J.2.2 بۆچی ئه‌نارکیستەکان دەنگدان وەك ئامرازی گۆڕان ڕەتدەکەنەوە؟
An Anarchist FAQ
و. لە فەرەنسییەوە: سەلام عارف
سیناریۆی ( یاری )
سیناریۆی ( یاری )
نوسینی: دانا محمد عبدللە
دیمەنی ١
ماڵ . دەرەوە . رۆژ
(ماڵێکی لە خشت و قور دروست کراوە ، بنمیچی خانوەکان لە قامیش و دارە و ھەندێکی ھاتووەتە دەرەوە ، دەرگایەکی رەشی کۆن بە حەوشەی ماڵەکەوەیە و بۆیەکەی کاڵ بوەتەوە و لای خوارەوەی ژەنگی گرتووە ، بێ دەنگیەکی زۆر بەسەر ماڵەکەوەیە)
(دەرگای حەوشە دەکرێتەوە ھێدی لەناو دەرگاکەدا دەوەستێت)
ھێدی : ( کچێکی ٧ ساڵە قژێکی رەشی خاوی ھەیە و پێستێکی گەنم رەنگ ، وە چاوەکانی خەواڵو دیارە)
( سەیری گەرەکەکەیان دەکات کەس نابینێت تەنھا زارای ھاورێی نەبێت کە لە پێش ماڵی خۆیان دانیشتوە)
( ماڵی زارا لە تەنیشت ماڵی ھێدییە خانوەیەکی گەورەیان ھەیە کە بە شێوازی تازە دروست کراوە پەنجەرەکانی لەدوورەوە وەکو زیو ئەبریسکێتەوە وەھەروەھا دیوارەکانی لە بەردی گران بەھا رازێنراوەتەوە ، لە خانوی دەوڵەمەندەکان دەچێت )
(ھێدی دەچێت بۆ لای زارا )
ھێدی
چۆنی زارا وەرە یاری خەت خەتێن بکەین ، یاریەکەی دوێنێ تەواو ئەکەین
زارا
نا من یاری ناکەم
ھێدی
بۆ چی ؟
زارا
باوکم ناھێلیت ، ئەلیٍَت لەگەل ئەوان یاری مەکە ، ئێمە دەوڵەمندین وەکو ئەوان نین بۆ ئێمە جوان نیە ،
ھەروەھا وتی دوای یاریەکانت لێ دەبەن .
ھێدی
(بەو دەنگەی کە لەکاتی قسەکردن ھەست دەکەی گریانی بێوەیە)
باش ..
(ھێدی دەگەرێتەوە ، پارچە کەچێک دەبینێت و دەچێت لەسەر دەرگاکەی خۆیان دەست دەکات بەنوسین)
(دایکی ھێدی دێتەدەرەوە)
دایکی ھێدی
کچم ئەوە چی ئەنوسین
ھیدی
دایەکە گیان ئەوە نوسیم ، ئێمەش دەوڵەمەندین
کۆتای
…………………………………….
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
دێمۆكراسیخوازیی وردەبۆرجوازی، بانێك و دوو ھەوا
دێمۆكراسیخوازیی وردەبۆرجوازی، بانێك و دوو ھەوا
ھەژێن
١٣ی جولای ٢٠١٣
٣٠ی مانگی جون و ٠٣ی جولای ئەم ساڵ (٢٠١٣)، خۆرھەلاتی ناوین دوو ڕووداوی دەسەڵاتگۆڕین و درێژكردنەوەی دەسەڵاتی بەخۆیەوە بینی؛ یەكێكیان لە ھەرێمی كوردستان و ئەوی دیكەیان لە میسر؛ یەكێكیان بە زۆرینەی دەنگی پارلەمانتاران وئەوی دیكەیان بە ھێرشی سوپایی، ھەرچەندە ڕواڵەتیان جیاواز بوو، بەڵام نێوەڕۆكیان یەك و تایبەتمەندییان یەك؛ چونكە لە ھەردوو بارەكەدا ناڕەزایەتی جەماوەر بەرامبەر میرایەتی (ینك) و (پدك) و سەرۆكایەتی (مەسعود بارزانی) لە ھەرێمی كوردستان و ناڕەزایەتی جەماوەر بەرامبەر میرایەتی ئیخوانەكان و سەرۆكایەتی مورسی لە میسر لە ھەڵكشان و تەقینەوەدا بوو، لە ھەر دوو بارەكەدا ئامانج گۆڵكردن لە جەماوەر و پاراستنی سەروەریی دەوڵەت و سەرمایە بوو، بە دوو ڕێگە و شێوازی جیاوازی گونجاو و لەبار بۆ سەروەریی چینایەتی. پەنابردنی دەسەڵات بۆ ئەو شێوازە جیاوازانە لە ھەر دوو بارەكەدا، پەیوەندی بە ئاستی ھوشیاری و خرۆشان و لێبڕاویی جەماوەریی ناڕازییەوە ھەیە. بۆ نموونە لە سەردەمی ڕوخانی میرایەتی (موبارەك)دا پارتەكان و ڕامیاران و دەستەبژێرە دەسەڵاتخوازەكان، دروشمی دێمۆكراتی و سەروەریی یاسا و میرایەتی تێكنۆكرات بەرزدەكەنەوە، بەڵام لە سەردەمی ڕوخانی میرایەتی (مورسی)دا خۆیان لەژێر ناو و چەتری (تمرد)دا كۆدەكەنەوە و دەناسێنن، واژەیەك (تمرد/یاخیبوون)، كە لەسەردەمی ڕوخانی (موبارەك)دا دەمی دەسووتاندن!
پێش ئەوەی بچمە سەر شرۆڤەی ھەڵویستی دوو دیوی ڕامیاران و نووسەرانی كورد، لەمەڕ ئەو دوو ڕووداوە، بۆ ئەوەی وەك پیشەی ھەمیشەیی ڕامیارانەیان نەكەونە، بەلارێدابردن و شێواندنی بۆچوون و تێڕامانەكان، بەپێویستی دەزانم، ئەوە ڕۆشنبكەمەوە، من نەك ھەر دژی سیناریۆی درێژكردنەوەی ماوەی (سەرۆكایەتی)م، لەوەش واوەتر دژی خودی سەرۆكایەتیم، شتێك كە تەنانەت زۆربەی ئەوانەش كە پاگەندەی سۆشیالیستبوون دەكەن، ناوێرن خۆیان لە قەرەی بدەن و لە بەرامبەر ئەو سیناریۆیەدا تەنیا خوازیاری سەروەریی یاسای خودی بۆرجوازی و وەك ھاتنی “محەمەدی مەھدی”، چاوەڕێی ھاتنی سەرۆكی باشن و خۆشیان بە شیاوترین كاندیدی میگەلكردنی خەڵك و شوانەیی خۆیان دەزانن! ھەروەھا لە بارەی كودەتای سەربازیی ٠٣ی جولای ٢٠١٣ی وڵاتی (میسر)ەوە، لە سەردەمی حوسنی موبارەك و لە سەردەمی مورسی و لە ئێستاشدا، تەنیا لایەنگری بەرەی جەماوەر بووم و خەباتی كرێكاران و (جەماوەر)م بە تاكە سەنگەری شۆڕش و شۆڕشگێڕیی زانیوە و دەبینم و دژی گاڵتەجاریی ھەڵبژرادن و بەدەسەڵاتگەییشتنی ئیخوانەكان بووم، لە ئێستاشدا ھەروا دژی دەسەڵاتداری ھەموو كەسێكم بەسەر ئەوانی دیكەدا؛ چ دەسەڵاتداریی خۆم بێت یا ھی تۆی دەسەڵاتخواز و ھی مەسعود بارزانی و ھی ئیخوانەكان و ھی خودای ئەفسانەكانیش.
ھیوادارم ھەر كەسێك لە ھەلھەلەكەرانی كودەتای سەربازیی بەسەر بزووتنەوەی ناڕەزایەتی جەماوەریی میسردا، ڕەخنەی لەم بۆچوونانە ھەیە، ھیچ پەنا بۆ دێماگۆگیی نەبات و كایە بە واژە سۆزبزوێنەكان نەكات. بە بۆچوونی من، لە دەمی شۆڕشی كۆمەڵایەتییدا دوو بەرە ھەیە؛ بەرەی دەسەڵاتپاریزان (پارلەمان و ڕامیاران و سوپا و پۆلیس و پەرەستگە و بانك و كۆمپانییەكان و پارتەكان و چەوساوانی خۆشباوەڕ بە بەھەشتی دێمۆكراسی پارلەمانی، كە بەرەی دژەشۆڕشن) و بەرەی شۆرش، كە تێكۆشەران و چالاكانی بزووتنەوەی سەربەخۆی جەماوەریی چین و توێژە بندەستەكانن. لەبەرئەوە دوو ھەڵبژێر زیاتر بوونیان نییە؛ یا چینەی سەروەرییپارێزیی یا تێكۆشانی دژە-سەروەریی! لە دەرەوەی خەباتی دژی سەروەریی چینایەتی و خاوەندارێتی تایبەت و كاریكرێگرتە، ھەر ھەوڵ و كۆششێك، تەنیا بە میكیاجكردنەوەی سەروەریی چینایەتی كۆتایی ھاتووە و دێت!
ڕووداوەی یەكەم، درێژكردنەوەی ماوەی سەرۆكایەتی سەرۆكی ئێستای ھەرێمی كوردستانە. لە ٢١ ساڵی ڕابوردوودا بەپێی بنەما و میكانیزمەكانی دێمۆكراسی پارلەمانی، لە ھەرێمی كوردستاندا ھەم دەسەڵاتداران كایە بە دەنگی خەڵك دەكەن و ھەم ئۆپۆزسیۆنی دەسەڵاتخواز، جەماوەری ناڕازی كەم ھوشیار، بە ڕازاندنەوە و میكیاجكردنی دیمۆكراسی پارلەمانی، خۆشباوەڕدەكەن، لەم نێوەشدا كەسانێك كە پاگەندەی سۆشیالیزمخوازیی و سۆشیالیستبوون دەكەن، ھەردەم گلەییان لەوە ھەبووە، كە دەسەڵاتداران نەیانتوانیوە دێمۆكراسی پارلەمانی پیادەبكەن و نەیانتوانیوە سەرۆكی باش بن و خودی دێمۆكراسی پارلەمانیان كردووە بە بەڵێنی بەھەشتی ئایینەكان و پاساوی كەموكوڕییەكانیشیان بە خراپبوونی تاكە كەسە دەسەڵاتدارەكان داوەتەوە یا لە بەرامبەر سیستەمی پارلەمانییدا دیكتاتۆریی پارتەكەی خۆیان پێشنیاركردووە و كردووەتە ئەڵتەرناتیڤ!
ئەوەی ڕۆژی٣٠ی جونی ٢٠١٣ لە پارلەمانی ھەرێمی كوردستاندا ڕوویدا، ئاساییترین كار و بڕیاریی پارلمانی بوو، نەك لەبەرئەوەی كە درێژكردنەوەی شوانەیی كەسێك بەسەر كۆمەڵگەدا ئاسایی بێت، نەخێر، لەبەرئەوەی بەپێی میكانیزمەكانی دێمۆكراسی پارلەمانی و سیستەمی چینایەتی، ئاسایین و ڕەوایەتییان ھەیە. ٢١ ساڵە ڕامیاران و پارتەكان و نووسەرانی كورد، داوای گەڕانەوەی ھەموو بڕیارەكان بۆ پارلەمان دەكەن و خوازیاریی سەروەریی میكانیزمی دێمۆكراسی پارلەمانی و پارلەمانتاران “نوێنەرانی ھەڵبژێردراوی گەل” ھەرێمی كوردستانن، كەچی لەو ساتەدا كە پارلەمانتاران بۆ تاكە جارێك بەپێی یاسای دەنگ لەسەردانی پارلەمانی و یەكلاكەرەوەیی زۆرینە و كەمینەی دەنگدەر، بڕیارێك دەدەن، ھەموو لایەنگرانی دێمۆكراسی پارلەمانی بە نیئۆلیبرال و خۆ بە سۆشیالیستزانەوە، دەكەونە ھات و ھاوار و دەڵێن، ئەمە پێچەوانەی دێمۆكرسی پارلەمانییە و نابێت ئاوابێت. ئایا بەڕاستی ئەوەی كە لە پارلەمانی ھەرێمی كوردستاندا ڕوویدا، دژی بنەماكانی دێمۆكراسسی پارلەمانی و ئاساییشی سەروەریی چینایەتی بوو؟
بەپێچەوانەی پاگەندەچییانی دێمۆكراسی پارلەمانی و چاوەڕوانی خۆشباوەڕان بەو سیستەمە، ڕووداوێكی ئاوا لەبەردەم چاوی كامێرا و تەواوی دەنگدەران و دەوڵەتە دیێمۆكراتەكان و دەزگە جیھانییەكانی وەك سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی جیھانی درا، كە ساڵانە چەند ملیارد بۆ خۆشباوەڕكردنی خەڵكی بەگشتی و لاوان بەتایبەتی لە وڵاتانی بەناو جیھانی سیێەم بە دێمۆكراسی پارلەمانی، خەرجدەكەن، نقەیان لێوە نەھات، خۆپیشاندانێكی جەماوەریی دەنگدەران بەرپانەبوو و ھیچ ئاگاداركردنەوە و سزا و ئابلۆقەیەك بەرامبەر ئەو بڕیارە نەگیرایە بەر.
بۆ منی ڕەخنەگر لە دێمۆكرسی پارلەمانی و دێماگۆگیی نووسەران و خۆشباوەڕیی دەنگدەران، ئەم پرسیارانە دێنەپێشەوە، ئەگەر دێمۆكراسی پارلەمانی شتێكی دیكەی جیاوازە لەوەی لە ھەرێمی كوردستاندا ھەیە، بۆچی چەند ملیۆن دەنگدەری چوار ساڵی پێشوو نەڕژانە سەر شەقامەكان، بۆ واژۆیان كۆنەكردەوە، بۆ مانگرتنی گشتییان نەكرد، بۆ نقەیان لێوەنەھات؟ بۆ سپانسۆرەكانی سیستەمی دێمۆكراسی پارلەمانی [دەوڵەتەكانی ئەوروپا و ئەمەریكا و سندووقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی جیھانی و یوئێن] لە ھەرێمی كوردستان و عیراقدا، ھیچ كاردانەوەیەكی دژیان بەو بڕیار و پەسەندكردنە نیشاننەدا؟
بۆ چاودێڕ و خوێنەری وریا لەوە بەدەر نییە، كە دێمۆكراسی پارلەمانی ھەر ئەوەیە، كە لەوێ ھەیە؛ ھەر ئەوەیە كە لە بریتانیا، پارلەمانتاران پارەی دەسپەڕلێدانەكانیان لەسەر داھاتی كۆمەڵگە دابیندەكەن؛ ھەر ئەوەیە كە پارلەمانتارانی ئەڵمانیا خزم و كەسوكاری خۆیان بە خزمخزمێنە لە پۆستەكانی شالیارییدا دادەمەزرێنن؛ ھەر ئەوەیە كە ئەمەریكا سیخوڕیی بەسەر تەواوی مرۆڤایەتی و تەنانەت دۆست و ئەڵقەلەگوێكانی خۆشیانەوە دەكات، بۆیە دێمۆكراتە بۆرجواكانی جیھان كاردانەوە نیشاننادەن. لە بەرامبەریشدا بێھەڵوێستی دەنگدەر، سەلمێنەری دوو شتە، یەكەم دێمۆكراسی پارلەمانی ھەر ئەوەیە، كە ڕوویدا و دووەم، دەنگدەر ھیچ ڕۆڵ و كارایی و ھەڵبژێرێكی بەرامبەر بڕیاری دەنگپێدراوان نییە و دەنگدەر بەھەمان شێوەی سیستەمی تاكپارتیی و سەربازیی، تەنیا مافی گوێڕایەڵبوونی ھەیە و بەس!
ڕووداوی دووەم، وەلانانی مورسی و میرایەتی ئیخوانەكانە بە كودەتای سەربازیی. ئەوەی كە لە وڵاتی میسر، ھەردەم ناڕەزایەتی كۆمەڵایەتیی بەرامبەر سیستەمی دیكتاتۆریی پارلەمانی ھەبووە و پاش ڕوخانی دیكتاتۆر (حوسنی موبارەك) و ھاتنە سەرتەختی دیكتاتۆر (مورسی)یش ھەر بەردەەوام بووە و لەمەولاش ھەر بەردەوام دەبێت، شتێكی بەڵگەنەویستە. بەڵام ئەوەی [لابردنی مورسی و ئیخوانەكان لەلایەن سوپاوە] لە ٠٣ی جولای ٢٠١٣دا ڕوویدا درێژەی ناڕەزایەتییەكان و بەرھەمی خەباتی ئازادیخوازان و داخوازیی پێش ٠٣ی جولای ٢٠١٣ی جەماوەر نەبوو! ئەوەی ڕوویدا كودەتای سەربازیی بێپەردە و نكۆڵیھەڵنەگر بوو، مەگەر تەنیا كەسانی دیماگۆگیباز بتوانن بە شۆڕشی بناسێنن و بە درێژەی خەباتی جەماوەریی ناڕازییانی بزانن. ئەوەی ڕوویدا ڕێكەوتنی كۆمەڵە پارت و كەسایەتییەكی دەسەڵاتخوازی دۆڕاوی ھەڵبژاردنەكەی پارساڵ (٢٠١٢)ی وڵاتی میسر بوو لەتەك سوپا لە چوارچێوەی پلان و ھاوپشتی سەربازیی ئەمەریكا بۆ سوپای میسر، كە ھەم سوپا وەك گەورەترین سەرمایەداری ئەو وڵاتە باشتر دەتوانێت نەخشە و بەرنامەڕێژییەكانی نیئۆلیبرالیزم پیادەبكات و ھەم دۆڕاوانی ھەڵبژاردنی پارساڵ، بە كورسیەكەی (مورسی) شاددەبن.
ئەوەی كە لە تونس و میسری ڕاپەڕیودا پارتە ئیسلامییەكان وەك ئێران و جەزائیر و فەلەستین توانییان لە ئاستی سەرتاسەری كۆمەڵگەدا بەدەسەڵات بگەن و ببنە ئەڵتەرناتیڤ، بۆ میكانیزمەكانی دیمۆكراسی پارلەمانی دەگەرێتەوە، ئەو میكانیزمانەی كە (ھیتلەر) و (موسۆلۆنی) و (پێنۆشێت) و (خومەینی)یان كردە كەڵەگا بەسەر كۆمەڵگەوە! لەبەر ئەوە ناكرێت بەڕاستی و ڕادیكاڵانە و لێبڕاوییەوە دژی بەدەسەڵاتگەییشتن و كارەكانی (ھیتلەر) و (مورسی) بیت و دژی سیستەمێك نەبێت، كە دەسەڵاتی سەرووخەڵكیی پارت و سەرۆكەكان مسۆگەر دەكات و زەمینە بۆ بەدەسەڵاتگەییشتنیان سازدەكات !
وەك ھەموومان دەزانین ئیخوانەكان و (مورسی) بەپێی یاساكانی دێمۆكراسی پارلمانی ھەڵبژێردراون و بە دەسەڵات گەییشتوون و ھەر بڕیار و پەسەندكردێكیش لە ماوەی یەك ساڵی ڕابوردووا پێیھەستابن، بەپێی مافێك كردوویانە، كە یاسای دەنگدان و نوێنەرایەتی بۆرجوازیی پێبەخشیون و ڕەوایەتی پێداون. ھەروەك چۆن پارلەمانتارانی گشت دەوڵەتە دێمۆكراتەكانی ئەوروپا و ئەمەریكا و ئوسترالیا و كەنەدا بەپێی ھەمان دێمۆكراسی و یاسا ڕەوایەتی بە بڕیارەكان لەمەڕ ناردنی سوپا بۆ سەر وڵاتانی دیكە، كەمكردنەوەی كرێی ساتكار و درێژكردنەوەی ماوەی كاری كرێكاران و درێژكردنەوەی ماوەی كار تا خانەنشینی و تایبەتیكردنەوەی كەرتە گشتی و خزمەتگوزارییەكان و كەمكردنەوەی باج لەسەر سەرمایە و خاوەنكارەكان و بڕیاری جەنگ و ئابڵۆقەی ئابووریی و بڕیاری سیخوڕیی بەسەر ژیان وپەیوەندییە تایبەتییەكانی تاك و زۆر شتی دیكە دەدەن و ڕەوایەتییان پێدەبەخشن!
ئایا ھیچ جیاوازییەك لەنێوان ناڕەوایەتی بەرامبەر بڕیاری ئیخوانەكان لە ڕێی پارلەمانەوە بۆ بەرتەسكردنەوەی ئازادییە كەسییەكان و سەپاندنی بەرنامە پارتییەكەیان و بڕیار و پەسەندكردنی پارلەمانتارە ئەوروپی و ئەمەریكییەكان لەو بارانەدا كە ڕیزمكردوون، ھەیە ؟ ئەی ئەگەر لە ئەمەریكا یا وڵاتێكی ئەوروپی سوپا ھێرش بكاتە پارلەمان و زنجیر بكاتە سەرۆك و ئەندامەكانی و بە تەقە وەڵامی ناڕەزایەتییان، بداتەوە، ئەوانەی كودەتاكەی میسر بە شۆرش دەزانن، ھەر ئەم ھەڵوێستەی ئێستایان دەبێت؟
من گومانم لەوە ھەیە، چونكە لە دەمی ڕاپەڕینی ٢٠١١ جەماوەری میسر دا، لە ولایەتی (Madison, Wisconsin)* ئەمەریكا، جەماوەری خۆپیشاندەران [نەك سوپا] كوتایانە سەر پارلەمان و داگیریانكرد، كەچی نووسەرانی نیئۆلیبراڵ و خۆ بە سۆشیالیستزانەكانی كوردستان، نەك بە شۆڕش و شۆڕشگێڕییان نەزانی و پشتیوانییان لێنەكرد و ھەلھەلەیان بۆ لێنەدا، بەڵكو ژێراوژێر بە دیاردەی ناشارستانیشیان چواند و قێزەونیان نیشاندا !
لێرەدا پرسیار ئەوەیە، لە تێڕوانینی خۆ بە سۆشیالیستزاناندا [ كە كەوتوونەتە سوكایەتی و گاڵتەكردن بە تێڕوانینی ئەوانەی كە دژ دەسەڵاتداریی ئیخوانەكان و كودەتای سەربازیین و ئەوەی لە میسر ڕوویدا، بە كودەتا دەزانن] شۆڕش و شۆڕشگێڕییەتی چیین و چ پێوەرێكیان بۆ دەستنیشانكردنیان ھەیە ؟
من لە ڕیزكردنی واژەكانی شۆڕش و شۆڕشگێرییدا، كاریكاتۆری شەیدایی بۆ دیكتاتۆریی دەبینم، دیكتاتۆریی سكیولاریستە پڕۆ- ئەوروپییەكان، ھەڵپەی دەسەڵات و ناوبانگ و ھەڵكردنی گڵۆپی سەوز بۆ سەروەرانی سكیولار دەبینم! من ئەوە دەبینم كە نووسەری كورد، ھیچ گرفتێكی لەتەك سەروەریی مرۆڤ بەسەر مرۆڤەوە نییە، تەنیا جۆری پۆشاك و ئاخاوتنی سەروەرانی، دیاریكەری ھەڵبژێر و خواستە تاكە كەسییەكانییەتی!
لە بەرامبەر ئەوانەی كە پاگەندەی ئەوە دەكەن، كە دژایەتی و بە كودەتازانینی ڕووداوەكەی ٠٣ی جولای ٢٠١٣ دەچێتە گیرفانی ھێزە ئیسلامییەكانەوە، با ئاوای دابنێین، كە ئەم پاگەندە پووچ و دێماگۆگییە ڕاستە، ئەی ئایا بە شۆڕشزانینی ئەو كودەتا بێپەردەیە و لایەنگریی و ھەلھەلەلێدان بۆ سوپا، كە بەرزترین ئامرازی سەركوتتی جەماوەرە، دەچێتە گیرفانی كام بەرەوە؟ ئایا دەكرێت بۆ ئەوەی دیكتاتۆریی ئیخوانەكان لە نێوبچێت، مل بە دیكتاتۆریی سوپا و ڕۆڵ و دیكتاتۆریی پشتپەردەی سنودووقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی جیھانی بدەین؟ ئەمە كامە پێوەریی شۆڕشگێڕییە، وەھا ڕەوایەتییەك بەو بڕیاردانە دەدات ؟
كەسی سۆشیالیستخواز و ئازادیخواز، كەسی تاك مۆڕاڵ، تاك پێوەر و یەكڕووە، ناتوانێت بڕیارێكی پارلەمانتارانی بۆرجوازی [ھەرێمی كوردستان] بۆ درێژكردنەوەی ماوەی سەرۆكایەتی بۆرجوازییەك بە كودەتا و ھێرشی سوپای بۆرجوازی بۆ سەر نوێنەرێكی بۆرجوازی بە شۆڕش ھەژماربكات !
لە ھەمووی پارادۆكستر، ئەوەیە، كە لایەنگرانی كودەتای سەربازیی، ئەوانەی كە بە شۆڕشی دەزانن، وەك پاگەندە قسە لەسەر شۆڕشی كۆمەڵایەتی و گۆڕانی كۆمەڵایەتی دەكەن، ھاوكاتیش ھیچ لارییەكیان لە دیمۆكراسی نوێنەرایەتی (بۆرجوازی) وەك بنەمایەك بۆ ڕێكخستنی بەڕێوەبەرایەتی كۆمەڵگە نییە.
ئەوەی ڕۆژی ٠٣ی جولای ٢٠١٣ ڕوویدا، كۆمەلێك پرسیار لەبەردەمماندا قوتدەكاتەوە؛ ئەوەی لەو ڕۆژەدا ڕوویدا كودەتای سەربازییە و دیوی شاراوەی دیـۆكراسی پارلەمانییە یا دژی بنەماكانی ئەو دێمۆكراسییەیە؟ ئەگەر دژی بنەماكانی دێمۆكراسییە، چۆنە ھەموو دەوڵەتە دێمۆكراتەكانی دونیا و ھەموو ئیدئۆلۆگەكانی دیـۆكراسی پارلەمانی و ھەموو ناوەندە پاگەندەكەرەكانی دیـۆكراسی پارلەمانی لە بەرامبەریدا بێدەنگەیان ھەڵنژاردووە؟ ئایا وەھا بێدەنگەكردنێك، بۆ تەبایی و وێكھاتنەوەی كودەتا و بنەماكانی دیـۆكراسی پارلەمانی دەگەڕێتەوە یا بۆ زاڵی بەرژەوەندی دەستە شاراوەكانی پشتپەردەی ئەو كودەتایە دەگەڕێتەوە؟ ئەی سیستەمێك كە ئەوە بنەماكانی بن و ئەو ھەمووە لوان و تەباییە بۆ ھێزی سەرووخەڵكی بڕەخسێنێت، چ پێویستی بە دەنگی خەڵكی بێدەسەڵات و پرسە گورگانەی چوار ساڵ جارێك ھەیە؟ ئایا پاش وەڵامدانەوەی گشت ئەو پرسیارانە، ھێشتا دێمۆكراسی پارلەمانی باشترین سیستەمی بەرێوەبردن و ڕێكخستنی كۆمەڵگە و كاروبارەكانییەتی ؟ ئەگەر كودەتای سەربازیی كایەیەكی دروستی سیستەمی پارلەمانییە، ئیدی چ پێویست بە میكانیزمی ھەڵبژاردن و چاوەڕوانمانەوەی چوار ساڵ جارێك ھەیە، ئایا باشتر نییە، لەبری چاوەڕوانمانەوەی چوار ساڵ جارێك، ھەموو جارێك كە خەڵك ناڕازی بوو، یەكسەرە سوپا بكوتێتە سەر سەرانی میرایەتی و لەبری خەڵكی تاقمێكی دیكە بكاتە كەڵەگا؟ ئەگەر ئەو كودەتایە ڕەوا بوو و نەدەكرا، بواربدەن میرایەتی ئیخوانەكان ماوەی یاسایی خۆیان تەواوبكەن یا جەماوەر بە ڕاپەڕین ڕایانبماڵێت، ئەی ئەگەر ئەوە ڕەوایە، ئەی كودەتای كۆمونیستەكانی ڕوسیە لە ھاوینی ١٩٩٠دا بەسەر میرایەتی یەلتسن و دارەودەستەكەیدا، بۆ ناڕەوابوو؟
ئەمە پارادۆكس و گاڵتەجاریی دێمۆكراسییەكە، كە نووسەرانی كورد لە بەیانییەوە تا ئێوارە بە باڵایدا ھەڵدەدەن و داخوازی سەروەربوونی دەكەن و لە ھەرێمەكەی خۆشیاندا سەروەربوونی و پەیڕەوكردنی بنەما سەرەكییەكەی (ڕەوایی پەسەندكردن و بڕیاردانی زۆرینە بەرامبەر كەمینە)، بە كودەتا دەزانن! ئەو تێڕوانین و ھەڵسەنگاندنە بانێكە و دوو ھەوا، ئەوە دەبڵ مۆڕالییە، ئەوە بیركردنەوەی وردەبۆرجوازیانەیە لەژێر دێوجامەی ئازادیخوازیی و سۆشیالیستبووندا! پاگەندەكەرانی وەھا تێڕوانینێك یا پێویستە وەڵام بەم پرسیار و سەرنجانە بدەنەوە و بە بەڵگەوە و نموونەوە لایەنگریی ئێمەی دژەدەسەڵات، بۆ ئیسلامییەكان بسەلمێنن، یا با بە وەڵامی توند و ڕەخنەی ڕادیكاڵ لە ھەڵوێست و بیركردنەوەی شەرمنۆكانەیان وەرسنەبن !
گرفتی گەورەی بە شۆڕشزانینی كودەتا ئەوەیە، كە جیاوازی و ناتەبایی ھێزەكان، لە جنێو و ھەرای لایەنگرانی یا شەڕەچەقۆی ئەندامانی پارتەوە بخوێنرێتەوە، بۆ نموونە كودەتای ٠٣ی جونی سوپا و ھەڕەشەی ڕیشدرێژە دەبەنگەكانی ئیخوان. ئەگەر بەو جۆرە ڕواڵەتییانە لە شتەكان بڕوانین، بەدڵنیاییەوە باكگراوندی چینایەتیی لایەنەكانی كێشمەكێشەكە نابینرێت. میرایەتی ئیخوان لە پاش وەلانانی موبارەك و میرایەتی پارتەكەی، تەنیا ئەڵتەرناتیڤێكی لەبەردەستابووی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی جیھانی و دەوڵەتی ئەمەریكا و دەوڵە دێمۆكراتەتانی ئەوروپا بوو، تاوەكو سەرمایەگوزارییەكانیان بپارێزێت و سوود و مانەوەیان مسۆگەربكات. باشترین بەڵگەش ھێنانەوەی (ئەلبەرادەی) بوو، كە كەس ھینی بە كڵاوی نەپێوا و ھەموو پارتەكانی دیكەش بە چەپ و نیئۆلیبڕاڵەوە، وەك لە ھەڵبژاردنەكاندا دیتمان، بۆ فەرمانڕەوایی تەنیا سفری پاش فاریزەبوون. بەڵام كاتێك كە لە یەك ساڵی ڕابوردوودا نیشانەكانی خرۆشانەوەی جەماوەر لە ٣٠ی جونیدا زەقبوون، بۆیە بە ناچاریی و بە سوودوەرگرتن لە ئەزموونەكانی پێشووتر، سەرەتا “بەرەی یاخیبوون/تمرد” وەك دێوجامەیەكی سەرنجڕاكێش، ھەڵدەستن بە كۆكردنەوەی واژۆی خەڵك و پاشان زەمینەسازیی بۆ خۆتێھەڵقورتاندن و ڕەوایەتیدان بە كودەتای سەربازیی دەستەبەر دەكەن و لە كورتماوەدا خۆشباوەڕیی و كەمھوشیاریی خەڵك فریودەدەن!
بۆئەوەی لە ئەزموونگیرییەكانی زلھێزەكان و دەوڵەت لە ڕاپەڕینەكانی وڵاتانی باكووری ئەفەریكا تێبگەین، پێویستە بگەڕێینەوە سەر ڕووداوەكانی دوو ساڵی ڕابوردوو. كاتێك كە لە تونس، دەوڵەت و پاڵپشتە خۆراواییەكانی خافڵگیردەبن، سوپا ناتوانێت ڕۆلێكی ڕزگاركەرانەی دەوڵەت بگێرێت، ناچار ئیسلامییەكان بەھێزدەكرێن. كاتێك لە میسر كوشتوبڕی پۆلیس و “بەڵتەجی”یەكان بە كوشتن و گرتن و بڕینیش لە سەركوتی ڕاپەڕیندا ناتوانا و ناكام دەمێنێتەوە، سوپا وەك ناوبژیكەر و ئارامكەرەوەی خەڵك دەركەوێت، بەڵام دیسانەوە لەبەر بێتوانایی لە ڕاستەوخۆ ڕزگاركردنی دەوڵەتدا و لانەكردنەوەی خەلك نە (ئەلبەرادەی)، ناچار پەنا بۆ زاقكردنەوەی ئیسلامییەكان لە ھەڵبژاردندا دەبەن. لە لیبیا، بە سوودوەگرتن لە ئەزموونەكانی تونس و میسر، ناڕەزایەتییەكان دەگۆڕن بە جەنگی میلیشیایی و لە بەحرەین و سعودیە و یەمەن و ئوردن و جەزائیر ڕاپەڕین سەركوتدەكرێن و لە سوریە خراپتر لە لیبیا و … تد، ھەر بۆیە لە میسر سوپا لە پیلانێكی پێشتر ئامادەكراودا، ھەروەك چۆن سیخوڕان و پیاوانی دەزگەی زانیاریی لە ساڵیادی “١٧ی شوبات”دا بەخۆدەكەون، لە میسریش سوپا و “بەرەی یاخیبوون/ تمرد” دروشمەكانی خەڵك بەرزدەكەنەوە، تاوەكو بتوانن كۆنترۆڵی ناڕەزایەتی خەڵك بكەن. ئەمە كڕۆك و ھۆكاری شۆڕەسواریی سوپایە.
بەداخەوە، لایەنگرانی كودەتای سەربازی و بە شۆڕشچوێنەرانی، تەواو دێماگۆگیانە ڕەخنەگرتن لەو كودەتایە دەخەنە ڕیزی لایەنگریی لە ئیسلامییەكان، ئەمە ھەمان پاگەندەیە، كە دەزگە سیخوڕییەكان و جەنەڕاڵەكانی سوپای میسر و دەزگە و ناوەندە جیھانلوشەكان و دەوڵەتانی كەنداوی عەرەبی، لە دژی دەنگە ناڕازاییە ئازادیخوازەكان بەكاریدەبەن، ئەمە ھەمان لێكدانەوە و پاگەندەیە، كە ئیخوانەكان لە دێسەمبەری ٢٠١٢ و ئەپڕیلی ٢٠١٣دا ئازادیخوازانی میسر بە لایەنگری لە ئیسرائیل، تاوانباردەكەن!
جارێكی دیكە، بە كورتی و بەپوختی، بە بۆچوونی من، ئەوەی لە ٠٣ی جولای ٢٠١٣ لە میسر ڕوویدا، كودەتای سەربازیی بێپەردە بوو، ھەم بەپێی بنەما و پاگەندەكانی دێمۆكراسی پارلەمانی، كە پاگەندەی سڤیلییبوونی دەسەڵاتەكەی دەكات و ھەم وەك ھەوڵێك بۆ سواربوونی شەپۆلی ناڕەزایەتییە ڕادیكاڵەكان و سەندنەوەی بڕیاردان لە شەقام. بەڵام بەداخەوە ھەرچەندە كەسانی دژە یاسای جەنڕاڵەكان “بڵێن نێرە”، كەچی لایەنگرانی كودەتاچییانی شۆڕشگێ، “دەڵین بیدۆشە”!
***********************
* ئەگەر خوێنەرانی ھێژا خوازیاربن، دەتوانن لە ڕێگەی ئەم بەستەرانەی خوارەوە، بگەرێنەوە سەر ئەو ڕاپەڕینە جەماوەرییەی كە پارلمانی ھەرێمیی ھەرێمێكی دەوڵەتی ئەمەریكای داگیركرد و نووسەران و میدیای ھەرێمی كوردستان وەك نەعامە لە ئاستیدا سەریان بەناوگەڵیاندا كرد و خەریكی چینەی بەرژەوەندییە پارتیی و دەستەبژێرییەكانیان بوون ….
http://www.youtube.com/watch?v=xrmhe5JuuNc
https://www.commondreams.org/view/2011/02/21-11
http://t0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcT94bd06vuBFd59Hi7PXbEQtpIE9eioIzMuydXo2C8wXTdyN5QL
http://www.youtube.com/watch?v=0XlUsoM4ruQ
http://www.youtube.com/watch?v=HFRadCGY_ao
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
جان باختگان آنارشیست شیکاگو و منشاء روز اول ماه مه, و معرفی تشکلات و مطالبات آنارکوسندیکالیستی
جان باختگان آنارشیست شیکاگو
و منشاء روز اول ماه مه
همراه با نوشته ای از
نستور ماخنو
و معرفی تشکلات و مطالبات آنارکوسندیکالیستی
ترجمە از
ن. تیف
آنلان ورژن برای خواندن
anarcosyndicalisem-farsi-online-version
ورژن چاپی برای دانلود
anarcosyndicalisem-farsi-print-version
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
B.2.2 ئایا ده‌وڵه‌ت ئەركی لاوه‌كی هه‌یه؟
B.2.2 ئایا ده‌وڵه‌ت ئەركی لاوه‌كی هه‌یه؟
An Anarchist FAQ
وەرگێڕانی: زاھیر باھیر
به‌ڵی هه‌یه‌تی. هه‌روه‌كو له به‌شی پێشتردا باسمانكرد، ده‌وڵه‌ت ئامرازێكه بۆ به‌رده‌وامیدان به چینی فه‌رمانڕه‌وا، ئه‌مه‌ش ئه‌وه ناگه‌یه‌نێت، كه ده‌وڵه‌ت تەنیا بۆ ئه‌وه‌یه كه داكۆكی له پەیوه‌ندییه‌كانی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تیی نێو كۆمه‌ڵگه بكات، به‌ڵكو داكۆكی له سه‌رچاوه‌ی ئابووریی و ڕامیاریی ئه‌و په‌یوه‌ندیانه‌ش ده‌كات. نه‌خێر، ده‌وڵه‌ت هیچ كات ئەركە‌كانی له‌و چالاكییه كه‌مانه‌دا قه‌تیسناكات. به‌ڵكو لەتەك ئه‌وانه‌شدا داكۆكی له ده‌وڵه‌مه‌ندان و موڵكه‌كانیان و مافی خاوه‌ندارێتییان ده‌كات. ده‌وڵه‌ت ژماره‌یه‌كی زۆر ئەركی دیكەی ناگرنگی هه‌ن.
ئه‌مانه‌ش جیاوازن و له كات و شوێنی خۆیدا، لەتەك سه‌رئه‌نجامەكانیشیاندا به‌هه‌ند وه‌ریانده‌گرین، لەهەمان كاتیشدا ھە‌ژماره‌كردنیان ئەستەمده‌بێت. به‌هه‌رحاڵ ناسینه‌وه‌یان ئاسان و بێ پێچەوپه‌نایه، ده‌توانیین به‌گشتی دوو فۆڕمی سه‌ره‌كیی له ئەركە بێبایاخه‌كانی ده‌وڵه‌ت، باسبكه‌ین. یه‌كه‌میان، زیادكردنی به‌رژه‌وه‌ندی دهستهبژێری فه‌رمانڕه‌واییه، ئیدی لهسهر ئاستی نیشتمانی بێت یان جیهانی، ئەمە جگه لە داكۆكیكردن لە خاوەندارێتییەكانیان. دووهه‌م، ئەركی پاراستنی كۆمه‌ڵگه‌یه له دژی دانانی كارایی نێگه‌تیڤانه‌ی بازاڕی كاپیتاڵیستی. ئێمه باس له هه‌ر یه‌كه له‌مانه به نۆرەی خۆیان ده‌كه‌ین، بۆ ئاسانكردنیان و په‌یوه‌ستكردنیان به‌یه‌كه‌وه، سه‌رنج لهسهر سەرمایەداری ده‌ده‌ین. بڕوانه (section D.1 ( .
یه‌كه‌م ئه‌ركی سه‌ره‌كی ناگرنگی ده‌وڵه‌ت له كاتێكدایه، كه به شێوه‌یه‌ك له شێوه‌كان بۆ یارمه‌تیدانی چینی سه‌رمایه‌دار، ده‌ست له كۆمه‌ڵگه وەردەدا. ئه‌مه‌ش شێوه‌یه‌كی ئاشكرای ده‌ستتێوه‌ردان وه‌رده‌گرێت، وه‌كو دانی پشتگیریکردنی نرخ (واته ده‌وڵه‌ت جیاوزی نیوانی نرخه‌کان ته‌واو ده‌کات که پێیده‌ڵێن ” مه‌نحه”)، دابه‌زاندن و سووككردنی باج، به‌خشینه‌وه‌ی گرێبه‌سته‌كان بەبێ ئه‌وه‌ی بخرێته ته‌نده‌ره‌وه، پاراستنی باجێكی دانراو لهسهر كاڵایه‌ك یان نرخێك بۆ پیشه‌سازییه كۆنه ناكارامه‌كان، پێدانی مافی مۆنۆپۆلكردن به‌چه‌ند كۆمپانیایه‌ك یا پیشه‌سازییه‌كی ناسراو، یارمه‌تیدان و ڕزگاركردنی كۆمپانیا گه‌وره‌كان، كه ده‌وڵه‌تی بیرۆكراسی پێیوایه كه زۆر به‌بایاخ و گرنگن، نابێت لێیان بگەڕێیت بكه‌ون… ئا له‌م شێوه ئەركانه. به‌هه‌رحاڵ ده‌ستتێوه‌ردانه‌كانی ده‌وڵه‌ت زۆر له‌وانه زیاترن و له زۆر ڕێگەی دامه‌زراو و ئاساییشییەوە، ئه‌نجامده‌درێن. ده‌وڵه‌ت بۆ لابه‌لاكردنه‌وه‌ی ئه‌و گیروگرفتانه‌ی كه له پرۆسەی گه‌شه‌كردنی سه‌رمایه‌داریدا، په‌یداده‌بن، ئه‌مانه به‌ئاسایی ده‌كات، كه ئه‌مانە‌ش به‌گشتی ناتوانرێت بۆ بازاڕ به‌جێبهێڵرێن ( به‌لایەنی كه‌مه‌وه له سه‌ره‌تادا). ئه‌مانه ئاوا نه‌خشه‌كێشراون، كه له سوودی چینی سه‌رمایه‌داران به‌گشتی، تەواوببن، نه‌ك به ته‌نها سوودی كه‌سانێك، یا كۆمپانیاگه‌لێك، یاخود چه‌ند به‌شێكی دیاریكراو، ڕه‌چاوبکات.
ئه‌م ده‌ستتێوه‌ردانانه، فۆرمی جیاجیا و كاتی جیاوازی به‌خۆوه گرتوە، له‌مانه ده‌ستگرۆییكردن به پاره‌وە بۆ به‌شه پیشه‌سازییه‌كان، وەكو (خه‌رجییە سەربازییەكان/ میلیته‌ریییەكان)، دروستكردنی پێكھاتەی ژێرخانی كۆمەڵگە ( ڕێگەوبان و ھیدیكە، كه بۆ كۆمه‌ڵگه پێویستن)، كه كردنی لەلایه‌ن به‌شی یا كه‌رتی تایبه‌تییه‌وه، زۆر گران ده‌كه‌وێته‌وه، له‌وانه ( شه‌مه‌نده‌‌فه‌ر و هێڵە ئاسنینه‌كه‌ی، ڕێگەی خێرا “مۆتۆڕوه‌ی”)، پاره‌دان بۆ توێژینه‌وه كه كۆمپانیاكان له توانایاندا نییه ئه‌وە بكه‌ن، دانانی باجێكی دیاریكراوی پارێزراو بۆ پاراستنی پیشه‌سازی خۆماڵیی گه‌شه‌كردوو له مه‌ترسی ململانێی كاڵا باشەكانی تری جیهانییدا. (كلیلی ئه‌وه‌ی كه ده‌بێته هۆی سه‌ركه‌وتنی پێشه‌سازیش: ڕیگه‌دانه به سه‌رمایه‌داران به ڕوتانه‌وه‌ی كڕیاران (مشته‌ری) تاكو ده‌وڵه‌مه‌ند ببن و پاره‌كانییان زیاتر بكه‌ن و بیانخە‌نه‌وە گه‌ڕ)، ڕێگەدان به دەستپێڕاگەییشتن بە زه‌وی و زار و سه‌رچاوه سروشتییه‌كان، خوێندن و په‌روه‌رده بخرێته به‌رده‌می خه‌ڵكه‌كه بۆ دڵنیابوون له‌وه‌ی توانا و شارەزایی و هه‌ڵوێستێك، كه سه‌رمایه‌داران و ده‌وڵه‌ت ده‌یخوازن، هه‌یانبێت. (به‌ڕێكه‌وت نییه ئه‌وه‌ی كه منداڵان له قوتابخانه ده‌یخوێنن و فێرده‌بن، ئه‌وه‌یه كە چۆن بتوانێت له‌كاتی بێتاقه‌تی و تەنیاییدا، ژیان به‌سه‌ربه‌رێت، فه‌رمانی به‌سه‌ردا بكرێت و ئەوەی داوایانلێدەكرێت جێبەجێیبكەن). یەكێك له سه‌ركێشییه‌كانی (موجازه‌فەكانی) ئیمپریالیزم خولقاندنی كۆڵۆنی یا ده‌وڵه‌ته وه‌کو نوێنه‌رێك ، یاخود ( هه‌وڵی پاراستنی سه‌رمایه‌ی هاووڵاتیانه، كه له ده‌ره‌وه به‌گه‌ڕخراوه) بۆ ئه‌وه‌ی بازاڕ بخولقێنرێت تاکو ده‌ستی به كەرەسه‌ی خاو بگات، له‌پاڵ كرێی هه‌رزانیشدا. حکومه‌ت له به‌رامبه‌ر ڕوبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی قه‌یران و مردنی بازاڕدا، بۆ ئه‌وه‌ی ختوكه‌ی كڕیاران له داخوازییه‌كانیاندا، بدات، هه‌ڵده‌ستێت به پاره‌خەرجكردن، ههروهها پارێزگاریكردنی ڕێژەی “سروشتی” بێكاری، كه له زه‌بت و ڕه‌بتكردنی چینی كرێكاراندا، به‌كار ده‌هێنرێت، پێ لهسهر ئه‌وه داده‌گرێت، كه به پاره‌ی كهمتر زیاتر به‌رهه‌مبهێنن، ههروهها یاریكردن به ڕێژه‌ی سوود و قازانج، تاكو هه‌وڵبدات كارایی خوله‌كانی قه‌یران، كه بزنسی تێده‌كه‌وێت بهێنێته‌خواره‌وه، له‌ته‌ك به‌كه‌مڕاگرتنی یا بێبایاخ ته‌ماشاكردنی ده‌ستكه‌وته‌كانی كرێكاران كه له خه‌باتی چینایه‌تییدا به‌ده‌ستیانهێناوه .
ئه‌م جۆره چالاكیانه و چالاكی دیكه، دڵنیاییبوونن له ڕۆڵه سه‌ره‌كییه‌كانی ده‌وڵه‌ت له ناو خودی سەرمایەدارییدا، كە ” گرنگیەتی پێكەوە ژیان و پێكەوە‌هه‌ڵكردنی نێوان مه‌ترسی و تێچوون (كولفه) و تایبه‌تییكردنی ده‌سه‌ڵات و قازانج، ناوەڕۆكە‌كه‌یه‌تی “جێگای سه‌رسوڕمان نییه” لەتەك هه‌موو ئه‌و قسانه‌ی كه له‌سه‌ری كران، بچوككردنه‌وه‌ی یا كه‌مكردنه‌وه‌ی ڕۆڵی ده‌وڵه‌ت له وڵاتانی OECD (Organization for Economic Cooperation and Development )، (ڕێكخراوی كۆمه‌ككردنی ئابووریی و گه‌شه‌سه‌ندن)، ده‌كرێت، ده‌وڵه‌ت له به‌رامبه‌ر داهاتی نه‌ته‌وه‌ییدا له گه‌شه و گه‌وره‌بوونیدا، به‌رده‌وامه ” [Noam Chomsky, Rogue States, p. 189]
ههروهها David Deleon ، یش به‌م جۆره ده‌ڵێت:
“له‌سه‌رو هه‌موو ئه‌وانه‌شه‌وه ، ده‌وڵه‌ت له ڕێگه‌ی یه‌كێك له ده‌زگاكانییه‌وه له پاوانكردنی په‌یوه‌ندی ڕامیاریی و ئابووریی و ژیانی ڕۆژانە، به‌رده‌وامده‌بێت ، ئیدی ئه‌و ده‌زگەیە سەربازیی بێت، دادگەیی بێت، یاخود له ڕێگەی ڕامیاری پۆلیسه‌وه، بێت، ئەم پاوانكردنە به‌رده‌وامه و ده‌مێنێته‌وه ….. ده‌وڵه‌ته هاوچه‌رخه‌كان كه كهمتر سه‌ره‌تایین (بیدائی) توانیوویانه سیسته‌می خاوەندارێتی به‌ڕێبكه‌ن و بسه‌پێنن …. به‌مه‌ش كە كردوویانه [ زیاتر له ده‌وڵه‌تانێك، كه توندوتیژی ڕێڕه‌ویانە …. گه‌رچی توندوتیژیش هه‌میشه ئامرازی كۆتایییه، كه زۆر جاریش یه‌كه‌م په‌ناگەیه یا ئامرازه] سیسته‌می خاوه‌دارێتییان به‌هێزكرده‌وه. ده‌وڵه‌ت ده‌توانێت زۆر شت بكات له‌وانه : ده‌توانێت كۆنترۆڵ بكات، به به‌رگرتن له نابووتبوونی كۆمپانییه سه‌ره‌كییه‌كان، دەتوانێت به شێوه‌یه‌كی ھاوچەرخانە پشێوی و ناڕێكییە ئابوورییه‌كان لابه‌لابكاته‌وه، یاریكردن به ئابووری له ڕێگەی به‌رز و نزمكردنه‌وه‌ی ڕێژه‌ی سوود (قازانج). هه‌ر له‌م ڕێگەیه‌وه واته له ڕێگەی سووده‌كانی باجه‌وه، به یارمه‌تیدانی كه‌نیسه‌كان و قوتابخانه‌كان، لەتەك به‌كارهێنانی تاكتیكەكانی تردا، ده‌توانێت كۆمه‌ك به ئایدۆلۆجی قوچكەییانە (هیراشییانه) بكات .. له كڕۆكدا ده‌وڵه‌ت ده‌زگەیه‌كی بێلایه‌ن نییه، به‌ڵكو به هه‌موو توانایه‌كییه‌وه لەتەك هه‌لومه‌رجی مه‌وجود و كاروباره‌كانی ده‌وڵه‌تییدایه. بۆ نموونه ده‌وڵه‌تی سه‌رمایه‌داری له ڕاگرتنی پارسه‌نگی سیسته‌مه‌كه‌دا دەقاودەق ئامرازی نێوكۆیییه له سه‌رمایه‌دا. گه‌ر كه‌رتێكی ئابووری قازانجێكی ئاوای ده‌ستبكه‌وێت، بابڵێین، كه زیان له باقییه‌كه‌ی دیكەی سیسته‌مه‌كه بدات …. وەكو به‌رهه‌مهێنه‌رانی (کۆمپانیاکانی) پیترۆڵ و نەوت، كه ئه‌مه‌ش ده‌بێته هۆی ناڕه‌زایی خه‌ڵكی و سه‌رخستنی خەرجی تێچوونی به‌رهه‌م و كاڵاكانی تر….. له‌م بارە‌دا ده‌وڵه‌ت ڕه‌نگه هه‌ڵبسێت به دابه‌شكردنی هه‌ندێك له‌و قازانجه له ڕێگەی باجه‌وه، یاخود هانی كێبڕكێی نێوان كۆمپانیا و كارگەكانی دیكه بدات”. [“Anarchism on the origins and functions of the state: some basic notes”, Reinventing Anarchy, pp. 71-72]
به واتایه‌كی دیكە، ده‌وڵه‌ت بۆ ماوه‌یه‌كی دوورودرێژ ڕۆڵی پاراستنی به‌رژه‌وندی هەموو چینی سه‌رمایه‌دار ده‌بینێت ( له هه‌مان كاتیشدا، بەپاراستنی سیستەمەكە، جه‌خت لهسهر ژیان و مانه‌وه‌ی خۆیشی ده‌كات). ئه‌م ئەركانە‌ی كه ده‌وڵه‌ت ده‌یانگێڕێت، ده‌توانرێت ڕووبدەن و له هه‌مان كاتیشدا ده‌كرێت ئه‌و چالاكییانه لەتەك به‌رژه‌وه‌ندی به‌شێك له سه‌رمایەداراندا له به‌یه‌كداداندا بن ، ته‌نانه‌ت نه‌ك هه‌ر لەتەك ئه‌و به‌شه‌شدا، به‌ڵكو لەتەك سه‌رجه‌می به‌شه‌كانی چینی فه‌رمانڕه‌واشدا، ده‌كرێت له به‌یه‌كداداندا بن بۆ ئه‌مه‌ش سەرنجی به‌شی ( section B.2.6 ) بدەن.
ئه‌م ناكۆكی و به‌یه‌كدانانه هیچ له ڕۆڵ و ئەركە‌كانی ده‌وڵه‌ت ناگۆڕێت وه‌كو ڕۆڵگێڕانی ده‌وری پۆلیسی پارێزه‌ری خاوەن موڵكو زەوی و زارەكان. له هه‌‌قه‌تدا له ده‌وڵه‌ت ڕاده‌بینرێت ( له ڕێگەیه‌كی ئاشتیانه و بێ لایه‌نانه‌وه، ئه‌م ڕؤڵانه ببینێت، ڕۆڵه لاوه‌کییه‌کان) كه ببێته ئامرازێكی ڕێكخه‌ره‌وه (سوڵحكه‌ر)و ڕاگرتنی سەقامگیرێتی له ناكۆكییه‌كانی چینی سه‌رینه‌ی باڵاده‌ست ، سه‌باره‌ت به‌وه‌ی چی بكات تاكو سیسته‌مه‌كه ڕاگرێ و به‌ڕێوه‌بچێت.
ده‌بێت جه‌خت لهسهر ئه‌وه بكرێته‌وه، كه ئەركە لاوه‌كییه‌كان، به‌ڕێكه‌وت نین، به‌ڵكو به‌شێكن له بار و پارسه‌نگی سەرمایەداری. له ڕاستیدا ” كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی پیشه‌سازییانه‌ی سه‌ركه‌وتوو به به‌رده‌وامی هه‌وڵده‌دات له بازاڕی بنەماپارێزانە (ئه‌رسه‌دۆكس)یانه، بێته‌ده‌ره‌وه، له‌و كاته‌شدا سه‌رزه‌نشتی قوربانییه‌كانی ده‌كات و سزایانده‌دات ( له‌نێو وڵات و له ده‌ره‌وه‌ش) ده‌یانخاته بەردەم بەزەیی كاردانه‌وه‌ی بازاڕه‌وه”. [Noam Chomsky, World Orders, Old and New, p. 113] ئه‌مه له كاتێكدا، كه ئه‌م ده‌ستتێوه‌ردانانە‌ی ده‌وڵه‌ت، له پاش جه‌نگی جیهانی دوومه‌وه له زیادبووندان، ڕۆڵی ده‌وڵه‌ت له گه‌شه‌‌پێدانی چینی سه‌رمایه‌داریدا زۆر چالاكه و زیاتره له‌وه‌ی كه هه‌ر وه‌كو داکۆکیکه‌رێکی نێگه‌تیڤانه، بێت، ئه‌مه‌ش كڕۆكی ئایدۆلۆجی سه‌رمایه‌دارییه ( بۆ نموونه : داكۆكیكا‌ری خاوەندارێتی) بووه و هه‌میشه‌ش به‌شێك و ئەركێكی سیسته‌مه‌كه بووه. هه‌ر وه‌كو كرۆپتكین ده‌ڵێت:
“هه‌موو ده‌وڵه‌تێك ژیانی جوتیاره‌كانی و كرێكاره‌كانی له ڕێگه‌ی جۆره‌كانی باجه‌وه، قۆرخكردنه‌وه، بۆ ژیانێكی پڕ لە بێبەشی و نەھامەت داده‌به‌زێنێت، هه‌موو ئه‌مانه‌ش داشكانن به لای خاوه‌نزه‌وی و زاره‌كاندا : خاوەنانی په‌موو، گه‌وره بزنسمانه‌كانی سكه‌ی شه‌مه‌نه‌فه‌ر، خاوەنانی په‌په‌كان و باڕه‌كان و هۆتێله‌كان، ئەوانەی دیكە له‌و چه‌شنه ….. تەنیا به وردببوونه‌وه‌یه‌ك له هه‌موو جێیەكی ئه‌وروپا و ئه‌مه‌ریكادا، ئه‌وه ده‌بینین، كه چۆن ده‌وڵه‌ته‌كان به به‌رده‌وامی بە دەستوور هه‌موو شتێكیان له قازانجی سه‌رمایه‌داره نێوخۆییەكان، پاوانیكردووه و هێشتاش زه‌وییه‌كی زیاتریش زه‌وتده‌كه‌ن [ ئه‌مانه‌ش به‌شێكن له بێدەسەڵاتكردن / ئیمپایه‌ر]” [Evolution and Environment, p. 97]
وشه‌ی ” قۆرخكردن یا پاوانكردن ” لای كرۆپتكین ده‌بێت وا تێبینی بكرێت، ئه‌و مه‌به‌ستی بەرتەریی (امتیاز)ە گشتییه‌كان و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانن زیاتر له‌وه‌ی كه كۆمپانیایه‌ك یا كارگه‌یه‌كی دیاریكراو كە كۆنترۆڵی بازاڕ بكات. ئه‌مه‌ش هه‌تا ئه‌مڕۆ هه‌ر به هه‌مان شێوه‌یه، بۆ نموونه : به‌تایبه‌تیكردنی پیشه‌سازییه‌كان به‌ڵام لەتەك کۆمه‌كکردنی (دانی مه‌نحه) دەوڵەتدا، یاخود به ناولێنان و لێدانی مۆركی “بازرگانی ئازاد” وه، كه له‌م باره‌دا ڕێككەوتن له‌ژێر ناوی یاسای پاراستنی سه‌پاندنی ماف، ( كه به‌شێكه له بوونی مافی خاوه‌ندارێتی) وه‌كو مافی خاوندارێتی ڕۆشنبیری له بازاڕی جیهاندا، به‌ڕیوه‌ده‌چێت Intellectual Property Right.
هه‌موو ئه‌مانه‌ش ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نن، كه سەرمایەداری به ده‌گمه‌ن هه‌ر به‌تەنیا پشتی به ده‌سه‌ڵاتی ئابووریی به‌ستووه، تاكو سه‌رمایه‌داران له جێگە و ڕێگە كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كه‌یاندا له پاوانخوازیدا، ڕابگرێت، جا ئیدی لهسهر ئاستی ( نه‌ته‌وه‌یی له به‌رامبه‌ر چینی كرێكاراندا یاخود لەسەر ئاستی جیهانی له‌به‌رامبه‌ر ململانێی ده‌سته‌بژێره بییانه‌كان)دا، بێت. هاوكات ده‌وڵه‌ت ده‌ستتێوه‌ردانی له “بازاڕی ئازاد”ی ڕژێمی سه‌رمایه‌دارییدا بۆ ئاستی ڕاده‌ی پاراستنی مافه‌كانی خاوه‌ندارێتی دارایی و زەوی و زارەكانی سه‌رمایه‌داران، هێناوه‌ته خوارەوە، كه ئه‌مه‌ش له‌چه‌ند بارێكدا ڕویداوه، دیاره ئه‌مه‌ش به‌تەنیا كار و ئەركی ده‌وڵه‌تێكی ستاندارد له هێزی ڕاستەوخۆی سیسته‌مه‌كه‌دا نییه، ئه‌مانه هه‌میشه زیاده‌كارێكن، پارسه‌نگێكن بۆی.
له سه‌رده‌می له‌دایكبوونی به‌رهه‌می سه‌رمایه‌دارییدا، ئه‌مه به‌ئاشكرا ده‌یبینین، دواتر بورجوازی ویستویه‌تی دەسەڵاتی ده‌وڵه‌ت بۆ “كۆنترۆڵكردن” به‌كاربھێنێت، وەكو كۆنترۆڵكردنی كرێ (وه‌كو: داگرتنیان بۆ ئاستێك بۆ زیادكردنی قازانج تاكو خه‌ڵكی به به‌رده‌وامی ناچاری كاركردن بێت) بۆ درێژكردنه‌وه‌ی ماوەی كاركردن، بۆ ڕاهێنانی كرێكاران لهسهر پاشكۆبوونیان بۆ كرێ تاكو تەنیا سه‌رچاوه‌یه‌كی داهاتیان بێت، ( له‌م ڕێگەیانه‌وه، كە زەوی و زاریشی گرتەوە، چه‌سپاندنی مافی خاوه‌ندارێتی به‌سه‌ر ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه هی كه‌س نین و به‌كار نه‌هێنراون و ئا له‌م چه‌شنه پاوانخوازیانه، هاتنە كایەوە). هەر وەكو چۆن سەرمایەداری به سروشتی له كۆمه‌ڵگه‌دا گه‌شه‌‌ناكات و هه‌رگیزیش نه‌یكردوه، هه‌ر ئاواش جێی سه‌رسوڕمانمان نابێت، كه سه‌رمایه‌داری داوای زیاتر و زیاتری به‌رده‌وامبوونی ده‌ستتێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت ده‌كات، ( هه‌تا ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ش نەبێت و گەر له سه‌ره‌تادا هێز هۆكاری بنەڕەتی بووبێت لە بۆ ئافراندنی سیسته‌مه‌كه، ڕاستیه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه، گه‌ر دواتریش بتوانێت به‌بێ ده‌ستتێوه‌ردانی دیكەی ڕاسته‌وخۆ، بمێنێته‌وه، له ڕاستیی ئایدیای كۆنترۆڵكردنی سیسته‌مه‌كه كه‌مناكاته‌وه). چونكه شێوه‌كانی وه‌كو ” كۆنترۆڵكردن یا دانانی یاسا و ڕێسا” لەتەك به‌كارهێنانی فۆرمه‌كانی دیكه‌ی ده‌ستتێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت، بۆ ئه‌وه‌ی پایه‌كانی بازاڕ له پێناوی ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان و ناچاركردنی خه‌ڵكانی كرێكار، ڕابگرن، ئەوا به‌رده‌وامده‌بن تاكو هێزی كاریان به‌پێی هه‌لومه‌رجێك بفرۆشن، كه به‌ڕێوه‌به‌ره‌كانیان ،خاوه‌نكاره‌كانیان، پێیڕازین.
ده‌ستتێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت له‌م شێوه‌یه‌دا، ئاوا نه‌خشه‌كێشراوه، تاكو ئەگەر گه‌وره‌ترین ئه‌هریمه‌نیش هه‌ڕه‌شه له كارایی ئابووری سه‌رمایه‌داری بكات، یاخود هه‌ڕه‌شه له ژیان و پێگه و ڕێوشوێنی ئابووریی به‌ڕێوه‌به‌ران، بكات، بوه‌ستێنێت، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی كه قازانجێكی پۆزیتیڤانه به‌وانه‌ی كه ملكه‌چكراون بۆ ده‌سته‌بژێر ( گه‌ر چی ئه‌مه ڕه‌نگه كاراییه‌كی خراپی لاوه‌كی هه‌بێت) نه‌گه‌یه‌نێت. ئه‌م خاڵه‌ش بۆ بینینی جۆره‌كانی دیكەی ده‌ستتێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت، ڕامانده‌كێشێت، ئیدی له هه‌ر شێوه‌یه‌كی دیكەدا بێت، بۆ پارێزگاریكردنی خۆی دژی داڕمانی كارایی سیسته‌می بازاڕی سه‌رمایه‌داری، ئه‌مه‌ش له كاتێكدایه كه هه‌وڵدان و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌کان له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵگه‌‌وه دژی ئه‌و سیسته‌مه به‌رده‌وامن.
سەرمایەداری هه‌ر به میراتگه‌ری له مامه‌ڵه‌كردنی كرێكاراندا دژی ژیانی كۆمەڵایەتییانه‌یه. خه‌ڵك و ژینگه وه‌كو كاڵایه‌ك، ده‌بینێت، ده‌یه‌وێت كۆمۆنێتییه‌كان تێكبشكێنێت و ئۆرگانه‌كانی و كه‌ش و هه‌واكه‌یان لاوازبكات. بەبێ ئازاردان یا ملكه‌چپێكردنی ئه‌وانه‌ی كه كاراییان لهسهر داده‌نێت، ناتوانرێت ئه‌مانه ئەنجامبدرێن و سه‌رئه‌نجامیش فشار ده‌كه‌وێته سه‌ر حكومه‌ت بۆ ئه‌وه‌ی خۆی تێھەڵقورتێنێت، تاكو كاردانه‌وه‌ی باری قورسی زیانه‌كه‌ی سەرمایەداری، كه كۆنترۆڵناكرێت، كه‌مبكاته‌وه. هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌ش له سه‌رێكه‌وه بزووتنه‌وه‌یه‌كی مێژوویی بازاڕ هه‌یه، بزوتنه‌وه‌یه‌ك كه سنووری میراتگه‌ریانه‌ی نییه، كه ئه‌مه‌ش هه‌ڕه‌شه له مان و هه‌بوونی ته‌واوی كۆمه‌ڵگه‌كه ده‌كات. له جه‌مسه‌ره‌كه‌ی دیكەشه‌وه مه‌یلی ڕه‌تدانه‌وه‌ی سروشتیانه‌ی كۆمه‌ڵگه‌یه، كه پارێزگاریكردنه له‌خۆی له به‌رامبه‌ر سه‌رمایه‌داریدا، له‌به‌رئه‌مه‌ش بۆ پاراستن و پارێزگارییكردن له خۆی، دەزگە و دامه‌زراوه‌كان، داده‌مه‌زرێنێت ( نقابه‌و ڕێکخراوو ..هتد-). یه‌ككه‌وتنی ئه‌مانه‌ش له نوێنەرایەتی سه‌ركوتكراوانه‌وه و لەتەك ئۆپۆزیسیۆندا لهسهر بناخە‌ی ئاره‌زوومه‌ندانه‌یه بۆ دادوه‌رێتی كۆمه‌ڵایه‌تی و دژی نایه‌كسانییه‌كی زۆر ئاشكرا و خراپ به‌كارهێنانی ده‌سه‌ڵات و سامان. ئا لێره‌دا كڕۆكی ده‌وڵه‌تیش ده‌بینین، كه هه‌وڵده‌دات له زیاده‌ڕه‌وی خراپی سیسته‌مه‌كه، كه‌مبكاته‌وه، تاكو بتوانێت سیسته‌مه‌كه وه‌كو گشتێك به‌ڕێوه‌بچێت. پاش هه‌موو ئه‌مانه‌ش، حكومه‌ت ” ناتوانێت تێشكانی كۆمه‌ڵگه‌كه‌ی بوێت، چونكه تێشكانی كۆمه‌ڵگه‌كه‌ش واتە چینی پاوانخواز (هه‌یمه‌نه‌كه‌ر) له سه‌رچاوه‌ی چه‌وسساندنه‌وه و به‌كارهێنان بێبەشده‌بێت ” . [Malatesta, Op. Cit., p. 25]
زیاده‌وتن نییه، گه‌ر بڵێین هێنانی هه‌ر سسیسته‌مێك كە پارێزگا‌ری له ژیانی كۆمه‌ڵایەتی و كۆمه‌ڵگه بكات ، ده‌بێت له خواره‌وه، له بنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌وه، لەلایه‌ن ئه‌و كەسانەی كه ڕاسته‌وخۆ له‌لایه‌ن سەرمایەدارییه‌وه كارایی نێگه‌تیڤانه‌یان لهسهر دانراوه، ده‌ستپێبكات. ڕه‌نگه ده‌وڵه‌ت له به‌رامبه‌ر ڕووبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی ناڕازایی و به‌گژاچوونه‌وه‌ی چینی كرێكاران و ژماره‌یه‌كی زۆری خه‌ڵكی، ناچاربكرێت، كه سازش بكات، نه‌كا ئه‌و چالاكیانه هه‌ڕه‌شه له پرنسپڵ و یه‌كه‌یی سیسته‌مه‌كه به‌تەواوی بكه‌ن. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش خه‌باتی به‌یه‌كه‌وه‌ی خه‌ڵكی داینه‌مۆیه‌ك ده‌بێت، بۆ به‌ئاگاهێنانه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی زۆر، گه‌ر هه‌مووشی نه‌بێت، ههروهها تێگه‌یشتن له ئەركە لاوه‌كییه‌كانی ده‌وڵه‌ت، كه له ساڵانێكی زۆردا به‌ده‌ستیهێناون ( ئه‌مانه چالاكییەكانی لایه‌نگرانی سه‌رمایه‌داریش ده‌گرێته‌وه، كه هه‌ر هه‌موویان به ئاسایی به‌هۆی پێویستبوونی زیادكردنی قازانج و دەسەڵاتی سەرمایەدارییه‌وه لهسهر حسابی چینی كرێكاران، دێنه‌كایه‌وه).
یاسا و ڕۆڵه‌كانی ده‌وڵه‌ت بۆ درێژكردنه‌وه‌ی ماوەی ڕۆژانەكار، یه‌كێكن له نموونه دیاره‌كانی ئه‌وانه‌ی كه له سه‌ره‌وه وتران. له قۆناغی سه‌ره‌تای گەشەكردنی سەرمایەداریدا، ڕێوشوێنی ئابووریی سه‌رمایه‌داری مسۆگەریی هه‌بوو، له‌به‌رئه‌وه‌ش ده‌وڵه‌ت به‌پێخۆشبوونه‌وه درێژیی ماوەی ڕۆژانەكاری فه‌رامۆشده‌كرد، ئه‌مه‌ش ڕێگەی به سەرمایەداری ده‌دا، كه به‌بێ هیچ ده‌ستتێوه‌ردانێك زیاده‌بایی زیاتر له كاری كرێكاران دروستبكات و بڕی قازانجیش زیادبكات. له‌هه‌ر شوێنێك ناڕه‌زاییه‌كان سه‌ریانهه‌ڵدابێت، توانیوێتی به‌هێزی سه‌ربازی، ڕووبەڕوویان ببێتەوە. به‌هه‌رحاڵ، دواتر كه كرێكاران توانییان خۆیان له بوارێكی فراوانتردا ڕێكبخه‌ن، بوونه خاوه‌نی شارەزایی و ئه‌زموون، هێنانه‌خواره‌وه‌ی ماوەی ڕۆژانەكار له‌و ده‌وروبه‌رەدا بووه داخوازییه‌كی بنه‌ڕه‌تی، شۆڕشی سۆشیالیستی خه‌ستبووه‌وه و په‌ره‌یسه‌ند. له‌م كاته‌دا ده‌وڵه‌ت بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ڕه‌شه و مه‌ترسییه‌كان له‌باربه‌رێت (ده‌یبینی كه شۆڕشی سۆشیالیستی ده‌بێته سیناریۆیه‌كی زۆر خراپ بۆ سەرمایەداری) یاسایه‌كی بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی ماوەی ڕۆژانەكار، دەركرد.
هه‌ر له سه‌ره‌تاوه ئەركی ده‌وڵه‌ت پارێزه‌رگارییكردن لە چینی سه‌رمایه‌دار بووه، بۆ داكۆكیكردن له خاوه‌ندارێتی كه‌مینه‌یه‌ك دژی زۆرینه‌یه‌ك، كه ئه‌و دارایی و زه‌وی و زارانه به‌كاریده‌هێنن، دەسەڵاتی به‌كارهێناوه ( بۆ نموونه ده‌وڵه‌ت سه‌ركوتی بزووتنه‌وه‌ی كرێكارانی كردوهو، تاكو ڕێگە به سه‌رمایه‌داران بدات، ئه‌وه‌ی كه ویستویانه، بیكه‌ن). له قۆناغی دووهه‌مدا ده‌وڵه‌ت بۆ ڕاماڵینی هه‌ڕه‌شەی تێكشكانی یه‌كه‌ی سیسته‌مه‌كه و كڕۆكه‌كه‌ی به تەواوی، ئیدی له‌و كاته‌دا لەتەك چینی كرێكاراندا سازشده‌كات. پێویست به‌وه ناكات، كه بڵێین، له‌كاتێكدا كه خه‌باتی كرێكاران كپبووەتە‌وه و گرنگێتی پایه‌ی مامه‌ڵكردن لهسهر داخوازییه‌كانیان، له‌لایه‌ن كاروباری ئاسایی بازاڕه‌وه، هاتە خوارەوە، ئیدی یاساكانی سنوورداركردنی ماوەی كار ، فه‌رامۆشده‌كرێن و ده‌بنە یاسایه‌كی مردوو، واته كارپێنه‌كراو. تكایه بۆ خوێندنەوەی زیاتر لەم بارەوە سەرنجی ( section B.4.3) بدە.
ئه‌مه‌ش ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت، كە به به‌رده‌وامی پشێوی و به‌یه‌كداهه‌ڵپرژان له‌نێوان هه‌وڵه‌كانی بۆ دامه‌زراندن و پارێزگاریكردن و گشتگیركردنی “بازاڕی ئازاد” لەتەك هه‌وڵه‌كانی بۆ پاراستنی خه‌ڵك و كۆمه‌ڵگه‌كه له سه‌رئه‌نجامی كاریگه‌ری و كاردانه‌وه‌ی ئه‌و (بازاڕی ئازاده)، بەردەوام دەبێت. كێ لەو به‌یه‌كادان و هه‌ڵپرژانانەدا ده‌یباته‌وه، ئه‌وه ده‌كه‌وێته سه‌ر هێز و تینی ئه‌وانه‌ی كه به‌شداریده‌كه‌ن و تێوه‌ده‌گلێن ( لەتەك قبوڵكردنی ڕیفۆرمه‌كان). له كۆتاییشدا ئه‌وه‌ی كه ده‌وڵه‌ت داوێتی یا دانووسانی لهسهر كردووه، ده‌توانێت لێی په‌شیمانبێته‌وه. سه‌رئه‌نجامی ئه‌مه‌ش، واتە داچوون و هەڵكشانی سیسته‌می دەوڵەت لە یارمەتیدانی هاووڵاتیاندا، وەكو ئەركێك …. كە دەیكات، بۆ ئه‌وه‌یه تاكو گۆڕانكاری شۆڕشگێڕانەی زیاتر، بوەستێنێت. كردنی ئەمانە له بنه‌ڕه‌تدا وەستانەوە و بەرامبەركێی (چاله‌نجی) كاری كرێگرته ناكات، له‌هه‌مان كاتیشدا وه‌كو ئامرازێك بۆ چاكسازیی سەرمایەداریش به‌سوود بوون، واتە ئه‌مه ”ڕیفۆرمی كردەوە” ( بۆ نموونه خراپتری كردووه، لەوەی باشتری بكات). به‌ڵام كاتێك كه ده‌وڵه‌ت لەتەك پێویستییەكانی ئابووری سەرمایەداران و ڕۆڵی ده‌سته‌بژێردا له ناكۆكی و بەیەكاداندایە، هێشتا ئەوەنده به‌هێز دەبێت، كه هەر كات پێویستیكرد، بتوانێت بەڕوویاندا بووە‌ستێته‌وه.
بێگومان فۆڕمی ده‌ستتێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت نه سروشتتی (ته‌بیعه‌تی) ده‌وڵه‌ت و نه ڕۆڵی ده‌وڵه‌ت وه‌كو ئامراز و ئامێری ده‌سه‌ڵاتی كه‌مایه‌تی، ناگۆڕێت. له ڕاستیدا ئه‌و سروشته ناتوانێت بگۆڕێت، به‌ڵكو ڕواڵه‌تی هه‌وڵه‌كانی ده‌وڵه‌ته بۆ ئه‌وه‌ی یاسا و ڕێساكانی ژیان بپارێزێت، ده‌گۆڕێت و دوای ئه‌وه‌ش هه‌ر وه‌كو چۆن ده‌وڵه‌ت به‌پێویستی ده‌زانێت، كه ئەركە‌كانی یه‌كسه‌ر له به‌رژه‌وه‌ندی چینی سه‌رمایه‌داردابێت، ئاواش ده‌یزانێت، كه ده‌بێت به‌گشتی له به‌رژه‌وه‌ندی كۆمه‌ڵگه‌شدا بێت. ئه‌و كاتانه‌شی كه ده‌وڵه‌ت له‌ژێر فشاری گشتی خه‌ڵكیدا، هه‌وڵده‌دات ڕه‌فتارێك بنوێنێت، ئه‌رك و ئازاره‌كانی خه‌ڵكی كه له‌لایه‌ن بازاڕی سەرمایەداری و چینه‌كه‌ی و كاراكته‌ره قوچكەییه‌كه‌یه‌وه، سەریانھەڵداوە، كەمبكاتەوە، هه‌تا له‌و باره‌شدا ده‌وڵه‌ت هه‌وڵده‌دات، تاكو به‌شێوه‌یه‌ك له شێوه‌كان به قازانجی چینی سه‌رمایه‌داری یاخود ده‌وڵه‌ت خۆی، بشكێته‌وه. بۆ نموونە ئه‌مه له‌كاتێكدا كه چۆن یاسای كرێكاران، كارده‌كات، به ئاشكرا ده‌توانرێت ببینرێت . ڕوودانی ئه‌مانه‌ش ئه‌ركێك یا بیانویه‌كی “باشه” بۆ ده‌وڵه‌ت, تاكو پاساوی ده‌ستتێوه‌ردانەكانی بكات و پاوانخوازییەكانی بەھۆی سروشتی قوچكەییەكەیەوە، بكرێت. هه‌روه‌كو مالا‌تێستا وتوویه‌تی:
“ئه‌رك و فەرمانی بنه‌ڕه‌تیی حكومه‌ت … هه‌ر وه‌كو هه‌میشه سه‌ركوتكردن و چه‌وساند‌نه‌وه‌ی جەماوەره‌كه‌یه له به‌رامبه‌ر داكۆكیكردن له سه‌ركوتكه‌ران و چه‌وسێنه‌ران …. ئه‌وه ڕاسته له‌پاڵ ئه‌م ئەركە بناخە‌یانه‌دا به‌درێژایی مێژوو ئەركی دیكەشیان هاتوونەته‌پاڵ .. چونكه زه‌حمه‌ته حكومه‌تێك هه‌بووبێت … كە تێكەڵەیەك ( ڕێگاو ئامرازی جیاجیا) لە ڕێگەی سه‌ركوتكه‌رانه‌ی لەتەك ڕه‌فتاری ڕاووڕووتانه‌وه لەتەك گرتنه‌به‌ری ڕێگەی دیكه‌دا كه بۆ ژیانی خه‌ڵك به‌كه‌ڵكبووه، نەگرتبێتەبەر. ئه‌مه‌ش ئه‌وه ناگه‌یه‌نێت كه حكومه‌ت له سروشتیدا سه‌ركوتكه‌ر نییه …. چونكه ئه‌و له بنچینەیدا و له هه‌ڵوێستیدا، به‌ناچاریی داكۆكی لە چینی پاوانخواز، كردووە و به‌هێزی دەكات، له ڕاستیدا دەوڵەت ئه‌وه پشتڕاست ده‌كاتەوە و پێگەكه‌شی هه‌ر ئه‌وه‌یه. گه‌ڕان به دوای بەڵگەیەكی كردەیی (پراكتیكی)دا تاكو بزانین كە چۆن و بۆچی دەوڵەت ئه‌م ئەركانه ده‌بینێیت و تێگەیشتنی ھاندەری ئه‌م كاره‌ش، گرنگه بزانین، كە ئەویش ئارەزووی پاوانكردنه، بۆ ئه‌مه‌ش هه‌میشه ڕوو لە داكۆكیكردن و فراونكردنی ده‌سه‌ڵات و ده‌ستتێوه‌ردان له ڕێگەی بەرتەرییە‌كانییه‌وە، دەنێت. دیسانه‌وه تێگه‌یشتنیش له‌وانه‌ی كه له‌و چینانه‌دا خۆیان ده‌گرنه‌وه، كه دووانن : ئه‌وانه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ده‌كه‌ن و ئه‌وانه‌ی كه داكۆكیی له‌خۆیان ده‌كه‌ن، پێویسته ” [Op. Cit., pp. 23-4]
دیاره ئه‌مه‌ش ئه‌وه ناگه‌یه‌نێت، كە ده‌بێت ئه‌م ڕیفۆرمانه هه‌ڵبوه‌شێنرێته‌وه، چونكه ( ئه‌ڵته‌رناتیڤه‌كه‌ی خراپتره هه‌ر وه‌كو نیئۆلیبراڵیزم پیشانیده‌دات) به‌ڵكو ئه‌م وتووێژه پێداگرتنه لهسهر ئه‌وە‌ی تاكو بزانرێت كه ده‌وڵه‌ت ماشێنێكی بێلایه‌ن نییه، ههروهها ناتوانرێت پێشبینی ئه‌وه‌ش بكرێت، كه ده‌وڵه‌ت هه‌ر ده‌بێت وه‌كو ئه‌وه بێت، كه هەبووه. به‌پێچه‌وانه‌وه لەنێو خودی سەرمایەداریدا ڕواڵه‌تێكی دیكەی دەوڵەت ده‌بینین، كه پارێزگارییه له ڕیفۆرمه كۆمەڵایەتییه‌كان: كردنی شتی باشه، به نێتی ئه‌وه‌ی كه گوایه ده‌وڵه‌ت به‌ته‌نگ به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وانه‌وه دێت، كه له‌سەرده‌ستی سەرمایەداریدا زه‌ره‌رمه‌ندبوون. كەواتە ده‌وڵه‌ت ده‌توانێت ڕاستی كڕۆكی خۆی بشارێته‌وه:
“حكومه‌ت به‌بێ شاردنەوەی ڕاستینەی سروشتی خۆی، ناتوانێت بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ به‌رده‌وامبێت، ئەو شاردنەوەیەش له‌ژێر په‌رده‌ی به‌رژه‌وه‌ندی و سوودمه‌ندێتی گشتییدایه، ناتوانێت رێزلێگرتنی ژیانی ئیمتیازداره‌كان به‌سه‌ر خه‌ڵکدا بسه‌پێنێت، گه‌ر بانگه‌شه‌ی ڕێز بۆ ژیانی هەموو مرۆڤ، نه‌كات، ناتوانێت بەرتەرییەكانی كه‌مایه‌تییه‌كه بسه‌پێنێت و پەسەندبكرێت، گه‌ر خۆی ئاوا نیشاننه‌دات كه پارێزه‌ری مافه‌كانی هه‌مووانه” [Malatesta, Op. Cit., p. 24]
له ڕاستیدا گەر دەوڵەت ئامرازی دەستەبژێری فەرمانڕەوابێت و بیه‌وێت كۆنترۆڵی سیسته‌مێك بكات، كه ئه‌وان به‌ڕێوه‌یده‌به‌ن، بڕوابوون بۆ خه‌ڵکی به ده‌وڵه‌ت كارێكی سه‌خته . هه‌روه‌كو له به‌شی ئاینده‌دا قسەی لەسەر ده‌كه‌ین، هه‌تا له دیمۆكراسیشدا ده‌وڵه‌ت له‌لایه‌ن ساماندارانه‌وه به‌ڕێوه‌ده‌برێت و كۆنترۆڵده كرێت، له‌و كاته‌شدا هه‌ر ئه‌سته‌مه یاسا و ڕێسایه‌كی ئاوا دابنرێت، كه له به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵكیدا بێت و بەبێ فشاری جەماوەریی كاری پێبكرێت. هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌شه، كه ئەناركیسته‌كان له ده‌ره‌وه‌ی ڕێكخراوی په‌ڕله‌مانتاری، خوازیاری چالاكی ڕاسته‌وخۆن. تەنانەت ئازادییه سه‌ره‌تاییه سڤیلییه‌كانیش سه‌ره‌نجامی چالاكی ڕاسته‌وخۆی بزوتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ریی خه‌ڵكیین، بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئه‌م مافانه له چنگی چینی فه‌رمانڕه‌وادا، كه هه‌رگیز به خۆبه‌خشانه لە دەستیان نابێتەوە” [Rocker, Anarcho-Syndicalism, p. 75]
هاوكات لەتەك ئه‌مه‌شدا ئه‌وه‌ش ئاشكرایه، كه دهستهبژێری فه‌رمانڕه‌وا و ئه‌وانه‌ی داكۆكییان لێده‌كه‌ن، ڕقیان له هه‌ر یاسا و ڕێسایه‌ك دەبێته‌وه، كه له به‌رژه‌وه‌ندییان نه‌بێت … ئه‌مه له‌كاتێكدا، بێگومان، به بێده‌نگی له ئاستی به‌كارهێنانی ده‌وڵه‌تدا بۆ خواسته‌كانی خۆیان، ده‌مێننه‌وه. هه‌روه‌كو Benjamin Tucker سه‌باره‌ت به ” بازاڕی ئازاد”ی سه‌رمایه‌داری Erbert Spencer ئاماژه‌ی كرده‌وه و ده‌ڵێت ” له نێوانی ئه‌و ڕونكردنه‌وه وێنه‌گه‌رییانه‌ی ….. سه‌باره‌ت به یاسا و ڕێسا ئەھریمەنییه‌كان كراوه، له هه‌موو نموونه‌یه‌كدا ده‌ریخستووه، هه‌ندێك یاسا به ڕووكه‌شی باسیان له پارێزگاریكردنی كرێكاران و كه‌مكردنه‌وه‌ی ئازاره‌كانیان (دەردەكانیان) و باسكردن له خۆشی و خۆشگوزەرانی خه‌ڵكه‌كه كردووه، به‌ڵام ته‌نانه‌ت بۆ جارێكیش بانگه‌شه‌ی سه‌رنجدان له‌و یاسایانه ناكەن، كه چه‌ند ڕه‌گوڕیشه‌یه‌كی قووڵی كوشنده‌یان هه‌یه و له‌و یاسایانه‌وه ته‌شه‌نه‌یان كرده‌وه، كه بەرتەریی (امتیاز) ده‌خولقێنن و قۆرخكردن ڕاده‌گرن و به‌رده‌وامییان پێده‌دەن” .
له كۆتاییدا، ده‌بێت جه‌خت لهسهر ئه‌وه بكرێته‌وه، هیچ كام له‌م ئەركە لاوه‌كیانه ئه‌وه ناگه‌یه‌نن، كه سەرمایەداری له ڕێگەی ئه‌و زنجیره ڕیفۆرمانه‌وه، كه له‌سه‌رده‌مێكدا ده‌كرێن، بگۆڕێت بۆ سیسته‌مێكی باش و ڕێكوپێك، تاكو له سه‌ره‌تا و بناخە‌وه خزمه‌تی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی چینی كرێكاران بكات. به‌پێچه‌وانه‌وه، ئه‌م ئەركە لاوه‌كیانه ده‌كرێن و ته‌شه‌نه‌یانپێده‌درێت و یارمه‌تی ڕۆڵه بناخە‌ییه‌كانی ده‌وڵه‌ت ده‌ده‌ن، وه‌كو پارێزه‌رێك داكۆكی له خاوه‌ندارێتی سه‌رمایه‌داری بكات و ههروهها ئه‌و په‌یوه‌ندییه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌یشی كه به‌رهه‌می ده‌هێنن …… وه‌كو بناخە‌یه‌كن، بۆ سەرمایەداری، تاكو توانای چه‌وساندنه‌وه و به‌كارهێنانی هه‌بێت. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش ڕه‌نگه ڕیفۆرمه‌كان نۆژەنكردنەوە (ھاوچەرخیكردن)ی ئەركە‌كانی سەرمایەداری بكەن، به‌ڵام هه‌رگیز هه‌ڕه‌شه له بناخە‌كه‌ی ناكەن.
به‌كورتییه‌كه‌ی، له‌كاتێكدا كه ئاست و سروشتی ده‌ستتێوه‌ردانه‌كان و كۆنترۆڵه‌كان له‌ژێر ناوی، یان به‌ناوی خزمه‌تی چینه‌كانەوە، كه شێوه‌ی جیاجیا بە‌خۆیانەوە ده‌گرن، خراونەتە كاركردنەوە، هه‌میشه ڕوودەده‌ن و ده‌مێننه‌وه. له‌م بارە‌دا ئیدی گرنگ نییه، دەوڵەت چ جۆره چالاكییه‌ك یا ڕه‌فتارێك جگه له‌و ئەركە سه‌رەتاییانه بۆ پاراستنی خاوندارێتی تایبه‌تی دەگرێته‌به‌ر و یا ئەمەش چ ئەركێكی لاوه‌كییە، هه‌میشه ده‌وڵه‌ت وه‌كو ئامرازێكی ده‌ستی چینی فه‌رمانڕه‌وا، به‌ڕیوه‌ده‌چێت. هه‌تا ئه‌مه ئه‌و ئه‌ركه لاوه‌كیانه‌ش ده‌گرێته‌وه، كه له‌لایه‌ن جه‌ماوه‌ره‌وه به‌سه‌ر ده‌وڵه‌تدا، سه‌پێنراون …. هه‌تا لەو كاتەشدا، هێشتا پەسەندترین ڕیفۆرمیش، ئه‌ویش به‌باری به‌رژه‌وه‌ندی ده‌وڵه‌ت یا سه‌رمایه‌دا ده‌شكێته‌وه، هه‌موو ئه‌مانه‌ش شیاوی ڕوودانن. ئه‌مه‌ش واتای ڕه‌تكردنه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و هه‌وڵانه‌ی كه بۆ ڕیفۆرم، ده‌درێن نییه، یا بوترێت هیچ نین، به‌ڵكو ئه‌مه بەواتای تێگه‌یشتنه له‌و ڕاستییه، كه ئێمه‌ی سه‌ر‌كوتكراوان، پێویستمان به‌وه هه‌یه، كه پشت بە ھێز و توانای خۆمان و ڕێكخراوه‌كانمان بۆ چاككرنی بارودۆخه‌كه‌مان، ببەستین.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
یک گزارش و یک مصاحبه با عکس برای آشنایی با آنارشیست ها در مصر
یک گزارش و یک مصاحبه با عکس برای آشنایی با آنارشیست ها در مصر
ترجمە از : ن. تیف
ویرژن آنلاین برای خوانندن
AnarchistesEgypte-Farsi-online-version
دانلود ویرژن چاپی
AnarchistesEgypte-Farsi-print-version
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
به‌ڵگه‌نامه‌کان ئه‌وه ده‌سه‌لمێنن؛ ئه‌و کوده‌تایه‌ی له میسر کرا به ته‌گبیر و له به‌رژه‌وه‌ندی دەوڵەتانی ئه‌مه‌ریکا و ئەوروپا و حکومه‌ته‌کانی ناوچه‌که بوو
به‌ڵگه‌نامه‌کان ئه‌وه ده‌سه‌لمێنن؛ ئه‌و کوده‌تایه‌ی له میسر کرا به ته‌گبیر و له به‌رژه‌وه‌ندی دەوڵەتانی ئه‌مه‌ریکا و ئەوروپا و حکومه‌ته‌کانی ناوچه‌که بوو
زاھیر باھیر
ئه‌وه‌ی سه‌ره‌وه له لای گه‌لێک له هاوڕێیانی وه‌کو ھەژێن و تاهیر صاڵح شه‌ریف و که‌یفی ئه‌مین ، که‌مالی داده‌ئامینه و من و چه‌ند که‌سێکی که‌می تر ئاشکرا بوو هه‌ر زوو په‌یمان به‌وه برد که ئه‌وه پێش ئه‌وه‌ی کوده‌تایه‌ک بێت دژی ئیخوانه‌کان ، کوده‌تایه‌ک بوو دژی 17 ملێون خۆپیشانده‌رو ناڕه‌زاییانی میسر، چونکه ئێمه ده‌مانزانی که سووپا شؤڕشگێڕ نییه‌و شۆڕشیش ناکات، سووپا پیلانگێڕه‌و کوده‌تا ده‌کات. به‌ڵام به داخه‌وه زۆربه‌ی هه‌ره زۆری چه‌په‌کان و کۆمۆنیسته‌کان و گۆڕانخوازه‌کان که‌وتنه ژێر ته‌پکه‌ی ساکاری و خۆشباه‌ڕی و دوورنه‌بینییه‌وه ، ئه‌وه باسی ڕۆشبیری لیبراڵی کورد ناکه‌م چونکه ئه‌وان ، به قه‌سد و ئامانج خوێنه‌ری کورد چه‌واشه ده‌که‌ن.
من لێره‌دا ئه‌وه باس ناکه‌م که بۆچی کوه‌دتا بوو دژی بزوتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری له میسر ، چونکه هه‌ر یه‌کێک له ئێمه له لایه‌نی جیای ئه‌و کوده‌تایه، له فه‌یسوبووکدا ، ڕاو بۆچوونی خۆمانمان له‌سه‌ری داوه، به‌ڵام ئێستا ورده ورده ئه‌و پیلانگێڕییه‌ی که له ژورێکی داخراودا و به نهێنی پلانی بۆکرا ، ا له ئاوه‌ڵابووندایه:
1- هه فته‌ی ڕابوردو تۆنی بلایه‌ری کۆنه سه‌ره‌ک وه‌زیرانی بریتانیا ، له وتارێکییدا بۆ گاردیانی بریتانیاو دیمانه‌یه‌کی ته‌له‌فزوێنیشی له‌گه‌ڵ چه‌نالی 4 بریتانیادا ،کرد. ئه‌و به ئاشکراو به بڕوایه‌کی یه‌قینه‌وه به‌رگری له‌و کوده‌تایه ده‌کردوو کرۆکی هۆکاری لاینگربوونی خۆی بۆ ئه‌وه کوده‌تایه ده‌ربڕی که وتی ” میسر له نێوانی فه‌وزاو هاتنه‌ناوه‌وه‌ی سوپادا بوو، گه‌ر سوپا ئه‌وه‌ی نه‌کردایه کاریسه له میسردا دروستده‌بوو…” دیاره ئه‌مه ڕای خۆی نییه ، چونکه ئه‌و نه که‌سێکی ئاساییه و له مه‌وقیعێکی ئاواشدا نییه که بهو ئاسانییه بتوانێت ڕای خۆی بدات، ئه‌و نوێنه‌ری ئه‌مریکاو ئه‌وروپاو ڕوسیایه له ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا بۆ بینا کردنی ئاشتی به‌تایبه‌تی له نێوانی ئیسرائیل و فه‌له‌ستینییه‌کاندا. ئه‌و مه‌به‌ستی له “فه‌وزا ” ئه‌وه بوو که هاتنه سه‌ر شه‌قامی ئه‌و خه‌ڵکه بوو به‌بێ کۆنترۆڵی پارتێک ، بێ هه‌بوونی سه‌رکرده‌یه‌ک، بێ پلانکردنی ئابوری لیبراڵیانه ، بێ داواکردنی حکومه‌تێکی لیبراڵ. بزوتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری له‌وێ خۆیان ده‌یانزانی چییان ده‌ویست به‌ڵام چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌یان ده‌کرد که بزانن ڕوداوه‌کان به‌ره‌و کوێ ده‌ڕوات.
2-ئه‌مه‌ریکا نه‌ک هه‌ر ئه‌و یارمه‌تییه‌ی، 1.5 ملیار دۆلار، بۆ سوپای میسر نه‌وه‌ستان یا چاوی پیادانه‌خشانه‌وه به‌ڵکو . ئه‌مڕۆ ئیعلانی ئه‌وه‌شیان کرد که که 4 fighter jets پێشکه‌ش به سوپای میسر بکه‌ن ، ئه‌مه جگه له‌وه‌ی که ئه‌وان هیچ وه‌ختێک ، ئه‌وه‌ی که له‌وێ ڕویدا به کوده‌تایان ناونووس نه‌کردوه.
3- وڵاتانی که‌نداو دوێنی به ته‌واوی ڕێککه‌وتن که به بڕی 12 ملیار دۆلار، کۆمه‌ک به حکومه‌تی کاتی ( سوپا) ی میسر بکه‌ن. که به‌شی زۆری ئه‌م پاره‌یه له لایه‌ن سعودییه‌ه‌و ئه‌مارات و قه‌ته‌رو کویه‌ت-وه هاتووه.
ئه‌مانه هه‌مووی ئه‌وه ده‌رئه‌خات که چۆن هه‌موو ئه‌م وڵاتانه له پشتی ئه‌م پیلانه‌وه بوون و یارمه‌تی سوپایان دا تاکو بزوتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری له میسر له‌بار ببرێت، چونکه گه‌وره‌ترین مه‌ترسی لهسهر هه‌موویان هه‌تا به ڕۆژاواو ئه‌مه‌ریکاشه‌وه دروستده‌کرد ، گه‌ر بهاتایه حکومه‌تی مۆرسی له‌سه‌رده‌ستی ئه‌واندا بهێنرایه‌ته خواره‌و.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
آن چه یک آنارشیست هشتاد سال پیش در بارەی دولت بلشویک نوشت!
آن چه یک آنارشیست هشتاد سال پیش در بارەی دولت بلشویک نوشت!*
نویسنده: کامیلو برنری
مترجم: ن. تیف
در حالی که ما آنارشیست ها خواهان الغای دولت از طریق یک انقلاب اجتماعی و ایجاد یک نظم نوین خودمختار – فدرال هستیم، لنینیست ها می خواهند دولت بورژوایی را داغان نمایند و به جایش یک دولت «پرولتاریا» را بسازند. آنان می گویند که دولت «پرولتری» یک نیمه دولت است، چرا که دولت کامل، بورژوایی ست و با انقلاب اجتماعی نابود می گردد. مارکسیست ها مدعی اند که این نیمه دولت با مرگ طبیعی خواهد مُرد.
نظریه ی خاموشی دولت که در محور بحث کتاب لنین به نام «دولت و انقلاب» آمده است برداشتی ست از نوشته ی انگلس که «علم مخرب آقای دورینگ» نام دارد. انگلس چنین می گوید:
«پرولتاریا قدرت سیاسی را می گیرد و ابتداء وسایل تولید را به مالکیت دولت درمی آورد. اما با این اقدام، پرولتاریا خود را حذف می کند و سپس دست به از میان برداشتن اختلافات و تضادهای طبقاتی می زند و آن گاه دولت را به عنوان دولت نابود می نماید. جامعه آن چنان که بوده و هست و به علت تضادهای طبقاتی اش، تاکنون نیازمند به دولت بوده است. دولت یک سازماندهی طبقاتی استثمارگرانه است که شرایط بیرونی تولید را حفظ می کند تا بتواند به ويژه نیروی کار استثمارشده را در اختیار نظم ستمگرانه ای قرار بدهد که شیوه ی تولید زمان (برده داری، ارباب رعیتی، دستمزدبگیری) بدان نیازمند است. دولت نماینده ی رسمی تمام جامعه بود و سنتزی از جامعه را مرئی می کرد. اما دولت به عنوان دولت طبقاتی چیزی نبود به جز نماینده ی طبقه ای که تمام جامعه را نمایندگی می کرد: دولت شهروندان صاحب بردگان در عهد عتیق، دولت اشرافیت فئودال در قرون وسطا، دولت سرمایه داران در عصر ما. اما هنگامی که دولت سرانجام به نماینده ی واقعی کلیت جامعه تبدیل می گردد، آنگاه دیگر زائد می شود. همین که دیگر طبقه ی اجتماعی وجود نخواهد داشت که بخواهند به آن ستم کنند، همین که به علت پایان هرج و مرج تولیدی، سلطه ی طبقاتی و مبارزه برای موجودیت فردی در آن واحد حذف می گردند، اصطکاک و افراطی که از آن ها می آیند نیز پایان می یابند و در نتیجه دیگر چیزی برای سرکوب وجود نخواهد داشت و لذا نیروی ویژه ی سرکوب که دولت نام دارد لزومی برای وجود نخواهد داشت. نخستین اقدامی که دولت واقعاً به عنوان نماینده ی کل جامعه انجام می دهد – گرفتن مالکیت وسایل تولید به نام جامعه – در آن واحد آخرین اقدام دولت نیز هست. دخالت دولت در روابط اجتماعی در تمام عرصه ها زائد می گردد و خودبه خود بی مورد می شود. اداره ی تولید به جای دولت افراد می نشیند. دولت “الغاء” نمی شود، پژمرده می گردد. از این دید است که باید به واژه های “دولت آزاد مردمی” نگاه کرد، هم برای خصلت گذرایی که دارد و هم برای نارسایی علمی غائی اش. از این دیدگاه است که می توان همچنین به مطالبه ی آنانی که آنارشیست می نامیم نگاه کرد که می خواهند دولت را یک روزه الغاء نمایند.»
ظاهراً بین دولت امروز و آنارشی فردا چیزی به نام نیمه دولت وجود دارد. دولتی که می میرد، «دولتی به عنوان دولت»، یعنی دولت بورژوایی ست. این چنین باید جمله ای را تحلیل کرد که به نظر می رسد نظریه ی دولت سوسیالیستی را نفی می کند. «نخستین اقدامی که دولت واقعاً به عنوان نماینده ی کل جامعه انجام می دهد – گرفتن مالکیت وسایل تولید به نام جامعه – در آن واحد آخرین اقدام دولت نیز هست.» اگر به این جمله ی انگلس کلمه به کلمه توجه و از متن آن خارج گردد، می توان از آن نتیجه گرفت که بین اجتماعی کردن اقتصادی و خاموشی دولت یک همبودی زمانی وجود دارد. اگر جملات مربوط به پرولتاریا همین گونه در نظر گرفته شوند به این نتیجه می رسیم که پرولتاریا نیز خود را به عنوان پرولتاریا در اقدامش برای گرفتن قدرت دولتی نابود می نماید و لذا دیگر نیازی به «دولت پرولتری» نیست. انگلس تحت تأثیر «سبک دیالکتیکی» در اظهار نظرش ناکام مانده است. انگلس میان امروزِ دولت بورژوایی تا فردای سوسیالیست – آنارشیست به یک رشته دوره های پیاپی باور دارد که در آن دولت و پرولتاریا باقی می مانند. برای پرتوافکنی به تاریکی ها… دیالکتیک اشاره ای به آنارشیست دارد «که می خواهند یک روزه دولت را الغاء نمایند»، یعنی آنارشیست ها نمی خواهند بپذیرند که در مورد دولت یک دوران گذار وجود دارد که به گفته ی خود انگلس دخالتش زائد می شود آن هم در « تمام عرصه ها» و پله به پله.
به گمان من هنگامی که ما بدون فریب خوردن از معادله های مبهم آنان به روح نوشته هایشان توجه می کنیم، موضع لنینیست در مورد دولت دقیقاً منطبق با موضع مارکس و انگلس است.
دولت در اندیشه ی سیاسی مارکسیست – لنینیست ابزار سیاسی گذرایی برای اجتماعی کردن است، گذرا برای ماهیت خود دولت که نهاد سلطه ی یک طبقه بر روی دیگری ست. دولت سوسیالیست با نابودی طبقات خودکشی می کند. مارکس و انگلس متافیزیسین هایی بودند که اغلب روندهای تاریخی را برای عشقی که به نظم موجود هر دوره داشتند نمونه بندی می کردند.
«پرولتاریا» یی که قدرت دولتی را می گیرد و مالکیت وسایل تولید را به اختیار خود در می آورد، هم خود را به عنوان پرولتاریا نابود می کند و هم دولت را «به عنوان دولت». چه متافیزیک خارق العاده ای، چه تمایز سیاسی شگفت آوری از انتزاع های اجتماعی!
در روسیه این پرولتاریا نبود که قدرت دولتی را گرفت، این حزب بلشویک بود که آن را گرفت و پرولتاریا را هم نابود نکرد و فقط او را در اختیار یک سرمایه داری دولتی قرار داد. اکنون در روسیه یک طبقه ی جدید بورژوایی به وجود آمده است که در مجموعه ی منافع به دولت بلشویکی وابسته است، دولتی که می خواهد خود را حفظ کند و نه این که زایل گردد و از میان برود.
در اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، جایی که مداخله گری دولتی همچنان گسترده تر و ستم گرانه تر است و جایی که طبقات در حال حذف شدن نیستند، خاموشی دولت بیش از همیشه بعید است.
برنامه ی لنینیست در سال ١٩١٧ حاوی این نکات بود: حذف پلیس و ارتش دائمی، لغو بوروکراسی حرفه ای، انتخابات برای همه ی منصب ها و مسئولیت های عمومی، قابل عزل بودن تمام کارمندان، تساوی دستمزدهای بوروکراتیک و دستمزدهای کارگری، حداکثرِ دمکراسی، رقابت مسالمت آمیز احزاب در درون شوراها، لغو مجازات اعدام. حتا یکی از این مطالبات به تحقق نپیوست.
ما در اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی یک دولت را با تعدادی ثروتمند خودکامه داریم. کمیته ی مرکزی با نوزده عضو بر تمام حزب کمونیست سلطه دارد، حزبی که بر کُلّ اتحاد جماهیر شوروی مسلط است.
در اتحاد جماهیر شوروی تمام کسانی که «سوژه» نیستند به ضدانقلاب توصیف می گردند. انقلاب بلشویک یک دولت «غمگین» را زاده است که ریازانف، بنیانگذار انستیتو مارکس – انگلس را در حالی تبعید می کند که او مشغول انتشار کامل نسخه ی اصلی «کاپیتال» بود، زینوویف، رئیس انترناسیونال کمونیست را به مرگ محکوم می نماید، کامنوف و بسیاری دیگر از بهترین مبلغان لنینیسم را از حزب اخراج می کنند، سپس تبعیدشان می نمایند و سرانجام از اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی اخراج می گردند. یک «دوچه» [به ایتالیایی یعنی رهبر و لقب موسولینی، دیکتاتور فاشیست ایتالیا – توضیح مترجم] به نام تروتسکی وجود دارد که علیه ٨٠ % هواداران لنینیسم به پا خواسته است.
لنین در سال ١٩۲٠ خواستار انتقاد از خود در درون حزب کمونیست بود و از «اشتباهات» شناخته شده ای سخن می گفت که «حزب» باید از آن ها انتقاد کند، اما همین حق به شهروندان داده نشد تا به آن چه اشتباه در حزب و دولت می دانند انتقاد نمایند. هنگامی که لنین دیکتاتور شوروی بود هر کس که همان اشتباهاتی را افشاء می کرد که لنین خودش قبلاً اشتباه می دانست با زندان و مرگ، طرد و سرکوب می گردید. شوراگرایی بلشویک حتا برای لنین یک شوخی وحشتناک بود، هنگامی که او خلاقیت کمیته ی مرکزی حزب کمونیست را با این واژه ها توصیف می نمود:« هیچ نهاد دولتی جمهوری ما بدون دستورالعمل مستقیم کمیته ی مرکزی حزب در هیچ مسئله ی مهمی، چه در زمینه ی سیاسی و چه در زمینه ی سازماندهی، تصمیم گیری نمی کند.»
هر کس که می گوید «دولت پرولتری» در واقع می گوید «دولت بورژوایی»؛ هر کس که می گوید «دیکتاتوری پرولتاریا» در واقع می گوید «دیکتاتوری حزب کمونیست»؛ هر کس که می گوید «دولت قدرتمند» در واقع می گوید «الیگارشی تزاری سیاستمداران».
لنینیست ها، تروتسکیست ها، بوردیگیست ها [آماده ئو بورده گا – یکی از بنیانگذاران حزب کمونیست ایتالیا در سال ١٩۲١ – توضیح مترجم]، سانتریست ها فقط بر سر مفاهیم تاکتیکی با یکدیگر اختلاف دارند. همه ی بلشویک ها، از هر گرایشی که باشند، هوادار دیکتاتوری سیاسی و سوسیالیسم دولتی هستند. همه ی آنان برای «دیکتاتوری پرولتاریا» که فرمول مبهمی برای «مردم مقتدر» برآمده از ژاکوبینیسم است، وحدت نظر دارند. ژاکوبینیسم هر چه باشد هدفی به جز انحراف انقلاب اجتماعی ندارد. و وقتی که این انحراف موفق می گردد «سایه ی یک بناپارت» آشکار می گردد.
باید نابینا بود تا مشاهده نکرد که بناپارتیسم استالینی چیزی نیست به جز سایەی دهشتناک و زندەی دیکتاتوری لنینیست.
(Camillo Berneri – Guerra di Classe – N° 3 – 24 / 10 / 1936)
پایان ترجمه و انتشار به فارسی ١٨ تیر ١٣۹۲
* عنوان اصلی این مطلب «الغاء و خاموشی دولت» است که کامیلو برنری در شمارەی ٣ نشریه جنگ طبقات منتشرشده در ۲۴ اکتبر ١٩٣۶ نوشت. کامیلو برنری یک نویسنده و فیلسوف آنارشیست است که روز ۲٨ مه ١٨۹٧ در لودی واقع در ایتالیا متولد شد. پلیس سیاسی استالینی (NKVD) که سپس به KGB تغییر نام داد، در طی عملیاتی برون مرزی او را روز ۶ مه ١٩٣٧ در شهر بارسلون اسپانیا به قتل رساند.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
یاداوەرییەكانی یەكی ئایار
یاداوەرییەكانی یەكی ئایار
ھەژێن
ئایاری ٢٠١٣
یەكی ئایار لە منداڵی مندا
یاداوەرییەكانی سەردەمی مناڵێم لە بارەی ڕۆژی یەكی ئایارەوە، گەلێك لە یاداوەرییەكانی سەردەمی ھەرزەكاری و دواترم جیاوازن. كاتێك كە قسە دەھاتە سەر كۆمونیزم و كرێكار، بەردەوام لە دەمی باوكمەوە دەمبیست، كە “لە ساڵی ١٩٥٨دا ھەموو كەسێك وەك مۆدێڵ ئەندام و دۆست و لایەنگری پارتی كۆمونیست بووە”، بەڵام ئەو بەخۆی نا. ئەو دەیگێڕایەوە كە” لە یەكی ئایاری ١٩٥٨دا ھەر كەسێك دەستی پاچ و خاكەناز و چەكوش و بێڵی گرتبێت، ئەوەی ھەژار و برسی و كۆڵبەر بووبێت، لە ڕۆژی یەكی ئایاردا خرۆشاوەتە نێوەندی مەیدان و دروشمی بەسەر (لێنین و ستالین) ھەڵداوە”.
ھەرچەندە بەوە دڵخۆشدەبووم، كە كەسە ھەژار و زەحمەتكێشەكان لەو ڕۆژەدا ھێندە ھاودەنگ و یەكگرتوو بوون و پێكەوەبوون. بەڵام داستانێكی ئاوا بۆ من، ھیچ سەرنجراكێشییەكی تێدانەبوو، چونكە من تێنەدەگەیشتم بۆچی و ئامانجیان چی بووە، یا ڕاستر بڵێم، لەبەرئەوەی كە باوكم خۆشی لە كۆمونیستەكان نەدەھات.
ساڵ ھات و ساڵ چوو، ساڵانی پاش ھەرەسھێنانی بزووتنەوەی چەكداریی ناسیونالیستی كورد، ھەموو ساڵێك لە ڕۆژی یەكی ئایاردا خەڵكی ڕوویان لە دەشت و دۆڵ و كێوان دەكرد و دەبووە ئەو ڕۆژەی كەس بە كەس نەبوو و بەزۆری خواردنەوە بووبووە مۆدێلی یەكی ئایارەكان و تا یەكی ئایاری ١٩٧٧ كەسانێكی زۆر چووبوون بۆ سەیران و بەھۆی خواردنەوە و بەدمەستبوونی ھەندێكەوە، لەنێوان لایەنگرانی (حشع) و لایەنگرانی (پدكع)دا بووبوو بە دەمەقاڵێ و سووكایەتیكردن بەیەكتری و ڕۆژەكە لە سەیران و خۆشیییەوە، گۆڕابوو بە ڕۆژێك، كە ناخۆشترین یاداوەریی لە منداڵی مندا بەجێھێشت.
بەڵێ یەك دوو شەو پاش یەكی ئایار، دوو كەس لەلایەن دەستە سەرەتاییەكانی بزووتنەوەی چەكداری تازە دروستبووەوە كوژران و لە دەروونی منی مناڵدا مۆری ناخۆشی و ڕكبوونەوەیان لەو ڕۊژە دا و تەنانەت ڕكم لە سەیران دەبووە و تا ئێستاش بەجۆرێك حەزم بە شادیی و ھەڵپەركێ و ھەرا نییە. ھەموو جارێك كە ھاوسەر و منداڵی كوژراوەكانم دەبینین، خۆبەخۆ یەكی ڕۆژی ئایار وەك یاداوەرییەكی ناخۆش دەھاتەوە بەرچاوم.
یەكی ئایار لە ھەرزەكاریی مندا
كاتێك كە ھێزە چەكدارەكانی (ینك) پەلاماری (قڕناكا و پشتئاشان)یان دا، منی ھەرزەی ڕامیاریی تا بینەقاقام لەژێر كارایی ھەرا و پاگەندەی ئەو ڕۆژانەدا، ھەستم بە سەركەوتنێكی گەورە و بەرز دەكرد، بەتایبەت، كە گوێم لەم دەستەواژانە دەبوو ” لێنین، گۆڕ ھەڵتەقێنە، تەحریفییەكان …. لە كوردستان … “. بەڵام ھەستكردن بەو خۆشی و سەركەوتنە زۆری نەخایاند و كۆتایی پاییزی ھەمان ساڵ، كە بەخۆم بوومە پێشمەرگە و لە دەمی ھاوسەنگەرەكانمەوە وردەكاری ھێڕشەكان و باری دەروونی گیراوەكانی لایەنی پەلاماردراو و ئامانج و تاكتیكی پەلاماردەرم بیست، سەد و ھەشتا پلە ھەستم بە شەرمەزاری دەكرد و دەنگێك لە ناخمدا ھاواری خنكێنراوی كوژراوەكان و قینی چاوی ھاوڕێ بەجێماوەكانیانم بە ھۆشمدا دەدا و ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر و زیاتر بە ئاگایدەھێنام. ھەڵبەتە خودی ململانێی نێوان عیراقچی و كاردستانچییەكان، كە من فرەتر بەلای عیارقچییەكاندا دەچووم، لەو بارەوە كارایی خۆی ھەبوو.
یەكی ئایار لە دەمی ھوشیاربوونەوەمدا
ناسین و دەرككردنی پێشینەی ڕۆژی یەكی ئایار، وەك ڕۆژێكی چینایەتی و سیمبولی خەباتی كرێكاران دژی مشەخۆران (بۆرجوازی) ، بۆ كارایی بەرنامەكانی ڕادیۆ كۆمەڵەی زەحمەتكێشان دەگەڕایەوە، كە بە دابڕانم لە بزووتنەوەی چەكداری، ڕۆژانە لە لایەنگریی لایەنەكەی خۆم دووری دەخستمەوە و بەرەو بیری ڕزگاری كرێكاران و زەحمەتكێشان ڕایدەكیشام. كارایی بەرنامەكانی كانونی ھونەر و ئەدەبیاتی كرێكاریی لەسەر من ھێندە بەرفراوان بوو، كە چیدی گوێم لە ڕادیۆی لایەنەكەی خۆم ڕانەدەگرت و ڕۆژانە بە بەرنامەكانی ئەو ڕادیۆیە بەنگبووبووم.
یەكی ئایاری ١٩٩٠ لە دەمی خۆھوشیاریی كەسیی خۆمدا
لەتەك دابرانی یەكجارەكیم لە بزووتنەوەی چەكداریی كە لە ڕاپەڕینەكەی ١٩٨٧دا بە ناچاری ڕوومتێكردبووەوە، بووە خاڵی وەرچەرخانی ھزریی و بۆچوونەكانی من بۆ ھەموو شتەكان، ھەرچەندە من لە جەرگەی دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی ئێراندا دەژیام، ھەموو ساڵێك لە یەكی ئایاردا وەك سوونەتێك نەدەچوومە سەركار و لەو ڕۆژەدا وەك شەیدایەكی بێباك لە شەقامی شارەكاندا بەدەم وتنەوەی سروودی یەكی ئایار و سوودی (ئینتەرناسیوناڵ)ە، لە دووی ھاوبیرانی خۆم دەگەڕام، بەرنامە و سروودەكانی كانوونی ئەدەبیاتی كرێكاریم تۆماردەكردن و دەستاودەست بە ھاوەڵان و ھاوڕێیانی خۆم، بەتابەت لایەنگرانی ئاڵای شۆرش و (حشع) و گروپی ئینتەرناسیونالی كۆمونیست، دەگەیاندن، دەمویست لەو ڕۆژەدا لە ڕەفتار و دڵخۆشیمدا جیاوازی ئەو ڕۆژە بۆ من بە ھەمووان نیشانبدەم، بەتابەت ھاوچینەكانم (كرێكارانی كورەخانەكان).
لەم ساتانە بەدواوە، چیدی یەكی ئایار بۆ من بۆنەیەكی ناڕۆشن نەبوو و ھۆكاری جەنگ و سەیران و خۆمەستكردنی داخدارانەی كەسەكان و كوشتنی كەسەكان بۆ من ناڕۆشن نەبوون، چونكە بەخۆم بووبوومە كرێكار و ڕۆژانە بەپێست و ئێسكم، جیاوازییە چینایەتییەكانم دەركدەكردن و زیاتر زیاتر ناتەبایی و ناجۆری سیستەمە ئابووریی و كۆمەڵایەتییەكەم بۆ دەردەكەوت و باوەڕم بە ھزری ڕزگاری چینەكەم بەھێزتر دەبوو. چیدی لوولەی چەكەكان بۆ من، یەكلاكەرەوەی كێشەكان و كۆتاییھێنەری ستەم نەبوون، دژی شەڕبوون و دژی دەمارگیری نەتەوەیی و دژی سەرمایەداریبوون، ئاوازی سروودێكی مرۆییبوون، كە ڕۆژ بە ڕۆژ منیان لە مرۆڤخۆشویستن و لە ھاریكاری و ھەرەوەزیی و خەمخۆریی بۆ خەڵك نزیكدەكردەوە، وەك داڵدارێكی دێوانە، ھیچ ھۆگرییەكم بۆ حەز و چێژە خۆویستییەكان نەمابوو. حەزمدەكرد لەو ڕۆژەدا ببمە بوركانێك و سیستەم و دەسەڵاتی چینی مشەخۆر بەخۆی و دەوڵەتەكان و لەشكرەكان و ھەمبارەكانی پیشەسازی چەك و بازارەكانی سوودخوازیییەوە، ژێروژوور بكەم.
یەكی ئایاری ١٩٩١
یەكی ئایاری ١٩٩١، ھەرچەندە خەمی شكستی ڕاپەڕین و كۆڕە و باڵی بەسەرمدا كێشابوو، بەڵام دیسانەوە لەو ڕۆژەدا ھەر لە دووی ھاوبیرەكانم وێڵبووم، بەتایبەت كە زۆرێك لە ھاوەڵەكانم گەڕابوونەوە ھەرێمی كوردستان و چەكداری لایەنەكانیان بوون و من ھەستم بە تەنیاییەكی زۆر دەكرد. لەو تەنیاییەدا بۆ یەكەم جار، دیتن و دەركەوتنی دروشمێك بەبۆنەی ڕۆژی یەكی ئایارەوە، شاگەشكەی كردم، ھەرچەندە ھاوبۆچوونیم لەتەك ئەو ڕێكخراوە (راھی كارگر)دا نەبوو، بەڵام دیتنی دروشمی “كرێكارانی جیھان یەكگرن” لەسەر دەرگەی پۆستی ئەو شارەی لێیدەژیام، مژدەیەكی گەورە بوو بۆ من و ھەستی تەنیایی منی لە ڕۆژی یەكی ئایاری ١٩٩١دا ڕەواندەوە و ھیوایەكی بە من بەخشی، بەوەی چیدیكە لەوێدا تەنیابیم.
یەكی ئایاری ١٩٩٢
ھەرچەندە نزیكەی نۆ مانگ بوو گەڕابوومەوە ھەرێمی كوردستان و سەرقاڵی چالاكی ڕێكخراوەیی و یادی ڕاپەڕین و مەراسیمەكانی ٨ی مارچ و ١٨ی ئازار ڕۆژی كۆمونەی پاریس و شوراكانی كوردستان بووم، بەڵام بەداخەوە بەھۆی ئەركێكی ڕێكخراوەییەوە، كە لەو ڕۆژانەدا بە من دەسپێردرا [ بردنی ئۆرگان و بڵاوكراوە و نامە ڕێكخراوەییەكانی حككا بۆ ئێران] ئایاری ئەو ساڵەش ھەر لە كۆڕ و كۆبووبەوە ئایارییەكانی ھەرێمی كوردستان بێبەش بووم و لەو ڕۆژەدا ھەردەم بیرم لەلای ھاوڕێ و ھاوكارەكانی مەراسیمەكان بوو. بەڵام لەیەك شت دڵنیابووم، ئەویش ئەوەبوو، كە یەكی ئایاری ئەم ساڵ، سەرەتایەكی دیكە دەبێت بۆ سەرلەنوێ ناساندنەوە و گێڕانەوەی مێژوویی ئەو ڕۆژە و ڕەواندنەوەی ئەو وێنا نادروست و جەژنانەكییەكانەی، كە لە دەھەی ھەفتاكان و ھەشتاكانی سەدەی ڕابوردوودا لە ھۆش و یاداوەریی ھەزرانی وەك مندا بۆ ڕۆژی یەكی ئایار، دروستكرابوون. لەو ڕۆژەدا دیسانەوە لە شەقامەكانی ئێراندا كەوتمەوە سروودگوتن لەبەرخۆمەوە و گەڕان لە دووی كەسانێك، كە لەو ڕۆژەدا ژیان بۆیان واتایەكی دیكەی دەدا؛ ڕۆژی خەباتی چینایەتی و لەدایبوونەوەی ئازادئەندێشی.
یەكی ئایاری ١٩٩٣ ھەولێر و ناچاربوونم بە چوون بۆ ئاكرێ
وەك مەراسیمەكانی دیكە، بە مانگێك پێش ھاتنی ئەو ڕۆژە، چالاكانی ڕێكخراوە چەپەكانی ئەو كاتە لە باخچەی گڵكەند كۆبووینەوە. ئەوانەی كە لەبیرەوەیمدا ناو و وێنایان مابێت، ئەم ھاوڕێیانە بوون: گۆران عەبدوڵڵا، ئەحمەد پاشا، دڵێر، ئارام عەلی، جەعفەر عەلی، بەختیار (كرێكاری كارەبا)، بەختیار (ھۆنەر)، ھیوا، جەمال كرێكار، ئازاد ئارمان (ئیسماعیل)، كاوە حەسەن، چنار حەسەن، سۆران كەریم، ڕێبوار میدحەت، ھیواكەریم، مامە كەریم، ڕێباز، سیروان عەلی، د. ئەمین، شاپوور، قابیل، عەبدولڕەحمان مەولود، ناڵە حەسەن و كۆمەلێكی دیكە، بەداخەوە ناوی ھەمووانم لەبیر نەماوە …..
پاش بڕیاردان لەسەر شوێنی مەراسیم و بڕگەكانی مەراسیمەكە و وتاری كۆمیتەی مەراسیم و وردەكاری دیكە، بەپێی توانا و ئامادەیی خۆبەخشانە، لێژنەكانی كاركردن و بەرپاكردنی مەراسیم دیاریكران، لەوانە: لێژنەی ھونەریی، لێژنەی پەیوەندی، لێژنەی دارایی و گرتنی ھۆڵ، لێژنەی دابەشكردن و پەخشكردنی بەیاننامە و پلاكارتی مەراسیمەكە. وەك ھەموو جارێك ئێمە [ ڕێبوار و ھیوا و سۆران و ڕێباز و مامە و سیروان و من] ھەم لە لێژنەی ھونەرییدا و ھەم لە لێژنەی ئامادەكردن و كۆپیكردن و پەخشكردنی پلاكارت و كارتی بانگھێشكردندا بەشداربووین.
من بەپێی ئەزموون و دەركەوتنەكانی پێشووتر، داوام لە لێپرسراوی بەشی ئاشكراوی رێكخراوی ڕەوتی كۆمونیست كرد، كە ئەوكات ھەردووكمان ئەندامی لێژنەی خۆجێیی [مەحەلی] ڕێكخراوەكەمان بووین و لە مەراسیمەكانی دیكەدا چەندین ھەوڵ بۆ بەرگرتن بە من و لێدان لە بوونی من لە ھەولێردا، ڕووبەڕووی گێچەڵ بووبوومەوە، كە بە ھاوڕێ […] بڵێت، لەوێدا گێچەڵ و ناتەبایی دروستنەكات و ململانێ و كێشە نێوخۆییەكانی خۆمان لەوێدا دروستنەكاتەوە. ئەویش بەڵینی بە من دا، ھەرچەندە من بڕوا و متمانەم بە بەلێنەكانی نەمابوو، جونكە ئەو بەخۆیی ھاندەری ئەو ھاورێیە بوو بۆ دژایەتی من.
لە یەكەمین كۆبوونەوەی سەرپەرشتیكەرانی لێژنەكاندا كە پاش ھەفتەیەك، من لێژنەكەم ئاگاداركرد، كە لە گەشتێكی چەند ڕۆژەدا سەردانی سلێمانی دەكەم. ئەوانیش بەتایبەت ھاوڕێ ھیوا محەمەد، داوایان لە من كرد، كە وەك نوێنەری كۆمیتەی مەراسیمی یەكی ئایار لە ھەولێر، لە كۆبوونەوەكانی كۆمیتەی مەراسیمی یەكی ئایار لە سلێمانی بەشداری بكەم و ھەم ئەزموونەكانی خۆمان بۆ ئەوان بگیرمەوە و ھەم لەوانەوە ئەزموونگیری بكەم، تاوەكو بەخۆمان لە ھولێر سوودیان لێوەربگرین.
بەو جۆرە من ڕۆژی دوایی بەرەو سلێمانی و مالوان و ھەڵەبجە، كەوتمەڕێ و لە زنجیرەیەك سەردانی كەسیی و بەشداری كۆبوونەوەكاندا ھەوڵمدا شێوازی كاركردنی خۆمان لە كۆمیتەی مەراسیمەكاندا و چۆنیەتی ڕاپەڕاندنی ئەركەكان لەلایەن لێژنەكانەوە، بە ھاوڕێیان لەو شوێنانە بگەیێنم. بە ھاریكاری و ئاگاداركردنەوەم لەلایەن ھاوڕێیان [بەھنام محەمەد و فاروق محەمەد]ەوە ھەر لەتەك ئەوانیشدا چووم بۆ شوێنی كۆبوونەوەكە.
شوێنی كۆبوونەوەكە، ھۆڵی فێرگەیەكی ئامادەیی بوو، لەو ھۆڵەدا تیپی شانۆی ئایار [ئەگەر ناوی تیپەكەم بە دروستی لەبیرمابێت]، لەوێدا پرۆڤەیان دەكرد، پاش ئەوەی كە ھەمووان ئامادەبوون، لەسەر سەكۆی ھۆڵەكە دانیشتین و پاش خۆشھاتن گوتن و دەستپێكردنی كۆبوونەوەكە، ھاوڕێیەك، باش لەبیرمنەماوە، كە كێ بوو، بە ھەمووانی گوت “ئەم ھاوڕێیە لە ھەولێرەوە ھاتووە و ئەندامی كۆمیتەی مەراسیمی یەكی ئایارە و وەك نوێنەری ئەوان ھاتووە، ھەم ئەزموونی چۆنیەتی كاركردنی خۆیان لە ھەولێر بۆ ئێمە بگێڕێتەوە و ھەم لە ئێمەشەوە ئەزموونگیری بكات و بە ئەوێی بگەیێنێت”.
منیش بە یارمەتی ھەمووان، پاش گەیاندنی سڵاو و پەیامی ھاوڕێیانم لە كۆمیتەی مەراسیمی یەكی ئایاری ھەولێر، گوتم ” ئێمە لە یەكەمین كۆبوونەوەی چالاكانی ئامادەی بەشداریكردن لە كۆمیتەكەدا، دەستنیشانی لێژنەكانی ئامادەكاریی دەكەین و پاشان بەپێی خواستی كەسەكان، خۆیان بۆ لێژنەكان ناونووسدەكەن و ھەفتانە تا ڕۆژی مەراسیمەكە، نوێنەرانی لێژنەكان، كۆدەبنەوە و ڕاپۆرت لەسەر چۆنیەتی پێشەوەچوونی كارەكان و پێداویستییەكان و ڕێگرییەكان و ھەنگاوەكانی دوایی و ئەنجامگیری و گێڕانەوەی قسەوباسەكان و ئەنجامگیری كۆبوونەوەكە بۆ بەشداربووانی لێژنەكان. ھەروەھا بە دیاریكراوی قسەم لەسەر چۆنیەتی كاری لێژنەی ھونەریی كە بەخۆم سەرپەرشتیگەری بووم، كرد، ھێشتا دوا ڕستەكەی، پەیامەكەم تەواونەكردبوو و نەچووبوومە سەر وردەكاریی چالاكییەكانی كۆمیتەی ئامادەكاریی، كەسێك لەو بەرمەوە، دەنگی ھەڵبڕی و گوتی “سوپاس كاكە، ئێمە خۆمان دەزانین چۆن كاردەكەین”. یەكسەر ھاوڕێ “فاروق محەمەد” ئانیشكێكی كوتایە پەراسووەكانی لای ڕاستم، چپاندیە گوێم ” دەزانیت ئەوە كێییە، ئەوە سەرنووسەری بڵاوكراوەی (كۆمونیزمی كارگەری) ئۆرگانی ڕێكخراوی (یەكێتی خەباتی كۆمونیزمی كارگری)یە. پاش ئەوەی كە چووینە دەرەوە، بە ھاوڕێیان (بەھنام و فاروقم)م گوت “بە پێچەوانەی سەرنووسەرەكەیانەوە، ھاوڕێ (….) كە ئەندامی كۆمیتەی نێوەندییانە، لە زۆربەی شتەكاندا دەڵێت ” ھەرچی ھاوڕێ (… / من) بڵێت، من لەلام پەسەندە.
پاش ئەوەی كە ڕۆژی دوایی گەڕامەوە ھەولێر، لە كۆبوونەوەی سەرپەرشتیكارانی لێژنەكاندا، پاش گێڕانەوەی ئەوەی لە كە كۆبوونەوەی كۆمیتەی مەراسیمی یەكی ئایاری سلێمانیدا دیتبووم و بیستبووم، دەستبەجێ لەلایەن ھاورێیەكەوە، كە ھاوڕێكخراوەیی خۆم بوو و پێشتر بەپێی ئەزموونی مەراسیمەكانی پێشوو، پێشبینی ئەوەم كردبوو، كە ھەوڵی رێگریی لە من و دەرپەڕاندنم دەدات، چونكە ئەو و ئەو كەسەش، كە ھانی ئەوی دەدا، دەیانزانی پرنسپڵی ڕێكخراوەیی من و كاركردنم ڕێگەی بەشداریكردنی شەڕەدەندوكی كەسیی و لابەلاییم نادات. ھەر ئەم خاڵە لەلایەن ئەوانەوە دژ بەخۆم قۆسترایەوە و ناچاریانكردم لەبەرئەوەی ڕێكخراوەكەمان نەبێتە قوربانی پیلانێك و كینەدۆزی كەسیی ئەوان، بڕیاری كشانەوەی خۆمم لە كۆمیتەی مەراسیم ڕاگەیاند، بەڵام لەوە دڵنیامكردنەوە، كە ھەموو ئەو كارانەی كە وەك ئەندامی كۆمیتە بڕیاربووە، ئەنجامیانبدەم، لە دەروەی كۆمیتەش ئەنجامیاندەدەم، تەنیا ئامانجم ئەوەیە، كە كێشەی كەسیی كەسێك لەتەك مندا نەبێتە ھۆی پەككەوتنی كارەكانی كۆمیتەكە و مەراسیمەكە، ھەرچەندە ھاوڕێ ھیوا محەمەد و ھاوڕێ ئازاد ئاڕمان و ناڵە حەسەن و بەختیار (كرێكاری كارەبا) و ھاوڕێ ئارام عەلی داوایانلێكردم بمێنمەوە و تەنانەت ھەندێكیان پێیانخۆشتر بوو، من بمێنمەوە و ئەو بڕوات. چونكە ئەو یەكەم جار بوو، كە خۆی بۆ لێژنەكانی مەراسیم ناونووسبكات و ھەر لە سەرەتاشەوە، دەمزانی ئامانجێكی دیاریكراو لە پشت ئامادەبوونەكەیەوە ھەیە، ھەر بۆیە لە سەرەتای دەستپێكی كۆمیتەكەدا داوام لە لێپرسراوی ھەولێری رێكخراوەكەمان كرد، كە ئەو كەسە لەوە ئاگاداربكات، كە ململانێی نێوخۆیی خۆمان و ڕێكخراوەكەمان نەكێشێتە نێو كۆمیتەی مەراسیمەكەوە.
بەو جۆرە من ناچاركرام، ئەوێ بەجێبھێڵم و لەتەك ھاوڕێیانی (شقە)، بچم بۆ ئاكرێ و لەوێ چالاكی ئایاریی ئەنجامبدەم. ھەرچەندە زۆرم پێناخۊش بوو و دەتوانم بڵێـم، ئەو دەرچوونە بوو بە ھۆی زنجیرەیەك ناخۆشی و پەشیمانیی كەسیی لە درێژەی ژیانمدا، كە تا ئێستاش باجەكەیاندەدەم. [كە پرسێكی كەسییە و پەیوەندی بە چالاكی ڕیكخراوەییەوە نییە]، بەڵام بەدڵنیاییەوە رێكەوت و قەزاوقەدەرە ڕێكخراوەییەكان، ھۆكاری ڕوودانی ئەو چارەڕەشییەبوون.
یەكی ئایاری ١٩٩٣ لە ئاكرێ
چوونمان بۆ ئاكرێ و شێوەی كاركردنمان وەك ھەولێر نەبوو، چونكە یەكەم بڕیارەكە كتوپڕ بوو و دووەم ماوەی دوو ڕۆژمان بەدەستەوە مابوو. لەبەرئەوە ئەو دوو ڕۆژە تەنیا خەریكی پرۆڤەی سروودەكان و كۆپیكردن و ھەڵواسین و خۆئامادەكردن بووین. ھەرچەندە ئێمە لە ھەولێرەوە چووبووین و ئاكرێ و خەڵكەكەی بۆ ئێمە شوێنێكی نائاشنابوون و ھەستمان بە نامۆیی دەركرد، ھەروەھا لەبەرئەوەی كە یەم جار بوو لە ئاكرێ ڕێكخراوی ڕەوتی كۆمونیست و بەگشتی چەپیش لەوێ مەراسیم بەو سوونەتەوە كە ئێمە ھەمانبوو، بكات، لە ڕاستیدا كەمێك ترسیشمان ھەبوو و داماننابوو، كە چەكدارەكانی پارتی بمانگرن.
بەڵام بە پێچەوانەوە لەتەك دڵخۆشی و پێخۆشبوونی خەڵكەكە و تەنانەت چەكدارەكانی پارتیش ڕووبەڕووبووین، ئەوەش دیسانەوە دوو ھۆكاری ھەبوو؛ یەكەم تازەیی مەراسیمی یەكی ئایار لەوێ و دووەم بەشداریكردنی گۆرانیبێژی ئاكرێ (محەمەد تەھە) بە كۆمەلێك گۆرانی خۆش. بەو جۆرە لە ئامێزی میھرەبانی خەڵكی (ئاكرێ)دا، مەراسیمێكی سەركەوتوومان بەرپاكرد، كە ئەو كەسانەی لە ھەولێر دژایەتی ئێمەیان دەكرد، خەریكی فاڵگرتنەوە بوون لەسەر شكستھێنان و گرتمان. بەتایبەت بۆ من، كە دەرپەراندنم لە مەراسیمی یەكی ئایاری ئەو ساڵە لە ھەولێر، نەك لە كێشی كەسیی منی كەمنەكردەوە، بەڵكو متمانە و خۆشەویستی منی بردەسەر، چ لە نێو ڕێكخراوی خۆمان و چ لەنێو ڕێكخراوەكانی تردا.
بێجگە لە ھەموو سەختییەك و ترس و نیگەرانییەك، ھاوكاتیش خۆشییەكی ھەبوو، یەكێك لەو شتە خۆشانەی، كە قەد لەبیرم ناچنەوە، ئەوەبوو، كە ئێوارەی یەكی ئایار پاش مەراسیمەكە، لە ماڵی ئەو ھاورێیەمان (ح.ع) بووین، كە لەتەكیدا چووبووین و میوانێكی زۆر كۆبووبوونەوە لێمان، لەنێویاندا ئەوانەی كە پاش ڕاپەڕین ئەندام و پێشمەرگەی ڕەوتی كۆمونیست بووبوون. لە وێژەری دەنگوباسی ئەو ڕۆژەی كەناڵی پارتییەوە، لە بارەی یەكی ئایارەوە، بەردەوام گوێم لە وشەی “عەولی” دەبوو، ڕاستییەكەی ھەرچەندە تێگەییشتنم لە كرمانجی بە ھۆی ڕادیۆی یەكێتی و كۆمەڵەی زەحمەتكێسان لە ساڵانی ھەشتاكاندا زۆر باش بوو، كەچی لەتاو قەرەباڵغی و دەنگەدەنگی نێو ھۆڵەكە، من “عەولی”م لێبووبووە ناوی كەسێك و وامزانی كەسێكی زۆر بەناوبانگی ئەو ناوچەیە و لە ھاورێیەكم پرسی، ئەرێ ئەو “عەولە” كێیە، لە ڕۆژی ئایاردا ئەوەندە ناویدەھێنن، لەوەدەچێت، شیوعییەكی بەناوبانگ بێت؟ ئیتر بوو بە پێكەنین و ھەرایەك، ھەر مەپرسن، منیش ھەم وڕبووبووم و ھەم لەتەك ئەواندا تا ڕادەی گریان پێكەنیم و ھاتمەوە سەر سفر، (عەول)ە شیوعییەكەی من، تەنیا ژمارەیەك دەرچوو، ھەر “اول من أیار”ەكەی عەرەبی بوو و تا گەییشتبووە بادینان، بوو بوو بە (عەولی ئایار) و دڵی منی بە بوونی چالاك و كەسایەتییەكی ئاوا ناسراو لە بادینان بەناوی “عەول” خۆشكردبوو.
یەكی ئایاری ١٩٨٤ی ھەولێر
لە سەرەتای مانگی ئەپڕیلی ١٩٩٤دا بوو، لە لای ھاوڕێ گۆران عەبدوڵڵا بووم و لە بارەی مەراسیمی یەكی ئایاری ئەو ساڵەوە دەدواین، منیش كتوپڕ ئەم پێشنیارەم بەخەیاڵدا ھات “بۆ ھەوڵندەین، یەكی ئایاری ئەم ساڵ بەنێوی یەكێتی بێكارانەوە بەرپابكرێت، تاوەكو تەكانێك بەم رێكخراوە بدەینەوە و سەرلەنوێ جەماوەری لە دەور كۆبكەینەوە؟”. ھاوڕێ گۆران دەستبەجێ گوتی زۆر باشە و منیش ھەمان بۆچوونم ھەیە، لەم كاتەدا ھاوڕێ (سەردار حەمید) بەرەو بنكەی یەكێتی بێكاران دەھات، لە ئەویشمان پرسی، ئەویش لە وەڵامدا گوتی “منیش ھاوڕاتانم”، دوابەدوای ئەو، ھاوڕێیان (سیروان عەلی) و (كاوە حەسەن) ھاتن و ئەوانیش پێشوازییان لە پێشنیارەكە كرد، ئەگەر باش لەبیرممابێت، ھاوڕێ (عەبدولڕەحمان مەولود)یش بەسەر قسەوباسەكەدا ھات و زۆری پێباشبوو.
بەڵام ڕۆژی دواتر، كە دانیشتنی تایبەتمان بۆ پێكھێنانی كۆمیتەی بەرپاكردنی مەراسیمی یەكی ئایار ھەبوو، ھاوڕێ (سەردار ) بۆچوونی گۆڕابوو و لەوەش سەیرتر (لێپرسراوی بنكەی ئاشكرای حككع)، ھەرچەندە بانگھێشت نەكرابوو و كۆبوونەوەكە تەنیا بۆ ئەندامانی یەكێتی بێكاران و كۆمەڵەی ئاوارەكان و ڕێكخراوی سەربەخۆی ژنان بوو، كەچی ئەو لەوێ ئامادە بوو و دژایەتی تەواوی پێشنیارەكەی ئێمەی دەكرد و بەدژایەتی (حككع)ی ناویبرد و ئەندامانی حككع لەسەر ڕابەری پارتەكەیان لە مەراسیمەكەدا و پاشكۆبوونی یەكێتی بێكاران پێداگرییاندەكرد. ھەڵبەتە ئەوەمان لەبیرنەچێت، كە ئەندامانی (حككع) لەو سەردەمەدا لە زۆربەی پرسەكاندا دوو دەستەبوون، بۆ نموونە ھاوڕێیان (گۆڕان عەبدوڵڵا و سیروان عەلی) كە ئەو كات ئەندامی چالاكی ئەو پارتە بوون، زۆر بەتەنگ یەكێتی بێكاران و خەباتی جەماوەرییەوە بوون و لەتەك ئێمەدا ھاوبۆچوون بوون و لەلایەن قسەكەرانی پارتەوە، وەك ئێمە دژایەتییان دەكرا.
پاش ململانێییەكی زۆر، بڕیار لەسەر كۆمیتەی ئامادەكاریی مەراسیمەكە، بەناوی یەكێتی بێكاران و ھاوپشتی و كۆمەكی (حككع)ەوە درا. وەك ڕێسای جێكەوتە و پێشینەی ساڵانی ڕابوردوو، كەوتینە دیاریكردنی لێژنەكانی كۆمیتەكە و بۆ ھەر یەكێك لە كارەكان، لەوانە لێژنەی ھونەریی [كە من سەرپەرشتیگەری بووم]، لێژنەی كۆكردنەوەی كۆمەكی دارایی و پەیوەندی لەتەك لایەنەكان و ڕێكخراوەكانی دیكە، لێژنەی پاگەندە و ڕاگەیاندن. بەو جۆرە بەخۆشی و ورەبەزییەكەوە، بۆ ئامادەكاریی و بەرەوپێشبردنی ئەركەكان، دەستەبەكابووین.
بۆ من جیاوازی یەكی ئایاری ئەو ساڵە لەتەك ساڵەكانی پێشتر، دوو شت بوو، یەكەم، ئەو كەسانەی كە ھەموو كار و ئامانجێكیان بووبووە دژایەتی من و ساڵی ١٩٩٣ بە دژایەتی كەسیی، منیان ناچار بە كشانەوە لە كۆمیتەی مەراسیمی یەكی ئایار لە ھەولێر كرد، لەوێ نەمابوون، دووەم، یەكێتی بێكاران وەك ڕێكخراوەیەكی جەماوەریی سەربەخۆی زیاتری ھەبوو و بەپێچەوانەی ساڵانی ڕابوردووەوە، كە كۆمیتەكە و مەراسیمەكە بەناوی ڕیكخراوە ڕامیارییەكانەوە [ڕەوتی كۆمونیست، یەكێتی خەباتی كۆمونیزمی كرێكاریی و سەرنجی كرێكار]، ئەو ساڵە یەكی ئایار بەناوی [یەكێتی بێكاران لە كوردستان]ەوە بەرپادەكرا . ئەمە بۆ من ھاتنەدی یەكێك لە خەونەكانم بوو، كە لە ساڵی ١٩٩١ەوە قسەوباسم لەسەر دەكرد.
جەماوەرییبوونەوە و كەمكردنەوەی كارایی و دەستتێوەردانی (حككع) لە كۆمیتەی ئامادەكاریی مەراسیمەكەدا، بواری بۆ بەشداری كەسانی سەربەخۆ و لایەنداری دیكە ڕەخساند، بەتایبەت لە كارە ھونەرییەكاندا، كە من سەرپەرشتیمدەكردن. بۆ نموونە بۆ یەكەم جار كەسانی دەرەوەی بازنەی ڕەوتی كۆمونیزمی كرێكاری بواریان بۆ ڕەخسا، كە بەشداری بێبەند و مەرج بكەن و تواناییە ھونەررییەكانیان بخەنەگەڕ و سیمایەكی دیكە بە مەراسیمەكە ببەخشن. لەو كەسانە (ھەڵمەت تاھیر)ی شانۆكار خەڵكی ھەولێر، (فازیل عوسمان) خەڵكی كەركووك، خوێندكار لە ھەولێر، (ھەژار )خەڵكی كۆیە، خوێندكار لە ھەولێر، بێجگە لە شانۆكار ناڵە حەسەن و خۆمان تیپی سروودبێژی، كە پێشتریش لە مەراسیمەكاندا بەشی سەرەكی لێژنەی ھونەری مەراسیمەكانی ٨ی مارچ و ١٨ی ئازار [ڕۆژی كۆمونە و شوراكانی كوردستان] و مەراسیمی یەكی ئایار بووین.
بەو جۆرە ھاوڕێ (فازیل عوسمان) بە چەند سروودێكی نوێ، كە دانەری ئاوازەكانیان بەخۆی بوو، ھاوڕێ (ھەڵمەت تاھیر) بە شانۆییەكی كۆمیدی فوتباڵ، كە دواتر من كۆمەڵێك ئیدی خۆمم بۆ زیادكرد و بوو بە شانۆگەرییەكی ڕامیاریی، ھاوڕێ (ناڵە حەسەن) بە شانۆگەرییەك، كە منیش ڕۆڵم تێدا كایەكرد، ھاوڕێ (ھەژار) بە گوتنی كۆمەلێك سروود بەشدارییانكرد.
ھەرچەندە ھەژماری ئەندامانی كۆمیتەی مەراسیم و چالاكانی یەكی ئایار لە ھەولێر لە پێویست زیاتربوون، كەچی وەھا دەركەوتنێكی تازە، ئەندامانی (حككع)ی تووشی شۆككردبوو و ناچاربوون بۆ ھاوسەنگی ھێز، كۆمەڵێك لە ئەندامان و چەكدارانی خۆیان لە سلێمانییەوە بە بیانووی پشتیوانی و سەرپەرشتی بھێنن. ھەڵبەتە ئامادەیی چەكدارانە و ھێنانی ئەندامانی ئەو پارتە لە سلێمانییەوە، چاوەڕوانكراو نەبوو و كتوپڕ دەركەوتنیان لە ڕۆژ و شوێنی بەرپاكردنی مەراسیمەكە [باخچەی گڵكەند]دا پێشبینیكراو نەبوو و كەسانێك كە ئەندامی ئەو پارتەنەبووین، بەتایبەت ھاوڕێ (كاوە حەسەن) و من، ھیچ كاردانەوەیەكمان لە خۆمان نیشاننەدا، تا كاتێك كە ئەوان [لەشكری ئاوردە] كەوتنە ھەوڵی دەستتێوەردانی بڕگە و بەرنامەكانی مەراسیمەكە و لابردنی وتاری ھەندێك لە ھاوڕێیان و پاشوپێشپێكردنی بڕگەكان.
بەڵام بەپێچەوانەوە، ئەندامانی ھاوردەی (حككع) لە سلێمانییەوە، تەنانەت لە كاتی پێشكەشكردنی بەشەكانی مەراسیمەكەشدا ھەوڵی پاشقوڵگرتنیان دەدا و بڕگە پێشتر دانراوەكانیان لادەبردن و كەسانی خۆیانیان دەخزاندە نێو بەرنامەی مەراسیمەكەوە. ھەرچەندە من بۆخۆم بەپێی ئەزموونەكانی خۆم لەنێو ئەو ڕەوتەدا، دەمزانی كە بە ھەموو شێوەیەك ھەوڵی پاوانكردن (دۆمنیەت)ی مەراسیمەكە دەدەن، بەڵام لەو بڕوایەدانەبووم؛ یەكەم، لە سلێمانییەوە ھێز بێنن و دووەم، بە ئارەزووی خۆیان بكەونە پاش و پێشكردن و لابردنی ھەندێك لە بڕگەكانی مەراسیمەكە. وەھا دەستتێوەردان و چەپەڵكارییەك، ئێمەی ناچاركرد و لەسەر لابردنی وتارێكی ھاوڕێ (ھیوا كەریم) كرێكاری چێشتخانە و دواخستنی بڕگە ھونەرییەكان، ھاوڕێ كاوە و من لەتەكیاندا ڕووبەڕووبووینەوە. ھەروەھا كە لە كاتی ئامادەكاری كارەكاندا كێشەی زۆریان بەتایبەت بۆ لێژنەی ھونەریی دروستدەكرد، دژی ئەوەبوون، كە ھاوڕێ (فازڵ عوسمان) سروود بچڕێت و بەشداریبكات، دەیانگوت “ئەنارشیستە” [ھەرچەندە ئەو ئەناركیست نەبوو و كەسێكی كۆمونیست بوو، بەڵام لە جۆری كۆمونیزمی حیكمەتی نا]، ھەروەھا بەشداری ھاوڕێ (ھەڵمەت تاھیر)یان پێباشنەبوو، چونكە بۆ ئەوان كۆمونیست نەبوو یا كۆمونیستی ھاوجۆری ئەوان نەبوو .
لەو مەراسیمەدا بێجگە لە وتاری یەكێتی بێكاران و كۆمەڵەی ئاوارەكان و ڕێكخراوی سەربەخۆی ژنان و وتاری (حككع) و پەیامی لایەنەكانی دیكە، دوو شانۆنامە پێشكەشكران، یەكەم ئیدە و دەرھێنانی ھاورێ (ھەڵمەت تاھیر) بوو و دووەم، نووسین و دەرھێنانی ھاوڕێ (ناڵە حسەن) بوو. ھەروەھا بەپێشكەشكردنی كۆمەڵێك سروود و ھۆنراوە و پەخشان و گۆرانی ناوەڕۆك و سیمای مەراسیمەكە لە مەراسیمەكانی ساڵانی پێشوو جیاوازتربوو.
لە ھەموو ئەوانە سەرنجراكێش تر، ئەوەبوو، ئەوی كە ئاگای لە ھۆ و جێی سەرھەڵدانی جەنگی نێوان (ینك و پدك)ی نەبووبوو و شانۆییە كۆمیدییەكەی ئێمەی بینیبوو، پێێوابووبوو، كە شانۆییەكەی ئێمە بووەتە ھۆی ھەڵگیرساندنی جەنگەكە، چونكە لایەنگرانی ھەردوو پارتی دەسەڵاتدار، لەوێدا لەتەك گۆڵكردنی ڕەنگی لایەنەكەی خۆیاندا، تەزبیحە زەرد و سەوزەكانیان لەبەرامبەر یەكدیدا ڕادەوەشاند و كەتواری كۆمەڵگە بەشێوەیەكی زیندوو نمایشدەكرا و كاردانەوەی بێنەر و جوڵەی ئەكتەر، سەراپای باخچەی گلكەند و مەراسیمەكی كردبووە مەیدانی نواندنی شانۆییەكی مەیدانی و شانۆنامەی ژیانی ئاسایی ھێنابووە سەر شانۆ و بەرگی ھونەریی بەبەرداكردبوو.
بەداخەوە، لێرە بەدواوە ڕەوتی بەشداری من بەھۆی دووركەوتنەوەم لە ھەولێر و ئەو كۆمەڵە ھاوڕێییەی نێو یەكێتی بێكاران و كۆمەڵەی ئاوارەكان و ڕێكخراوی سەربەخۆی ژنان و چالاكانی خوێندكاران، شێوەی بەشداری و چالاكیم لە مەراسیمەكانی یەكی ئایاردا گۆرانی بەسەرداھات، بەڵام ئێستاش ھەر ساڵ چالاكانە بەشداردەبم و ھەردەم ھەوڵدەدەم سەربەخۆیی خۆم بپارێزم و ڕەدووی ڕەوتە ڕامیارییەكان، كە تەنیا ئامانجیان لە بەشداری مەراسیمەكاندا پاگەندەی پارتیی و ڕامیاریی و ڕاوەئەندامكردنە، نەكەوم. لێرەدا بە یاداوەرییەكی خۆش، كۆتایی بە یاداوەرییەكانم دەھێنم؛ دوو ھەفتە پێش یەكی ئایاری ساڵی ٢٠١١ لە نەخۆشخانە كەوتبووم، وەك خوگرتنی ھەر ساڵەم بە بەشداری و ئامادەیی لەو ڕۆژەدا، كێچ چووبووە كەوڵم و ھەردەم بیرم لە چۆنیەتی بەشداریكردن دەكردەوە؛ نەمدەزانی داوای دەرچوونی یەكجاریی لە نەخۆشخانە بكەم و واز لە چارەسەر بھێنم، یا واز لە بەشداریكردن لە یەكی ئایار بھێنم؟ چەند ساتێك پێش دەستپێكردنی مەراسیمی یەكی ئایار، پزیشكی سەرپەشتكار وەك ھەموو بەیانییەك ھاتوو و “گوتی چییە، بۆ وا شێواوی، ئازارت زۆرە؟” منیش وتم ڕاستیت دەوێت، نا، گرفتێكی دیكەم ھەیە، ناتوانم لێرەدا بیڵێم. لە وەڵامدا گوتی “دواتر وەرە بۆ ژوورەكەم”. منیش بیئۆقرە خۆم گەیاندە ژوورەكەی و گوتم، دكتۆر چیت لێبشارمەوە، ئەمڕۆ ڕۆژی یەكەی ئایارە و حەزدەكەم بچم بەشداری مەراسیمەكە بكەم و بەڵێنم بە ھاوڕێكانم داوە. پزیشكەكە سەیرێكی كردم و گوتی “ھەرچەندە ئەوە كارێكی نایاسییە، مادام كارێكی خۆشییەكت پێدەبەخشێت، بڕۆ بەڵام من ئاگادارنیم و بە كەسی دیكەش مەڵێ و ھەموو لێپرسراوەتییەك لە ئەستۆی خۆت”. بەو جۆرە خۆم گەیاندە شوێنی مەراسیمەكە و لەوێ كەوتمە بڵاوكردنەوەی بەیاننامەی بەسەرھاتی ڕۆژی یەكی ئایار. لەپڕ كەسێك شانی گرتم و داوای بەیاننامەكی لێكردم و كە ئاوڕمدایەوە، یەكێك لە مامۆستاكانی خۆم بوو، كە بەخۆی یەكێك بوو لە سۆشیالیستە ئازادیخوازەكانی توركیە، گوتی “ئەوە لێرە چیدەكەیت، خۆ ھاوخولەكانت بەتەمابوون بەیانی بە چەپكە گوڵەوە لە خەستەخانە سەردانیتبكەن”. بەیاننامەكەم دایەدەستی و بەسەرھاتەكەم بۆ گێرایەوە و پێمگوت؛ ھاوڕێ، باشترین شت ئەوەیە منت نەبینیوە، ھیچت لە من نەبیستووە و ھیچت بە من نەگوتووە. توند دەستی گوشیم و بە چەند ھاوڕێیەكی دیكەی خۆی ناساندمی و ئێوارە گەڕامەوە نەخۆشخانە و لەسەر قەرەوێڵەكەم نەخۆشكەوتمەوە …
دوا وشە، ھیوادارم ھاوڕێیان، ئەوانەی كە لەو ڕۆژگارانەدا چالاك و ئامدەبوون، ئەوانەی من ناویانم لەبیرچووە، بەدڵێكی فراوانەوە لەبیركردنی ناویانم لێوەربگرن و ئەوان ئەوەی كە من لەبیرمكردووە، زیادی بكەن و ئەو شتانەی من لە گێڕانەوەیدا ڕاستگۆنەبووبم، ئەوان بە ڕەخنە و سەرنجەكانیان، بۆ من و خوێنەرانی ھێژا و مێژوو، ڕاستیانبكەنەوە. چونكە ڕاستی و ناڕاستیی گێڕانەوەی ھەر كەسێك پەیوەندی بە گرنگیدان و بەھەندوەرگرتنی شتەكانەوە لە ساتی ڕوودانیاندا، ھەیە. نووسینەوەی مێژوو و ڕووداوەكانی نێوی، كاری تاكەكەس نییە و ئەگەر ھەموومان پێكەوە بە تۆماركردن و پاراستنی ڕووداوەكانی لە یاداوەرییەكانی خۆمدا، نەینووسینەوە، ئەوا ڕامیارانی مێژووشێوێنەر و مێژوونووسانی دەرباری دەسەڵات، راستییەكان ئاوەژوودەكەنەوە. ھەر ئەم بۆچوونەیە، كە بووەتە ھاندەری من بۆ ئەوەی یاداوەرییەكانی خۆم لە فەوتان ڕزگاربكەم
**********************
* بەداوای لێبوردنەوە، لە گێڕانەوەی “یاداوەرییەكانی ٨ی مارچ” و ١٨ی ئازاردا ناوی ئەم ھاورێیانەم لەبیركردبوو [ئیسماعیل (ئازاد ئاڕمان، ڕێباز، مامە كەریم، فایق حەسەن، شاناز، نەزمییە، كۆمەلێكی دیكە، كە مەگەر ھاوڕێیانی دیكە یا بەخۆیان بیرمبخەنەوە. جارێكی دیكە داای لێبوردن دەكەم و ھیوادارم بەم دەستپێشخەرییە، توانیبێتم، كە ببمە ھاندەری ھاوڕێیان و چالاكانی ئەو ڕۆژانە، تاوەكو ئەوانیش شان بدەنە ژێر نووسینەوەی بەشێكی ئەو مێژووە، كە من تێیدا بەشدارنەبووم یا لەبریمنەماوە.
** لەبەرئەوەی كە لێرەدا بوار و شوێنی چوونەسەر پاشینەی ناكۆكییە كەسییەكانی ھاوڕێكخراوەییەكانم لەو مەراسیمانەدا نەبوو، ناچار خۆم لەوە ڕوونكردنەوە و باسكردنیان لادا و بۆ ھەل و شوێنێكی دیكە ھەڵگرتوون. لێرەدا تەنیا ئەوە بە پێویست دەزانم، بڵێم ئەو كەسانەم لە ڕێی چالاكی و ژیانی ڕێكخراوەییەوە، ناسیوون و پێشتر نە وەك كەس و نە وەك بۆچوون نەمناسیوون و ھیچ گرفت و كینەكەی كەسییم بەرامبەریان نەبووە و نییە. بەداخەوە ئەوە ئەوان بوون، كە جیاوازی بۆچوون و شێوازی كاركردن و بیركردنەوەیان بە كێشەی كەسیی وەردەگرت و پەیوەندی كۆمەڵایەتی و ڕێكخراوەیان دەكردە قوربانی ناكۆكییەكان.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
اساسنامەی انجمن بین المللی زحمتکشان
اساسنامەی انجمن بین المللی زحمتکشان
پێویستە لە ژوورەوە بیت تا سەرنج بنێریت.