .
في الواقع ظهرت السوفييتات مرة أخرى في عام 1917 لتصبح أهم لاعب في “الثورة الثانية” في أكتوبر تشرين الأول , فقط ليقوم الحزب البلشفي , لينين و تروتسكي , بتدميرها , أولا مستخدمينها لأغراضهم الخاصة , و فيما بعد بإزالة أي أثر للسلطة أو للتسيير الذاتي العماليين , و أخيرا بالإلغاء المادي لأية معارضة لديكتاتورية الحزب .
سوفييتات عام 1905 و الفترة بين عامي 1917 – 1921 , مجالس المصانع , مجالس الأحياء , “الثورة الثالثة” لكرونشتادت و الحركة الماخنوفية في أوكرانيا تبقى كمعالم هامة في تاريخ التسيير الذاتي البروليتاري و النضال الطبقي ضد أعداء الثورة , و للمساواة و الحرية . لقد شكلت جزءا من هذه التجارب الثورية للبروليتاريا التي تقوم عليها النظرية الشيوعية اللاسلطوية ( الأناركية ) .

الفيدرالية الشيوعية اللاسلطوية ( الأناركية ) – إيطاليا
مايو أيار 2005

نقلا عن http://www.anarkismo.net/article/623

هەژێن

*24ی سێپتەمبەری 2010

بەشی هەشتەم

كات و شوێن له‌ شۆڕشی سۆشیالیستیی.

شۆڕشی سۆشیالیستیی به‌و پێیه‌ی ده‌بێته‌ گۆڕانكاریی و وه‌رچه‌رخانێكی گرنگ و مه‌زن بۆ گشت باره‌كانی كۆمه‌ڵ.. پێشبینییكردن و ده‌ستنیشانكردنی كات و شوێنی هه‌ڵگیرسانه‌كه‌ی كار و بڕیارێكی هێنده‌ ئاسان و ئاسایی نییه‌، …….؛ سه‌ره‌تا پێویسته ‌سه‌رجه‌م پێداویستییه‌كانی (سه‌رهه‌ڵدان و پاراستن و درێژه‌پێدان)ی ئاماده ‌و رێكخرابێ.. هه‌روا نه‌خشه‌یه‌كی پێشنیاركراوی ئاكام و ده‌ره‌نجامه‌كانیشی بۆ دارێژدرابێ ئه‌نجا به‌ باوه‌ڕبه‌خۆبوونێكی چه‌سپاو – خۆڕاگرانه ‌و بێ دووڵیی – بڕیارێكی چاره‌نوسسازانه له‌سه‌ر هه‌ردووكیان بدرێ؛ له‌سه‌ر كاتێكی گونجاو و دیاركراو (بۆ دایسانی یه‌كه‌م ترووسكه‌ی شۆڕش) و له‌سه‌ر شوێنێكی له‌بار و دیاركراو (جا ئه‌و شوێنه ‌وڵاتێكه ‌یا ناوچه‌یه‌كه ‌یا سه‌راسه‌ری جیهانه‌). ل.44

كات و شوێن بۆ شۆڕشی سۆشیالیستیی شتێكی ئاماده‌كراو یان یه‌ده‌گێكی به‌رده‌ست و دانراو نییه ‌تا هه‌ر كاتێك ئاره‌زوو بكرێ ده‌ستی بۆ ببردرێ و به‌كاربهێندرێ، هێشتا له‌ چوارچێوه‌ی هه‌ڵسوكه‌وتپێكردن و كار راپه‌ڕاندنێكی نوێ خۆی ده‌نوێنێ و ئه‌زموونێكی هێنده ‌زۆری نییه ‌تا چه‌ندین رێوشوێنی ئه‌و كاره ‌كرده‌ییه ‌ساغ كرابێته‌‌وه ‌و دیارده ‌و ئه‌نجامی ئاشكرا و به‌رجه‌سته‌ی هه‌بێ و له ‌چه‌ندباره‌كردنه‌وه‌یدا سه‌رپێییانه‌ ته‌ماشا بكرێ و به ‌شێوه‌یه‌كی ئاسایی به‌رێبخرێ. ل.45

ئەم دوو پەرەگرافە، دووجار یەکدی ڕەتدەکەنەوە؛ جارێك لە ( ل.44)دا پلان و کاتی شۆڕش بە پێشمەرج دادەنێت، کەچی لە (ل.45)دا بۆچوونەکەی (ل.44) ڕەتدەکاتەوە. جارێك باس له‌ دوورینی شۆڕش دەکات وەك پۆشاکی بەردەستی بەرگدوورێك نەك وەك دیاردەیەکی زیندووی خۆبەخۆ و کتوپڕ و هەمیشە ئامادەی نێو بزاڤە کۆمەڵایەتییەکان. جارێکی دی دەڵێت “ كات و شوێن بۆ شۆڕشی سۆشیالیستیی شتێكی ئاماده‌كراو یان یه‌ده‌گێكی به‌رده‌ست و دانراو نییه ‌تا هه‌ر كاتێك ئاره‌زوو بكرێ ده‌ستی بۆ ببردرێ و به‌كاربهێندرێ،“ کە ئەمەش ڕەتکەرەوەی نەخشە و پلانی نێودێرەکانی پێشووترە و یەکدی ڕەتدەکەنەوە.

ئەگەر لەم ناکۆکییە بگوزەرێم، ئەوا هێشتا خۆم لەتەك ڕوانگەیەکی میکانیکیدا دەرگیر دەبینم، کە شۆڕش بە خاڵی بڕیاردانی چەند کەسێك یا کاتژێری ڕاگەیاندن دەبینێت. ئەمە کتومت ڕوانگەی لێنیستەکانە، کە لە فێبریوەری خەڵك لەسەر شەقامەکان بوون، سەدان هەزار ژن مانیانگرتبوو، سۆڤیەتەکان پێکهاتبوون، کەچی ئەوان بیریان لە ئەندازیاری شۆرش دەکردەوە و لۆتۆ (یانەسیب)ی بەشداری دەسەلاتی بۆرجوازی یا شۆرشیان ڕادەکێشا.

پێشتر لەمەڕ هوشیاری شۆڕشگێڕانەی چینایەتی و ڕێکخستن و خەباتی جەماوەری بۆچوونی خۆم خستەڕوو، هەروەك پێموایە، کە ئەو خۆهوشیارییە و خەباتە ڕۆژانەیە، پێداویستی و ئەزموونکردن و ناکۆکی کار و سەرمایە دروستی دەکات و لە لای کرێکاران و توێژە بەرهەلستکارەکانی کۆمەڵگە گەڵاڵە دەبێت و وەك وەڵام بە پێداویستییه‌كانی خەباتی ڕۆژانە دێتە بوون، هەرواش شۆڕش ڕەوتێکی مێژوویی گۆڕانی کۆمەڵگەیە و سەروکەتنی خاڵی بە لوتکەگەیشتنی ناکۆکییەکانە. ئەگەر شۆڕش بە بەری درەختێك بچوێنم، ئەوا ئەو بەرانەی کە نەخۆشن، زوو دەکەونە خوارەوە، به‌ڵام بەرە تەندروستەکان تا دواخاڵی گەیین پەروەردە دەبن و ئینجا دەکەونە خوارەوە. بەمجۆرە شۆڕش خاڵی کەوتنەخوارەوەی بەرە گەنیو و کڕمۆڵەکان نییە، بەڵکو خاڵی بە ئەنجامگەیشتنی پرۆسەی شۆڕشەکەیە. سەرهەڵدان و پێگەیینی شۆڕشیش وەك پێگەیینی بەری درەختێك [بە فەرمانی خوا نایێتەبوون وەك ئایدیالیستەکان پاگەندەی دەکەن]بەڵکو بە یەکانگیری کۆمەلێك پێداویستی و بارودۆخ و لەباری کەشی پێگەیینەکەیە، دروستی دەکات. شۆڕشیش بەرهەمی ئەندازیاری دەستەبژێرێکی کۆمونیست نییە، بەڵکو بەرهەمی یەکانگیری هوشیاری شۆڕشگێرانە و گشتگیری ئەو خۆهوشیارییە و پێگەییینی ناکۆکییەکانی بندەستان لەتەك سەروەران و بەلوتکەگەیینی خەباتەکەیان و هاتنی خاڵی تەقینەوەی یەکجارییه‌، واتە پێداویستیڕوخانی سیستەمەکە، وەك سیستەمەکانی پێشوو کاتی خۆی دێت و ئەمەش بە ئامادەیی و خۆهوشیاری و ویستی چەوساوانەوە بەستراوە. هەرواش سەرکەوتنی دژەشۆڕشان لە چەشنی بۆرجواکان لە شۆڕشی دژی فیئۆدالیزمدا، وەك بەربوونەوەی بەرە نەخۆشەکانی درەختێکە و ئەوەش کۆمەلێك هۆکاری ناوەکی و دەرەکی خۆی هەیە و گەورەترینیان نائامادەیی خۆهوشیاری شۆڕشگێرانەی چەوساوان و خۆشباوەڕییانه‌ بە تێڕوانین و بەرنامەی وردەبۆرجوازی دسەلاتخواز، وەك خۆشباوەڕیی چەوساوان بە سۆشیالیستە دەسەلاتخوازەکان لە شۆڕشی ئۆکتۆبەری 1917ی ڕوسیەدا.

هه‌رچه‌نده ئه‌زموونی هه‌ردوو شۆڕشی کۆمونەه‌ی پاریس و ئۆكتۆبه‌ری سۆڤیه‌تیی كۆمه‌ڵێك په‌ند و وانه‌ی چاكیان له‌ دوای خۆیانه‌وه‌ جێهێشت….. هه‌ر له ‌نێو ئه‌وانیشدا به‌وه‌ گه‌یشت بڕیاری كات و شوێن دیاركردنی هه‌ردوو شۆڕش بدرێ و پاشانیش به‌ ته‌واویی به‌ لاڕێدا بچن.ل.45

وەك پێشتر وتم، ڕوانگەیەك کە شۆرش و خاڵی بە تەقینەوەگەیشتنی شۆڕش یەکی دەگرێت، ناچار ئەندازیاران و ڕاگەیێنەرانی کاتژێری سفر قوت بکاتەوە، ئەوا بێجگە لەو دوو تەقینەوانە شۆڕش لە هیچ شوێنێکی دیکە نابینێت. ئەمە گەورەترین گورزی کوشندەبووە لە هزری شۆڕشگێڕیی و ڕۆڵ و کارای خودی چەوساوان لەو شۆڕشانەدا.

بە بۆچوونی من، جیهان تەنیا دوو شۆرشی بە خۆوە نەدیوە و بەردەوام بە خەباتی چه‌وساوان شۆرش بارگاوی دەبێت. ئەگەر ئێمە داخوازی و گۆرانەکانی ژیان لە ڕەوتی مێژوودا بە نموونە وەربگرین، بۆمان دەردەکەوێت، کە شۆرش پرۆسێسێکی بەردەوامی ڕوو لە پێشە؛ بۆ نموونە لە ئەوروپا و ئەمەریکا 300ساڵ ڕەشپێشتەکان وەك کاڵا بازرگانیان پێوە دەکرا و تەنانەت کەم سه‌یرکردنیان لەلایەن خودی چەوساوانی ئەو وڵاتانەوە دیاردەیەکی نکۆڵی هەڵنەگرە، کەچی ئەوڕۆکە نەوەی ئەو چەوساوە ناهوشیارانە لەتەك ڕەشپێستەکان ئەوینداری دەکەن. شەش دەهە پێشتر چەوساوانی فەرەنسە و ئاڵمان دەچوونە سەنگەری دەسەڵاتدارانەوە و دژی یەکدی دەجەنگان، کەچی ئەمڕۆ لە هاوخەباتی چینایەتیدا پشتیوانی لەیەك دەکەن. ڕۆژگارێك بوو، ئەوروپییەکان بە گوێڕایەڵی کەنیسەکان بەرەو خۆرهەلات بەڕێ دەکەوتن، کەچی لە جەنگەکانی ڤیتنام و کوریا و ئەفگانستان و عیراقدا لە 120شاری ئەوروپی و ئەمەریکیدا ملیۆنان مرۆڤ وەك هاودەردی و وەستانەوە دژی جەنگ، ڕژانە سەرشەقامەکان. ئایا ئەمانە بەشێك لە بەرگرتنی پرۆسێسی شۆرش نین، ئایا ئەمانە هەنگاوەکانی ناو شۆرش و بەرهەمی ئەو گۆڕانانانە نین، کە بەردەوامی شۆرش دروستییان دەکات؟ ئایا ئەمانە نیشانەی شۆڕش و هەنگاوی هەنووکەیی شۆڕش نین؟

من بۆخۆم ئەو تاقیگەرییەی سۆشیالیزم و دێمۆکراتی لە خوارەوەرا لە ئەرژەنتین [دەستبەسەرداگرتنی کارخانەکان و خۆبەرێوەبەرایەتی کرێکاریی و پێکهێنانی هەرەوەزییەکانی ناو گەڕەکەکان و هاریکاری و هاوپشتی چینایەتی نێوان بزووتنەوەی بێکاران و ڕێکخراوی دایکانی زیندانیان و خۆبەڕیوەبەرایەتییە کرێکارییەکان و ئەنجومەنی گەڕەکەکان ] کەمتر لەو دوو شٶڕشە نابینم، کە نووسەر و زۆرێکی دیکە ڕیزیان کردوون و دەکەن. چونکە لەم ئەزموونە تازەدا ئەوە زانا و فیلۆسۆف و بیریارە ڕیشن و سەکسۆکەدار و بۆیباخلەملەکان نین، کە لە سەرکردایەتی پارتەکانەوە پلانی خەباتی و شێوازی ڕێکخستن و هەنگاو و کاتی شۆڕشییان بۆ کرێکاران دیاری دەکەن، ئەوە خۆیانن و تەنیا خۆیان خەریکن هەر لەناو ئەم سیستەمە خۆیدا، سۆشیالیزم و دیمۆکراتی ڕاستەوخۆ، پێشنیار دەکەن و ئەزموونی دەکەن و نیشانی دەدەن، کە گەشەسەندن و پەرەسەندنی بەرهەمهێنان لە یەکێتی و یەکسانی و خۆبەڕێوەبەرایەتی کرێکاران و زەحمەتکێشاندا باشتر لە سایەی بوونی بۆرجواکان و هیراشییەکەیاندا ڕوو لەسەر دەبێت و ئەمەش ئایدیای پێویستی قۆناخی سەرمایەداری بۆ گەیشتن بە سۆشیالیزم بەدرۆخستەوە، هەروەك کۆمونەکانی ئۆکرانیا ١٩١٧– ١٩٢١ هەرەوەزییەکانی کەتەلۆنیا ١٩٣٦–١٩٣٩ پێشتر نیشانیان دا، لە هەژارترین و دواکەوتووترین شوێنی ئەم گۆی زەمینەدا سۆشیالیزم وەك هەر شوێنێکی گەشەکردوو و دەوڵەمەندی دیکە شیاوی ڕوودان و سەرکەوتنە و لە هەردوو بارەکەدا ژیان و ئازادی و دادپەروەری و گەشەی بەرهەمهێنان و پەروەردەبوونی مرۆڤی ئازاد باشتر لەو [قۆناخە خوێناوییە] بەرهەم دێت، کە بیریارانی سەدەی نۆزدە پەسەندەیان دەکردن. بەڵام لە نموونەی دیکتاتۆری بۆلشەڤیزم لە روسیە و پاشرەوانیدا هاوکیشەکە پێچەوانە دەبێتەوە و دوای ٧٠ ساڵ ئیمپراتۆرییەکەیان وەك پەشمەك دەتوێتەوە و کۆتایی بە زیندانی سۆشیالیزمی دەوڵەتی و نەتەوەیی ڕوسەکان و ئەوانی دیکە دێت، ئەزموونەکان نیشانمان دەدەن، کە ئێمە ڕزگار ناکرێین، بەڵکو تەنیا خۆمان دەتوانین خۆمان ڕزگار بکەین و بۆ وەها ڕزگاربوونێکیش بێجگە لە خۆهوشیاریی و ویست (ئیرادە)ی خۆمان، هیچ پێشمەرجێکی گەشەسەندوویی ئابووریی و بوونی ڕێکخراوی قوچکەیی رامیاریی و نوێنەرانی چەنەبازی پارلەمان، پێویست و مەرجی سەرکەوتن نین.

ته‌نانه‌ت له‌و دواییانه‌ش كه‌ڵه‌گایی رژێمی سه‌رمایه‌داریی نه‌یانتوانیوه‌ بزاڤی کۆمونیستی رابردوو كه‌ هیچ رێكخراوێكی ئه‌وتۆ یان هێزێكی به‌رانگارییشی نه‌ماوه‌ به‌و شێوه‌یه‌ كاركه‌نار و سه‌ركوت بكا كه ‌هیچ رۆلێكی نه‌مێنێ له‌سه‌ر گۆڕانكارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و نه‌خشه ‌رامیارییه‌كان، هاوكات له‌ باری ئێستادا ته‌می سه‌ر به‌ لارێدا چوونی بزاڤی کۆمونیستی رابردوو به ‌ته‌واویی ره‌ویته‌وه‌ و یه‌كسانییخوازان رێگه‌چاره‌ و هێڵی تازه‌یان به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ و زۆر به‌كه‌موپوختیی كار ده‌كه‌ن و هه‌نگاوی گه‌وره‌ ده‌نێن.ل.46

لە سەراپای بابەتەکانی پەرتووکەکەی نووسەردا، بزاڤی یا هزری” نوێی کۆمونیستی” لەلای خوێنەر ئیدەکانی خودی نووسەر دەگەیێنێت، بەڵام لێرەدا خەریکە باس لەو ڕێکخراو و گروپانە دەکات، کە پاش داڕمانی ئیمپراتۆرییەکەی بۆلشەڤیزم سەریانهەلداوە. لەبەرئەوە پرسیارێکی دی لای من قوتدەبێتەوە، ئایا ئەو گروپ و هزرە ئەو تێڕوانینانەی ڕەتکردووەتەوە، کە بوونە نەزۆکی هزری کۆمونیستی کلاسیك؟ من بۆخۆم هێشتا شتی وام بەرچاو نەکەوتووە، کە کۆمونیزم وەك هزرێكی ئازاد واتە نائایدیۆلۆجیا هاتبێتە مەیدان و دەوڵەت و پارت و دیکتاتۆری و دەستەبژێری خۆی ڕەتکردبێتەوە.

ئێستا هه‌ڵگیرساندنی شۆڕشی سۆشیالیستیی له ‌جاران پتر له‌بارتر و گونجاوتره ‌و پێویسته‌هه‌ر ئێستا ئه‌نجام بدرێ، به‌ڵام ئه‌و هه‌ر ئێستایه ‌ئه‌وه ‌ده‌گه‌یه‌نێ كه ‌ده‌بێ بای هێنده‌کۆمونیستانێك په‌یدا بووبن كه ‌هێزێكی هه‌مه‌لایه‌نیان تێدا بێ بۆ هه‌ڵگیرساندن و پاراستن و درێژه‌پێدانی شۆڕش ل.46

ئەگەر خۆم لەوە ببوێرم، کە بڕوام بەو شۆرشە قورمیشکراوە نییە، گریمان شۆڕش هەر ئەوەیە، کە دەستەبژێرێك ئاوەزییان پێی دەشکێت و بەو سەرەنجامە دەگەن، کە کاتی شۆڕشە، ئەوا لەم بارەدا هیچ بروام بە شۆرش نامێنێت، چونکە ئەگەر لەتەك سەدەکانی ڕابوردوو و سەردەمە پڕ هەڵچوونەکانی ڕابوردوو و ناجێگیری یا نەبوونی دەوڵەتە سەراپاگیرە نەتەوەییەکان لەتەك جیهانیبوونەوەی دەسەڵات و کولتووریبوونەوەی مشەخۆریی و هێز و پانتایی میدیایان بەراوردی بکەم، ئەوا بەپێچەوانەوە شۆڕش لە جاران گونجاوتر و لەبارتر نییە. ئەمە لەلایەك و لەلایەکی دیکەوە، شۆڕشی سۆشیالیستی، بەرهەمی شەڕی پارتیزانی و خۆپیشاندانی یاسایی و کودەتای دستەبژێرێکی کۆمونیست نییە، تاکو بە هەبوونی ژمارەیەکی دیاریکراو پیشە–ڕامیار[وەك بلانکی و لێنین و مەنسووری حیکمەت و ئەوانی دیکەی پێش و پاشیان پاگەندەیان بۆدەکرد]، سۆشیالیزم دامەزرێنن. نەخێر شۆڕشی سۆاشیالیستی، ڕاپەڕینی کۆمەڵگەیە، ڕاپەڕینی چین و توێژە بندەست و چەوساوەکانە، کە چیدیکە وەك سەردەمی کۆیلایەتی و دەرەبەگایەتی لەتەك بارودۆخ و سیستەمەکەدا ناگونجێن و ناچار بە گۆڕینی دەبن.

هەروەها وەك وتم هەڵگیرساندنی شۆرش و پاراستن و درێژەپیدانی بە هەبوونی ژمارەیەك دەستەبژێرەوە نەبەستراوە و پەیوەندی بە پێداویستی و ویستی ڕزگاربوونی چەوساوانەوە هەیە، کەی ئەو ویست و ناچارییە گشتگیر و یەکانگیر بوو، ئەگەر کۆمونیستەکانی هەموو دونیاش ببنە پارێزەری ئەم سیستەمە هەنووکەییە، ئەوا هەر دەبێت بڕوخیت و کەس ناتوانێت بیگێڕێتە دواوە، وەك چۆن سیستەمەکانی کۆیلایەتی، فیئۆداڵی، بەسەرچوون و بوونە بەشێك لە ڕابوردووی هەرگیز نەگەڕاوە.

به‌ڵام به ‌راگه‌یاندن و ده‌ستبه‌كاربوونی بزاڤێكی کۆمونیستی راشكاو و پشت ئه‌ستوور به‌جیهانبینیی نوێ و له‌دایكبووی نێو كه‌لتووری ڕەسەنی کۆمونیزم ده‌تواندرێ ئه‌و هێزه‌به ‌زوویی وه‌ده‌ستبهێندرێ، ل. 46

بەداخەوە من لە خوێندنەوەی واژەی ڕەسەندا تەنیا ئۆرتۆدۆکسیزمەکەی حیکمەتیستەکان دەخوێنمەوە. ڕەسەن واتە چی و ناڕەسەن کامەیە؟ ڕەسەن لە هەموو بوارەکاندا واتە نەگۆڕ، شتێك کە وەك خۆی مابێتەوە. (ئۆرتۆدۆکسی مارکسی)یش هەر ئەمەیە، ئایا مەبەستی نووسەریش هەر مارکسیزمی ئۆرتۆدۆکسە؟ ئەگەر ئەرێ، ئیدی پاگەندەکانی زانستیبوونی مارکسیزم چ بنەمایەکیان هەیە؟ لەوەها بارێکدا ئایا ئۆرتۆدۆکسیبوون ناکاتە کۆنەپەرستی و کۆنەپارێزی؟

به‌ڵكه ‌له‌هه‌ر شوێنێك توانا و پێداویستییه‌كانی هه‌ڵگیرسان په‌یداكرابێ و توانای پاراستن و درێژه‌پێدانی ئاواكردنی كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی سۆشیالیستیی نه‌خشه‌یه‌كی به‌رنامه‌ئامێزی زانستیی و هونه‌ریی بۆ كێشرابێ ئه‌وا پێویسته ‌ئه‌و شۆڕشه ‌له‌وێ ئه‌نجام بدرێ ل. 46

ئەم تێڕوانینە میکانیکیانە و ئەم وێنا کۆمیدییە لە شۆڕش سەردەمی بەسەر چوو، لەو کاتەوەی نووسەر ئەم بابەتانەی نووسیون و من دەستم بە خوێندنەوەیان کردووە، دەیان شت وەك هەنگاوە وردەکانی شۆڕش گۆڕاون و ڕوویانداوە. شۆڕش لەسەر پلانی زانستی و هونەری ناوەستێت. شۆرش کۆپی خانەیی مەڕ و پلانی هێڕشی سەربازی نییە، تاوەکو ” نەخشەیەکی بەرنامەئامێزی زانستی و هونەری” بۆ بکێشرێت. شۆڕش، هوشیاربوونەوە و خەبات و یەکگرتنی چەوساوانە، کە دوا وێستگەی لە سەرزەمینی سەرمایەداریدا، لەناوبردنی دەسەڵات و پێکهاتە هیرارشییەکانی کۆمەڵگە و ناوەندەکانی بڕیاردانی سەروو خەڵکییە و خاڵی دەستپێکردنی مێژوویەکی دیکەیە؛ مێژووی ئازادی و یەکسانی و دادپەروەری مرۆڤ وەك تاکی کۆمەڵایەتی هوشیارەوەبوو لە بەرەبەیانی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتییەوە تا هەنووکە و تا کاتیك کە سەروەری مرۆڤ بەسەر مرۆڤدا یا کۆیلەتی مرۆڤ بۆ مرۆڤ لە ئارادا بێت، شۆڕش بەردەوام دەبێت و مرۆڤی ئازادیخواز هەموو ساتێك لە شۆڕشدا دەبێت، بە واتایەکی دیکە شۆڕش پڕۆسێسێکی بەردەوامی مێژووییە، کە بزووتنەوە کۆمەڵایەتییە دژە سەروەرییەکان لە هەر ساتێکی خەباتی ڕۆژانەدا پایەکانی جێگیر و سەرکەوتنەکانی تۆمار دەکەن، شۆڕش کاتێکی دیاریکرا و نەخشەیەکی پێش ئامادەکراو نییە . چونکە هەروا کە هیچ دیاردەیەك یا سیستەمێك لە شەوڕۆژێك و بە پلانێکی میکانیکی نەهاتووەتە بوون، هەرواش شۆڕش دژی دیاردەکان و سیستەمەکان و لەناوبردنیان لە خاڵێك و ساتێکی دیاریکراو و قورمیشکراو و لە شەوڕۆژێکدا ڕوونادات و سەرکەوتن بەدەست ناهێنێت و ئەو دیاردە چینایەتییانەی کە بە پرۆسێسێکی مێژوویی کۆمەڵایەتی بوونەتەوە و بوونەتە بەشێك لە کولتووری خەڵك، بە راگەیاندنێکی جادووییانەی دەستەبژێرێك لە شەووڕۆژێکدا لەناو ناچن، هەر ئەمە وەك ئەرکێکی شۆرشگێڕانە بەسەرماندا دەسەپێنێت، کە هەر ئەمڕۆ و لەناو ئەم سیستەمە چینایەتییەدا بۆ ڕاگرتن و ئاوەژووکدنەوەی ئەو پرۆسێسە مێژوویە، ڕۆژانە لە پایە کۆمەلایەتی و کولتوورییەکانی سیستەمی سەروەری چینایەتی بدەین و ئەڵتەرناتیڤە ئابووریی و رامیاریی و کولتوورییەکانی خۆمان بەهەر رادەیەك کە بۆمان لواو بێت، جێگیر و کۆمەڵایەتی بکەینەوە. لەسەر ئەم بنەمایەیە، کە دەڵێم ڕۆڵی دەستەبژێری پیشە–ڕامیار بێجگە لە وێناکردنی سۆپەرمانی بە کەتوار، هیچی دیکە نابێت و ئەگەر هەزاران جار ئەو هەلەیان بۆ بڕەخسێتەوە، کە لە خۆشباوەڕیی چەوساوانی شۆڕشی 1917دا بۆیان ڕەخسا، ئەوا بێجگە لە گەورەتربوون و فراوانتربوونی ئاست و ڕەهەندی دیکتاتۆری و ماڵوێرانی و “کوشتن و سێدارەی شۆڕشگێڕانە“ی خودی چەوساوانی ناڕازی، هیچی دیکە بەرهەم ناهێنێنەوە. سەرهەڵدانی هەموو دیکتاتۆرییەکیش لەو خاڵەوە سەرهەڵدەدات، کە کەمینەیەك، زۆرینە بە گەمژە و نەزان دەزانێت و پێیوایە ئەرکی ئەوە، کە ژیان و چۆنیتەتی بیرکردنەوە و هەلسوکەوتییان پێ دیکتە بکات و کودەتا بکات و میری دامەزرێنێت و بڕیاریان بۆ بدات و کۆمەڵگەیان بۆ بکات بەو” بەهەشت“ەی کە خۆی نێوی دێمۆکراسی و سۆشیالیزم و زۆری دیکەی لێدەنێت.

سه‌ره‌نجام دیاركردنی كات و شوێن بۆ شۆڕشی سۆشیالیستیی به‌گوێره‌ی (چه‌ند و چۆن و چیه‌تیی)ی هه‌ڵسانه‌سه‌رپێی كرێكاران و چینه ‌زه‌حمه‌تكێش و بێبه‌شه‌كانی كۆمه‌ڵ و بڵاوبوونه‌وه و ته‌شه‌نه‌كردنی هزری کۆمونیستی بڕیاری له‌سه‌ر ده‌درێ كه ‌ئه‌وه‌ش له‌وانه‌یه ‌ماوه‌یه‌كی كه‌م یان زۆر بخایه‌نێ به‌ڵام بێگومان هه‌ر دێته‌پێش و گرنگیش ئه‌وه‌یه‌ كه ‌تا پێنه‌گه‌یشتبێ ده‌ستی بۆ نه‌بردرێ.ل.46

کات و شوێن دیاریکردن لە پانتایی گەردووندا چەندە لە کەتوارەوە دوورە، هێندەش ساتی تەقینەوەی کۆتایی شۆرش (نەك شۆڕش)ی کۆمەڵایەتی، لە نەخشە و سات دیاریکردنی کودەتاچییانە [نەك شۆڕشگێڕانە]وە دوورە.

خوێنەرانی هێژا، ئەو بەشانەی هێڵیان بەژێردا کێشراوە، لە پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” وەرگیراون و بۆ ئاسانکاری و جیاکردنەوەیان، من هێڵم بەژێردا کێشاون. بۆ خوێندنەوەی پەرتووکەکە، سەردانی ئەم بەستەرە بکەن:http://emrro.com/goranuwergoran.htm

Hejên

*24î sêptemberî 2010

Beşî hewtem

Erkî resen bo hizrî nwêy komuneeyî resen L40

Pêş hemû şit be boçûnî min, pêwîste le bekarbirdnî wajey (resen)da wirdkar bîn û herwa betaybet bo pesendekirdnî bîrubawerrêk. Çunke hemû layek xoy pê resentir û drustre, egîna em hemû cyawazîyane nedebûn. Rastîyekey resen, detwanêt amirzaêk bêt bo retkirdnewey hemû resenîyek.

Be boçûnî min debû weha bnûsrêt, “erkî binçîneyî bo “hizrî nwêy komunîstî şorrşigêrr”. Çunke erkî resen û narresen bûnî nîye, bellku binçîneyî û lawekî heye, herweha bepêy ewey ke nûser komellîk layen le hizrî komunîstî klasîkda retdekatewe, kewate pêy kara û teba nîn û le beramberda şitgelêkî kara ya şorşigêrr dexate rû, nek resen û narresen, çunke hîç pêwer û terazûyek nîye, ta resenî û narresenî pê dyarî bkeyn.

Welî le barî henûkeyda be hoy kotayîhatnî erkekanî û pîrbûn û tewaw bogenbûnî û derkewtinî bo têkrray gel natwanê wek caran ew hawsengîye rabgirê L40

Be boçûnî min, sermayedarîş herwek fîwdalîzm ,qonaxêkî pêwîst nîye û bo pêgeyînî komellgey mrovayetî pêwîstîş nabêt û weha boçûngelêk le hizrî soşyalîstekanda begşitî û le zorbey fêrge hizrîyekanda, berencamî zallîy bîrî wirdeborcway buwe û eger şorrşî koylan beserkewtin bgeyîştaye, wate nehêştinî serwerî mrov beser mrovewe ya şorşî cutyaran û şarinşînan djî fîodalîzm û klîsa beserkewtin bgeyiştaye, ewa hîç kat bwar bo beserwerbûnî fîodallekan û borcwakan nederrexsa û be cêgirtnewey çînî fîodal û borcwa le cêy koyledarekan kotayî nedehat, herwek çon têkişkanî şorrşî oktober be serhelldanî şêwazêkî dyarîkraw le sermayedarî dewlletî (mîrayetî takpartîy) kotayî hat, cêgirtnewey serweranî nwê le cêy kone serweran, fîodallekan le cêy koyledarekan û borcwakan le cêy fîodallekan, berhemî têkişkan ya negeyîştinî şorrş buwe be serkewtinî yekcarî, wate lenawbirdnî serwerî, her eweş buwete hoy gwastnewey ew serwerîye le çînêkewe bo çînêkî dîke.

Boye be boçûnî min, hîç kat be serwerbûnî ew çînane pêdawîstî nebuwe, ta erkî mêjûyyan hebêt û beser çûbêt. Bellku serkewtinî şorrş wek sewzibûnî towêkî sûdbexşe, eger le gyakelle bjar bikrêt, ewa geşe dekat û eger gyakelle beserîda zallbêt, ewa lenaw deçêt. Ewey kiştî şorşî koylan û cutyaran û krêkaran, berî wîstrawî bedestewe neda, hoy wergeranî bû bo caredrrikî çîne hellpersetekan. Eweş “tewaw bogen” bûbêt, be boçûnî min, her leseretawe bogen buwe û hîç pozetîvîyekî têda nebuwe. Çunke tenya gorrînî şêwazî berrêweberayetî desteyek be desteyekî dîke buwe û hîçî le çînayetîbûnî komellge û serwerî çînayetî negorrîwe. Herweha “derkewtinî bo têkray gell”, min pêmwanîye, çunke ewe zorîney nahuşyarî gele, ke sîstemî sermayedarî be beşdarî le berhemêynan û cengekanî û damudezgekanî û leşkir û polîs û deste tîrostekanîda deparêzêt, egîna çînî borcwa bexoy hênde kemayetîyekî keme, beşî pasewanî û parastînî deselatî çîbnayetî le gewretrîn şarî goy zewîda nakat, eger hejmarî hawberjewend û zana û berrêweber û fîlosofekanîşî bxeyte ser ewa beşî fermanirweayetî û parastinî desellatî sermaye le wllatêkî wek ‘îraq naken.

bernameyek yan rêgeyek lenêw xebatî komunîstî hebê bo zûtir berrêkirdnî erke borcwazîyekan ke têyda hemû barekanî jyan geşe destênê û jyan û guzeranî têkrray xellk baştir û geşawetir dek hawkatîş bnemayekî hemelayeney komellêkî pêşverro lenêw çînekanî komell be taybetîyş krêkaran û zehmetkêşan ptir ferahem deka û hengawnanîş berew hellgîrsandinî şorrşî soşyalîstîy asantir û xêratir deka. L40

Dîsanewe eme heman boçunî helleye, bo şٶrriş û erkî çîne çewsanewekan. Be boçûnî min, şorşî dje-serwerî le hemû serdemekanda hebuwe û pêwîstîş buwe û komellgey mroyî le hemû serdemêkda çi eşkewtninşînî (naberhemhênerî), çi dêhatî (kiştukallî) û çi şarinşînî (pîşesazî) [bebê ew pîşmerce naketwarîyaney ke zadey sazşî hizrî bîryaranî komunîste letek boçûn û rêgeçarekanî wirdeborcwazî û sîstemî serwerî û derknekirdnî komellge bebê serwer], deytwanî berew komellgeyekî azad û yeksan û dadperwer birwat; wate komellge deytwanî bebê koyle û koyledar, bebê cutyar û derebeg, bebê krêkar û sermayedar, komellgeyekî azad bêt. Ewe amadenebûnî mêjûîy xohuşyarî şorrşigêraney takey çewsaweye, ke komellgey mroyî le bendî serwerî û çînayetîbûnda ragirtuwe, nek pêdawîstî bûn û manewe û forimgorrînî çewsanewe û çewsêner.

Ewey pêmanwabêt, cêgirtnewey serwerî borcwakan le cêy serwerî fîodallekan, pêwîstî geşey komellgey mroyî buwe, bedaxewe debêt bllêm, kulderkî ew bîryaraneye, ke êmeyan le lîtawêkî awa rokirduwe, ke henûke destewajey aweha benêwî şٶrrşewe berçaw dekewn. Eger pêmanwabêt mrovayetî le sayey dagîrkirdin, ceng û kuştar û birsîkirdin û hellawardin û paktawkirdin û şerreperroy parlemantarî mşexoran û şwaneyî ramyaran û partekanda berew şorşî soşyalîstî geşe dekat, bedaxewe naçarm bllêm dîsanewe aweznegîre. Çunke mrovayetî le sayey aştî û yeksanî û azadîda deytwanî le dû hezar sallî rabûrda, hezaran car le çaw êsta pêşkewtûtir û mrovanetir û şayîstetir bêt.

Be pêçewanewey ew boçûne nadruste bawewe, ezmûnekan eweman dexene berdest, ke şorrş sextir û dûrtir û namsogertir buwe. Be pêçewaney xeyallplawî axayanî bîryarewe, tenanet zorcar guman lewe drust debêt, ke mrovayetî bitwanêt şorrş bkat. Bellam le dû sed ya sed sallî raburdûda le çaw îsta, serkewtinî şorş beqed ruxandinî dselatî derebegêk le ladêyekda asan buwe. Min ew bîrkirdneweye be bedbextî mrovî seretay hezarey sêyem nawdebem, mrovêk ke tawsendinî stem û cêgîrbûnî serwerî çînayetî û cîhanîbûnewey be mercî serkewtinî soşyalîzm bzanêt! Ewey ke min deyllêm, tenya lew barewe rexneye le qsekanî nûser, ke be sadeyî belay ew boçûneda têdeperrêt, be boçûnî min debêt zor bêbakane, perde leser tenkhizrî bîryaranêk, helldeynewe, ke stem û seqamgîrbûnî sermayedarîyan be mercî xêrayî û geşey şorrşî soşyalîstî zanîwe û leweş xraptir dagîrkarîyan be pozetîv lêkdawetewe.

Be boçûnî min, nek tenya ta radeyekî zor kem rastî bo çûbin rastî bo neçûn, bellku xoşbawerrî çewsawan bem têrrwanînane, ke le xwêngewzanî milyonan mrov û mergî xewne bêeşmarekanî lêkewtuwetewe, ew boçûnane wek djeşorrşî, debêt riswa bikrên û rmî rexneman hênde tîj bêt, ke nek tenya dû sed sall, bellku dû hezar sall berew dwa birr bkat. Emeş pêwîstî be le zbilldannanî pîrozîyekane, pêwîstî be têkişkandinî btekane, pêyuyistî be bwêrî rexne heye, hîç bakman le herawhurryay perestyaran û derwêşanî ew btane nebêt, ke benawî soşyalîzm û komunîzm û şorşewe bnêşte hellbzirkawekanî dû sede lemewberî em û ew decûnewe. Beyek wşe eger takî em serdeme, xwazyare şorş bkat û xoy birryarderbêt nek mirduwekanî dû sede lemewber, ewa debêt le derewey mozexanekan û goristanekan refey tozlênîştûy pertûkxanekan, bîrbkatewe. Takî şorşigêrr derixgerî têkiste zerdhellgerawekan nîye, bellku xoy bîrdekatewe û hawkatîş praktîzey dekat, mamostay kes nîye û kesîş be mamostay xoy nazanêt, raberî kes nîye û xoyşî mil be raberî kes nadat. Bekurtî le serûy xoyewe wek takêkî azad, nexwa, nedewllet, ne netewe û hîç ştêk berz ranagrêt.

Bo derxistinî rûy rastîy hzir û giftar û reftar û amancekanî rjêmî sermayedarîy û dûrxistnewey tewawî çewsawan lêy û peywestkirdinyan be xoy û amadekirdinyan bo herçî zûtrî hellgîrsandinî şorşî soşyalîstîy L42

Lem destewajaneda, dîsanewe wek ewaney pêşû,” hizrî nwêy komunîstî” wek ewey markis û englis lebarewey dedwên, huşyarî û şorrş le derewey xudî çewsawanewe dên, pirsyar eweye, le (kê)we û le (kwê)we dên? Çunke nûser delêt dûrxistnewey tewawî çewsawan lêy û peywestkirdinyan be xoy û amadekirdinyan, ke emeş heman hizrî beserçûy carane û nadruste, ke pêywaye çewsawan lewaneş çînî krêkar û zehmetkêsan, bexoyan twanay bîrkirdneweyan nîye! Eger awa nîye û min helle têgeyiştûm û le xoyaneweye, îdî çi pêwîst bewe dekat, pêwey peywest bin? Çunke peywestibûn, pêdawîstî beyekgeyiştnî dû ştî beyek namo û leyek dabrawe! Înca amadekirdinyan, çi wataye bedestewe dedat, eger ewan xoyan aferênerî ew hizren û lenaw xoyandaye? Edî ewane kên, ke ewan bo şorrş amade deken?

Eme heman bîrkirdnewey aydyalîstaneye, ke pyêwaye sereta hoşyarî le derewey gerdûn, bûnî hebuwe û karî leser drustkirdnî kirduwe û înca mrov û dewrubekey hatuwenete bûn. Bellam ketwarî hemû rûdaw û goranekanî mêjû eweman bo deselmênêt, ke hoşyarî berhemî kellekebûnî ezmûnekanî xudî mrove, îdî ew mrove krêkarêk bêt ya mşexor (borcwa)yek. Bem pêye huşyarî çewsawan lewaneş krêkaran le xudî kirde (praktîk) û kellekebûnî ezmûnî xoyanewe serhelldedat û geşesendin û giştgîrbûnîşî xebatî berdewamî xudî xoyane û amadekarîşyan bo şorş be amadeyî ew xohuşyarîye û be pêdawîstî bêçenduçûnî gorranewe peyweste, nek be çakexwazî û dillsozî wirdeborcwazîyyewe bo çewsawan.

Bo têgeyiştin leme û roşnibûnewey, pêwîste têksitî hemû ayînekan û wtey fîlosof û zanakan û bîryarekan letek rûdawekanî ew sedemeda berawrid bkeyn, ewa boman derdekewêt, ke hemîşe le dway rûdawekanewe bûn û ewaneş ke qseyan leser soşyalîzm û xebat û şorrşî çînayetî kirduwe, tenya helsengandinyan leser rûdawekan kirduwe û zorcarîş narrastgobûn û djexunîyan lêkirduwe û rastîyekanyan şêwandûn û wehayan nîşandawe, ke rûdawekan dway rênwênî ewan kewtûn û wegerrkewtinî goranekan û huşyarbûnewe le keleserî ewanewe destî pêkirduwe.

Derfetî ewe nemawe komunîstekan bitwanin lenêw yek yekêtîy bo seraserî cîhan karubare ramyarîy û rêkixraweyyekanî xoyan rêkbxen L42

Lêreda eger mebest le komunîstekan hemû ewane bêt, ke xoyan be komunîst dezanin, be boçûnî min le hîç serdemêkda bwarî peywendî (communication) beqed êsta lebar û asan û guncaw nebuwe û ewey rêgre, pîlanî rjême konepersit û çewsênerekan nîye, bellku yekem deselatixwazîy û destegerîy û şerrî raberîkirdin û domînetkirdne, ke her grup û desteyek xoy be raberî ewanî dîke û cîhan dezanêt, duwem xobestneweyane be komellîk deqî nezokewe, ke her yeke ewî dîke be ladan û djexûnî lew deqane û bêwefayî bo btekan tawanbar dekat. Herweha şêwazî rêkxistinî komunîstekan çi le rêkixrawe cemawerîyekanyan [komîte partîyekanyan]da, çi le rêkixrawe ramyarîyekanyanda, çi le nêwneteweyyekanyanda, rêkxistin û pêkhatey quçkeyyane (hîrarşyane) buwe û heye, ke plewpaye û zincîre pley wek raber û cêgir û gwêgir û cêbecêger û çî û çî dekate mercî yekgirtin û serkewtin, boye dû sed sallexerîkî şerre raber û şerre ortodkisbûn û şerre mamostabûnin.

Herkat komunîstekan, danyan beweda na, ke huşyarî çînayetî berhemî xebatî çînayetîye, bzavî sosyalîstî raber û mamosta retdekatewe û rêkxistinî ramyarîy (partî) tenya sêktarîzm berhem dehênêt û kes dahênerî hizrî soşyalîstî nîye û şorrş û erkekanî erk û berhemî karî herewezî xobexşaney take çewsawekane û pêwîstî be tewqîtî şorş û nawendî birryardan û amojgarî kes nîye, ewkat detwanin wek takî azadendêş le harîkarî herewezaneda bebê destûr û peyrrew yekbigrin û yekêtîye lokallîyekanyan berew yekêtî cîhanî perepêbden, wate komunîstêkî ledaykbûy ‘îraq û kurdistan le lenden, tenya erkî bangewazkirdnî krêkaran û komunîstekanî brîtanya nîye bo beşdarî û hawpiştî le xopîşandanî hawpiştî le penaberan û parte komunîstekanî kurdistan û ‘îraq û êran, bellku beheman şêweş erkîyetî le xebatî şwênî kar û jyan û çalakî komunîstekanî (lenden)da zyatir le radey awirrdanewey le kurdistan, beşdar bêt û çalak bêt. Wate lokallî kar bken û cîhanî bîr bkenewe, nek cîhanî kar bken û lokallî bîr bkewe. Yekêtî cîhanî bem gyane çînayetî û şorşigêranewe dête arawe, nek be peymanname û namegorrînewey dû skirtêrî dû part û dû komîtey partîy[ benaw rêkixrawî cemawerîy] rêkixraw leser bnemay hîrarşyaney raber û raberîkraw.

Herçende erkî min nîye, roşnayî bxeme berpêy komunîstekan, çunke komunîstekan bedaxewe lem hezarey sêyemîşda wate xobemamostazanan û desellatxuzanêk, ke herdem xerîkî domînetkirdnî bzûtnewe komellayetîyekan û sepandinî rêkxistinî hîraşîyaney xoyanin beser rêkixrawe cemawerîyekanda, emeş drêjey heman bîrkirdnewe û karî soşyal-dêmokrasî sed û ewende salle. Leberewe ew dêraney serewe tenya nmûneyek bûn bo geyandinî mebestekem û bes.

Xwêneranî hêja, ew beşaney hêllyan bejêrda kêşrawe, le pertûkî “gorran û wergoran” wergîrawn û bo asankarî û cyakirdneweyan, min hêllm bejêrda kêşawn. Bo xwêndnewey pertûkeke, serdanî em bestere bken: http://emrro.com/goranuwergoran.htim

هەژێن

*24ی سێپتەمبەری 2010

بەشی حەوتەم

ئه‌ركی ڕەسەن بۆ هزری نوێی کۆمونەه‌یی ڕەسەن ل40

پێش هەموو شت بە بۆچوونی من، پێویستە لە بەکاربردنی واژەی (ڕەسەن)دا وردکار بین و هەروا بەتایبەت بۆ پەسەندەکردنی بیروباوەڕێك. چونکە هەموو لایەك خۆی پێ ڕەسەنتر و دروسترە، ئەگینا ئەم هەموو جیاوازییانە نەدەبوون. ڕاستییەکەی ڕەسەن، دەتوانێت ئامرزاێك بێت بۆ ڕەتکردنەوەی هەموو ڕه‌سه‌نییه‌ك.

بە بۆچوونی من دەبوو وەها بنووسرێت، “ئەرکی بنچینەیی بۆ “هزری نوێی کۆمونیستی شۆڕشگێڕ”. چونکە ئەرکی ڕەسەن و ناڕەسەن بوونی نییە، بەڵکو بنچینەیی و لاوەکی هەیە، هەروەها بەپێی ئەوەی کە نووسەر کۆمەڵیك لایەن لە هزری کۆمونیستی کلاسیکدا ڕەتدەکاتەوە، کەواتە پێی کارا و تەبا نین و لە بەرامبەردا شتگەلێکی کارا یا شۆرشگێڕ دەخاتە ڕوو، نه‌ك ڕه‌سه‌ن و ناڕه‌سه‌ن، چونکه‌ هیچ پێوه‌ر و ته‌رازوویه‌ك نییه‌، تا ڕه‌سه‌نی و ناڕه‌سه‌نی پێ دیاری بکه‌ین.

وه‌لی له‌ باری هه‌نووكه‌یدا به‌ هۆی كۆتاییهاتنی ئه‌ركه‌كانی و پیربوون و ته‌واو بۆگه‌نبوونی و ده‌ركه‌وتنی بۆ تێكڕای گه‌ل ناتوانێ وه‌ك جاران ئه‌و هاوسه‌نگییه ‌رابگرێ ل40

بە بۆچوونی من، سەرمایەداریش هەروەك فیودالیزم ،قۆناخێکی پێویست نییە و بۆ پێگەیینی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی پێویستیش نابێت و وەها بۆچوونگەلێك لە هزری سۆشیالیستەکاندا بەگشتی و لە زۆربەی فێرگە هزرییەکاندا، بەرەنجامی زاڵیی بیری وردەبۆرجوای بووە و ئەگەر شۆڕشی کۆیلان بەسەرکەوتن بگەییشتایە، واتە نەهێشتنی سەروەری مرۆڤ بەسەر مرۆڤەوە یا شۆرشی جوتیاران و شارنشینان دژی فیئۆدالیزم و کلیسا بەسەرکەوتن بگەیشتایە، ئەوا هیچ کات بوار بۆ بەسەروەربوونی فیئۆداڵەکان و بۆرجواکان نه‌ده‌ڕه‌خسا و به‌ جێگرتنەوەی چینی فیئۆدال و بۆرجوا لە جێی کۆیلەدارەکان کۆتایی نەدەهات، هەروەك چۆن تێكشکانی شۆڕشی ئۆکتۆبەر بە سەرهەڵدانی شێوازێکی دیاریکراو لە سەرمایەداری دەوڵەتی (میرایەتی تاکپارتیی) کۆتایی هات، جێگرتنەوەی سەروەرانی نوێ لە جێی کۆنە سەروەران، فیئۆداڵەکان لە جێی کۆیلەدارەکان و بۆرجواکان لە جێی فیئۆداڵەکان، بەرهەمی تێکشکان یا نەگەییشتنی شۆڕش بووە بە سەرکەوتنی یەکجاری، واتە لەناوبردنی سەروەری، هەر ئەوەش بووەتە هۆی گواستنەوەی ئەو سەروەرییە لە چینێکەوە بۆ چینێکی دیکە.

بۆیە بە بۆچوونی من، هیچ کات بە سەروەربوونی ئەو چینانە پێداویستی نەبووە، تا ئەرکی مێژووییان هەبێت و بەسەر چووبێت. بەڵکو سەرکەوتنی شۆڕش وەك سەوزبوونی تۆوێکی سوودبەخشە، ئەگەر لە گیاکەڵە بژار بکرێت، ئەوا گەشە دەکات و ئەگەر گیاکەڵە بەسەریدا زاڵبێت، ئەوا لەناو دەچێت. ئەوەی کشتی شۆرشی کۆیلان و جوتیاران و کرێکاران، بەری ویستراوی بەدەستەوە نەدا، هۆی وەرگەرانی بوو بۆ جارەدڕکی چینە هەڵپەرسەتەکان. ئەوەش تەواو بۆگەن بووبێت، بە بۆچوونی من، هەر لەسەرەتاوە بۆگەن بووە و هیچ پۆزەتیڤییەکی تێدا نەبووە. چونکە تەنیا گۆڕینی شێوازی بەڕێوەبەرایەتی دەستەیەك بە دەستەیەکی دیکە بووە و هیچی لە چینایەتیبوونی کۆمەڵگە و سەروەری چینایەتی نەگۆڕیوە. هەروەها “دەرکەوتنی بۆ تێكرای گەڵ”، من پێموانییە، چونکە ئەوە زۆرینەی ناهوشیاری گەلە، کە سیستەمی سەرمایەداری بە بەشداری لە بەرهەمێینان و جەنگەکانی و دامودەزگەکانی و لەشکر و پۆلیس و دەستە تیرۆستەکانیدا دەپارێزێت، ئەگینا چینی بۆرجوا بەخۆی هێندە کەمایەتییەکی کەمە، بەشی پاسەوانی و پاراستینی دەسەلاتی چیبنایەتی لە گەورەترین شاری گۆی زەویدا ناکات، ئەگەر هەژماری هاوبەرژەوەند و زانا و بەڕێوەبەر و فیلۆسۆفەکانیشی بخەیتە سەر ئەوا بەشی فەرمانروەایەتی و پاراستنی دەسەڵاتی سەرمایە لە وڵاتێکی وەك عیراق ناکەن.

‌به‌رنامه‌یه‌ك یان رێگه‌یه‌ك له‌نێو خه‌باتی کۆمونیستی هه‌بێ بۆ زووتر به‌ڕێكردنی ئه‌ركه‌ بۆرجوازییه‌كان كه‌ تێیدا هه‌موو باره‌كانی ژیان گه‌شه ‌ده‌ستێنێ و ژیان و گوزه‌رانی تێكڕای خه‌ڵك باشتر و گه‌شاوه‌تر ده‌ك هاوكاتیش بنه‌مایه‌كی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی كۆمه‌ڵێكی پێشڤه‌ڕۆ له‌نێو چینه‌كانی كۆمه‌ڵ به ‌تایبه‌تییش كرێكاران و زه‌حمه‌تكێشان پتر فه‌راهه‌م ده‌كا و هه‌نگاونانیش به‌ره‌و هه‌ڵگیرساندنی شۆڕشی سۆشیالیستیی ئاسانتر و خێراتر ده‌كا.ل40

دیسانەوە ئەمە هەمان بۆچونی هەڵەیە، بۆ شٶڕش و ئەرکی چینە چەوسانەوەکان. بە بۆچوونی من، شۆرشی دژە–سەروەری لە هەموو سەردەمەکاندا هەبووە و پێویستیش بووە و کۆمەڵگەی مرۆیی لە هەموو سەردەمێکدا چ ئەشکەوتننشینی (نابەرهەمهێنەری)، چ دێهاتی (کشتوکاڵی) و چ شارنشینی (پیشەسازی) [بەبێ ئەو پیشمەرجە ناکەتوارییانەی کە زادەی سازشی هزری بیریارانی کۆمونیستە لەتەك بۆچوون و ڕێگەچارەکانی وردەبۆرجوازی و سیستەمی سەروەری و دەرکنەکردنی کۆمەڵگە بەبێ سەروەر]، دەیتوانی بەرەو کۆمەڵگەیەکی ئازاد و یەکسان و دادپەروەر بروات؛ واتە کۆمەڵگە دەیتوانی بەبێ کۆیلە و کۆیلەدار، بەبێ جوتیار و دەرەبەگ، بەبێ کرێکار و سەرمایەدار، کۆمەڵگەیەکی ئازاد بێت. ئەوە ئامادەنەبوونی مێژوویی خۆهوشیاری شۆڕشگێرانەی تاکەی چەوساوەیە، کە کۆمەڵگەی مرۆیی لە بەندی سەروەری و چینایەتیبووندا ڕاگرتووە، نەك پێداویستی بوون و مانەوە و فۆرمگۆڕینی چەوسانەوە و چەوسێنەر.

ئەوەی پێمانوابێت، جێگرتنەوەی سەروەری بۆرجواکان لە جێی سەروەری فیئۆداڵەکان، پێویستی گەشەی کۆمەڵگەی مرۆیی بووە، بەداخەوە دەبێت بڵێم، کولده‌رکی ئەو بیریارانەیە، کە ئێمەیان لە لیتاوێکی ئاوا ڕۆکردووە، کە هەنووکە دەستەواژەی ئاوەها بەنێوی شٶڕشەوە بەرچاو دەکەون. ئەگەر پێمانوابێت مرۆڤایەتی لە سایەی داگیرکردن، جەنگ و کوشتار و برسیکردن و هەڵاواردن و پاکتاوکردن و شه‌ڕه‌په‌ڕۆی پارلەمانتاری مشەخۆران و شوانەیی ڕامیاران و پارتەکاندا بەرەو شۆرشی سۆشیالیستی گەشە دەکات، بەداخەوە ناچارم بڵێم دیسانەوە ئاوەزنەگیرە. چونکە مرۆڤایەتی لە سایەی ئاشتی و یەکسانی و ئازادیدا دەیتوانی لە دوو هەزار ساڵی رابووردا، هەزاران جار لە چاو ئێستا پێشکەوتووتر و مرۆڤانەتر و شاییستەتر بێت.

بە پێچەوانەوەی ئەو بۆچوونە نادروستە باوەوە، ئەزموونەکان ئەوەمان دەخەنە بەردەست، کە شۆڕش سەختر و دوورتر و نامسۆگەرتر بووە. بە پێچەوانەی خەیاڵپلاوی ئاخایانی بیریارەوە، تەنانەت زۆرجار گومان لەوە دروست دەبێت، کە مرۆڤایەتی بتوانێت شۆڕش بکات. بەڵام لە دوو سەد یا سەد ساڵی ڕابوردوودا لە چاو ئیستا، سەرکەوتنی شۆرش بەقەد ڕوخاندنی دسەلاتی دەرەبەگێك لە لادێیەکدا ئاسان بووە. من ئەو بیرکردنەوەیە بە بەدبەختی مرۆڤی سەرەتای هەزارەی سێیەم ناودەبەم، مرۆڤێك کە تاوسەندنی ستەم و جێگیربوونی سەروەری چینایەتی و جیهانیبوونەوەی بە مەرجی سەرکەوتنی سۆشیالیزم بزانێت! ئەوەی کە من دەیڵێم، تەنیا لەو بارەوە ڕەخنەیە لە قسەکانی نووسەر، کە بە سادەیی بەلای ئەو بۆچوونەدا تێدەپەڕێت، بە بۆچوونی من دەبێت زۆر بێباکانە، پەردە لەسەر ته‌نکهزری بیریارانێك، هەڵدەینەوە، کە ستەم و سەقامگیربوونی سەرمایەدارییان بە مەرجی خێرایی و گەشەی شۆڕشی سۆشیالیستی زانیوە و لەوەش خراپتر داگیرکارییان بە پۆزەتیڤ لێکداوەتەوە.

بە بۆچوونی من، نەك تەنیا تا راده‌یه‌كی زۆر كه‌م راستی بۆ چووبن ڕاستی بۆ نەچوون، بەڵکو خۆشباوەڕی چەوساوان بەم تێڕوانینانە، کە لە خوێنگەوزانی ملیۆنان مرۆڤ و مەرگی خەونە بێئەشمارەکانی لێکەوتووەتەوە، ئەو بۆچوونانە وەك دژەشۆڕشی، دەبێت ڕسوا بکرێن و ڕمی ڕەخنەمان هێندە تیژ بێت، کە نەك تەنیا دوو سەد ساڵ، بەڵکو دوو هەزار ساڵ بەرەو دوا بڕ بکات. ئەمەش پێویستی بە لە زبڵداننانی پیرۆزییەکانە، پێویستی بە تێكشکاندنی بتەکانە، پێیویستی بە بوێری ڕەخنە هەیە، هیچ باکمان لە هەراوهوڕیای پەرەستیاران و دەروێشانی ئەو بتانە نەبێت، کە بەناوی سۆشیالیزم و کۆمونیزم و شۆرشەوە بنێشتە هەڵبزرکاوەکانی دوو سەدە لەمەوبەری ئەم و ئەو دەجوونەوە. بەیەك وشە ئەگەر تاکی ئەم سەردەمە، خوازیارە شۆرش بکات و خۆی بڕیاردەربێت نەك مردووەکانی دوو سەدە لەمەوبەر، ئەوا دەبێت لە دەرەوەی مۆزەخانەکان و گۆرستانەکان ڕەفەی تۆزلێنیشتووی پەرتووکخانەکان، بیربکاتەوە. تاکی شۆرشگێڕ دەرخگەری تێکستە زەردهەڵگەراوەکان نییە، بەڵکو خۆی بیردەکاتەوە و هاوکاتیش پراکتیزەی دەکات، مامۆستای کەس نییە و کەسیش بە مامۆستای خۆی نازانێت، ڕابەری کەس نییە و خۆیشی مل بە ڕابەری کەس نادات. بەکورتی لە سەرووی خۆیەوە وەك تاکێکی ئازاد، نەخوا، نەدەوڵەت، نە نەتەوە و هیچ شتێك بەرز ڕاناگرێت.

بۆ ده‌رخستنی رووی راستیی هزر و گفتار و ره‌فتار و ئامانجه‌كانی رژێمی سه‌رمایه‌داریی و دوورخستنه‌وه‌ی ته‌واوی چه‌وساوان لێی و په‌یوه‌ستكردنیان به‌ خۆی و ئاماده‌كردنیان بۆ هه‌رچی زووتری هه‌ڵگیرساندنی شۆرشی سۆشیالیستیی ل42
لەم دەستەواژانەدا، دیسانەوە وەك ئەوانەی پێشوو،” هزری نوێی کۆمونیستی” وەك ئەوەی مارکس و ئەنگلس لەبارەوەی دەدوێن، هوشیاری و شۆڕش لە دەرەوەی خودی چەوساوانەوە دێن، پرسیار ئەوەیە، لە (کێ)وە و له‌ (کوێ)وە دێن؟ چونکە نووسەر دەلێت دوورخستنه‌وه‌ی ته‌واوی چه‌وساوان لێی و په‌یوه‌ستكردنیان به‌ خۆی و ئاماده‌كردنیان، کە ئەمەش هەمان هزری بەسەرچووی جارانه‌ و نادروستە، کە پێیوایە چەوساوان لەوانەش چینی کرێکار و زەحمەتکێسان، بەخۆیان توانای بیرکردنەوەیان نییە! ئەگەر ئاوا نییە و من هەڵە تێگەیشتووم و لە خۆیانەوەیە، ئیدی چ پێویست بەوە دەکات، پێوەی پەیوەست بن؟ چونکە پەیوەستبوون، پێداویستی بەیەکگەیشتنی دوو شتی بەیەك نامۆ و لەیەك دابراوە! ئینجا ئامادەکردنیان، چ واتایە بەدەستەوە دەدات، ئەگەر ئەوان خۆیان ئافەرێنەری ئەو هزرەن و لەناو خۆیاندایە؟ ئەدی ئەوانە کێن، کە ئەوان بۆ شۆڕش ئامادە دەکه‌ن؟

ئەمە هەمان بیرکردنەوەی ئایدیالیستانەیە، کە پیێوایە سەرەتا هۆشیاری لە دەرەوەی گەردوون، بوونی هەبووە و کاری لەسەر دروستکردنی کردووە و ئینجا مرۆڤ و دەوروبەکەی هاتووەنەتە بوون. بەڵام کەتواری هەموو ڕووداو و گۆرانەکانی مێژوو ئەوەمان بۆ دەسەلمێنێت، کە هۆشیاری بەرهەمی کەڵەکەبوونی ئەزموونەکانی خودی مرۆڤە، ئیدی ئەو مرۆڤە کرێکارێك بێت یا مشەخۆر (بۆرجوا)یەك. بەم پێیە هوشیاری چەوساوان لەوانەش کرێکاران لە خودی کردە (پراکتیک) و کەڵەکەبوونی ئەزموونی خۆیانەوە سەرهەڵدەدات و گەشەسەندن و گشتگیربوونیشی خەباتی بەردەوامی خودی خۆیانە و ئامادەکاریشیان بۆ شۆرش بە ئامادەیی ئەو خۆهوشیارییە و به‌ پێداویستی بێچەندوچوونی گۆڕانەوە پەیوەستە، نەك بە چاکەخوازی و دڵسۆزی وردەبۆرجوازیییەوە بۆ چەوساوان.

بۆ تێگەیشتن لەمە و ڕۆشنبوونەوەی، پێویستە تێکستی هەموو ئایینەکان و وتەی فیلۆسۆف و زاناکان و بیریارەکان لەتەك ڕووداوەکانی ئەو سەدەمەدا بەراورد بکەین، ئەوا بۆمان دەردەکەوێت، کە هەمیشە لە دوای ڕووداوەکانەوە بوون و ئەوانەش کە قسەیان لەسەر سۆشیالیزم و خەبات و شۆڕشی چینایەتی کردووە، تەنیا هەلسەنگاندنیان لەسەر ڕووداوەکان کردووە و زۆرجاریش ناڕاستگۆبوون و دژەخونییان لێکردووە و ڕاستییەکانیان شێواندوون و وەهایان نیشانداوە، کە ڕووداوەکان دوای ڕێنوێنی ئەوان کەوتوون و وەگەڕکەوتنی گۆرانەکان و هوشیاربوونەوە لە کەلەسەری ئەوانەوە دەستی پێکردووە.

ده‌رفه‌تی ئه‌وه ‌نه‌ماوه‌ کۆمونیسته‌كان بتوانن له‌نێو یه‌ك یه‌كێتیی بۆ سه‌راسه‌ری جیهان كاروباره ‌رامیاریی و رێكخراوه‌ییه‌كانی خۆیان رێكبخه‌ن ل42

لێرەدا ئەگەر مەبەست لە کۆمونیستەکان هەموو ئەوانە بێت، کە خۆیان بە کۆمونیست دەزانن، بە بۆچوونی من لە هیچ سەردەمێکدا بواری پەیوەندی (communication) بەقەد ئێستا لەبار و ئاسان و گونجاو نەبووە و ئەوەی ڕێگرە، پیلانی ڕژێمە کۆنەپەرست و چەوسێنەرەکان نییە، بەڵکو یەکەم دەسەلاتخوازیی و دەستەگەریی و شەڕی ڕابەریکردن و دۆمینەتکردنە، کە هەر گروپ و دەستەیەك خۆی بە ڕابەری ئەوانی دیکە و جیهان دەزانێت، دووەم خۆبه‌ستنەوەیانە بە کۆمەڵیك دەقی نەزۆکەوە، کە هەر یەکە ئەوی دیکە بە لادان و دژەخوونی لەو دەقانە و بێوەفایی بۆ بتەکان تاوانبار دەکات. هەروەها شێوازی ڕێکخستنی کۆمونیستەکان چ لە ڕێکخراوە جەماوەرییەکانیان [کۆمیتە پارتییەکانیان]دا، چ لە ڕێکخراوە ڕامیارییەکانیاندا، چ لە نێونەتەوەییەکانیاندا، ڕێکخستن و پێکهاتەی قوچکەییانە (هیرارشیانە) بووە و هەیە، کە پلەوپایە و زنجیرە پلەی وەك ڕابەر و جێگر و گوێگر و جێبەجێگەر و چی و چی دەکاتە مەرجی یەکگرتن و سەرکەوتن، بۆیە دوو سەد ساڵەخەریکی شەڕە ڕابەر و شەڕە ئۆرتۆدکسبوون و شەڕە مامۆستابوونن.

هەرکات کۆمونیستەکان، دانیان بەوەدا نا، کە هوشیاری چینایەتی بەرهەمی خەباتی چینایەتییە، بزاڤی سۆسیالیستی ڕابەر و مامۆستا ڕەتدەکاتەوە و ڕێکخستنی ڕامیاریی (پارتی) تەنیا سێکتاریزم بەرهەم دەهێنێت و کەس داهێنەری هزری سۆشیالیستی نییە و شۆڕش و ئەرکەکانی ئەرك و بەرهەمی کاری هەرەوەزی خۆبەخشانەی تاکە چەوساوەکانه‌ و پێویستی بە تەوقیتی شۆرش و ناوەندی بڕیاردان و ئامۆژگاری کەس نییە، ئەوکات دەتوانن وەك تاکی ئازادئەندێش لە هاریکاری هەرەوەزانەدا بەبێ دەستوور و پەیڕەو یەکبگرن و یەکێتییە لۆکاڵییەکانیان بەرەو یەکێتی جیهانی پەرەپێبدەن، واتە کۆمونیستێکی لەدایکبووی عیراق و کوردستان لە لەندەن، تەنیا ئەرکی بانگەوازکردنی کرێکاران و کۆمونیستەکانی بریتانیا نییە بۆ بەشداری و هاوپشتی لە خۆپیشاندانی هاوپشتی لە پەنابەران و پارتە کۆمونیستەکانی کوردستان و عیراق و ئێران، بەڵکو بەهه‌مان شێوەش ئەرکییەتی لە خەباتی شوێنی کار و ژیان و چالاکی کۆمونیستەکانی (لەندەن)دا زیاتر لە ڕادەی ئاوڕدانەوەی لە کوردستان، بەشدار بێت و چالاك بێت. واتە لۆکاڵی کار بکەن و جیهانی بیر بکەنەوە، نەك جیهانی کار بکەن و لۆکاڵی بیر بکەوە. یەکێتی جیهانی بەم گیانە چینایەتی و شۆرشگێرانەوە دێتە ئاراوە، نەك بە پەیماننامە و نامەگۆڕینەوەی دوو سکرتێری دوو پارت و دوو کۆمیتەی پارتیی[ بەناو ڕێکخراوی جەماوەریی] ڕێکخراو لەسەر بنەمای هیرارشیانەی ڕابەر و ڕابەریکراو.

هەرچەندە ئەرکی من نییە، ڕۆشنایی بخەمە بەرپێیکۆمونیستەکان، چونکە کۆمونیستەکان بەداخەوە لەم هەزارەی سێیەمیشدا واتە خۆبەمامۆستازانان و دەسەڵاتخوزانێك، کە هەردەم خەریکی دۆمینەتکردنی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان و سەپاندنی ڕێکخستنی هیراشییانەی خۆیانن بەسەر ڕێکخراوە جەماوەرییەکاندا، ئەمەش درێژەی هەمان بیرکردنەوە و کاری سۆشیال–دێمۆکراسی سەد و ئەوەندە ساڵە. لەبەرئەوە ئەو دێرانەی سەرەوە تەنیا نموونەیەك بوون بۆ گەیاندنی مەبەستەکەم و بەس.

خوێنەرانی هێژا، ئەو بەشانەی هێڵیان بەژێردا کێشراوە، لە پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” وەرگیراون و بۆ ئاسانکاری و جیاکردنەوەیان، من هێڵم بەژێردا کێشاون. بۆ خوێندنەوەی پەرتووکەکە، سەردانی ئەم بەستەرە بکەن: http://emrro.com/goranuwergoran.htm

Hejên

*24î sêptemberî 2010

Beşî şeşem

Krêkaran û komunîzm

Komunîzm cge lewey bzavêkî hizrîy û felsefîye.. Sîstem û qonaxî dwarojî mrovayetîyşe, le rûy ramyarîyşewe le serdemî êsta ke rjêmî çewsênerî sermayedarîy balladeste; xebatêkî kollnederaney çînayetîye le layen komunîstekan be giştîy û komunîste krêkarekan be taybetîy bo geyiştin be sosyalîzm, cîhanbînîy markisîzmîş le çwarçêwey pêkhate serekîy û binçîneyyekanîda le paş riskanî qonaxî sermayedarîy; awaker û şêwey bûne komellayetîyekey û çray roşinkerewey rêgey karwanî xebatekeyetî. L36

Em peregrafe, dekrêt be pênaseyekî layengrane dabnêyn û hîç ergumêntîk nîye, ke piştrastî pagendekanî bkat, çunke ême le qonaxî dwarrojda nîn û naşzanîn, çone û sîstemekey çon debêt û ew fermandane, ketwarîy nîye. Herweha kotayî peregrafeke le rûy darriştnewe narroşnî û hellnepêkrawî drustkirduwe. Eger selmêndrawî mêjûîy be ergumênt werbigrîn, ewa hem îde komunîstîyekan begşitî û hem markisîzm wek çwarçêweyekî dyarîkrawî ew komunîzme le praktîkda berencamî pêçewaney pagendekanyan bedestewe dawe. Hellbete eme le çendîn wllatî cyawaz û sat û şêwazî cyawaz û pyadegerîy cyawazda. Emeş bo ewe degerêtewe, ke hemû bernameyekî amadekraw, hemû hizrêkî be aydyolocîkraw, letek gorran û daxwazîye zîndû û berdewamgorrawekanî jyanda dekewête nakokîyewe, herwek markisîzm ke wek bername û çwarçêweyekî aydyolocî letek geşe û wîst û azadî û çawerrwanî û tenanet letek xudî mîkanîzm û hêzekanî berhemhênanda kewte nakokîyewe û dwacar gewretrîn hêzî ruxandinî împratorî û dîktatorîye partîye benaw prolîtarîyekanî, her ew krêkar û zehmetkêşane bûn, ke le nêwneteweyî yekemewe newe le dway newe, part le dway part pagendey nwênerayetîyan dekrid û deken.

Ewey ke le peregrafî dwatirda nûser pêywaye, ke ewe helley partekan û paşînanî hizrî markisîstî buwe, ke nateba û şkistixwardû buwe, bepêçewanewe min pêmwaye, lewêweye, ke markisîzm birrway bewe heye, ke komunîstekan, leber ewey ke derkî berjewendî krêkaran deken, bew pêyeş debne raber û çawsaxîyan. Emeş gewretrîn nakokî bîrî markisîstîye, le katêkda ke krêkaran be gewretrîn û karatrîn û şorsigêrtirîn hêz dadenêt, keçî erkî rizgarbûnyan be komunîstekan despêrêt û dwatrîş berêwebirdnî komellgey dahatûş bewan û be bûnî dewlletî destebjêrî komunîst despêrêt. Hawkat her le êstawe bernameyek denûsêtewe û deykate pertûkî pîroz û komellgey pê le çwarçêwe dedat, bemcore ewe komellge nîye, wek pêkhateyekî zîndû û berdewam le gorranda ke kêllgey taqîkirdnewey her aydyayeke, bellku bernameyekî pêştir amadekraw û mirdû dekate kêllgey taqîkirdnewey guncawî komellge û her ştêk lew çwarçêweye derçû û zyad û kemî bû, ewa meqestî aydyolocya daydepaçêt, wek lew nmûnaneda rûy da, ke xudî nûser basî kirdûn.

Be boçûnî min bzûtnewekan, îdî herçî bin; soşyalsîtî ya nasîwnalîstî ya ayînî ya hunerî, ewa le rewtî xebatî rojane û berdewamda, drustî û nadrustî aydyakanî nawyan taqîdekenewe û bername û planekanî le xwêndnewey ezmûnekanda bedest dehênin. Emeş retkirdnewey aydyolocya degeyênêt, ke gyanî markisîzme. Çunke aydyolocya wate mergî jyan û hizrîş wate muturbebûnî aydyakan be jyan û hzir û tîorî, berhemî ezmûnekanî mrovayetîn nek pêçewanekey.

Raste nûserîş pencey xistuwete ser ew griftane, bellam ew bo xetabarî part û fllane serkirdey degêrêtewe. Eger sernicî ketwarî griftekan bdeyn, debînîn, bo aydyolocyabûnî markisîzm û pertûke pîrozkrawekanî degerêtewe, ke tûşî dugmatîzmyan kirduwe.

Rastîyekey le serapay peregrafekanda nûser be berdewamî “hizrî nwêy komunîstî” dûbare dekatewe, bellam dyarî nakat, ke ew hizre le kam serubendî mêjûyyewe serîhelldawe û pantayî bûunî le kwêdaye aya mebestit le rexnekanî xoyetî le komunîzmî klasîk û wek pêşnyarêk benêwî “komunîzmî nwê” arastey dekat ya ew hizre nwêye ewrroke hêlêkî ramyarîy cîhanîye û bzûtnewegelêkî zîndû xerîkî praktîzekirdnînî?

Ta ewendey min têgeyiştbim, mebestî nûser xudî boçûnekanî xoyetî, egîna min hîç bzûtneweyekî komunîstî hellgirî têrrwanîne markisîstîyekan nanasm, ke hawboçûnî nûser bêt û paşmawey bzavî komunîstî le cîhanda xerîkî bitsazîyye le keleserî markis û enclis û lênîn û stalîn û mau tsî tong ta degate mensûrî hîkmet lay hîkmetîstekanî êran û kurdistan.

Bemcore min awa em têkiste dexwênmewe, ke pyahelldan û nasandinî bernameyekî dîke bêt, ke ême neynasîn û lewey komunîzmî baw, cyawaz bêt. Eger mebestî le komunîzmî nwê serxetgelêk nîn, ke xoy amajeyan pêdekat, ewa drusttir bû, ke xudî ew serçaweman pêbnasênît, ke xoy basî dekat, wate “hizrî komunîstî nwê”.

Bellam hergîz hênde xoşbawerraneş lêyan narrwanê ke detwanin le hemû kat û barêkda be pêy pêwîst parêzgarîy le yekgirtûîy û şorrşigêrrîy û dillsozîy xoyan bken L37

Em risteye, lebarî zmanewanîyewe, pêwîstî be risteyekî pêçewane heye, ke bedwayda bêt, çunke ewe degeênêt, ke le hendêk barda “natwanin le hemû kat û barêkda be pêy pêwîst parêzgarîy le yekgirtûîy û şorrşigêrrîy û dillsozîy xoyan bken”. Bellam ewe roşn nekrawetewe, ke pêwîste çî bken û lew baraneda ke xoyan natwanan, kê firyadrresîyane?

Dwacar nûser serî le boçûnekanî nêw nêwteweyî yekemî karl markis û layengranî derdeçêtewe, ke komunîstekanyan bo em erke destinîşan dekrid. Bellam ketwar eweman pêdelêt ke hemû çîn û twêjekan eger be rêwşiwên û karayî û rollî xoyan le komellgeyekda huşyar bin, ewa detwanin jyan weha araste bken, ke deyixwazn. Wek ewey ke borcwakan û wirde-borcwakan le êstada deyken. Ya be watayekî dîke, eger zorîney çewsawan, xohuşyarî û rêwşiwênî çînayetî xoyan le komellgeda bzanin û qursayî beşdarîyan le berhemhênan û xizmetguzarî û berrêweberayetîda bzanin, ewa wellananî em sîsteme asanîtrîn karêke, ke mrovî çewsawe detwanêt be xebatî harîkaraney letek hawçînekanî, pêyhestêt. Sermayedaran û deselatdaran bew hemû twana abûrîy û teknolojîy û serbazîy û rageyandneyanewe, ke heyane, leberdem mangirtnî çend hefteyî krêkaranî şarewanî (kenasan)da gîrode debin û bogen deken, çi bgat be mangirtnî giştî krêkaranî gwastnewe û aw û kareba û nexoşxanekan û sopermarkêtekan û hî dîke. Pêkhatey komullgey çînayetî le tirrkellekî efsaney ayînekan lemerr bumelerze deçêt, ke her tekanêkî huşyaraney çîne berhemhênerekan, be asanî wêranî dekat. Tenya xohuşyarbûnewey çewsawekan msogergerî kotayîhatnî serkut û nayeksanî û nadadwerîyye. Çunke sîsteme çînayetîyekan berhemî destî xudî mrovin û gorrîn û wellananîşyan, karî ew kesaneye, ke le nahuşyarîda em sîstemeyan leser piştî koyletî xoyan rayangirtuwe.

Le layekî dîş ke sermayedarîy rjêmêkî pirr ajawe û nacêgîre.. L38

Bellam bedaxewe, ketwar pêçewaney emeye û sermayedarî hênde cêgîre, ke nek tenya borcwakan û wirde borcwakan weha nîşan deden, ke kotayî mêjuwe, nek tenya krêkaran û zehmetkêşanî nahuşyar birrwayan be şyawî wergoranî komellgey çînayetî (henûkeyî) nîye, bellku zorêk lewaney ke pagendey komellgey naçînayetî be têrwanînî markisîstî deken, natwanin komellgey naçînayetî (soşyalîstî) bebê dewllet û rîşsipêtî destebjêrî xoyan û kutek û zincre plewpayey berrêweberayetî û pêkhatnî quçkeyî wêna bken û her wênayek ke bo komellgey soşyalîstî leberçawî degrin, her kupîkirdnewe û mîkyackirdnî komellgey çînayetî henûkeyye. Herwek çon darîjeranî pertûke ayînyekanî wek torat û încîl û quran neyantwanîwe wênay beheşt beder le wêney komellgekanî ew katî xoyan bken, herwaş markisîstekan natwanin wênay komellgey naçînayetî bebê dewllet û raberîy xoyan bken û her boçûnêk wawetir le têrrwanînî xoyan bo komellgey soşyalîstî birrwat, ewa be xeyallî tawanbarî deken. Leberewe be pêçewaney boçûnî nûserewe, ta ew katey take bindestekan amadebin, mil be karî krêgirte û serwerî kesanî dîke bden, ewa sîstemî sermayedarî cêgîr û parêzraw debêt û le twanayda debêt, ke beser qeyranekanîda zall bêt û perrupîney sîstemekey bkatewe û her bew pêyeş, bedaxewe ta ew katey zorîne degene ew birrwaye, ke sermayedarî şyawî bergegirtin nîye û çîtir natwanrêt le sayda bjêt, komellgey naçînayetî tenya xewnî xoşî hemû araste û balle soşyalîstekan debêt û demênêtewe.

le katî berangijbûneweşda çendîn dyarde û gorrankarîy naasayî ke borcwakan rastewxo bacî lepênawda deden dênête ara bo ewey ew rêwşiwên û wze û twanaye hizrîy û ramyarîye çînayetîyaney ke be corêkî xorrsikîy lenêw krêkaranda hen û hizrî komunîstî piştyan pêdebestê.. Hellgêrrtewe û bo djayetîkirdin û lebarbirdnî bzaveke bekaryanbihênê. L38

Ewey ke ew goçane cadûyye dedate destî borcwakan, layene nakokekanî xudî komunîzmî markisîstîye letek sruştî xebat çînayetî bo çêkirdnî komellgey naçînayetî; part ke amrazî lêkdabrran û destegerîy nêwan krêkaran û zehmetkêşane û le takî ser be çîn û twêjî komellayetîyewe deyankate endamî grupî serû-çîn û nakomellayetîy û leser bnemay aydyolocî rêkyan dexatewe û letek hawçînekanyan ke hzir û aydîyayekî dîkeyan heye, deyankate dujmin û le rîzî xebatî rojaneda leyek dayandebrrêt, markisîzm part le serûy hemû rêkixrawe çînayetîye sruştî û şorşigêrrekanî krêkaran û zehmetkîşanewe dadenêt; dewllet ke ragir û amrazî rêkxistinî komellgey çînayetîye, deykate goçanî cadûîy binyatnanî komellgey naçînayetî û nawendêtî bernamerrêjî û milkeçî nawçe û herêm û kemayetî û rêkixrawe xocêyyekanî komellge, dekate gwêrayellî destebjêrî serwer.., eme bêcge lewey ke le brî ewey mitmaney twanadarîy çewsawan bo xorrizgarî û xobirryardan û xoxebatkirdin û xoberrêweberî û xomuxtarî le take bindest û stimdîdekanî komellge zîndû bkatewe û le brî mamostayî bebê mamostayî rayanbihênît, keçî deçête serixwanî raxraw û amadey borcwakan û pêkhate hîrarşîyekanî wek part û dewllet û deyanparêzêt û pasaw bo pêwîstibûnyan dehênêtewe.

Emane tomet nîn, ke min ya kesanî dîke bo markisîzmî drust bken, bellku serencamî ezmûnkirdnî hemû corekanî markisîzmin; le corî kawtiskîzmewe ta lênînîzm û stalînîzm û xroşovîzm û mayoîzm û kastroîzm û xoceyîzm, ke le zor wllat û kîşwer û serdem û komellgey ast cyawazda fermanrrewayyan kird û bêcge le nehametî û bedbextî zyatir bo çîn û twêje prolîtêrekan, hîçî dîkeyan berhem nehêna.

Le beramber ewaneşda, ke pagendey ewe deken; ewane hemû ladan bûn le markisîzm û peywendîyan be komunîzmewe nebuwe, hênde bese bpirsîn, başe çi rexneyektan le bnema hizrî û praktîkîyekanî ew rewtane heye? Ta çende mîrayetî, dîktatorî, destebjêr, nawendeêtî û bernamerrêjî abûrîy û zorî dîke, ke berhemhênerî ew qerequşyane bûn û le sayey modêlî markisîstîy komunîzimda, rûy dêmokratî parlemanî û bazarazadîyan spî kirdewe, retdekenewe?

Le hemankatîşda ne xoy bew xellkane mandû bka ke natwanin weku komunîstêk le rîzekanî xebat û jyanî rojaneyanda hengaw bnên nexoşî bew xellkane çîrr bkatewe ke be her cor û şêwazêk heye bûnete komunîst û legell sadetrîn dyarde û werçerxanî drrindaney sermayedarîy sard debnewe yan be hoy mandûbûn û betemendaçûnyan dûçarî nexoşîy rastirrewîy û dogmatîstîy û ladan debin û debne bar beser bzaveke, le layekî dîş eger bbînê zorbey zorî krêkaran neyantwanîbê hênde hoşyar bibnewe ke komunîzm baştirîn û take rewtêke bo serkewtin û rizgarîy ewan le sermayedarîy û rjême çewsênerekey L38-39

Lêreda pêwîste amaje bewe bdem, ke serdêrr bas le krêkaran û komunîzm dekat, nek le komunîzm û krêkaran. Tenatet eger basî barî duwemîşî bkirdaye, ewa dîsanewe em peregrafe hîç peywendî be basekewe nedebû. Çunke ewey nûser lêreda basî lê kirduwe, ramyarîkirdnî desteyek ya rêkixrawêkî ramyarîye nek xebatî şorrşigêraney çînayetî krêkaran. Çunke le xebatî çînayetîda amanc berewpêşbirdnî xebatî rojane û arastekirdnîyetî berew tenhellçînîn be sîsteme çewsênereke, nek xoxerîkirdin be bjardinî takekanewe. Bjarkirdnî takekan, erkî parte ramyarîyekane, wek ewey le kongrekanî paş şorrşî oktober, partî soşyalîdîmukratî rusye û leser destî xudî lênîn û le partî nawgoraw be (komunîst)da leser destî stalîn û dwatrîş mau tsî tong û polpot û lay xoşman leser destî mensûrî hîkmet encam dra. Eme peywendî be xebat û krêkaranewe nîye, tenya mîkanîzmî plewpaye parastinî destebjêrêkî serwerî naw parte komunîstekane û bes.

Bew core hizrî nwêy komunîstî tenya û tenya xoy be rêbazî sercem komunîstan be taybetîyş komunîste krêkarekan dezanê .. Herwa nexoy be xawenî xebatî abûrîy krêkaran dezanê ke ber lew û le derewey ew her hebuwe û ta komellgey çînayettîş mabê her demênê.. Nexoy be rêbazî ew krêkarane dezanê ke be hoy sextîy ew jyane kulemergîyey ke sermayedarîy boy drust kirdûn ta deşmirn natwanin le naxewe komunîzm pesnid bken û hersî bken.. Serencam ferhengî dwakewtuwane û djemroyî sermayedarîyan hellgirtuwe, wate tenya rêbazî komunîstekane be bê hîç cwayezîyek û komunîstibûnî rêbwaranîşî pê le hemû ştêk gringitre. L39

Herçende serapay em têrrwanîne retdekemewe, bellam xom lewe debwêrm û tenya pirsyarêk araste dekem, aya em hizre nwêye û komunîste hellgrekanî, [ke le hîç serdemîkda tenanet le komellgeyekîşda ke xewnî pêwe debînin, nabne zorayetî komellge û tenanet zorayetî naw krêkaranîş, ezmûnekan emeyan nîşandawe] le komellgekeyda ke daydemezrênin û berrêwey deben, çî lew krêkarane deken, “ ke ke be hoy sextîy ew jyane kulemergîyey ke sermayedarîy boy drust kirdûn ta deşmirn natwanin le naxewe komunîzm pesnid bken û hersî bken” ? Ey ew komunîstaney ke bawerrîyan be “hizrî nwêy komunîstî” nîye, çî? Dwacar komunîstekan, kên, nûser çi şunasêkî komellaytîyan bo dyarî dekat? Ey eger lew komellgeda berhellsitî bername û birryarekanî “hizrî komunîstî nwê” kra, wellamyan çî debêt? Azadî be narrazîyan debexşêt ya serkewtîyan dekat? Be watayekî dîke, eger le herêmî kurdistanda “hizrî komunîstî nwê” twanî komellge bigrête dest û sîstemekey pyade bkat û … tid, bellam le şarezûr, xellkî [mebest le xellkî zorîneye] xwazyarî komellgeyekî îslamî bûn û le germyan xwazyarî komellgeyekî piştbestû be bazarazad û sîstimî parlemanî bûn û le horaman xellkî xwazyarî xoberêweberayetî û herewezî enarkî bûn û le badînan xellkî xwazyarî yekgirtnewe letek herêmî bakûrî ya xoraway kurdistan bûn, le weha barêkda wellam û hellwêstî fermanrrewayanî komunîst le beramber her yek lew birryar û wîstane, çî debêt?

Xwêneranî hêja, ew beşaney hêllyan bejêrda kêşrawe, le pertûkî “gorran û wergoran” wergîrawn û bo asankarî û cyakirdneweyan, min hêllm bejêrda kêşawn. Bo xwêndnewey pertûkeke, serdanî em bestere bken:http://emrro.com/goranuwergoran.htim

هەژێن

*24ی سێپتەمبەری 2010

بەشی شەشەم

كرێكاران و کۆمونیزم

کۆمونیزم جگه ‌له‌وه‌ی بزاڤێكی هزریی و فه‌لسه‌فییه‌.. سیسته‌م و قۆناغی دوارۆژی مرۆڤایه‌تییشه، له‌ رووی رامیارییشه‌وه له ‌سه‌رده‌می ئێستا كه ‌رژێمی چه‌وسێنه‌ری سه‌رمایه‌داریی باڵاده‌سته‌؛ خه‌باتێكی كۆڵنه‌ده‌رانه‌ی چینایه‌تییه ‌له ‌لایه‌ن کۆمونیسته‌كان به‌ گشتیی و کۆمونیسته ‌كرێكاره‌كان به ‌تایبه‌تیی ‌بۆ گه‌یشتن به ‌سۆسیالیزم، جیهانبینیی ماركسیزمیش له‌ چوارچێوه‌ی پێكهاته سه‌ره‌كیی و بنچینه‌ییه‌كانیدا له‌ پاش رسكانی قۆناغی سه‌رمایه‌داریی؛ ئاواكه‌ر و شێوه‌ی بوونه ‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كه‌ی و چرای رۆشنكه‌ره‌وه‌ی رێگه‌ی كاروانی خه‌باته‌كه‌یه‌تی. ل36

ئەم پەرەگرافە، دەکرێت بە پێناسەیەکی لایەنگرانە دابنێین و هیچ ئەرگومێنتیك نییە، کە پشتراستی پاگەندەکانی بکات، چونکە ئێمە لە قۆناخی دواڕۆژدا نین و ناشزانین، چۆنە و سیستەمەکەی چۆن دەبێت و ئەو فەرماندانە، کەتواریی نییە. هەروەها کۆتایی پەرەگرافەکە لە ڕووی داڕشتنەوە ناڕۆشنی و هەڵنەپێکراوی دروستکردووە. ئەگەر سەلمێندراوی مێژوویی بە ئەرگومێنت وەربگرین، ئەوا هەم ئیدە کۆمونیستییەکان بەگشتی و هەم مارکسیزم وەك چوارچێوەیەکی دیاریکراوی ئەو کۆمونیزمە لە پراکتیکدا بەرەنجامی پێچەوانەی پاگەندەکانیان بەدەستەوە داوە. هەڵبەتە ئەمە لە چەندین وڵاتی جیاواز و سات و شێوازی جیاواز و پیادەگەریی جیاوازدا. ئەمەش بۆ ئەوە دەگەرێتەوە، کە هەموو بەرنامەیەکی ئامادەکراو، هەموو هزرێکی بە ئایدیۆلۆجیکراو، لەتەك گۆڕان و داخوازییە زیندوو و بەردەوامگۆڕاوەکانی ژیاندا دەکەوێتە ناکۆکییەوە، هەروەك مارکسیزم کە وەك بەرنامە و چوارچێوەیەکی ئایدیۆلۆجی لەتەك گەشە و ویست و ئازادی و چاوەڕوانی و تەنانەت لەتەك خودی میکانیزم و هێزەکانی بەرهەمهێناندا کەوتە ناکۆکییەوە و دواجار گەورەترین هێزی ڕوخاندنی ئیمپراتۆری و دیکتاتۆرییە پارتییە بەناو پرۆلیتارییەکانی، هەر ئەو کرێکار و زەحمەتکێشانە بوون، کە لە نێونەتەوەیی یەکەمەوە نەوە لە دوای نەوە، پارت لە دوای پارت پاگەندەی نوێنەرایەتییان دەکرد و دەکەن.

ئەوەی کە لە پەرەگرافی دواتردا نووسەر پێیوایە، کە ئەوە هەڵەی پارتەکان و پاشینانی هزری ماركسیستی بووە، کە ناتەبا و شکستخواردوو بووە، بەپێچەوانەوە من پێموایە، لەوێوەیە، کە مارکسیزم بڕوای بەوە هەیە، کە کۆمونیستەکان، لەبەر ئەوەی کە دەرکی بەرژەوەندی کرێکاران دەکەن، بەو پێیەش دەبنە ڕابەر و چاوساخییان. ئەمەش گەورەترین ناکۆکی بیری مارکسیستییە، لە کاتێکدا کە کرێکاران بە گەورەترین و کاراترین و شۆرسگێرترین هێز دادەنێت، کەچی ئەرکی ڕزگاربوونیان بە کۆمونیستەکان دەسپێرێت و دواتریش بەرێوەبردنی کۆمەڵگەی داهاتووش بەوان و بە بوونی دەوڵەتی دەستەبژێری کۆمونیست دەسپێرێت. هاوکات هەر لە ئێستاوە بەرنامەیەك دەنووسێتەوە و دەیکاتە پەرتووکی پیرۆز و کۆمەڵگەی پێ لە چوارچێوە دەدات، بەمجۆرە ئەوە کۆمەڵگە نییە، وەك پێکهاتەیەکی زیندوو و بەردەوام لە گۆڕاندا کە کێڵگەی تاقیکردنەوەی هەر ئایدیایەکە، بەڵکو بەرنامەیەکی پێشتر ئامادەکراو و مردوو دەکاتە کێڵگەی تاقیکردنەوەی گونجاوی کۆمەڵگە و هەر شتێك لەو چوارچێوەیە دەرچوو و زیاد و کەمی بوو، ئەوا مەقەستی ئایدیۆلۆجیا دایدەپاچێت، وەك لەو نموونانەدا ڕووی دا، کە خودی نووسەر باسی کردوون.

بە بۆچوونی من بزووتنەوەکان، ئیدی هەرچی بن؛ سۆشیالسیتی یا ناسیونالیستی یا ئایینی یا هونەری، ئەوا لە ڕەوتی خەباتی ڕۆژانە و بەردەوامدا، دروستی و نادروستی ئایدیاکانی ناویان تاقیدەکەنەوە و بەرنامە و پلانەکانی لە خوێندنەوەی ئەزموونەکاندا بەدەست دەهێنن. ئەمەش ڕەتکردنەوەی ئایدیۆلۆجیا دەگەیێنێت، کە گیانی مارکسیزمە. چونکە ئایدیۆلۆجیا واتە مەرگی ژیان و هزریش واتە موتوربەبوونی ئایدیاکان بە ژیان و هزر و تیئۆری، بەرهەمی ئەزموونەکانی مرۆڤایەتین نەك پێچەوانەکەی.

ڕاستە نووسەریش پەنجەی خستووەتە سەر ئەو گرفتانە، بەڵام ئەو بۆ خەتاباری پارت و فڵانە سەرکردەی دەگێرێتەوە. ئەگەر سەرنجی کەتواری گرفتەکان بدەین، دەبینین، بۆ ئایدیۆلۆجیابوونی مارکسیزم و پەرتووکە پیرۆزکراوەکانی دەگەرێتەوە، کە تووشی دوگماتیزمیان کردووە.

ڕاستییەکەی لە سەراپای پەرەگرافەکاندا نووسەر بە بەردەوامی “هزری نوێی کۆمونیستی” دووبارە دەکاتەوە، بەڵام دیاری ناکات، کە ئەو هزرە لە کام سەروبەندی مێژووییەوە سەریهەڵداوە و پانتایی بووونی لە کوێدایە ئایا مەبەستت لە ڕەخنەکانی خۆیەتی لە کۆمونیزمی کلاسیك و وەك پێشنیارێك بەنێوی “کۆمونیزمی نوێ” ئاراستەی دەکات یا ئەو هزرە نوێیە ئەوڕۆکە هێلێکی ڕامیاریی جیهانییە و بزووتنەوەگەلێکی زیندوو خەریکی پراکتیزەکردنینی؟

تا ئەوەندەی من تێگەیشتبم، مەبەستی نووسەر خودی بۆچوونەکانی خۆیەتی، ئەگینا من هیچ بزووتنەوەیەکی کۆمونیستی هەڵگری تێڕوانینە مارکسیستییەکان ناناسم، کە هاوبۆچوونی نووسەر بێت و پاشماوەی بزاڤی کۆمونیستی لە جیهاندا خەریکی بتسازیییە لە کەلەسەری مارکس و ئەنجلس و لێنین و ستالین و مائو تسی تۆنگ تا دەگاتە مەنسووری حیکمەت لای حیکمەتیستەکانی ئێران و کوردستان.

بەمجۆرە من ئاوا ئەم تێکستە دەخوێنمەوە، کە پیاهەڵدان و ناساندنی بەرنامەیەکی دیکە بێت، کە ئێمە نەیناسین و لەوەی کۆمونیزمی باو، جیاواز بێت. ئەگەر مەبەستی لە کۆمونیزمی نوێ سەرخەتگەلێك نین، کە خۆی ئاماژەیان پێدەکات، ئەوا دروستتر بوو، کە خودی ئەو سەرچاوەمان پێبناسێنیت، کە خۆی باسی دەکات، واتە “هزری کۆمونیستی نوێ”.

به‌ڵام هه‌رگیز هێنده‌ خۆشباوه‌ڕانه‌ش لێیان ناڕوانێ كه‌ ده‌توانن له ‌هه‌موو كات و بارێكدا به‌ پێی پێویست پارێزگاریی له‌ یه‌كگرتوویی و شۆڕشگێڕیی و دڵسۆزیی خۆیان بكه‌ن ل37

ئەم ڕستەیە، لەباری زمانەوانییەوە، پێویستی بە ڕستەیەکی پێچەوانە هەیە، کە بەدوایدا بێت، چونکە ئەوە دەگەێنێت، کە لە هەندێك باردا “ناتوانن له ‌هه‌موو كات و بارێكدا به‌ پێی پێویست پارێزگاریی له‌ یه‌كگرتوویی و شۆڕشگێڕیی و دڵسۆزیی خۆیان بكه‌ن”. بەڵام ئەوە ڕۆشن نەکراوەتەوە، کە پێویستە چی بکەن و لەو بارانەدا کە خۆیان ناتوانان، کێ فریادڕەسییانە؟

دواجار نووسەر سەری لە بۆچوونەکانی نێو نێوتەوەیی یەکەمی کارل مارکس و لایەنگرانی دەردەچێتەوە، کە کۆمونیستەکانیان بۆ ئەم ئەرکە دەستنیشان دەکرد. بەڵام کەتوار ئەوەمان پێدەلێت کە هەموو چین و توێژەکان ئەگەر بە ڕێوشوێن و کارایی و ڕۆڵی خۆیان لە کۆمەڵگەیەکدا هوشیار بن، ئەوا دەتوانن ژیان وەها ئاراستە بکەن، کە دەیخوازن. وەك ئەوەی کە بۆرجواکان و وردە–بۆرجواکان لە ئێستادا دەیکەن. یا به‌ واتایه‌کی دیکە، ئه‌گه‌ر زۆرینەی چه‌وساوان، خۆهوشیاری و ڕێوشوێنی چینایه‌تی خۆیان له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا بزانن و قورسایی به‌شدارییان له‌ به‌رهه‌مهێنان و خزمه‌تگوزاری و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیدا بزانن، ئه‌وا وه‌ڵانانی ئه‌م سیسته‌مه‌ ئاسانیترین کارێکه‌، که‌ مرۆڤی چه‌وساوه‌ ده‌توانێت به‌ خه‌باتی هاریکارانه‌ی له‌ته‌ك هاوچینه‌کانی، پێیهه‌ستێت. سه‌رمایه‌داران و ده‌سه‌لاتداران به‌و هه‌موو توانا ئابووریی و ته‌کنۆلۆژیی و سه‌ربازیی و ڕاگه‌یاندنه‌یانه‌وه‌، که‌ هه‌یانه‌، له‌به‌رده‌م مانگرتنی چه‌ند هه‌فته‌یی کرێکارانی شاره‌وانی (که‌ناسان)دا گیرۆده‌ ده‌بن و بۆگەن دەکەن، چ بگات به‌ مانگرتنی گشتی کرێکارانی گواستنه‌وه‌ و ئاو و کاره‌با و نه‌خۆشخانه‌کان و سۆپەرمارکێته‌کان و هی دیکە. پێکهاته‌ی کۆموڵگه‌ی چینایه‌تی له‌ تڕکه‌ڵه‌کی ئه‌فسانه‌ی ئایینه‌کان له‌مه‌ڕ بومه‌له‌رزه‌ ده‌چێت، که‌ هه‌ر ته‌کانێکی هوشیارانه‌ی چینه‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌کان، به‌ ئاسانی وێرانی ده‌کات. ته‌نیا خۆهوشیاربوونه‌وه‌ی چه‌وساوه‌کان مسۆگه‌رگه‌ری کۆتاییهاتنی سه‌رکوت و نایه‌کسانی و نادادوه‌ریییه‌. چونکه‌ سیسته‌مه‌ چینایه‌تییه‌کان به‌رهه‌می ده‌ستی خودی مرۆڤن و گۆڕین و وه‌ڵانانیشیان، کاری ئه‌و که‌سانه‌یه‌، که‌ له‌ ناهوشیاریدا ئه‌م سیسته‌مه‌یان لەسەر پشتی کۆیلەتی خۆیان ڕایانگرتووه‌.

له ‌لایه‌كی دیش كه‌ سه‌رمایه‌داریی رژێمێكی پڕ ئاژاوه‌ و ناجێگیره‌.. ل38

بەڵام بەداخەوە، کەتوار پێچەوانەی ئەمەیە و سەرمایەداری هێندە جێگیرە، کە نەك تەنیا بۆرجواکان و وردە بۆرجواکان وەها نیشان دەدەن، کە کۆتایی مێژووە، نەك تەنیا کرێکاران و زەحمەتکێشانی ناهوشیار بڕوایان بە شیاوی وەرگۆرانی کۆمەڵگەی چینایەتی (هەنووکەیی) نییە، بەڵکو زۆرێك لەوانەی کە پاگەندەی کۆمەڵگەی ناچینایەتی بە تێروانینی مارکسیستی دەکەن، ناتوانن کۆمەڵگەی ناچینایەتی (سۆشیالیستی) بەبێ دەوڵەت و ڕیشسپێتی دەستەبژێری خۆیان و کوتەك و زنجرە پلەوپایەی بەڕێوەبەرایەتی و پێکهاتنی قوچکەیی وێنا بکەن و هەر وێنایەك کە بۆ کۆمەڵگەی سۆشیالیستی لەبەرچاوی دەگرن، هەر کوپیکردنەوە و میکیاجکردنی کۆمەڵگەی چینایەتی هەنووکەییە. هەروەك چۆن داریژەرانی پەرتووکە ئایینیەکانی وەك تۆرات و ئینجیل و قورئان نەیانتوانیوە وێنای بەهەشت بەدەر لە وێنەی کۆمەڵگەکانی ئەو کاتی خۆیان بکەن، هەرواش مارکسیستەکان ناتوانن وێنای کۆمەڵگەی ناچینایەتی بەبێ دەوڵەت و ڕابەریی خۆیان بکەن و هەر بۆچوونێك واوەتر لە تێڕوانینی خۆیان بۆ کۆمەڵگەی سۆشیالیستی بڕوات، ئەوا بە خەیاڵی تاوانباری دەکەن. لەبەرئەوە بە پێچەوانەی بۆچوونی نووسەرەوە، تا ئەو کاتەی تاکە بندەستەکان ئامادەبن، مل بە کاری کرێگرتە و سەروەری کەسانی دیکە بدەن، ئەوا سیستەمی سەرمایەداری جێگیر و پارێزراو دەبێت و لە توانایدا دەبێت، کە بەسەر قەیرانەکانیدا زاڵ بێت و پەڕوپینەی سیستەمەکەی بکاتەوە و هەر بەو پێیەش، بەداخەوە تا ئەو کاتەی زۆرینە دەگەنە ئەو بڕوایە، کە سەرمایەداری شیاوی بەرگەگرتن نییە و چیتر ناتوانرێت لە سایدا بژێت، کۆمەڵگەی ناچینایەتی تەنیا خەونی خۆشی هەموو ئاراستە و باڵە سۆشیالیستەکان دەبێت و دەمێنێتەوە.

له ‌كاتی به‌رانگژبوونه‌وه‌شدا چه‌ندین دیارده‌ و گۆڕانكاریی نائاسایی كه ‌بۆرجواكان راسته‌وخۆ باجی له‌پێناودا ده‌ده‌ن دێنێته‌‌ ئارا بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و رێوشوێن و وزە ‌و توانایه‌ هزریی و رامیارییه ‌چینایه‌تییانه‌ی كه ‌به‌ جۆرێكی خۆڕسكیی له‌نێو كرێكاراندا هه‌ن و هزری کۆمونیستی پشتیان پێده‌به‌ستێ.. هه‌ڵگێڕته‌‌وه ‌و بۆ دژایه‌تیكردن و له‌باربردنی بزاڤه‌كه ‌به‌كاریانبهێنێ.ل38

ئەوەی کە ئەو گۆچانە جادووییە دەداتە دەستی بۆرجواکان، لایەنە ناکۆکەکانی خودی کۆمونیزمی ماركسیستییە لەتەك سروشتی خەبات چینایەتی بۆ چێکردنی کۆمەڵگەی ناچینایەتی؛ پارت کە ئامرازی لێکدابڕان و دەستەگەریی نێوان کرێکاران و زه‌حمه‌تکێشانە و لە تاکی سەر بە چین و توێژی کۆمەڵایەتییەوە دەیانکاتە ئەندامی گروپی سەروو–چین و ناکۆمەڵایەتیی و لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆجی ڕێکیان دەخاتەوە و لەتەك هاوچینەکانیان کە هزر و ئایدییایەکی دیکەیان هەیە، دەیانکاتە دوژمن و لە ڕیزی خەباتی ڕۆژانەدا لەیەك دایاندەبڕێت، مارکسیزم پارت لە سەرووی هەموو ڕێکخراوە چینایەتییە سروشتی و شۆرشگێڕەکانی کرێکاران و زەحمەتکیشانەوە دادەنێت؛ دەوڵەت کە ڕاگر و ئامرازی ڕێکخستنی کۆمەڵگەی چینایەتییە، دەیکاتە گۆچانی جادوویی بنیاتنانی کۆمەڵگەی ناچینایەتی و ناوەندێتی بەرنامەڕێژی و ملکەچی ناوچە و هەرێم و کەمایەتی و ڕێکخراوە خۆجێییەکانی کۆمەڵگە، دەکاتە گوێرایەڵی دەستەبژێری سەروەر..، ئەمە بێجگە لەوەی کە لە بری ئەوەی متمانەی تواناداریی چەوساوان بۆ خۆڕزگاری و خۆبڕیاردان و خۆخەباتکردن و خۆبەڕێوەبەری و خۆموختاری لە تاکە بندەست و ستمدیدەکانی کۆمەڵگە زیندوو بکاتەوە و لە بری مامۆستایی بەبێ مامۆستایی ڕایانبهێنیت، کەچی دەچێتە سەرخوانی ڕاخراو و ئامادەی بۆرجواکان و پێکهاتە هیرارشییەکانی وەك پارت و دەوڵەت و دەیانپارێزێت و پاساو بۆ پێویستبوونیان دەهێنێتەوە.

ئەمانە تۆمەت نین، کە من یا کەسانی دیکە بۆ مارکسیزمی دروست بکەن، بەڵکو سەرەنجامی ئەزموونکردنی هەموو جۆرەکانی مارکسیزمن؛ لە جۆری کاوتسکیزمەوە تا لێنینیزم و ستالینیزم و خرۆشۆڤیزم و مائیۆئیزم و کاسترۆئیزم و خۆجەییزم، کە لە زۆر وڵات و کیشوەر و سەردەم و کۆمەڵگەی ئاست جیاوازدا فەرمانڕەواییان کرد و بێجگە لە نەهامەتی و بەدبەختی زیاتر بۆ چین و توێژە پرۆلیتێرەکان، هیچی دیکەیان بەرهەم نەهێنا.

لە بەرامبەر ئەوانەشدا، کە پاگەندەی ئەوە دەکەن؛ ئەوانە هەموو لادان بوون لە مارکسیزم و پەیوەندییان بە کۆمونیزمەوە نەبووە، هێندە بەسە بپرسین، باشە چ ڕەخنەیەکتان لە بنەما هزری و پراکتیکییەکانی ئەو ڕەوتانە هەیە؟ تا چەندە میرایەتی، دیکتاتۆری، دەستەبژێر، ناوەندەێتی و بەرنامەڕێژی ئابووریی و زۆری دیکە، کە بەرهەمهێنەری ئەو قەرەقوشیانە بوون و لە سایەی مۆدێلی مارکسیستیی کۆمونیزمدا، ڕووی دێمۆکراتی پارلەمانی و بازارئازادییان سپی کردەوە، ڕەتدەکەنەوە؟

له ‌هه‌مانكاتیشدا نه‌ خۆی به‌و خه‌ڵكانه ‌ماندوو بكا كه‌ ناتوانن وه‌كو کۆمونیستێك له ‌ریزه‌كانی خه‌بات و ژیانی رۆژانه‌یاندا هه‌نگاو بنێن نه‌خۆشی به‌و خه‌ڵكانه ‌چیڕ بكاته‌وه‌ كه ‌به ‌هه‌ر جۆر و شێوازێك هه‌یه ‌بوونه‌ته ‌کۆمونیست و له‌گه‌ڵ ساده‌ترین دیارده ‌و وه‌رچه‌رخانی دڕندانه‌ی سه‌رمایه‌داریی سارد ده‌بنه‌وه ‌یان به‌ هۆی ماندووبوون و به‌ته‌مه‌نداچوونیان دووچاری نه‌خۆشیی راستڕه‌ویی و دۆگماتیستیی و لادان ده‌بن و ده‌بنه ‌بار به‌سه‌ر بزاڤه‌كه‌، له ‌لایه‌كی دیش ئه‌گه‌ر ببینێ زۆربه‌ی زۆری كرێكاران نه‌یانتوانیبێ هێنده‌ هۆشیار ببنه‌وه‌ كه‌ کۆمونیزم باشترین و تاكه‌ ره‌وتێكه ‌بۆ سه‌ركه‌وتن و رزگاریی ئه‌وان له‌ سه‌رمایه‌داریی و رژێمه ‌چه‌وسێنه‌ره‌كه‌ی ل38-39

لێرەدا پێویستە ئاماژە بەوە بدەم، کە سەردێڕ باس لە کرێکاران و کۆمونیزم دەکات، نەك لە کۆمونیزم و کرێکاران. تەناتەت ئەگەر باسی باری دووەمیشی بکردایە، ئەوا دیسانەوە ئەم پەرەگرافە هیچ پەیوەندی بە باسەکەوە نەدەبوو. چونکە ئەوەی نووسەر لێرەدا باسی لێ کردووە، ڕامیاریکردنی دەستەیەك یا ڕێکخراوێکی ڕامیارییە نەك خەباتی شۆڕشگێرانەی چینایەتی کرێکاران. چونکە لە خەباتی چینایەتیدا ئامانج بەرەوپێشبردنی خەباتی ڕۆژانە و ئاراستەکردنییەتی بەرەو تەنهەڵچینین بە سیستەمە چەوسێنەرەکە، نەك خۆخەریکردن بە بژاردنی تاکەکانەوە. بژارکردنی تاکەکان، ئەرکی پارتە ڕامیارییەکانە، وەك ئەوەی لە کۆنگرەکانی پاش شۆڕشی ئۆکتۆبەر، پارتی سۆشیالیدیـموکراتی ڕوسیە و لەسەر دەستی خودی لێنین و لە پارتی ناوگۆراو بە (کۆمونیست)دا لەسەر دەستی ستالین و دواتریش مائو تسی تۆنگ و پۆلپۆت و لای خۆشمان لەسەر دەستی مەنسووری حیکمەت ئەنجام درا. ئەمە پەیوەندی بە خەبات و کرێکارانەوە نییە، تەنیا میکانیزمی پلەوپایە پاراستنی دەستەبژێرێکی سەروەری ناو پارتە کۆمونیستەکانە و بەس.

به‌و جۆره‌ هزری نوێی کۆمونیستی ته‌نیا و ته‌نیا خۆی به‌ رێبازی سه‌رجه‌م کۆمونیستان به ‌تایبه‌تییش کۆمونیسته ‌كرێكاره‌كان ده‌زانێ .. هه‌روا نه‌خۆی به‌ خاوه‌نی خه‌باتی ئابووریی كرێكاران ده‌زانێ كه‌ به‌ر له‌و و له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و هه‌ر هه‌بووه ‌و تا كۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تتیش مابێ هه‌ر ده‌مێنێ.. نه‌خۆی به ‌رێبازی ئه‌و كرێكارانه ‌ده‌زانێ كه ‌به ‌هۆی سه‌ختیی ئه‌و ژیانه ‌كوله‌مه‌رگییه‌ی كه ‌سه‌رمایه‌داریی بۆی دروست كردوون تا ده‌شمرن ناتوانن له ‌ناخه‌وه ‌کۆمونیزم په‌سند بكه‌ن و هه‌رسی بكه‌ن.. ‌سه‌ره‌نجام فه‌رهه‌نگی دواكه‌وتووانه ‌و دژه‌مرۆیی سه‌رمایه‌دارییان هه‌ڵگرتووه‌، واته‌ ته‌نیا رێبازی کۆمونیسته‌كانه ‌به‌ بێ هیچ جوایه‌زییه‌ك و کۆمونیستبوونی رێبوارانیشی پێ له‌ هه‌موو شتێك گرنگتره‌. ل39

هەرچەندە سەراپای ئەم تێڕوانینە ڕەتدەکەمەوە، بەڵام خۆم لەوە دەبوێرم و تەنیا پرسیارێك ئاراستە دەکەم، ئایا ئەم هزرە نوێیە و کۆمونیستە هەڵگرەکانی، [کە لە هیچ سەردەمیکدا تەنانەت لە کۆمەڵگەیەکیشدا کە خه‌ونی پێوە دەبینن، نابنە زۆرایەتی کۆمەڵگە و تەنانەت زۆرایەتی ناو کرێکارانیش، ئەزموونەکان ئەمەیان نیشانداوە] لە کۆمەڵگەکەیدا کە دایدەمەزرێنن و بەڕێوەی دەبەن، چی لەو کرێکارانە دەکەن، “ کە كه ‌به ‌هۆی سه‌ختیی ئه‌و ژیانه ‌كوله‌مه‌رگییه‌ی كه ‌سه‌رمایه‌داریی بۆی دروست كردوون تا ده‌شمرن ناتوانن له ‌ناخه‌وه ‌کۆمونیزم په‌سند بكه‌ن و هه‌رسی بکەن” ؟ ئەی ئەو کۆمونیستانەی کە باوەڕییان بە “هزری نوێی کۆمونیستی” نییە، چی؟ دواجار کۆمونیستەکان، کێن، نووسەر چ شوناسێکی کۆمەڵایتییان بۆ دیاری دەکات؟ ئەی ئەگەر لەو کۆمەڵگەدا بەرهەڵستی بەرنامە و بڕیارەکانی “هزری کۆمونیستی نوێ” کرا، وەڵامیان چی دەبێت؟ ئازادی بە ناڕازییان دەبەخشێت یا سەرکەوتییان دەکات؟ بە واتایەکی دیکە، ئەگەر لە هەرێمی کوردستاندا “هزری کۆمونیستی نوێ” توانی کۆمەڵگە بگرێتە دەست و سیستەمەکەی پیادە بکات و … تد، بەڵام لە شارەزوور، خەڵکی [مەبەست لە خەڵکی زۆرینەیە] خوازیاری کۆمەڵگەیەکی ئیسلامی بوون و لە گەرمیان خوازیاری کۆمەڵگەیەکی پشتبەستوو بە بازارئازاد و سیستمی پارلەمانی بوون و لە هۆرامان خەڵکی خوازیاری خۆبەرێوەبەرایەتی و هەرەوەزی ئەنارکی بوون و لە بادینان خەڵکی خوازیاری یەکگرتنەوە لەتەك هەرێمی باکووری یا خۆراوای کوردستان بوون، لە وەها بارێکدا وەڵام و هەڵوێستی فەرمانڕەوایانی کۆمونیست لە بەرامبەر هەر یەك لەو بڕیار و ویستانە، چی دەبێت؟

خوێنەرانی هێژا، ئەو بەشانەی هێڵیان بەژێردا کێشراوە، لە پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” وەرگیراون و بۆ ئاسانکاری و جیاکردنەوەیان، من هێڵم بەژێردا کێشاون. بۆ خوێندنەوەی پەرتووکەکە، سەردانی ئەم بەستەرە بکەن: http://emrro.com/goranuwergoran.htm

سامح سعید عبود

جذور الاستغلال والقهر

السلطة القمعية التى يمارسها البشر فى مواجهة بشر آخرين لها أسباب واقعية، و ما القهر و الاستغلال سوى نتائج مرة لهذه الأسباب، وأنت لا يمكن أن تقضى على النتائج مع استمرار وجود الأسباب، وهى أسباب لا علاقة لها بإرادة و وعى كلا من المتسلطين والمتسلط عليهم، القاهرين والمقهورين.

السلطة القمعية ليست سلوك يمكن وصفه بالحسن أو القبيح، ترجع لأخلاق من يمارسها، ربما تتدخل الأخلاق فحسب فى مدى سوء أو حسن استخدام السلطة القمعية، فيمكن أن يكون هناك حاكم جيد أو صاحب عمل لطيف أو مدير طيب، إلا أن هذا لا يعنى أن أى منهم لا يمارس القهر والاستغلال على من يخضعون له، مثلهم مثل الحاكم السىء، وصاحب العمل الشرس، والمدير الشرير .

ترجع السلطة القمعية بصرف النظر عن حسن ممارستها من الطيب واللطيف والجيد أو سوء ممارستها من الشرير والشرس والسىء، لسيطرته على وسائل الإنتاج والعنف والمعرفة، و هى مصادر السلطة المادية، واحتكارها لنفسه، وحرمان الخاضع لها من السيطرة على تلك المصادر، والمسألة ليست معقدة، و إنما يمكن أن يفهمها ويلاحظها كل إنسان.

فمن يملك وسائل الإنتاج يتحكم فى المحروم منها، برغم المساواة القانونية بين المالك الحاكم، والمحروم المحكوم، فمن يملك الطعام قادر على إجبار الجائع على تنفيذ ما يريده هو لا ما يريد الجائع، و الذى لابد وأن يقبل شروط مالك الطعام حتى يعطيه ما يملأ معدته، ويستطيع الجائع أن يخدع نفسه بأنه ليس بالخبز وحده يحيا الإنسان، و هذا صحيح، ولكن بشرط توافر الخبز أولا، فحتى يستطيع الإنسان ممارسة أى نشاط آخر غير الأكل، عليه أولا أن يملأ معدته بالطعام، و إلا لن يكون باستطاعته الحياة ليمارس أى نشاط.

من يملك وسائل العنف سواء كانت تلك الوسائل قوة عضلية أو سلاح قادر على إجبار الأضعف عضليا أو الأضعف تسليحا أو الأعزل من السلاح على تنفيذ ما يريده، وليس على الضعيف أو الأعزل إلا أن يستجيب لإرادة الأقوى لو أراد لنفسه الحياة والسلامة، وينطبق هذا على من يملك سلطة اتخاذ القرار بحكم منصبه كالرئيس والحاكم والظابط والمدير، القادر على اجبار المحكومين المرؤوسين والجنود والعمال على تنفيذ ما يريده هو بصرف النظر عن إرادتهم و رغباتهم .

من يملك وسائل المعرفة على نحو أكبر أو يحتكرها لنفسه دون الآخرين، قادر على السيطرة على من لا يملك منها إلا القليل أو من لا يملكها على الإطلاق، فشخص يعرف الطريق لابد و أن يقود من لا يعرفه للسير فيه، وما دمت لا تعرف إلى أين تتجه فما عليك سوى الاستجابة لنصيحة من يعرف.

هذه هى الأسباب الواقعية للاستبداد والاستغلال، و لا يمكن أن تقام أى علاقات اجتماعية سواء أكانت علاقات عمل أم علاقات أسرية أم علاقة صداقة تخلو من الاستبداد والاستغلال، إلا إذا تساوى الداخلين فى تلك العلاقة فى سيطرتهم على كل مصادر السلطة المادية الثلاثة على نحو متساو، فطالما سيطر أحد أطراف العلاقة منفردا على أى من هذه المصادر فأنه لا مفر من استبداده بالآخرين واستغلالهم، من الذين لا يسيطرون عليها مثله، وهى عملية منفصلة عن نية وأخلاق من يمارسها، ورغم أن هذه بديهيات لا تحتاج للبرهنة عليها، إلا أننا مضطرين لتوضيحها دائما، لأن القوى السياسية التسلطية المختلفة، تدعى دائما، بامكانية تحقيق الحرية الفردية والأخاء والمساواة والكرامة الإنسانية والعدالة الاجتماعية دون القضاء على انقسام المجتمع بين من يسيطرون على مصادر السلطة المادية، وبين من لا يسيطرون عليها.

نشأ كل من الاستغلال والقهر عبر التاريخ البشرى إذن من انفصال السلطة القمعية عن إرادة البشر الخاضعين لها، و التى يمارسها الإنسان المتسلط على الإنسان المتسلط عليه، تلك السلطة الناتجة عن سيطرة المتسلطين على مصادر السلطة المادية دون المتسلط عليهم، ذلك لأن كل سلطة هى مفسدة، و كل سلطة مطلقة هى فساد مطلق، فالسلطة الفاسدة بطبيعتها، و فى حد ذاتها، تمنح الفرصة للإنسان المتسلط لأن يمارس استغلاله للإنسان المتسلط عليه وقهره أيضا.

ومن هنا فالقضاء على الاستغلال والقهر، لا يمكن أن يتحقق إلا فى إلغاء أسبابه الواقعية، و هو السلطة القمعية المنفصلة عن إرادة البشر وحريتهم، وذلك لا يتأتى إلا بالسيطرة الجماعية الكاملة على مصادرها المادية الثلاثة أى وسائل الإنتاج والعنف والمعرفة، فلن يتم إنهاء العلاقات الاستغلالية والقمعية بين البشر، بالوعظ أو بالقمع، و لا بأوهام المستبد العادل، و انتظار تحلى البشر بالحكمة وحسن الخلق، والحكمة تقتضى أن عليك أن تقضى على الجرثومة المسببة للمرض بدلا من مجرد تخفيف الأعراض الناتجة عنها، و الجرثومة هى سيطرة الرأسماليين والبيروقراطيين على وسائل الإنتاج والعنف والمعرفة، سواء عبر ملكية الأفراد الخاصة أو ملكية الدولة العامة، والجرثومة هى فى استمرار الناس فى الإنقسام بين من يملكون ومن لا يملكون، من يأمرون وبين من عليهم إطاعة الأوامر.

الصراع الاجتماعى

إذا كنت من الذين لا يملكون إلا قوة عملهم اليدوية أو الذهنية، و من المضطرين لبيعها مقابل أجر لإنتاج السلع والخدمات ، وفى نفس الوقت لا تملك سلطة اتخاذ القرار فيما يتعلق بعملك، ذلك لأنك محروم من السيطرة على أى مصدر من مصادر السلطة المادية، وهى وسائل الإنتاج والعنف و المعرفة، و إنك بسبب ذلك الحرمان، فأنت مضطر لإطاعة أوامر من يسيطرون على تلك الوسائل ، فأنت إذن بروليتارى من البروليتاريين الذين يشكلون جماعة واحدة فى العالم هى البروليتاريا العالمية، و هم عبيد الاضطرار للعمل المأجور سواء لدى رأسالمال أو الدولة، بالاضطرار للخضوع لهما، و الذين توحدهم مصالح و أهداف و ظروف مشتركة بصرف النظر عن اختلافاتهم القومية والدينية والمذهبية والعرقية واللغوية والثقافية و الجنسية ، و بصرف النظر عن مستوى تعليمهم ومعيشتهم، وطبيعة عملهم و محل إقامتهم و أوطانهم وأصولهم الاجتماعية.

البروليتاريون يشكلون الغالبية العظمى من السكان فى المجتمعات الرأسمالية، و فى كل العالم المعاصر، و الطريق الوحيد لانتزاع حقوقهم، و حرياتهم، وتحقيق مصالحهم، و أهدافهم المشتركة، هو وحدتهم الصلبة، و نضالهم المشترك فى كل مكان، بدءا من محل عملهم، وحتى العالم بأسره، وعدم سماحهم بتفتيت هذه الوحدة لأى سبب وتحت أى دعوة . فى مواجهة كل هؤلاء الذين يسيطرون على مصادر السلطة المادية سواء الرأسماليين أو البيروقراطيين أو المثقفين المعبرين عن مصالح هؤلاء، و الذين يستغلون البروليتاريين ويضطهدونهم و يقهرونهم و يضللونهم، ويفرقوا بينهم بشتى السبل ليتسلطوا عليهم، ويشكلون بدورهم طبقة أخرى هى البرجوازية العالمية.
المصالح الأولية للبروليتاريا فى ظل المجتمع الرأسمالى، تتلخص فى كفالة حقوقهم السياسية والاقتصادية والاجتماعية والثقافية، وزيادة ما يمكن أن يحصلوا عليه من إجمالى الناتج المحلى من خلال زيادة حصة عائد العمل “الأجور” بالنسبة لعوائد التملك “الربح والريع والفائدة” ، وهذا مشروط بتوافر درجة عالية من الديمقراطية السياسية والحقوق و الحريات الإنسانية وخاصة النقابية منها التى تتيح للبروليتاريا أدوات المساومة الجماعية مع الدولة و رأسالمال، بما يعنى الإمكانية المستمرة لتحسين ظروف حياتهم وعملهم.

أما المصالح النهائية للبروليتاريا فتعنى تحررها من عبودية العمل المأجور سواء للرأسمال أو للدولة ،وخضوعها لأى منهم، وذلك لا يمكن أن يتم إلا بسيطرتها الجماعية على كافة وسائل الإنتاج و والعنف والمعرفة، وإدارتها لشتى شئون المجتمع لصالحها، بواسطة المجالس العمالية والنقابات العمالية والتعاونيات العمالية فى مواقع العمل والمناطق السكنية، و اتحادات تلك المجالس والنقابات والتعاونيات طوعيا من أسفل لأعلى. فإذ كنت بروليتارى وفق التعريف السابق فهذا البيان يتوجه إليك، و إلى كل زملاءك البروليتاريين، ونحن نطمح أن يكون هذا البيان أداة من أدوات كثيرة مطلوبة لتوحيد كل البروليتاريين الناطقين بالعربية، كعملية جزئية من عملية أشمل هى توحيد البروليتاريا العالمية باعتباره الطريق الوحيد لتحررها.

نحن نعرف بالطبع أن هذا الطريق وخصوصا فى منطقتنا بالغ الصعوبة، وأنه يحتاج لخطوات كثيرة لعل أولها أن يتحد البروليتاريون فى منظمات عمالية ديمقراطية ومستقلة عن كل من الدولة ورأسالمال، و ذلك لتنظم نضالهم من أجل مصالحهم وأهدافهم المشتركة ، سواء الأولية منها أو النهائية، بداية فى كل وحدة إنتاج وخدمات ثم فى كل حى و مدينة وقرية و إقليم ودولة، وهكذا وصولا للوحدة العالمية للبروليتاريا العالمية، و لأن هذه المنظمات غائبة فى معظم بلدان المنطقة، و من ثم فالمطلوب عملية شاقة تحتاج لنضال دؤوب ومركز وطويل على كل بروليتارى واعى بوضعه الطبقى أن يشارك فيها ما وسعه الجهد.

إننا ننطلق فى رؤيتنا من أن الصراع الاجتماعى الجوهرى الذى لا يجوز أن يسبقه أو أن يحل محله أى صراع اجتماعى أو سياسى آخر هو الصراع بين الطبقتين الاجتماعيتين الرئيسيتين فىى العصر الحديث (البروليتاريا والبرجوازية).

البروليتاريون، هم المحرومين من السيطرة على وسائل الإنتاج والثروة والعنف المسلح وغير المسلح وانتاج المعرفة، والذين لا يملكون سوى قوة عملهم، والمضطرون لبيعها مقابل أجر، و لا يملكون فى نفس الوقت سلطة اتخاذ القرار فيما يتعلق بظروف حياتهم وعملهم.

البرجوازيون، على النقيض من البروليتاريا، يسيطرون على وسائل الإنتاج والثروة والعنف المسلح وغير المسلح وإنتاج المعرفة، ويملكون سلطة اتخاذ القرار فيما يتعلق بظروف عملهم وحياتهم، وينقسمون إلى الرأسماليين وهم ملاك وسائل الإنتاج والثروة الذين يشترون قوة العمل المأجور و البيروقراطيين وهو كبار الإداريين والساسة الذين يملكون فى نفس الوقت سلطة اتخاذ القرار فيما يتعلق بظروف حياة البروليتاريا وعملها .

سبب الصراع بين الطبقتين هو أن البروليتاريون هم عبيد العصور الحديثة، والبرجوازيون هم سادتها، وأن من مصلحة البروليتاريا أن تتحرر من تلك العبودية للبرجوازيين، ومن ثم فسوف يبقى الصراع بين الطبقتين طالما بقيت تلك العبودية.

تتواجد بين الطبقتين طبقة وسطى من المهنيين والحرفيين والمزارعين والفنيين المستقلين الأحرار الذين لا يعملون لدى أحد، ولا يستأجرون عمل الآخرين، وهم البرجوازيون الصغار الذين يمكنهم التحالف مع البروليتاريا أو البرجوازية حسبما تقتضى مصالحهم، ومن مصلحة البروليتاريا فى إطار صراعها مع البرجوازية أن تدفعهم للتحالف معها.
البروليتارى فى تعبير آخر هو المحروم من السلطة نظرا لحرمانه من السيطرة على مصادرها المادية، أى وسائل الإنتاج والعنف المادى أو المعنوى والمعرفة، و البروليتاريون ومعهم البرجوازيون الصغار هم خالقوا كل القيم المادية والمعنوية، وكل الثروات، وهم المحرومون منها فى نفس الوقت، فكأنما يخلقون بأنفسهم القيود التى تكبلهم بها البرجوازية، لأنهم لا يسيطرون علي الثروات التى يصنعوها بأنفسهم، ومن البديهى أن البروليتاريون لن يتحرروا من عبوديتهم للبرجوازيون سوى بسيطرتهم الجماعية على مصادر السلطة المادية.
الرأسمالية تقوم على استعمال العمل المأجور لإنتاج السلع وتقديم الخدمات، وتستولى لنفسها على الجزء الأعظم من الثروات التى تنتجها قوة العمل البشرى، وأى تجاوز للرأسمالية يعنى إلغاء و تجريم نظام العمل المأجور، كما سبق وألغت وجرمت البشرية العمل الجبرى والمجانى والعبودى بالقضاء على العبودية والإقطاع، وأى مشروع للتغيير الاجتماعى يحافظ على نظام العمل المأجور هو مشروع رأسمالى، وأى يسار لا يهدف إلى إلغاء نظام العمل المأجور و لايدينه هو يسار برجوازى و زائف، وعمليا لا يمكن إلغاء نظام العمل المأجور إلا فى النظام الاشتراكى التحررى.

النظام الاشتراكى التحررى

النظام الاشتراكى التحررى الذى يكفل التحرر الحقيقى للبشر والمساواة فيما بينهم، يتأسس على الملكية التعاونية لكل من وسائل الإنتاج والعنف والمعرفة، باعتبارها مصادر السلطة المادية، لا ملكية الدولة العامة كما فى اشتراكية الدولة، ولا الملكيةالخاصة الرأسمالية كما فى الرأسمالية، و يقوم من ناحية أخرى على احترام حقيقة تفرد الإنسان كفرد له سماته وشخصيته الفريدة، والذى تتعدد أبعاد شخصيته، بسبب صفاته الجسدية والعقلية و مكتسباته الاجتماعية، وخبراته التاريخية، وقدراته الخاصة، تماما مثلما يجب أن نحترم حقيقة تميز الجماعات البشرية المختلفة ثقافيا ودينيا ولغويا.

أن هذا الإنسان الفريد متعدد الأبعاد والأنشطة والرغبات والاهتمامات والانتماءات، يأتى إلى العالم مكبلا بالعديد من القيود الذى لا دخل له فيها و لا اختيار، سواء الصفات الوراثية أو الأوضاع الاجتماعية، مجبرا على اكتساب مورثاته وجنسه و لغته وثقافته وعقيدته وعاداته وتقاليده ومجمل وعيه، ومن ثم فيجب لتحريره أن يكون له الحرية فى أن ينضم طوعا طالما قارب سن الشباب، إلى تعاونية معينة تقوم بنشاط محدد، ليتعاون مع أفرادها فى تلبية احتياجاتهم المشتركة عبر هذا النشاط، ومن ثم تتعدد التعاونيات التى يمكن أن ينضم لها الفرد بتعدد أنشطته واهتماماته وأبعاده ورغباته وانتماءاته، ولهذا فلابد أن يكون باب العضوية مفتوح لكل من يطلب عضوية تلك التعاونيات بغض النظر عن جنسه أو عرقه أو آراءه السياسية أو دينه أو قوميته أو وضعه الاجتماعي .

يبدأ بناء المجتمع الاشتراكى التحررى إذن بتحرر إرادة الفرد العاقل والبالغ بالطبع ، فى أن يحدد ما يود ممارسته من نشاط، وما يود أن ينضم إليه من تعاونيات، وما يدخل فيه من علاقات اجتماعية مختلفة، وبالطبع تتنوع التعاونيات من إنتاجية ومهنية واستهلاكية وسكانية وإئتمانية وتأمينية و خدمية وتعليمية وثقافية واجتماعية، لتشمل كل أوجه النشاط البشرى المختلفة، ومن هنا تتعدد انتماءات الفرد و أنشطته، وعلاقاته الاجتماعية المختلفة، و تتحدد وفق إرادته الحرة.

يقوم المجتمع الاشتراكى التحررى على شبكة تحتية من تلك التعاونيات الأولية المتباينة الأنشطة بتباين النشاط البشرى، والتى تنشأ لتلبى الاحتياجات البشرية المختلفة ذلك لأن البشر ليسوا مجرد حيوانات منتجة فحسب أو مجرد مقيمين بمكان ما فقط، ومن ثم لا يمكن بناء المجتمع البشرى على جانب واحد من نشاطهم، بل يجب أن يبنى مراعيا تعدد جوانب شخصيتهم و أبعادها، ومن ثم تتعدد التعاونيات بتعدد جوانب الشخصية الإنسانية واحتياجاتها .

وفيما يتعلق بتنظيم شئون التعاونية فهو كالتالى :-

لما كان كل نوع من أنواع النشاط البشرى يلزمه أساس مادى لممارسة النشاط من مصادر السلطة المادية المختلفة حسب الحالة، فيكون للتعاونية حق الملكية الجماعية لكل مصادر السلطة المادية المرتبطة بممارسة نشاطها، من عقارات وآلات وأموال وغير ذلك، والتى لا يجوز تجزئتها على أى نحو، أو تفتتها لملكيات خاصة لأعضاءها الذين يملكون حق الانتفاع بها على نحو متساو، ويبقى للأعضاء دائما حق تملك مقتنيات خاصة لاستعمالهم الشخصي، بما فيها ملكيتهم لأسهم خاصة بهم يشتركون بها فى رأسمال التعاونية، تتيح لهم حرية الانفصال عن التعاونيات، والانضمام إليها.

تلتزم التعاونية بعدم استخدام أى عمل مأجور أو أى عمل جبرى فى أى نشاط من أنشطة التعاونية، و تساعد التعاونية التحررية كل من يرغب فى التعامل معها كمنتج أو كمستهلك على الانضمام إليها كعضو بحصة فى رأسمال التعاونية و بالعمل فيها. على أن يكون لكل عضو فى التعاونية التحررية صوت واحد بصرف النظر عن حصته فى رأسالمال. و لكل عضو أن ينسحب من التعاونية فى أى وقت، على أن يأخذ حصته التى دفعها فقط من رأسالمال التعاونية.

التعاونيات لا تهدف بنشاطها للربح، و إنما تهدف لاستيفاء الحاجات الاستعمالية لأعضاءها، و من ثم يوزع صافى العائد الناتج عن نشاط التعاونية على شكل نسب محدودة يتفق عليها أعضاء التعاونية فى جمعياتهم العمومية على الترتيب التالى. نسبة محدودة لتكوين الاحتياطى المالى للتعاونية، وهو غير قابل للتجزئة على أى نحو، و نسبة محدودة للخدمات الاجتماعية والتعليمية والثقافية التى تقدمها التعاونية لأعضاء التعاونية و المجتمع المحلى، و نسبة محدودة لمكافأة المفوضين بالإدارة عن أعمالهم الإدارية التى أدوه،. و يوزع الباقى من عائد التعاونية الناتج عن نشاطها الإنتاجى للسلع والخدمات على الأعضاء المنتجين، وفق ما أداه العضو من جهد فى الإنتاج. و يوزع الباقى من أرباح التعاونية الناتج عن نشاطها الإستهلاكي للسلع والخدمات على الأعضاء المستهلكين، وفق ما استهلكه العضو من سلع وخدمات.

تتأسس إدارة التعاونية على الديمقراطية المباشرة، التى تعنى أن كل ما يتعلق بنشاط التعاونية و أفرادها فيما يتعلق منه بنشاط التعاونية، يحق لكل أعضاء التعاونية مناقشته، و اتخاذ قرارا بشأنه على نحو ديمقراطى. وعلى التعاونية تفويض من تراهم من مختصين فى الأمور التى يحتاج تقريرها إلى مختصين، ويحق لأعضاء التعاونية مراقبة هؤلاء المفوضين ومحاسبتهم وتكلفيهم وسحب التفويض منهم فى أى وقت إذا ما أخلوا بوظائفهم، ومن ثم تنقسم القرارات إلى قرارات سياسية و إدارية يتخذها أعضاء التعاونية ديمقراطيا، وقرارات و فنية وتنفيذية يتخذها المختصون الذين تفوضهم الجماعة فى حدود اختصاصهم، كما أن هؤلاء المفوضين لا يحصلون من التعاونية على أكثر مما يحصل عليه العضو العادى مقابل أداء خدماتهم .

تحدد سياسة التعاونية و قرارتها الاجتماعات الدورية والاستثنائية لكافة أعضاء التعاونية، وذلك بالأغلبية المطلقة لأصوات الأعضاء. و تفوض الاجتماعات الدورية والاستثنائية للجمعية العمومية لأعضاء التعاونية من تراه غالبيتهم الأكفأ من بين الأعضاء لأداء المهام الإدارية المختلفة، فى فترات عدم انعقاد اجتماعات الجمعية العمومية الدورية والاستثنائية. و كل أعضاء التعاونية مرشحين للتفويض وناخبين للمفوضين فى نفس الوقت، و يتم تفويض من يحوز منهم على أصوات أكبر عدد من الأعضاء. و على الجمعية العمومية خلال اجتماعاتها الدورية والاستثنائية سحب التفويض من المفوضين بالإدارة أو إعادة تفويضهم، ومحاسبتهم على ما أدوه خلال الفترة ما بين الاجتماعات.

الاشتراكية التحررية لا تعنى عدم احترام المعرفة والعلم، ومن ثم التخصص والموهبة والقدرة الفردية، ولا تعنى عدم احترام النظام و القواعد، وبناء على ذلك فلكل تعاونية أن تحدد القواعد التى تنظم أوجه نشاطها، وأن تعاقب أى عضو من أعضاءها يخرج عن هذه القواعد والنظم التى حددوها بأنفسهم، أو قبلوها مع انضمامهم للتعاونية، وأن تفصل فى كل الخلافات التى قد تحدث بين الأعضاء، وتعاقب على كل المخالفات التى قد يرتكبوها، وتحفظ أمن التعاونية الداخلى.

من هذه التعاونيات الأولية التى تشكل خلايا المجتمع الاشتراكى التحررى، تتشكل اتحادات تعاونية متنوعة بتنوع النشاط البشرى، فيما بين التعاونيات المختلفة أو المتشابهة فى أنشطتها، وذلك من أسفل إلى أعلى، لتلبية احتياجات ومصالح بشرية أكثر اتساعا، تهم قطاعات أوسع من البشر، وتلبى احتياجاتهم المشتركة، الأمر الذى يمكن أن يتم عبر الاتحاد بين التعاونيات والاتحادات التعاونية من مستوى الاتحادات التعاونية المحلية والإقليمية وحتى الكوكب بأسره، فتنشأ اتحادات تعاونية على أسس جغرافية، وأخرى على أسس اقتصادية أو مهنية أو خدمية أو ثقافية.. الخ .

تقوم الاتحادات التعاونية المختلفة بإدارة المشاريع الكبيرة، و الأنشطة الضخمة، والمرافق العملاقة، وتؤدى المهام التى لا تستطيع القيام بها التعاونيات، فالاتحادات التعاونية هى تعاونية أكبر حجما بين تعاونيات أصغر، و تقوم على نفس الأسس التى تقوم عليها التعاونيات، و التى تنضم للاتحاد التعاونى ، لتلبى المطالب المشتركة لتلك التعاونيات كما ينضم الأفراد للتعاونيات لتلبية مطالبهم المشتركة.

يقوم الاتحاد التعاونى بحل التناقضات والمنازعات والخلافات بين التعاونيات المنضمة له لتحقيق المصالح المشتركة للتعاونيات المنضمة إليه، وتوفير الاحتياجات المشتركة للتعاونيات المنضمة إليه، على أساس مبدأ التعاون بين التعاونيات، والتبادل التعاونى للسلع والخدمات. وهذا المبدأ يحل مشكلة التفاوتات التىى يمكن أن تحدث بين تعاونيات غنية وتعاونيات فقيرة بحكم نشاط كل منهما وحجم أعمالها، ويحل المشاكل التى يمكن أن تحدث بناء على تضارب المصالح بين التعاونيات، ويمنع الإضرار بالمصالح المشتركة للتعاونيات المنضمة للاتحاد التعاونى.

الاتحادات التعاونية تقوم على الانضمام الطوعى للتعاونيات، عبر مفوضين منتخبين من تلك التعاونيات، و يحق لأعضاء التعاونيات المنضمة للإتحاد التعاونى مراقبة هؤلاء المفوضين ومحاسبتهم وتكليفهم وسحب التفويض منهم فى أى وقت إذا ما أخلوا بوظائفهم ومقتضيات تفويضهم .

مثلما يحدد أعضاء التعاونيات القواعد التى تلزمهم فى ممارسة نشاطهم الجماعى، تحدد التعاونيات المنضمة للاتحادات التعاونية القواعد الملزمة التى تنظم نشاطها الجماعى، وأن تعاقب الاتحادات التعاونية المخالفين لتلك القواعد، و أن تفصل فى الخلافات التى قد تحدث بين التعاونيات المختلفة، وتحفظ أمن الاتحاد الداخلى.

إذا كانت عضوية الأفراد للتعاونيات وعضوية التعاونيات للاتحادات التعاونية طوعية، فأن حق الانفصال مكفول للأفراد من التعاونيات ، وللتعاونيات من الاتحادات، وبالطبع فحق الأفراد فى تكوين التعاونيات المختلفة، و التعاونيات للاتحادات التعاونية حرية مكفولة للجميع.

أن حقوق سلطة التفويض هى حقوق إدارية و تنفيذية وتنظيمية، وليست سياسية، فالمفوضين ملزمين بالإرادة السياسية لمفوضيهم، كما أنه لا امتيازات لهم بسبب أداءهم لوظائفهم .

من الطبيعى أن أى سلوك أو نشاط سواء فردى أو جماعى يعرض أمن الناس وحريتهم وحقوقهم للانتهاك والخطر، لابد و أن يواجه بالردع أو العلاج اللازم عبر القواعد القانونية الملزمة والمتفق عليها للأفراد و للتعاونيات والاتحادات التعاونية.

الاشتراكية التحررية مشروع أممى، ومعادي لكل الحركات السياسية القائمة على أساس قومى أو دينى أو عنصرى، فالاشتراكية التحررية مشروع يهدف لتحرير كل البشر على ظهر الأرض، و لا يعترف بشرعية أى حدود جغرافية أو انفصالية بين البشر بسبب اختلاف قومياتهم أو أديانهم أو ثقافاتهم أو أجناسهم أو أعراقهم أو لغاتهم، ويعتبر أن هذا التحرر غير ممكن إلا على مستوى الكوكب بأسره، و يرى أن الحل لمعظم مشكلات البشرية الآن، ولكى تتخلص من حماقتها وشرورها، هو بناء مجتمع اشتراكى تحررى يضم كل البشر وبصفتهم بشر فحسب على تلك الأرض وطنهم الوحيد، وملكيتهم الجماعية المشتركة، وقاربهم الذى يسبحون به فى الكون اللانهائى، بعيدا عن كل ما يفرقهم على أساس تمييزى بغيض .

نحن نرى على عكس ما هو شائع، أن التعاونيات والاتحادات التعاونية يمكنها أن تمارس كل الأنشطة السيادية والإنتاجية والخدمية و الاقتصادية والاجتماعية والثقافية التى تمارسها الدولة، و يمارسها الرأسماليين، على السواء، بدءا من المشاريع الصغيرة والمتوسطة، وحتى المشاريع الكبيرة و العملاقة بما فيها كل المرافق والمؤسسات العامة، و هى فى هذا الشأن لا تقل كفاءة إن لم تزيد بالفعل عن المؤسسات والشركات الرأسمالية والعامة والحكومية، فالفرق بين التعاونيات وبين المنشئات الحكومية و الرأسمالية يكمن فى القواعد التنظيمية التى تدار بها تلك المؤسسات فقط لا فى حجم الأعمال ولا فى عدد العاملين بها، و لا فى طبيعة ما تقدمه تلك المنشئات والمؤسسات من سلع وخدمات، فكما توجد شركات ومشاريع رأسمالية وحكومية صغيرة ومتوسطة وكبيرة، يمكن أيضا أن تتكون تعاونيات واتحادات تعاونية تحل محلها جميعا.

يمكن للتعاونيات أن تقوم بإنتاج كل السلع، وتقديم كافة الخدمات وأداء المهام السيادية، و ذلك بالتكامل والتعاون والاتحاد فيما بينها فى اتحادات نوعية أو اتحادات محلية أو وطنية، أو إقليمية أو دولية، من أسفل إلى أعلى، على نفس الأسس والقواعد التى تحكم التعاون التحررى فيما بين أعضاء التعاونيات، بعيدا عن مؤسسات الدولة و منشئات رأسالمال.

عندما نشأت الرأسمالية من قلب الإقطاع وسادت العالم بعد ذلك، لم تكن نتيجة فكرة فى عقل المفكرين، ولم تنشأ لأن حزبا ما ناضل من أجل تحقيقها، فقد نشأت الرأسمالية عندما تطورت الورش الحرفية لمصانع، بسبب التطور التكنولوجى، و استئجار أصحاب الورش العمال على نطاق واسع مما قلب العالم الإقطاعى رأسا على عقب، والاشتراكية التحررية لا تقدم نموذج هندسى سابق التخطيط، وإنما تستند رؤيتها للتغيير الاجتماعى على التعاونيات باعتبارها نموذج قائم فعليا فى الواقع كبذرة يمكن لها النمو لتصبح النظام السائد بعد زوال الرأسمالية والدولة الحديثة المرتبطة بها، وتدخلنا النضالى من أجل تحقيق هذا هو إزالة التشوهات الرأسمالية والبيروقراطية منها، والنضال من أجل أن تكون النظام السائد، ومن ثم لا يمكن وصف رؤيتنا بالخيالية كما يزعم خصومنا فنحن لسنا هواة هندسة اجتماعية لتناقض الهندسة الاجتماعية أساسا مع احترامنا للحرية الفردية والكرامة الإنسانية.

هذا هو الإطار العام لأهداف الاشتراكية التحررية ومبادئها، الذى يحمل بداخله إمكانيات الاختلاف فى التفاصيل بين متبنيه .

أن الهدف النهائى لكل اشتراكى تحررى هو تحقيق مجتمع بلا طبقات، وبلا سلطات قمعية، تختفى فيه الملكية الخاصة للثروات لتحل محلها الملكية الاجتماعية لكل مصادر السلطة المادية، ويزول فيه كل من العمل المأجور والعمل الجبرى، ليحل محله العمل الطوعى و التعاونى، وتنتهى فيه التفاوتات فى مستويات المعرفة بين الناس لتصبح المعرفة والمعلومات مشاعا بين الجميع، و يتحول الإنتاج من أجل الربح ليصبح إنتاجا من أجل اشباع الاحتياجات الاستعمالية للبشر، و يحل التعاون بين البشر محل التنافس، ويحل الأخاء بدلا من الصراع، و تندثر كل الحدود القومية والعرقية والدينية والثقافية التى طالما قسمت الناس، وسببت الحروب فيما بينهم، وتتلاشى فيه الفروق بين المدينة والريف، وبين العمل اليدوى والعمل الذهنى، وهى أهداف نبيلة وإنسانية، إلا أننا واقعيا نرى أنها لن تتحقق فى مثل تلك الظروف التى نعيشها الآن، ومن ثم سوف تظل حلما يستحق أن نناضل من أجله دون أن نتخلى عن الواقعية والعملية، فى ضوء حقيقة تدهور الثقافة و الوعى الاجتماعى السائد، وعدم استعداد معظم الناس للتحرر من عبوديتهم للسلطات القمعية، ومن الأوهام والأساطير السلطوية التى تسيطر عليهم، فضلا عن أن هذه الأهداف النهائية لن تتحقق إلا على نطاق عالمى، إذ لا يمكن أن تتحقق على نطاق محلى فى بلاد متخلفة وفقيرة مثل بلادنا، بلاد عاجزة عن أن تنتج أكثر مما تستهلك، ومن ثم فإننا وانطلاقا من النظرة الواقعية والعملية للأمور نطرح بدائل ممكنة الآن، ومتناسبة مع الظروف الواقعية لمجتمعاتنا، نرى أنه يمكن أن نحشد من أجل تحقيقها جهود أصحاب المصلحة فى تحقيقها..وهو ما يعبر عنه برنامجنا النضالي المرحلي.

المصدر: http://fasail.blogspot.com/2011/07/blog-post.html

Hejên

*24î sêptemberî 2010

Beşî pêncem

sereta be hoy bargranîy mindall berhemhênan û pê lekurtîdanî jnan (dabeşbûnî sruştîyaney kar) be naçarîy hatote pêş; wate ew karane be jnan spêrdran ke le mall yan şwênî sadey pşûdan û xewtin û dewruberekey hebûn wek bexêwkirdnî mindall û xwardin amadekirdin û karî sadey kiştukallîy û … Hitd, karekanîtrîş wek bedwadagerran û kokirdnewey berî darudrext û gjugya û rawkirdnî ajellan û … Hitd ber pyawan kewtin L32

Pirsyar boç karî nêwmall û mnallbexêwkirdin û çawerrwanmanewey jnan le komellge seretayyekanda dabeşbûnî sruştîyaney kar bêt, keçî le ewroda manewey jin lenaw mall û mnallbexêwkirdin hellawardin bêt? Aya ewey ke ew kat pyawan karî nêwmall û xwardin amadekirdinyan be karî xoyan nezanîwe, heman bîrkirdneweye nîye, ke emrroke heyane û emeş bellgey sêksîstîbûnî komellge seretayyekane û bepozetîv nîşandanyan le layen bîryananî komunîstewe, xoy bo xoy rewabînînî hellawardne!. Hewreha eger byanû ewebêt, ke pyawan raw û pasewanîyan kirduwe, dey jnanîş erkî lewe sextiryan leser şan buwe; ke hellgirtnî no mangey kopirpele le zikyanda buwe. Kewate hîç byanûyek nîye, ke sruştîbûnî xwardindrustkirdin û bexêwkirdnî mnall lelayen jnanewe piştîwanî bkat û şanî pyawanî lê xallî bkat. Herwek çon hîç byanûyek nîye, ke ewroke pasawî ewe bdat, jnan karî dereweş bken û karî nêwmallîş her hî jnan bêt!

ew kardabeşkirdneş buwe hoy behêztirkirdnî bîrubazûy pyawan le hî jnan, paşan hendêk kes – lenêw pyawan – behoy ew kareyan û ptir geşesendinî bîrubazûyan le xellkanîtir berhemî zyade û keriste seretayyekanî karkirdinyan dagîrkird û xoyan kirde xawenyan .. (Dabeşbûnî çînayetîyaney kar) hateara; wate komelle xellkêkî kem bûne xawenkar û zorbey xellkîş ke neyantwanî bibne xawenî hîç ştêk zorbey karekanyan xraye serşan û destkewtî karekanîşyan le layen xawendarekanewe zewt dekra .. Tenanet way lêhat kesêk bbête xawenî çendan kes û qonaxî çewsênerî koyleyî destipêbka, lew nêweşda jnan behoy ew bareyan ke le serewe baskra le jêr sayey desellatî çewsêneraney çînayetîy desellatî pyawsalarîyan beserda sepêndra. L 32-33

Be boçûnî min eme tenya birrwa bexohênane ya xorazîkirdne bewey ke twanîbêtman wellamî lawazîyekanî ew têzane bdeynewe. Yekem eger bewe buwaye, debû herdem krêkaran, ke be hoy karewe le xawenkarekan le rûy bazuwewe behêztrin, byantwanyane weçe dway weçe xawendar û desellatdar bin. Herweha be boçûnî min, bûnî cyawazî her le xîll û grupe seretayyekanî yekemda hebuwe û eweş hem behêzî ceste (hendêk pyawan) û hem behêzî mêşkyan (hendêk le jnan û pyawan) rêwşiwênî bantirî pêbexşîwun û efsanekan û ayînekan ke boxoyan dayanhênawn, berhemî behêzî mêşkî kemayetîyek û zallbûnî hêndîk be ser hêndêkî dîkeda le cenge nebrrawekanda, bûn û lew rêgewe serwer û bindest drust bûn û letek rewtî dozînewey kiştukall û berhehênan û geşey rêkxistin û parastinî komellgekan, çînî balladest, le xêzan û xêllewe gorawe bo mîrayetî û bew corey emrro geyiştuwe. Bekurtî çewsanewe û stem be sûdwergirtin le naxohuşyarî û kem derkî û lawazî endamanî dîkey grupekan le mindalldanî grupe seretayyekanda serîhelldawe û ceng û paktawkirdnekanîş wek geşey ew pawanixwazîye seryahelldawe û penayan bo brawe û bawksalarî her hebuwe û mrovsalarî tenya lew nawçaneda hebuwe, ke ewrroke şwênewarî mawe û jnan rêwşiwênî baştiryan heye ya hawtayî û berrêzîy her yeke lew şwênaneda hebuwe, ke be serdemî xêllayetîda têneperrîwun û le kurdistanî xoşmanda şwênewarî le hendêk nawçey zû nîşecêbûda heye. Lem barewe detwanîn bgerrêynewe ser lêkollînewekey xatû margerêt mêd (Margaret Mead) be nêwî sruştî mrov û deselatî kellçer (Human Nature and tijhe Power of culture), ke têyda be berawridî sê komellgey seretayî (Arapesh , Mundugumor , Tichambuli) le herêmî (Papua Niugini) cyawazî rêwşiwênî jnan û pyawanî lew komellgeyanda nîşan dawe.

Dyare ta çewsanewey çînayetîyş mabê rizgaryan nabê .. Çunke çewsanewey ewan le peydabûnî çînekan û çewsanewey çînayetîy serçawey girtuwe, her bew pêyeş ke komunîzm hizrî rizgarîy mrove û ew rizgarîyeş be labirdnî çewsanewey çînayetîy û damezranî komellêkî bê çîn destipêdeka her core desellatêk ke leser binçîney çewsanewey çînayetîy peyda buwe – wek desellatî pyawsalarîy – berew merg rademallê .. Kewate komunîzm take rizgarkerî yekcarekîye bo jnanîş. L33

Lêreda eger be leberçawgirtnî pêşîney hizrî komunîstî û eweş ke lêreda rûn nekrawetewe, komunîstekan rizgargerî jnanin, debêt hîwayan bewe bbestnewe, ke rojgarêk firyadrresekanyan rizgaryan bken. Dîsanewe eme pêçewaney aydyay xorrizgargerî take wek berhemî xudhuşyarî le xebatî yegritûy hawcorekanîda. Be boçûnî min, herwek şٶrriş xallêkî dyarîkra û katjêrêkî danraw nîye, rizgarîş serdemêk nîye, ke serkewtinî destebjêrêkî komunîst snûrekey le serdemî koyletîyan le komellgey çînayetîda dyar bkat. Bellku be pêçewanewe prosêsêkî mêjûîy û rewtêkî drêjmaweye û bew radeyey jnan xohuşyar debnewe û cengî azadbûn û yeksanbûn û dadperwerî deken, bew rade rizgaryan debêt. Mnîş pêmwaye le komellgey çînayetîda mrov be giştî be azadî û yeksanî û dadpeerwey yekcarî ya tewaw nagat, bellam emrro berdî bnaxey sbeênêye û eger emrro ew berde danenêyn, dîwarî sbenînê wişkekellek û bêbnaxe derdeçêt û wek împratorîyekî bolşevîzm le nawewera dadrrimêt.

Herweha wênandinî çewsanewey jnan be hawkêşeyek, ke lelayekî jnan westawn û xwênyan lê detkêt û lelakey dîkewe pyawan be çeqo û qamçîyewe pelamarî jnan deden, boçûnî borcwa-fêmînîstekane. Be boçûnî min çewsanewey jnan beşêke le pêkhatey kultûr û serxanî komellge û sîstemî çînayetî bo payedarmanewey xoy deyparêzît û eger bergirî jnan û pyawanî azadîxwaz le arada nebêt, ewa le komellge ewrupîyekanîşda herawa ke rojane nîolîbrallekan xerîkin destkewte ramyarîy û abûrî û komelayetîyekanî nîwe sedey raburdû le take bindistekan desênnewe, herwaş wek kurdistan zor be asayî û aramî û bê berengarî yasay çend jne pyade dekenewe, herçende le ewrupa le rûy bazirganî sêskîyewe, wate koyletî hawçerxî jnanewe, pyawanî dewlletmend zyatir le çwarjinî berdest û yar û hawser û hademî sêksî û nokeryan heye û nmûneş detwanin sernicî fîlme dokumênterîyekan leser çonyetî jyanî milyonêr û milyardilêrekan le dûrge û mîwanxane pênc estêrekanda, bdeyn û bbînîn ke çon koşkî sermayedaran wek heremseranî koyledaran û paşakan le jnanî sêksifroş û kesayetî şkaw cmeyan dê. Hawkat herwek pyawan le jêr hejmûnî bîrî zallî çînedarakan û kultûr û yasakanda debne kutkî destî sîstemeke, herwaş jnanîş xraptir ew rolle djeşorşîye debînin; bo nmûne eger jnan xoyan be xetekirdnî xoyan hellnestin, ewa rêsa komellayetîyekan hîç rêge be pyawan naden, ta kulegwêzanî rdêntaşînekeyan bedestewe bigrin û kiç û xuşkî xoyan xetene bken, herwaş amade nîn, ew kareş be pyawanî dîke bispêrên. Aya çî rêgrî ewe dekat, ke jnan ew kare [yaxîbûn lew rêsa kultûrîye] neken û daykan û xuşkan û jnanî dîke qsey leser neken? Aya pyawî sêkis nedîtûy kurd detwanêt şewî hawserî ewe dyarî bkat, ke kiç xetene krawe ya na? Eger biştwanêt, ewa bûnî ew parçeye bo xudî pyaw hênde besûde, ke amade nîye, çîdîke bîbrrêt! Ey bo jnan yaxî nabin û hewillnaden, ke neyken? Be boçûnî min ewendey jnan kutek û bizwênerî namuspersitî pyawn, xudî pyawan nîn. Herweha ewe bawk nîye, ke arezûmendî kuştinî kîjollekey bêt, bellku ewe rêsay xêll û desellatî kulltûrî dwakewtuwaney netewe (xêlle yekgirtuwekan)ye, ke wa le bawk û bra dekat, kîjollekey wek mamrêk serbibrêt.

Be boçûnî min, ew boçûnaney nûser tenanet cêy rexney komunîstekanîş debin, ke pyawan be çewsênerî jnan bzanêt. Çunke pyawan herwek jnan le sîstemekda rollî polîs û serbazanêk debînin, ke hawçîn û hawcorekanî xoyan xelltanî xwên deken. Aya leber berjewendî û azadî xoyanewe ewe deken ya leber destemobûn û destbeserîyan lelayen deselatî kultûr û serwerî çîne darakanewe?

Eme heman boçûne ke hemû krêkaran be şorrşigîrr dadenêt, ewe leberçaw nagrêt, ke beheman şêwe krêkaranî karxanekanî çeksazî û teqemenî wek jnanêk ke kîjollekanyan xetene deken, çek û teqemenî kuştinî bo hawçînekanyan berhemdênin! Eger be wirdî sernicî çendêtî locîkbûnî em boçûne bdeyn, debîn, ewe lebîr dekat, ke be heman şêwe ke serwerî çînayetî leser zemîney mildanî zorîney jêrdestan [be nmûne krêkaran] be koylayetî, xoy ragirtuwe, pleçendî û nayeksanî jnan ya bedîwekey dîkeyda cêkewteyî rêsay bawksalarî bemildanî zorîney jnanewe peywende, her bew corey ke hemû jêrdestan nahuşyar û parêzerî sîstemî sermayedarî nîn, herwaş hemû pyawan hellgir û parêzerî rêsay bawksalarî nîn û dananî hemû pyawan wek dujimnanî jnan, aw be aşî borcwa-fêmînîzimda dekat û hemû giştgîrkirdnêk serî le koneparêzîyewe derdeçêt.

Herçende bzavî komunîstî rabridû le seraserî cîhan le yekem hengawîda kêşey jnanî be kêşeyekî gringî xoy zanîwwe û le gorrepanî xebatîşda destkewtî zor meznî le yeksanîykirdnî jnan be pyawan wedestihênawe bellam herwek le zor layenîdî dûçarî ladan û şkist botewe le pirsî jnanîş komellêk helle û kemukurrîy û têrrwanînî nadrustî hebuwe û ke gringitrînyan ewaney xwarewen: L33

Bedaxewe eme wanîye û komunîstekan lenêw soşyalîstekanda detwanim bllêm eger dwahemîn ball nebin yekemîn ball nîn, ke layan le pirsî rizgarî jnan kirduwetewe. Eger berawridî têrrwanînî çarliz forye (François Marie Charles Fourier) û karl markis lemer jnan bkeyn, ke markis, ew (çarliz forye) be xeyallî û nazansitî û wirdeborcwayî û dwakewtûîy tometbarî dekat, be fersex le pêş (karl markis)ewe derkî be rollî azadî jin le geyiştin be soşyalîzimda kirduwe. Be kirdeweş şorşêk (şorrşî oktober) ke çexmaxekey mangirtnî jnan û xopîşandanî jnan bû le fêbrîwerî 1917da, le rusyey bolşevîkîda gorranêkî weha beser jyanyanda nehat û wek hawrrê pyawekanyan her rêwşuynî koylaneyan berkewtewe. Eger paş 70 sall împratorî bolşevîkekan, sernicî rêwşiwênî komellayetî jnan bdeyn, debînin ewe tenya pagende buwe û hîçî dîke. Eger pagende nebuwaye, ewa layenî kem jnanî blokî ewrupay xorhelatî kemtir le jnanî ewrupay xorawa, milyan be leşifroşî û pledûy û koyletî sîksî deda û le emrroşda paşmawey ew azadîye kesîye debînra. Bepêçewanewe ewey min le peywendî nêwan hawsere rusekanî ewrupada deybînim, heman rollî jin û pyawî xorhelatîye û koyletî sêksî ya cênderî lenaw jnanî blokî benaw soşyalîstî caranda fretir cêkewte û be xêrayî perey send leçaw wlatanî dîke. Lem barewe sernicî xwêneran bo fîlme bellgenameyyekan lemerr koyletî hawçerx û koyletî sêksî, ke berçawtirîn dyardey peresendûy naw ew wllataneye, radekêşm.

Eweta nûser xoy dan beweda denêt, ke

1- têrrwanîn bo her kêşeyek betaybetîş bo kêşey jnan ptir têrrwanînêkî pyawane buwe.

Paşan nûser delêt:

2- bestnewey çareserkirdnî kêşey jnan be hellgîrsandinî şorrşî soşyalîstîy be corêk buwe ke zor car cûlandin û birdnepêşewey kêşeke le çwarçêwey komellgey sermayedarîy feramoş bikrê û bo katîtir hellbigîrdirê.

Her ewey ke nûser bexoy lêreda rexney lêdegrêt, keçî peregrafêk pêştir pêy leser dagirtuwe.

Her bew pêyeş ke komunîzm hizrî rizgarîy mrove û ew rizgarîyeş be labirdnî çewsanewey çînayetîy û damezranî komellêkî bê çîn destipêdeka her core desellatêk ke leser binçîney çewsanewey çînayetîy peyda buwe – wek desellatî pyawsalarîy – berew merg rademallê .. Kewate komunîzm take rizgarkerî yekcarekîye bo jnan. L33

Bellam eger pirsekanî wek nejadpersitî û hellawardinî regezî (sêksîzm) û stemî neteweyî û serkutî ayînî, bêcge le pirsî serwerî mrov beser mrovewe, sernic bdeyn, debînîn, ke her lem sîstemeda şyawî çareserkirdnin, bemercêk hêze azadîxwazekan hemelayene (ramyarîy, abûrîy û komellayetîy; kultûrîy, hunerîy, edebîy wrroşnibîrîy) xebat bo lenawbirdnî regurrêşekanyan bken. Eme şyawî cêbecêkirdne, çunke sîstemî sermayedarî lepênaw manewey xoyda amadeye dest le hendêk şit hellgirêt û hendêk rîform bkat, le komellge mroyyekanî ser em goy zemîneda le serdem û şwênî cyawazda eme bedî dekeyn, bekurtî hem allugor le nawewey sîstemeke egerî rûdanî heye û hem weha gorranêk pabendî bûnî hêzî komellayetîye bo sepandinî ew xwastane, wate hêzgirtin û komellayetîbûnewey ew gorane le cêgîrbûnî kultûrîy û bûnebeş le desellatî kultûrîyekanda. Çunke hîç ştêk bebê bûne beşêk le kultûr natwanêt komellayetîy bêtewe û drêje be manewe û peresendinî bdat. Em yasaye deselatîş degrêtewe, çunke eger desellatekan bnemay kultûryan nebêt, hîç kat leberdem narrezayetîye komellayetîyekanda xoyan nagrin û hêzêkî komellayetîş bo piştîwanî û parastinyan peyda nabêt.

5- nebûnî rêkixrawêkî dûr leberjewendîy syasetêkî dyarkraw ke le jnan û pyawanî yeksanîyixwaz pêkhatbê û tenya amancî wedestihênanî mafekanî jnan û yeksanîykirdinyan bê be pyawan. L34

Em xalle, ke pêştirîş leserî dwayn, be boçûnî min, ellternatîvî guncaw û drust nîye. Çunke eger pyawanî azadîxwaz û yeksanîxwaz û dadperweyixwaz, xwazyarî hawxebatî jnan bken, ewa pêwîstîyan be rêkixrawêkî serûcemawerî nîye, bellku le rêkixrawe cemawerî û sendîka û encûmene pîşeyyekanda detwanin pê leser azadî û yeksanî jnan letek xoyan dabgrin. Kewate ewey ke nûser deykate elternatîvî rêkixrawî xohoşyargerîy serbexoy jnan, yekem payey abûrîy û komellayetîy nîye, duwem karayî nîye, çunke natwanêt fşarî abûrî wek mangirtnî giştî û lokallî drust bkat, sêyem bo komelayetîbûnewey şîrazeyekî komellayetîy nîye, weha rêkixrawêk û lebaştirîn barda debête rêkixrawêkî destebjêrîy serû cemawer. Bellam rêkixrawî jnanî xohuşyarîbexiş detwanêt jnan bo beşdarî le bzave komellayetîyekanda han bdat û eger mangirtnî jnanî dayk ya kabanî mall berrê bxat, ke hîç kat pyawan tenanet komunîstekanîş xwazyarî nebûn, ewa komellge dexate jêr fşarewe. Hawkat rêkixrawbûnî jnan le rêkixrawe cemawerîyekanda wek ellternatîvî rêkixrawe komunîstîye destebjêrîyeke, ewa jnan be kirdewe pyawanî hawkarîyan degeyênne pay pêdawîstî yeksanî jin û pyaw, çunke ewkat serkewtinî mangirtin û xopîşandan û narrezayetî krêkaran û fermanberan û xwêndkaran û xanenşînan û kemendaman û bêkaranî pyaw, be amadeyî jnanî hawkar û hawderdyanewe bestirwawetewe û naçar debin, xebat bo yeksanî xoyan û hawkarekanyan bken, taweku ewanîş beşdarî bken û nebne rêgir û hoy herzanîy kar û manşikênî.

Bew core be rastkirdnewey ew helle û kemukurrîyane û bew rêgeçaraney baskran hizrî komunîstî baştirîn û dakokîykertirîn hizre bo rêgey xebatî jnan û wedestihênanî maf û azadîyekanyan, çunke ew hizre cge lewey lenêw rîzekanî xoy beyek çaw seyrî jnan û pyawan deka beramber be komellîş pence leser bçûktirîn cwayêzîy dadenê û bo çareserkirdnîşyan têdekoşê L35

Dîsanewe eme zêderrewîye û eger be ketwarî sernicî têrrwanînî markisîst-fmînîstekan bdeyn, debînîn, ke heman têrwanînî deselatixwazaneyan wek destebjêrêkî şyaw bo deselatdarî le komellgey dahatûda heye û beheman şêwe, jnanî markisîst xoyan be mamostay jnanî dîke dezanin û be kirdewe le hewllî serkirdayetî bzavî jnandan. Rastîyekey min nmûneyekî berçaw nabînim, ke piştrrastî ew boçûney nûser bkatewe.

Xwêneranî hêja, ew beşaney hêllyan bejêrda kêşrawe, le pertûkî “gorran û wergoran” wergîrawn û bo asankarî û cyakirdneweyan, min hêllm bejêrda kêşawn.

ئه‌نوه‌ر فه‌تاح محه‌مه‌دئه‌مین

‌پێشتر وتارێکم له‌ژێر ناونیشانی (پارت وخواو ده‌وڵه‌ت) دا بڵاو کرده‌وه‌، پیناسه‌ی پارتم له‌و گۆشه‌یه‌وه‌ تیا کردبوو که‌ ئامانجی ده‌سکه‌و‌تنی ده‌سه‌ڵاته،‌ ئیتر به‌ گرتنه‌ ده‌ستی ده‌سه‌ڵات بێت یان دابه‌شکردنی کێکه‌که‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خۆی.

حیزب ڕێکخراوێکه‌ میلله‌تی پێڕزگار نه‌کراوه‌و ناشیکات، به‌ڵکو‌ ئه‌توانێ زنجیره‌ی فه‌رمانڕه‌وایی خێزانی دروست بکات، ئه‌وه‌ ئاشکرایه‌و هه‌مووکه‌س به‌ده‌یه‌ها نموونه‌ی زیندوووی له‌به‌رچاودایه‌، ئه‌و سولالی حاکمییه‌ته‌ ته‌نها ده‌وڵه‌ته‌کانی ئاسیاو ئه‌فه‌ریقا نییه‌ به‌ڵکو ئه‌وه‌ له‌ ئه‌وروپا‌وه‌ به‌ میرات ما‌وه‌ته‌وه‌‌ بۆ مرۆڤایه‌تی، به‌ڵام له‌گه‌ڵ گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵگادا، شێوه‌ی جیاوازی وه‌رگرتووه‌، وه‌ تائێستاش عه‌رشی خێزانیان له‌و فه‌رمانڕه‌وایه‌تیه‌دا پاراستووه، ئیتر ‌له‌ ژێر ده‌یان دروشمی جۆراو جۆردا، وه‌ک دروشمی میلله‌ت پاراستن، مافی هاوڵاتی، که‌ ئه‌م دروشمسازییه‌ش، ته‌نها بۆ گێلکردنی خه‌ڵکی و پاراستنی کورسی حوکم بووه‌.

هه‌موو حیزبێک به‌ ده‌سه‌ڵات و ئوپۆزیونییه‌وه،‌ ته‌نها هه‌وڵی پاراستنی زنجیره‌ی فه‌رمانڕه‌وایی خێزانیانیان له‌به‌ر چاوه‌. حیزب دیینه‌، خوای هه‌یه‌، کتێبی پیرۆزی په‌یڕه‌وکردنی هه‌یه‌، قامچی سزاو تاوان له‌ئاماده‌باشیدایه‌، کڕنوش به‌یاوه‌رو ده‌روێشه‌کانی ده‌بات و له‌سوجده‌دا ده‌یانهێڵێته‌وه‌، حیزب ده‌شێ به‌ڕواله‌ت دیمکراتخواز یان مافپه‌روه‌ر بێت، به‌ڵام له‌جه‌وهه‌ریدا هه‌ر هه‌یئه‌تێکی دینییه‌، سه‌یرکه‌ حیزب هه‌موو کات داوای قوربانی ده‌کات، تینووی خوێنڕشتنه‌، که‌ده‌ڵێ بمره‌ بۆ ژیان، که‌م بژی وکه‌ڵ بژی، مردن خۆشتره‌ له‌ژێرده‌ستی یان سه‌رشۆڕی ژیرده‌ستی عه‌ره‌ب وفارس و ئه‌ڵمانی و ئنگلیزو …هتد به‌ڵام زۆره‌ها جار ئه‌و ڕژێمانه‌ی که‌ حیزبه‌کان پیان ده‌ڵین داگیرکه‌ر له‌پێش هه‌موو که‌سێکه‌وه‌ ده‌ستیان ماچ ده‌که‌ن وبه‌شێکێ میلله‌ته‌که‌ی خۆیانی پێبه‌کوشت ده‌ده‌ن ئه‌گه‌ر میلله‌ت توانیبێتی کورسی عه‌رشیان بله‌رزێنێ. فه‌رمانڕه‌وای ئه‌ڵمانیا داوای له‌ ناپلێون کرد حوکمه‌که‌ی بپارێزێ کاتێک که‌ ناپلێون وڵاته‌که‌ی داگیر ده‌کرد. بزانه‌ به‌شی گه‌وره‌و به‌رپرسیارێتی ده‌سه‌ڵات ته‌نها بۆ خێزانی خۆیانه‌، خۆیان شه‌رعیه‌تی بکوژو ببه‌ری سامانی وڵاتیان له‌ ده‌ستدایه‌، هێنده‌ گومڕان خۆیان به‌راده‌یه‌ک به‌خاوه‌ن‌ ماڵ ده‌زانن چی فڕۆکه‌و سه‌ربازو ته‌قه‌مه‌نیان هه‌یه‌ له‌له‌شی میلله‌تدا خاڵی بکه‌نه‌وه‌ به‌مافێکی شه‌رعی خۆیانی ده‌زانن، به‌ڵام به‌ندیخانه‌وکۆت و سووته‌مه‌نی پاراستنیان به‌ میلله‌ت ده‌سپێرنن، له‌هه‌مان کاتدا بۆ سانیه‌یه‌‌ک ناتوانن سنووری ده‌وڵه‌ته‌که‌شیان بپارێزن ، بڕواننه‌ سوریا، لیبیا ،میسر، عێراق ئه‌سه‌دو قه‌زافی ومباره‌ک وسه‌دام و …..هتد.

حیزب خوێنی خه‌ڵک حه‌ڵال ده‌کات به‌کوژه‌‌کانی، وه‌ تا سولاله‌ی حوکم به‌هیزتر بێت خه‌ڵکی هه‌موو داهێنانێکی فیکری وزانستی له‌ ده‌ستده‌دات، وه‌ک نموو‌نه‌ی نالی، بتهۆڤن، گۆته‌، مارکس، دوستۆفسکی، به‌مانایه‌کی تر حیزب به‌هۆی هیزی داپلۆسنییه‌وه‌، ده‌بێته‌ که‌ڵه‌‌گای مییلله‌ت‌، ئه‌گه‌ر دژایه‌تی بکه‌یت ده‌تکاته‌ شه‌یتان له‌هه‌مان کاتدا دروشمه‌کانی ئازادی و مافی میلله‌تت لێ ده‌کاته‌ خه‌ونێکی بێمانا، هه‌رکاتیش‌ بییه‌وێت ده‌تکاته‌ تفه‌نگچی و به‌تاڵکردنوه‌ت له‌ مرۆڤایه‌تیت و به‌جۆرێک بێئیراده‌ت ده‌کات که‌ گوایه‌ به‌بێ حیزب ئیتر ده‌بیته‌ که‌سایه‌تیه‌کی ئیفلیجی بێبیرکردنه‌وه‌.

حیزب به‌ ده‌سه‌ڵاتدارو ئوپۆزیسیۆنه‌وه،‌‌ مقاولێکی گه‌وره‌ن و به‌ فرۆشتن و مامه‌ڵه‌کردنی وڵاته‌وه‌ خه‌ریکن، وه‌ هه‌ر ئه‌و سه‌رمایه‌یه‌،‌ حیزب ده‌کاته‌ دیکتاتۆرو ده‌ستده‌کاته‌ به‌خشینه‌وه‌ی نوشته‌ی ئازادی و ئه‌نددامه‌کانیشی له‌ هه‌ژاری ده‌پارێزێ به‌مه‌رجی ته‌سلیمبونی ئیراده‌ی ئه‌و ئه‌ندامه‌ به‌ حیزب.

به‌شێکی گه‌وره‌ی دیکتاتۆریه‌تی ئه‌م دنیایه، حیزب دروستی کردووه ‌به‌ پشتیوانی خه‌ڵکێک و کۆنترۆلکردنی سامانی ووڵات که‌ ئه‌و به‌ ڕۆژی رووناک و به‌به‌رجاوی خه‌ڵکه‌وه‌و‌ به‌ناوی ئیستیسماراته‌وه،‌ به‌ بیانی ده‌فرۆشرێ که‌ جاران زه‌ڕه‌یه‌ک له‌ خاکی وه‌ته‌نیا ن نه‌ده‌دا به‌قه‌سری قه‌یسه‌ری و خه‌ڵکی داماوی میلله‌تیش خوێنی بۆ ئه‌و وه‌ته‌نه‌ ده‌ڕشت.

جه‌وهه‌ری حیزب وسه‌رکرده‌ خۆ به‌ موگله‌ق کردنه‌، واته‌ خوای تاکوته‌نها، به‌ڵکو ئه‌و قودسیه‌تکردنه‌یه‌ به‌ حیزب وسه‌رکرده‌ی ده‌دات و ده‌یکاته‌ هێڵی سوور، دروشمی وه‌ته‌نییه‌ت و نشتمانپه‌روه‌رییش‌ پیرۆز ده‌کاته‌ وه‌سیله‌یه‌ک بۆ ختووکه‌دانی خه‌ڵکی. ئه‌گه‌ر ئا ئه‌مه‌ خوایه‌تی نییه‌ ئه‌ی چییه‌؟

ئه‌وه‌تا تا ژماره‌ی ئه‌ندامانی حیزب زیاتر بێت داواکاری خه‌ڵکی ڕاپه‌ڕیو زیاتر به‌قوڕدا ده‌چێت و خه‌ڵکی زیاتر رووه‌و میسالییه‌ت ده‌بات، ‌داواکاریی خه‌ڵکییش که‌ حیزب خۆی تێوه‌ ئاڵاند، ئیتر به‌تاڵی ده‌کاته‌وه‌و ژیانی تیادا ناهێڵیت، هه‌موو خه‌ڵکه‌که‌ به‌داواکارییه‌کانیه‌وه‌ ده‌خاته‌ که‌مپێکی سنوور ته‌لبه‌نکراوی حیزبه‌وه‌و جه‌ماوه‌ر بێئیراده‌ ده‌کات و له‌ بازنیه‌کی داخراودا ده‌یخولێنێته‌وه‌ بێهیوای ده‌کات. ئه‌مه‌ له‌ کاتێکا ده‌بێت ئا‌ڵته‌رنه‌تیڤ‌ خه‌ڵکویستی بێت‌ نه‌ک خۆپه‌رستی، ئازادی تا‌که‌ که‌سه‌کانه‌ نه‌ک دروشی ناشنالیستی ناوه‌رۆک به‌تاڵ، هه‌موو که‌س به‌بڕوای من ده‌بێت نوێنه‌ری داواکارییه‌کانی خۆی بێت که‌س له‌بری که‌سیکی تر خه‌بات ناکات، قسه‌ ناکات، ئه‌ندام په‌رله‌مان قسه‌ بۆ خۆی ده‌کات بۆ حیزبه‌که‌ی بۆ گیرفانی بۆ خانه‌واده‌که‌ی ،میلله‌ت به‌گشتی خۆی خاوه‌نی داواکاری ڕۆژانه‌و به‌رده‌وامی ژیانی خۆییه‌تی دروشم و وه‌عدی به‌تاڵی حیزب به‌ ده‌سه‌ڵات و ئوپۆزیسیۆنه‌وه‌، تووشی بێباوه‌ری و بێئیراده‌ییمان ده‌کات، بۆیه‌ بڕوا به‌ خۆبوو‌ن و سه‌روه‌رێتی خه‌ڵکی و جڵه‌و گرتنه‌ ده‌ستی بزووتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری له‌ خه‌ڵکی خۆیه‌وه‌، تاکه‌ ڕێگای ڕزگار بوونه‌.