نقدی آنارشیستی بر روند بولیواری در ونزوئلا یا انقلاب نمایشی
نقدی آنارشیستی بر روند بولیواری در ونزوئلا یا انقلاب نمایشی
توضیح مقدماتی مترجم:
هوگو چاوز پس از چهارده سال ریاست جمهوری در ونزوئلا روز ۵ مارس ٢٠١٣ درگذشت. بسیاری از تشکلات چپ مارکسیست و از جمله حزب کمونیست ونزوئلا از چاوز پشتیبانی کردند. این حزب او را “رفیق رئیس جمهور” خطاب می کرد. چاوز می گفت که ارمغان آور “سوسیالیسم سده ی بیست و یکم” است. البته در طی ریاست جمهوری او نه فقط مالکیت خصوصی بر وسایل تولید حفظ شد، بلکه آزادی های سیاسی نیز لگدمال گردیدند. دولت چاوز و اکنون مادورو در زمینه ی سیاست های خارجی اشان با حکومت های سرکوب گری مانند جمهوری اسلامی ایران، جمهوری کوبا و رژیم معمر قذافی پیش از سرنگونی در لیبی روابط بسیار محکم سیاسی و اقتصادی داشته و دارند. آنان همچنین از بشار اسد، دیکتاتور خون آشام سوریه حمایت کرده و می کنند و این پشتیبانی را در چارچوب “ضدامپریالیست” بودن خود و آنان قرار می دهند. جان اتکینسون هوبسون که برای نخستین بار در سال ١۹٠٢ امپریالیسم را در کتابی به همین نام تشریح کرد تا پانزده سال بعد لنین با برداشت از آن، اثر خود را به نام “امپریالیسم، بالاترین مرحله ی سرمایه داری” بنویسد، احتمالاً برخی از احزاب و سازمان ها که نمایندگان سرمایه داری را ضدامپریالیست می دانند، نمی پذیرفتند. باری، نباید فراموش کرد که چاوز نه فقط خامنه ای، اسد، قذافی، کیم ایل اون و افرادی ازاین قبیل را ضدامپریالیست می دانست بلکه عیسا مسیح و فیدل کاسترو را قهرمانان خود معرفی می کرد.
فدراسیون آنارشیست در فرانسه یک هفته نامه و یک دو ماه نامه منتشر می کند که هر دو “لوموند لیبرتر” نام دارند. در شماره ی ۴۹ دو ماه نامه که در ژوئن ٢٠١٣ منتشر گشته، مصاحبه ای با رافائل ئوزکاتگی انجام شده است. رافائل ٣٩ سال دارد. او جامعه شناس و فعال سیاسی آنارشیست است. وی از سال ٢٠٠۶ در “Provea” فعالیت می کند که یک تشکل دفاع از حقوق بشر است. رافائل در این سازمان هماهنگ کننده تحقیقات است. وی همچنین با چند نشریه مستقل همکاری می کند. او از سال ١۹۹۵ در نشریه آنارشیستی “ال لیبرتاریو” قلم می زند.
جان ورهوون و ادیت ووست فلد به بهانه ی انتشار آخرین کتاب رافائل ئوزکاتگی که عنوانش “ونزوئلا، انقلاب نمایشی، نقدی آنارشیستی به دولت بولیواری” انتخاب شده است، با وی مصاحبه کرده اند. هر چند این مصاحبه پس از مرگ چاوز و پیش از انتخاب مادورو صورت گرفته است، اما حاوی نکات جالبی ست که مرا به ترجمه ی آن به فارسی تشویق نمود، با این امید که فارسی زبانان در ایران و دیگر کشورها بتوانند از تجربیات ونزوئلا در مبارزه برای دستیابی به آزادی بی قید و شرط و بی حد و حصر و رهایی از استثمار در هر شکل و قیافه ای بهره ببرند. این مصاحبه بار دیگر این واقعیت را نشان می دهد که حتا اگر دولتی خود را انقلابی بنامد در عمل با مضمون انقلاب و اقدام انقلابی در تضاد قرار می گیرد. دو مضمون متضاد نمی توانند با هم وجود داشته باشند و چاره ای نیست که بین این دو یکی را انتخاب نمود. متن کامل مصاحبه را در زیر می خوانید.
ن. تیف
٨ تیر ١٣٩٢
پرسش: برای آغاز و رفتن به اصل مطلب، چرا عنوان کتاب “انقلاب نمایشی” است؟
پاسخ: بحث این کتاب بر این محور قرار گرفته است که روند بولیواری گسست از نظمی که موجود بود، نیست بلکه ادامه ی آن است. نمی توان از ونزوئلا تحلیلی ارائه داد بدون آن که تاریخ این کشور نفت خیز را شناخت. فرهنگ و سیاست ونزوئلا بر پایه ی ثروتش که از نفت می آید، شکل گرفته است. نفت یک الگوی تولیدی را به وجود آورده است که اساسش را استخراج آن تشکیل می دهد، استخراجی که پول لازم را می آورد تا برای مدرنیزه کردن ونزوئلا تلاش گردد. این الگوی توسعه را روند بولیواری و رئیس جمهور چاوز عمیق کردند. اما این “انقلاب” خودخوانده به خصوصی سازی بهره برداری نفت ونزوئلا ادامه داد. چاوز شرکت های نفتی را با شرایطی بسیار مناسب برای آن ها به ونزوئلا فراخواند.
اگر چنین چیزی ممکن شد به این خاطر است که چاوز موفق شد با انقلابی نامیدن دولت خود جلوی اعتراضات مردمی را بگیرد. شرکت های خارجی نفتی به شرکای دولت ونزوئلا تبدیل شدند و به آن نام “حق حاکمیت بر انرژی” داده شد، در حالی که در عمل هیچ حق حاکمیتی تأمین نگردید. مردم هنوز گمان می کنند که دولت چاوز حق حاکمیت را بر منابع انرژی تأمین کرده است، چرا که اکنون نفت هزینه های سیاست های اجتماعی را می پردازد. اکنون تبلیغات فراوانی وجود دارد مبنی بر این که نفت خوب است و بهای “مأموریت” ها (برنامه های اجتماعی چاوز) را می پردازد. به همین دلیل است که در ونزوئلا مقاومتی علیه جهانی سازی اقتصادی نمی شود. و تمام این ها به نام انقلاب صورت می گیرد در صورتی که جهانی سازی اقتصادی سرمایه داری و انقلاب کاملاً متناقض هستند.
من هنگامی که کتاب را به پایان می رساندم به متنی از گی دبور برخورد کردم که مفهوم “نمایش” را در سیاست توضیح می داد. چیزهای فراوانی وجود داشتند که برای من باورناکردنی بودند. در ونزوئلا تصویری ساخته شده است که با متن و آن چه واقعاً اتفاق می افتد، جور درنمی آید. کتاب من می خواهد این موضوع را نشان دهد.
پرسش: آیا به نظر تو در ونزوئلا انقلابی وجود ندارد؟
پاسخ: به گمان من در ونزوئلا چیزی وجود دارد که می توان آن را یک روند نامید. البته نباید این واقعیت را در نظر نگرفت که دولت چاوز هیچ تغییر مثبتی را به وجود نیاورده است. برای مثال فقر و تبعیض اجتماعی در کانون بحث ها هستند. مردم زیادی هم برای این ها بسیج شدند. شاید این روند مختصاتی انقلابی داشته باشد، اما خود انقلاب نیست.
برای مثال اخیراً یکی از رهبران بومی را که مخالف بود کشتند. بیست سال پیش که سابینو رومرو مانند او کشته شد در تمام سطح کشور اعتراضات گسترده ای صورت گرفت. امروز که یکی از فعال ترین رهبران بومی ها کشته می شود در کاراکاس فقط دویست نفر اعتراض کردند. علت چیست؟ اگر ما واقعاً در یک روند سیاسی شدن رادیکال بودیم، ماجرا تغییر می کرد. واقعیت این است که یک همبستگی عمودی با چاوز به وجود آمده است، اگر این همبستگی افقی بود، وضعیت هم تغییر می کرد.
من می توانم بپذیرم که ما در روندی از سیاسی شدن هستیم که می تواند بسیار بیش تر رادیکال شود، اما این روند یک روند انقلابی نیست.
پرسش: جنبش های اجتماعی در چه وضعیتی قرار دارند؟ تو در کتابت بسیار از کمبود خودمختاری آن ها نوشته ای.
پاسخ: من بسیار مایل هستم که از سطح خودمختاری جنبش های اجتماعی سخن بگویم. اگر ما از خودمختار و غیرخودمختار بودن جنبش های اجتماعی حرف بزنیم، آن هایی که خودمختار هستند بسیار اندکند. کشمکش های فراوانی بین طرفداران چاوز و هواداران خودمختاری در جنبش های اجتماعی وجود دارند. بوروکراسی و سیستم حکومتی چاوز تلاش می کنند که از خودمختاری جنبش های اجتماعی جلوگیری نمایند. چاوز در یکی از بحث هایش گفت:”متشکل شوید و برای حقوق تان مبارزه کنید.” اما سیستم چاوز در عمل هر تلاشی را که می تواند انجام می دهد تا نیروی های جنبش های اجتماعی را در اختیار اهداف خود قرار دهد. دولت چنان عمل می کند که خودمختاری جنبش های اجتماعی حتی المقدور تضعیف گردد.
پرسش: تو در کتابت همچنین از این موضوع می نویسی که فضای کمی در اختیار نقد دولت چاوز وجود دارد.
پاسخ: بله. چاوزیسم جنبشی ست که با انتقاد مدارا نمی کند. منظور من در این جا فقط اپوزیسیون نیست، جنبش چاوزیست حتا از صداهای مخالف درون خود نیز می هراسد. در جنبش چاوزیست جایی برای ابراز وجود هویت های سیاسی درونی نیست و همه باید خود را به آن چه از بالا می آید قانع نمایند. در سال های اخیر مخالفت درونی هر روز بیش تر شده است. هنگامی که مخالفت ها از چارچوب های نهادینه شده ی چاوزیسم عبور می کنند و نمی توانند پاسخی دریافت نمایند، آن گاه سرکوب آغاز می شود، همان گونه که پیش از چاوز دولت های دیگر می کردند و همان گونه که هر دولتی در سطح جهان چنین می کند. پلیس در دوره ی چاوز چندین فعال جنبش های اجتماعی و دانشجویی را به قتل رسانده است. باید اضافه کرد که پس از کودتای سال ٢٠٠٢ (علیه چاوز) یک رشته قانون وضع شد که در عمل اشکال مبارزات همیشگی را سرکوب می کنند. برای مثال اگر کسانی تصمیم بگیرند یک خیابان را به نشانه ی اعتراض ببندند، به دو تا شش سال زندان محکوم می شوند.
دولت چاوز مکانیسمی را درست کرده است که بتوان از اعتراض جلوگیری کرد. مردم را در خیابان ها دستگیر می کنند و دو سه روز به زندان می اندازند و سپس آنان را به دادگاه فرامی خوانند تا پاسخگوی اشکال مبارزاتی مسالمت آمیزی باشند که انتخاب کرده اند. دستگیرشدگان را گاه تا پنج سال درگیر دادگاه می کنند و دست آخر هم جوابی نمی دهند. البته پیام این است که کسی جرأت اعتراض کردن نداشته باشد. سه سال پیش گفته شد که ٢۵٠٠ نفر در صف معرفی به دادگاه ها قرار دارند، کسانی که جرمی به جز شرکت در یک جنبش اجتماعی ندارند. اما جالب توجه است این است که ۸٠ % این افراد که منتظر برگزاری دادگاه هستند خود را چاوزیست می دانند. بنابراین، موضوع دیگر این نیست که اپوزیسیون را مجرم جلوه دهند، موضوع این است که هر گونه اعتراض خارج از چارچوب های نهادینه شده را سرکوب نمایند. من اغلب گفته ام که روندی وجود دارد که می خواهد چاوزیست هایی را که بحث های خود چاوز را جدی می گیرند به مجرم تبدیل نماید. در این روند، بسیاری از چاوزیست ها که خواسته اند بحث های چاوز را به عمل دربیاورند به کنار می گذارند، به حاشیه می رانند یا به مجرم تبدیل می کنند.
پرسش: آیا این دلیلی ست که موجب می شود جلوی روند واقعی انقلابی گرفته شود؟
پاسخ: بله، گمان می کنم. یک عنصر دیگر، موضوع قطبی شدن جامعه است که با کودتای ناکام علیه چاوز صورت گرفت که سدی در برابر انتقادها ایجاد نمود. موضوع انتخابات را نیز نباید فراموش نمود، چرا که تقریباً هر سال انتخاباتی برگزار شد. جنبش مردمی با انتخابات گوناگون مطالباتش را متوقف نمود، چرا که هر بار لازم بود تا طرفداران چاوز انتخاب شوند. چه کسی تقویم انتخابات را مشخص می کند؟ به نظر من این مهم است که درک کرد چرا جنبش مردمی استعدادهای بالقوه ی انقلابی خود را گسترش نداد. انتخابات گوناگون که جنبش مردمی نقشی در تعیین تقویم آن نداشت چنین ایستایی را ایجاد نمود. هدف بر این قرار گرفت که چاوز و طرفدارانش مدام در انتخابات پیروز شوند.
بسیاری از کسانی که در سال های ١۹۹٠ مبارزات مهمی را پیش بردند – مبارزه برای حفظ محیط زیست، مبارزه بومی ها، جنبش زنان … – نمی توانند امروز دور هم بنشینند تا به جای تقویم انتخابات تقویم مبارزه ی مشترک را تهیه نمایند. علت این است که یکی خود را چاوزیست تعریف می کند و دیگری ضدچاوزیسم. هویت های سیاسی جدید جای هویت های پیشین را گرفته اند. تمام مشغولیت های مبارزاتی کنار گذاشته شده اند و امروز کار به کشمکش های به قدرت رسیدن چاوزیست ها یا اپوزیسیون خلاصه شده است. اما مسائلی که با مبارزه حل می شوند به مسائلی درجه دومی تبدیل شده اند.
پرسش: چاوز چند روز پیش درگذشت. تو چه چشم اندازی داری؟
پاسخ: آسان نیست بتوان آینده را پیش بینی نمود. نیکولاس مادورو (نایب رئیس جمهور) برنده ی انتخابات خواهد بود. مشکلات اصلی پس از انتخاب وی خواهند آمد. رئیس جمهور جدید تلاش خواهد نمود تا برای یک دست کردن جنبش بولیواری گروه های منتقد و رادیکال را بیش از پیش به حاشیه براند. مسئله دیگر این است که چاوزیسم مردمی که رابطه ی مستقیمی با خود چاوز داشت چگونه به نبود وی پاسخ خواهد داد؟
پرسش: در روزهای اخیر، فراخوان هایی برای یک “رهبری جمعی” داده شده است. نظرت در این باره چیست؟
پاسخ: امیدوارم چنین چیزی متحقق شود. فکر می کنم که این نظر حدود شش ماه پیش مطرح شد، هنگامی که معلوم شد چاوز درمان پذیر نیست. جنبشی که روی کیش شخصیت پی ریزی شده با مشکل مواجه گشته است، چرا که چاوز به تنهایی تصمیماتی می گرفت و اکنون تلاش می شود که ماجرا در جهت عکس پیش برود. اما من بر این باورم که مشکلات فراوانی برای ایجاد یک رهبری جمعی وجود دارند. یک رشته تصمیمات اقتصادی باید گرفته شوند که دولت آینده ی مادورو را به چالش خواهند طلبید. ارزش پول ونزوئلا کاهش یافته است و این موضوع روی تصمیمات اقتصادی تأثیر خواهند گذاشت. به همین جهت یک روند کشمکش و نزاع آغاز خواهد شد. علیرغم آن چه می گویند، به نظر من شرایط برای رادیکالیزه نمودن روند بولیواری که چاوز می توانست بکند، مهیا نیستند.
پرسش: در شرایطی که تو برای ما توضیح دادی، آنارشیست ها چه نقشی می توانند بازی نمایند؟
پاسخ: من در گروهی هستم که از سال ١۹۹۵ نشریه “ال لیبرتاریو” (El Libertario) را منتشر می کند. گسترش این نشریه با پیش روی سیاسی ما میسر شد. این نشریه از یک نشریه ی تبلیغی با نقل قول هایی از باکونین و غیره، امروز به نشریه ای تبدیل شده است که مبارزه ی اجتماعی مردم را بازتاب می دهد.
گمان ما این است که برای گسترش نظرات و ارزش های آنارشیستی باید فضائی برای جنبش های اجتماعی خودمختار و مبارز ایجاد نمود. چند سالی ست که ما هدف خود را بالا بردن سطح خودمختاری جنبش های اجتماعی در مبارزه گذاشته ایم. نظر ما چیست؟ این است که ما باید در این جنبش ها شرکت نماییم. اما هرگز نمی گوییم که ما پیشروان این مبارزات هستیم، ما جزئی از آن ها هستیم و می خواهیم گسترششان بدهیم. بی جهت نیست که ما به جنبش هایی که علیه سوء استفاده های پلیسی، علیه بهره برداری ذغال سنگ یا اشغال زمین ها هستند بسیار نزدیک هستیم… مردمی که در این جنبش ها شرکت می کنند می توانند خود را چاوزیست یا ضدچاوزیست بدانند، این موضوع به ما ربطی ندارد. من نمی روم با کسی در این مورد جدل بکنم که آیا چاوز خوب بوده است یا نه؟ چرا که او دیگر نیست، همان گونه که نمی روم با کسی در رابطه با وجود یا عدم وجود خدا بحث بکنم. چرا که این مسائل در مبارزات اجتماعی در اولویت قرار ندارند و مهم نیستند. اگر مردم در جنبشی شرکت می کنند که علیه قدرت سیاسی ست، مسلماً ما توان خود را برای گسترش آن بسیج می کنیم. به نظر من در حال حاضر که یک دوران گذار است هدفمان باید یاری دادن به جنبش مردمی و اجتماعی باشد که بتواند تقویم مبارزاتی خود را تدوین نماید. ما همچنین باید آن چه را در سیزده سال اخیر در کشور رخ داده است تجزیه و تحلیل بکنیم تا اشتباهات تکرار نشوند و مبارزه ی توده ای بتواند رادیکالیزه گردد.
ساختن غیرممکن
سفر- گزارش برای خود گردانی
http://www.utopiasproject.net
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
ئەگەر كۆمەڵگە سەرۆكی پێویستبێت، كەواتە كۆمەڵیش مێگەلە !
ئەگەر كۆمەڵگە سەرۆكی پێویستبێت، كەواتە كۆمەڵیش مێگەلە !
ئەگەر سەرنجی گلەیی و گازەندەی دەسەڵاتخوازان و كایەكەرانی بواری ڕامیاریی بدەین، ئەوا لە چەپەوە بۆ ڕاست، سەرۆكایەتی ڕەتناكەنەوە، كە ئەمەش بۆ بڕوابوونیان بە مێگەلبوونی كۆمەڵ دەگەرێتەوە.
ئەوانەی كە گلەیی و گازەندەی سەرۆك دەكەن، گلەیی و گازەندەیان لەو بازنەیە تێپەڕناكات، كە؛ یا وەك سۆرانییەك دژی سەرۆكایەتی كرمانجێكن، یا وەك یەكێتییەك [بە لیستەكەی نەوشیروانیشەوە] دژی سەرۆكایەتی پارتییەكن، یا وەك ئیسلامی و چەپێك لەو بڕوایەدان كە ئەوان بەخۆیان دەتوانن سەرۆكی باشتربن !
بەڵام بۆ ئێمە ئەناركیستەكان، ڕەخنەمان لە كێبوونی سەرۆك و تاكەی سەرۆكبوونی نییە، بەڵكو ڕەخنەمان لە ھەبوونی خودی سەرۆكایەتی ھەیە، كە فیلۆسۆفی سەرھەڵدان و ھەبوونی، بۆ بنەما و ڕێكخستنی خوا و كۆیلە، شوانە و مێگەل دەگەرێتەوە و ئەوی لەجیاتی ڕەتكردنەوەی بیرۆكەی سەرۆكایەتی، كەسێكی دیكە وەك سەرۆك بۆخۆی كاندیددەكات، بیەوێت و نەیەوێت مۆری مێگەلی لە خۆیی و كۆمەڵەكەی دەدات و لەباشترین باردا، كۆیلەیەكی وەفادارە بۆ چەوسێنەرەكەی و ترسی لە ئازادبوون ھەیە !
ئەگەر تاك و كۆمەڵگەی كوردستان بە ئاستێك لە خۆھوشیاریی ئازادیخوازانە گەییشتبن، ئەوا بۆ ڕزگاربوونی چ وەك تاك و چ وەك كۆمەڵ، پێویستە ھەنگاوی یەكەم سەرۆكایەتی ڕەتبكاتەوە، ھەنگاوی دووەم، ڕەتكردنەوەی نوێنەرایەتی ڕامیارەكان و سیستەمی قوچكەیی پارلەمانەكەیان، ھەنگاوی سێیەم، ڕەتكردنەوەئ سیستەم و ڕێكخستنی قوچكەیی كۆمەڵگە، كە بنەمای پاراستن و مانەوەی چەوسانەوەن، بە ھەموو شێوەكانییەوە.
ئەوی پێیوایە، كە سەرۆكایەتی ( نەوشیروان موستەفا ) لە سەرۆكایەتی مەسعود بەرزانی؛ میرایەتی چەپەكان لە میرایەتی ڕاستەكان، جیاواز و باشترە، بێگومان كەسێكی خۆشباوەڕە و لە سەردەمی خێلایەتیدا خەریكی وڕێنەكردنە !
بۆ تاكی ھوشیار، ھەبوونی سەرۆك و ڕابەر، سەراپایای ئاوەزی كۆمەڵگە دەخاتە ژێر پرسیارەوە و تاكە زیندووەكان لە سەرەتای ھەزارەی سێیەمدا تووشی شۆك دەكات، چونكە ڕابەر و سەرۆك، یاداوەریی سیستەمی خێڵایەتی و نازیین !
نا بۆ سەرۆك و سەرۆكایەتی
نا بۆ پارتـــــــــــــــــــــایەتی
نا بۆ نوێنـــــــــــــــــەرایەتی
نا بۆ دێمۆراسی پارلەمـــانی
نا بۆ دەوڵــــــــــــــــــــــەت
بەڵێ بۆ دێمۆكراسی راستەوخۆ و كۆمەڵگەی ئازاد
سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان
١٩ی ئەپڕیڵی ٢٠١٣
www.anarchistan.tk
www.facebook.com/anarkistan
www.twitter.com/anarkistan
تێبینی: خوێنەرانی ھێژا، ئەم نووسینە لە ڕێكەوتی ١٩ی ئەپڕیلی ٢٠١٣دا نووسراوە، لەبەرئەوەی ماوەی ھەڵای ھەڵبژرادنەكان زۆری مابوو، بڵاوكردنەوەیمان دواخست، بەڵام ھەرچەندە بەبێ گاڵتەجاریی ھەڵبژاردن ماوەی سەرۆكایەتی سەرۆك درێژكرایەوە و تا دوو ساڵی دیكە، خۆشباوەڕان، دەبێت خەون بە سەرۆكی باشەوە ببینن، وەھا گۆڕان و ڕووداوێك ھیچ لە ھەڵوێستگیریی ئێمە ناگۆڕێت و ھەر ھەمان ھەوڵوێستمان دەبێت ….
“نا بۆ سەرۆك و سەرۆكایەتی” …
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
لایهنه تاریکهکانی حوکمی لیبراڵی مهندێلا و ANC له خوارووی ئهفریقادا
لایهنه تاریکهکانی حوکمی لیبراڵی مهندێلا و ANC له خوارووی ئهفریقادا
زاهیر باهیر
لهندهن- 29/06/2013
لهوه دهکات مهندێلا ، ئهستێره گهشهکهی ئاسمانی خهبات و تێکۆشانی زتاتر له 30 ساڵی مێژوی خهڵکانی ڕهشی وڵاتی ئهفریقا دژی ڕژێمی ڕهگهزپهرستی و ڕایسستی ئهوێ، له ئاوابووندا، بێت، باوکی نهتهوهیی و سمبولی ئهو بهرگری و بهرههڵستکارییه، به ڕۆح زیندو و به جهسته مردوو ، له سات و کاتی خۆیدا، بێت، ئیدی بۆ ههمیشه ئهم دوونیایه بهگشتی و دوونیای خهڵکانی ڕهش و ڕوتی ئهو وڵاته، بهتایبهتی، بهجێدههێلێت، له ههمانکاتیشدا چ کۆمهڵگهیهک و چ حوکمێکیش له دوای خۆی به پێوهدهبێت!!!!
پیاوێکی کاریزمایی ئاوا، پیاوێکی ئاوا دڵ گهوره ، پیاوێکی ئاوا دووربین و لێبورده که سیاسهتی تهبایی و پێکهوهژیانی لهبری بهکارهێنانی توندووتیژی و تۆڵهسهندنهوه له کۆنهدهسهڵاتدارهکان و کۆنهبهرپرس و پیاوهکانی دهوڵهتی پێشوو، له نێوانی سهرجهمی دانیشتوانی ئهوێ، گرتهبهر، که بهمه نهك خهڵکهکهی خۆی و دۆستانی، سهرسامکرد، بهڵکو نهیارهکانیشی. پیاوێکی به ئهمهك و بهوهفا بهرامبهر بهو وڵات و ئهو گهلانهی که لهکاتی تهنگانهدا پشتیان تێنهکردن، ههر ئهم پێزانینهش بوو که چهندهها جار له وهڵامی سهرانی ئهمهریکاو ڕۆژاوادا، که تهکیان پێههڵدهچنی ، دهیگوت ” ئێمه پشت له دۆستهکانی ڕۆژی تهنگانهمان ناکهین، ئهو ڕۆژانهی که ئێوه ههموو شتێکتان بهرامبهرمان دهکرد”. دیسانهوه خۆڕاگرێتی 27 ساڵ زیندانی، که 18 ساڵیان به تهنهایی، ژیانی زیندانێتی بهسهر دهبرد. ئهمانهو گهلێك خهسڵهتی تایبهتی تری ئهو پیاوه، ئهو تایبهتێتهی دهداتێ که نهتوانرێت نکوڵی له ڕۆلی و ههڵوێستی مرۆڤانهی ئهو له بهرامبهر ههندێک کێشهی ناوخۆی وڵاتهکهی و وڵاتانی ئهفریقاو ههندێک نهتهوهی ترو ئهمریکاو وڵاتانی ڕۆژاوا، بکرێت.
من لێرهدا نامهوێت باس له سهردهمی خهباتی ئهو وANC یاخود پرۆسهی وتووێژی ئهوان له گهڵ ڕژێمه کۆنهکهدا و هۆکارهکانی ڕودانی ئهو پرۆسهیه، بکهم. ئهوه بهخۆی نوسینێکی تایبهتی دهوێت و دهبێت به کۆڵهنایزکردنی ئهو وڵاته لهلایهن بریتانیاوه ، پهیوهستبکرێتهوه ، که له ساڵانی سهرهتای چهرخی پێشووترهوه دهستیپێکرد. ئهوهی که من لهم کورته وتارهدا دهمهوێت بیخهمه پێشچاوی خوێنهر، سهردهمی فهرمانڕهوایی ANC یه به مهندێلاشهوه که ههر له ساڵی 1994 وه ههتا ههنووکهش جڵهوی دهسهڵاتیان بهدهستهوهیه، تاکو بزانین پاش ئهو خهباته دوور و درێژه چهندێك کاری باش بۆ خهڵکانی ههژار لهوێ کراوه و لایهنه تاریکهکانی ئهو حوکمهش کامانهن.
کۆمهڵگهی خواروی ئهفریقا لهسهردهمی کۆڵۆنی و ڕژێمی ڕایسستیدا یهکێک بووه لهو کۆمهڵگهیانهی که نادادوهرێتی کۆمهڵایهتی و نایهکسانی نێوانی تاکهکانی و چینهکان و توێژاڵه کۆمهڵایهتییهکانی، کهلێنی فراوانی نێوان دهوڵهمهندان ههژاران ، بهردهوام له گهشهکردندا بوون. تهنها ئهوهنده کافییه که ئهوه بڵێم له سهرهدهمی کۆڵۆنیدا خهڵکانی ڕهشپێستی خاوهنی خودی وڵاتهکه بۆیان نهبوو بهسهر شۆستهکاندا بڕۆن، لهکاتی چوون بۆسهرکاریاندا بۆیان نهبوو سواری پاسهکان ببن. ئهمانهو گهلێك ستهمی ترو تهماشانهکردنیان وهکو مرۆڤ، زهمینهی دروستبوونی بزوتنهوهی ANC ، خولقاند. ئهمانیش وهکو ههر پارتێکی تر که له دهرهوی دهسهڵات بوون، مژدهی هێنانی بهههشتیان به هاووڵاتانیان دهدا، بهڵام کاتێک که دهسهڵات دهگرنه دهست و ڕووبهڕووی کهتوارهکه دهبنهوه، پرنسپڵیان سهبارهت به هاوکێشهکان و گیرو گرفتهکان، به تهواوی دهگۆڕرێت.
کاتێک که ANC له ساڵی 1994 دا دهسهڵاتی گرته دهست ههندێك ڕیفۆرمی گرنگیان کرد، وهکو : دروستکردنی زیاتر له 2 ملێون خانوو ، دروستکردنی ڕێگاوبان ودایهنگا و باخچهی ساوایان و دووقاتکردنی ژمارهی قوتابخانهکان به دروستکردنی قوتابخانهی تر، بهخۆڕاییکردنی خوێندن و خهستهخانهو چارهسهری نهخۆش بهبێ بهرامبهر، بردنی ئاو و کارهبا بۆ ژمارهیهکی زۆر له دانیشتوان و زیادکردنی ڕێژهی مووچهی خانهنشینی و ههندێك شتی تری لهم چهشنه.
ڕاسته ئهمانهی سهرهوه ههندێك له کێشه سهرهکییهکانی هاووڵاتیان بوون که له ههمانکاتیشدا بوونه هۆی هێنانی ئیش و کار له بواری بیناسازی و ڕێگاوباندا گهرچی ئهمانهش کاتی بوون، بهڵام له ڕاستیدا سیاسهتی ڕژێمی پێشووی وڵات و سهردهمی کۆڵۆنی، مهترسییهکی وایان بۆ دروست نهبوو بهحوکمی ئهوهی ههر لهسهرهتای وتووێژهوه سازش لهسهر ههندێک پرنسپڵی ANC کراو دواتریش له جیهانی واقیعدا فهرمانڕهوایانی نوێ دهستبهرداری ئهوانهی ترشیان، که دهیانویست بیکهن، بوون. ئهمه جگه لهوهی باری ژیان له سهرانسهری دونیادا به خواروی ئهفریقاشهوه له گرانبوون و سهختبووندابوو، قهیرانی ئابوری جیهانی ئهو وڵاتهشی وهکو گهلێکی دیکه گرتهوه. لهولاوهش بارودۆخی ئابوری و کۆمهڵایهتی و سیساسی ههندێ له وڵاتهکانی ئهو ناوچهیهش کارایی نێگهتیڤی خۆی لهسهر ئهوێش دانا، که یهکێك لهوانه پهناهێنانی 3 ملێون خهڵکی تر له وڵاتانی مالی و زیمبابۆی و وڵاتانی ترهوه، لهوێ خۆیانگرتهوه. کهواته گهر چاکسازییهکیش یاخود ژمارهیهکی زیاتری خانو و قوتابخانه و خهستهخانه و ئهوانهی تر که له سهرهوه ناونوسم کردن، له بهرامبهر زیادبوونی دانیشتوانهکهی ههم وهکو هاووڵاتیانی خۆی و ههم خهڵکانی هاتوی وڵاتانی تر، کرابێت، شتێکی زۆر کهم بووهو داواکاری و داخوازییهکانی خهڵکی گهر له زیادبووندا نهبووبێت ، ئهوه ههر وهکو خۆی ماوهتهوه.
وڵاتی خواروی ئهفریقا، یهکێکه له وڵاته ههره دهوڵهمهندهکانی دونیا له خهڵوز و زێڕ و ئاڵتون و کانزا سروشتییهکان و میوه و دانهوێڵه و گهلێکی تر له کهرهسهو مهتیریاڵی تری بهکار نههاتوو (خام). له %80 ی زێڕ و ئاڵتونی جیهان لهم وڵاته دهردههێنرێت، وڵاتی دووههمه له جیهاندا له بهرههمهێنانی خهڵووز، یهکێکه لهو وڵاتانهی که شهرابێکی یهکجار زۆر بهرههم دههێنن و دابینی بهشێکی زۆری سوپهرمارکێتهکانی ئهوروپا، بهتایبهت فهرهنسا، دهکهن. کهچی کرێی ڕۆژێکی کرێکارێك که له کێڵگهو باخهکاندا کار دهکات تهنها 4 پاوهندی بریتانی و 92 پێنسه، مووچهی مانگێکی کرێکارێکی کانهکان له نێوانی 250 بۆ 269 پاوهندی بریتانییه. خهڵکان و خێزانێکی یهکجار زۆر تا ئێستاش لهژێر کهپرو تهنهکه و لهوحدا وهکو خهڵکانی ئاواره، نهك هاووڵاتیانی وڵاتهکه، دهژین.
کهلێنی نێوانی دهوڵهمهندان و ههژاران ڕۆژ به ڕۆژ له فراوانبووندایه، ههژاری و بێخانووبهرهیی و بێکاری و توشبوونی خهڵکی به نهخۆشی ئهیدز که له ئێستادا زیاتر له 7 ملێون له دانیشتوانهکهی توشبوون. کوژرانی خهڵکێکی زۆر ڕۆژانه، که له ساڵێکدا زیاتر له 15 ههزارکهس دهکوژری که بهشی زۆریان ئافرهتانن و ههندێکیش له کوژراوان پۆلیسن، 6 ملیۆن چهک لهو وڵاتهدا ههیه. ڕادهی ههژاری لهو وڵاته دهوڵهمهندهدا به ڕادهیهکه که گرانه بسهلمێنرێت. به پێی یهکێک له ئامارهکان له ساڵی 2008 دا له %50 ی خهڵکه ههژارهکهی ئهوێ له %7.8 داهاتی ئهو وڵاتهیان بهرکهوتووه، که له کاتێکدا له %83 ی خهڵکه سپییهکه له %20 داهاتهکهی بهرکهوتووه، ئهمه له بهرامبهر له %11 ی ئهو داهاته بۆ ههمان ڕێژهی خهڵکه ڕهشپێستهکهی. ئامارێکی تازهی بانقی جیهانی نیشانیدهدات که 7 ملیۆن له خهڵکهکهی داهاتی ڕۆژانهیان لهژێر 1.25 دۆلارهوهیه و 15 ملیۆنیش داهاتی ڕۆژانهیان لهژێر 2 دۆلارهوهیه، ههروهها نیوهی کۆی منداڵانی ئهو وڵاته له ههژاریدا دهژین.
دهوڵهمهندبوونی توێژاڵیکی خهڵکه ڕهشپێستهکه که جێگای توێژاڵی سپیپێستی دهستهبژێری سهردهمی حوکمی ڕایسستییان گرتۆتهوه، ههبوونی گهندهڵییهکی زۆر بهتایبهت له نێوهندی سیاسییهکان و سهرانی ANC ، بێڕهحمێتی و دڕندهیهتی پۆلیس له مامهڵهیاندا لهگهڵ خهڵکه ئاساییهکهدا بهتایبهت دوای ئهوهی که سهرۆکی وڵات، Zuma ، پاوهرێکی زیاتری به پۆلیس دا، که ئهم سیاسهته لهوێ به سیاسهتی ” تهقه به قهسدی کوشتن ” ناسراوه ، ئهوه بوو له 16/08/2012 ، 34 کرێکاری کانهکانیان که تهنها تاوانیان داوای مافی ڕهوای خۆیان بوو، له خوێنی ساردی خۆیاندا گهوزاند.
ئهو خهڵکهی که ساڵههایهکی دوورودرێژ خهباتیان دژی ڕژێمی ڕایسستی کۆن کرد و خهڵکانی خوودی ANC یش، چاوهڕوانی کۆمهڵگهیهکی ئاوایان نهدهکرد، کۆمهڵگهیهك ، که تهنها ناوو ڕهنگی فهرمانڕهواکانیان، گۆڕاوه، ئهگینا سیاسهتی کۆن و سیستهمی کۆڵۆنی بۆ ههره زۆربهیان ههر لهوێدایه و دهستی لێنهدراوه.
بۆچی سهرانی یهک به دوای یهکی دهوڵهت وANC لهو خهونهی که له دهرهوهی دهسهڵات دهیانبینی، فهشهلیان هێنا؟
له وهڵامی ئهو پرسیارهدا وهکو له سهرهتادا پهنجهم بۆ ڕاکێشا، دوو فاکتهری سهرهکی ڕۆڵی گهورهیان بینی بۆ ئهوهی کۆمهڵگهی خواروی ئهفریقا بهم ئاکامه بگات. یهکهمیان: پاشهکشهی ANC له پرنسپڵیان و ئهو دروشمانهی که ههڵیانگرتبوون، لهوانه: وهکو له بهڵێنهکانیاندا دهیانگوت، له بهرژهوهندی ” ههژارترین ههژاری وڵات” کاردهکهن و پاشهکشهکردنیان له “Freedom Charter ” که کرۆکی سیاسهتهکهیان و دروشمهکانیان بوو ، ههر له دابهشکردنی سامانی دهوڵهمهندهکان ، زهوی و زار، ڕهتکردنهوهی سیاسهتی ئابوری لیبراڵ، نهگرتنی دۆستایهتی لهگهڵ کۆمپانیا گهورهکان و ڕهتکردنهوهی مامهڵهو بازرگانی ئازاد، هێننانه خوارهوی ڕێژهی بێکاری ، زیادکردنی کرێی کرێکاران له ههموو بهشهکانی سهر کاردا، بنهبڕکردنی گهندهڵی و هێنانی دادوهری کۆمهڵایهتی، نههێڵانی تاوان و … گهلێکی تر لهمانه.
گهر ANC ئهم سیاسهت و دروشمانهی خۆیانیان جێ بهجێ بکردایه، بێگومان تا ڕادهیهکی باش ژیانی خهڵکهکهی دهگۆڕی. بهڵام ئهمان نهك ههر پاشهکشهیان لهمانه ههمووی کرد، بهڵکو کهوتنه مامهڵهو سازشێکی گهورهشهوه لهگهڵ کۆنهپایه و پلهدارهکانی حوکمی پێشووتردا که ئهمهش فاکتهری دووههمه له نههاتنهدی خهونهکهی خهڵکه ههژارهکهی ئهو وڵاته. لهوانهش: سازشکردنی ANC لهسهر هێڵانهوهی ههندێك له وهزارهته گرنگهکانی دهوڵهتی نوێ له دهستی کۆنه وهزیرهکانی یا پیاوانی حکومهتی پێشووتردا، وهکو: وهزارهتی دارایی، وهزارهتی بزنس و کارکردن، وهزارهتی پیشهسازی و سهرۆکی بانقی ناوهندی وڵات و ههندێکی تر لهو شوێنه گرنگانه، که ئهمانهش بهخۆیان یارمهتی ئهوهیاندا که مامهڵهکانی لهسهر یارمهتی و قهرزوهرگرتن لهگهڵ صندوقی دراوی نێو دهوڵهتی و بانقی جیهانیدا، کران، بهو شێوهیه بڕۆن که ئهو دوو دهزگه دراوییه دهیانویست و له بهرژهوهندی ئهوان بشکێنهوه . کاتێک که ANC و سهرانی نوێی دهوڵهت له ڕێکهوتنهکه، بهئاگاهاتن، زۆر درهنگ بوو نهدهتوانرا بهندوو مهرجهکان ههڵوهشێنرێتهوه یا بگۆڕرێت. له لایهکی تریشهوه ههر ئهو گروپه دهستهبژێره کهوتنه کۆمهکی کۆمپانیا گهورهکانی ئهوێ له کاتی وتووێژ کردندا که ANC پێداگریی لهسهر دانی باجی زیاترو زیادکردنی بڕی تاریف ( که دانانی باجێکی پێویسته لهسهر شمهکی بێگانه بۆ بهرگریکردن له شمهکی خۆماڵی) دهکرد، که لهمهشیاندا فهرماڕهوایانی نوێ دۆڕاندیان. دوای ئهمهش ههر ئهم فهرمانڕهوا نوێیانه قبوڵی دانهوهی قهرزه زۆرهکهی که لهسهر حکومهتی پێشوو بوو، کرد. لهمانهش زیاتر، ئامادهبوون بهوهی که سهرچاوه سهرهکییهکانی سامان لهدهستی خهڵکه کهمهکهی سهر به حوکمڕانانی پێشوودا، بمێنێتهوه لهتهك ڕازیبوونیان به سیاسهتی ئابوری لیبراڵ و نیو-لیبراڵ که باوهشکردن بوو به مامهڵهو بازرگانی ئازاد، خۆکردنهوهش بوو بۆ بازاڕی ئازاد، ئامادهبوون و پهیوهستبوون بوو به بهندوو مهرجهکانی دهزگه دراوییهکانی جیهان سهبارهت به ههر قهرزو یارمهتییهك لهوانهوه، پهشیمانبوونهوه بوو له به گشتیکردنی ( به دهوڵهتیکردنی) بهشه تایبهتیهکان، بهتایبهتی کانهکان و ههندێک له کۆمپانیا گهورهکان، مامهڵهی باشی بزنس لهسهر حسابی کرێکاران و کارمهندان، ڕینهگرتن له گهندهڵی و دژایهتی نهکردنی، لێگهڕان له کۆمپانیا گهورهکان که نهیاندهویسست کهمێک له سوودو قازانجهکهیان، ببهخشن، له پێناوی گهشهکردنی کۆمهڵگهکهدا به دروستکردنی چهند پرۆژهیهك لهنێو خۆو دهرهوهدا، ههروهها عهفوو کردنیان له دهستگرۆییکردنی دهوڵهت له دانهوهی کۆنه قهرزهکان، ڕێگهدان به گواستنهوهی بنکهی کۆمپانیا گهورهکان بۆ وڵاتانێکی تر، که ههندێکیان وایاندهزانی بههاتنی حکومهتی تازه بهرژهوندییهکانیان دهکهوێته مهترسییهوه ، بۆیه ههر لهسهرهتادا، ههندێکیان ڕهویان بۆ شوێنهکانی تر، کرد. ئهمانهو زۆری تر که ANC سازشیکرد لهسهریان.
ئهم بارودۆخهی که ئێستا لهوێ بهرقهراره، بهڵگهی کورتێتی تهمهنی ANC و فهشهلهێنانی سیاسهتی لیبراڵ و نیو-لیبراڵه، که هاوکاتیش له سهرانسهری جیهاندا بزوتنهوهی گهنجان و لاوان له خۆپیشاندان و داگیرکردن و دهستبهسهراگرتنهکاندا، له پێشهوهچوندایه، که ئهمهش بهڵگهی ئاشکرای دوو دیاردهیه، یهکهمیان دیاردهی تێشکانی سهرجهمی سیاسهتی لیبراڵ و نیو-لیبراڵن، دووههمیشیان بڕوانهمان و لهدهستدانی متمانه به سیاسییهکان و ڕۆڵی پارت و ڕێکخراوه سیاسیهکانه لهگهڵ پرۆسهی بهدناوی ههڵبژاردنی دیمۆکراسیانه. بۆیه وڵاتی خواروی ئهفریقاش ناتوانێت لهمانه بهدهر بێت بهتایبهت له کاتێکدا که وهچهی نوێی 2 ملیۆن گهنجی له دایکبووی دوای ساڵی 1994 که هیچ پهیوهندییهکیان به پارته سیاسسیهکانهوه نییه، که له ساڵی 2019 دا ئهم ژمارهیه دهبێته زیاتر له سێیهکی دهنگدهرانی ئهوێ و به ڕێژهی سهدیش له %40 ی دهنگدهران پێکدههێنن و دهچنه ڕیزی نهوهی یاخیبوانی ئێستاوه. ئهم گۆڕانه گهورهیهی که له دانیشتوانی ئهوێدا ڕوودهدات لهشانی بزوتنهوهی جهماوهری خهڵکیدا له شوێنهکانی تر، دهبێت خواروی ئهفریقا بهرهو کوێ بهرێت؟ ئهمه پرسیارێکهو سهردانهواندنی خهڵکی بۆ سیستهمی سهردهم یا بهگژاچونهوهی، له ئایندهدا، وهڵامی دهداتهوه.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
مێزگردی گێڕانەوە و پێداچوونەوە و ھەڵسەنگاندنی ئەزموونی یەكێتی بێكاران لە كوردستان و خەباتی جەماوەریی لە ساڵانی ١٩٩٢ تا ١٩٩٨ / بەشی دووەم
مێزگردی گێڕانەوە و پێداچوونەوە و ھەڵسەنگاندنی ئەزموونی یەكێتی بێكاران لە كوردستان و خەباتی جەماوەریی لە ساڵانی ١٩٩٢ تا ١٩٩٨
بەشی دووەم
ئهم ڕێكخراوه له سهرهتای دهستپێكردنیدا به چی ناوێك كاری كردووه؟
سیروان عەلی :
سهرهتا به ناوی بزوتنهوهی بێكاران له شاری ههولێر دهستی به كارهكانی خۆی كرد. . دواتر له پرۆسهی سهرتاسهریبوونهوهدا لهگهڵ ناوچه و شارهكانی تر له ڕێكەوتی ١٩٩٣/١/١٠دا لهژێر ناوی (یهكێتی بێكاران) خۆی ڕاگهیاند .
گۆران عەبدوڵڵا :
من لە پرسیاری پێشوتردا وەڵامم بەو پرسیارە داوەتەوە. هەروەها وەڵامەكەی هاوڕێ سیروان لەو بارەوە دەقیق نییە.
ئاكۆ محەمەد :
ئەوەندەی من لەبیرم بێت، لە هەولێر هەر لە سەرەتاوە بەو ناوەوە دەستبەكاربوو، تەنیا پاشگرە جوگرافییەكەی گۆڕدرا، واتە هەولێر بوو بە كوردستان.
ئایا پێكهێنانی ئهم ڕێكخراوه پڕۆژهی ڕێكخراوه ڕامیارییهكان -چهپهكان- بوو یا زهمینهی كۆمهڵایهتی و ئامادهیی جهماوهریی ههبوو، یان هاوتهریبی یهكدی بوون؟
سیروان عەلی :
ئهوهی ئهم ڕێكخراوه پێشنیازی ڕێكخراوه چهپهكان بووبێت، وهك پرۆژهیهكی توكمه و لهپێش نووسراو و نهخشهبۆكێشراو، پێموانییه. یهكهم، من ئهو كاته ئهندامی عهلهنی ڕێكخراوی ڕهوتی كۆمونیست بووم، كه زیاتر له ٤ مانگ بهسهر داخستنی بنكە ئاشكراكانی ئهو ڕێكخراوەدا تێپەڕیبوو، هیچ سیاسهتێكی تایبهت به پرۆژیهكی لهو چهشنه بهدهستی من نهگەیشت، نهك ههر ئهوهش، ههر سێ ئهندامی دیاری ناوهندی ڕهوتتی كۆمونیست (موئەیەد ئەحمەد، نادر عەبدولحەمید و ئەمجەد غهفوور) بهرەو ههندهران ڕۆشتبوون، یهكهم كهسانێك بوون، كە بهرهو توركیا سهری خۆیان ههڵگرت، كه بە لێكدانهوهی ههڵهی خۆیان پێانوابوو، ئیتر سهركوت دهستپێدهكات، باشترین شت ئەوەیە لە خەمی پارێزگاریكردنی ناوهندی (ڕهوتی كۆمۆنیست)دا بین، ئهمه یهكهم دهستپێكردنی دیاردهیهك بوو، كه گورزی زۆر جەرگبڕی لە بزووتنهوهی كۆمونیستی بەگشتیدا. بهههرحاڵ هیچ سیاسهتێكی نهخشهبۆكێشراو نهبوو، لایهنیكهم لهلایهن (ڕهوتی كۆمونیست)وه نهبوو، ئهگهر كهسێكێش شتی وا بڵێت، دهبێت بهڵگهی نوسراوی ئهو سهردهمه بخاته بهردهست، كه ئهو كات هیچ ڕێكخراوێك بۆ پێكهێنانی ڕێكخراوێك بۆ بێكاران، پرۆژهی نه ئاشكرا و نه تهشكیلاتی دهرنەكردبوو. بهڵام وابهستهیی و بڕوابوونی ئهو ڕهوته و ههڵسواڕاوانی كرێكاری كۆمونیستی و دڵسۆزی سیاسی كۆمونیستی ئهو سهردهمه به بهرژهوهندییەكانی چینی كرێكار، هۆكاری جدی بوون، كه بوون به پێكهێنهرانی یهكێتی بێكاران. بۆیه ئهندامانی ئهو ڕێكخراوه كۆمونیستییانەی كه خۆیان پێكهێنهری (یهكێتی بێكاران) بوون، دهكرێت ههر له سهرهتای بنیاتنانی (یهكێتی بێكاران)ەوە ئهم مهلهفهیان كردبێته مهلهفێكی گهرمی ناو ڕێكخراوه سیاسییەكانی خۆیان. بهڵام من دوای دامهزراندنی (یهكێتی بێكاران) له ماوهی ئهندامبوونم له ڕێكخراوی ڕهوتی كۆمونیست و دواتر پێكهێنانی حزبی كۆمونیستی كرێكاری عیراق بۆ یهك جاریش نوسراوێك ئاشكرا و نهێنی فهرمیم سهبارهت به ههڵسوڕانی چالاكییەكان پێنهگهشت. كه دهكرێت هۆكارهی ئهوه نهبێت، كه ئهمان بۆیان گرنگ نهبووبێت لهو ڕێكخراوهدا چی دهكهن، بهڵكو بههۆی ڕوحیهتی مهحفهلگهری و تهنانهت جۆرێك له فهوزا له كاری تهشكیڵاتیدا، هۆكاری جدی بوون بۆ ئەو پاشاگهردانییه، ههرچهنده بهشێكی زۆر له ھێزی (یهكێتی بێكاران) ههڵسوڕاوانی كۆمونیست بوون. دووهم، من پێموایه زەرورهتی خهباتی دژی بێكاری و نهبوونی ههلی كار لهو سەرهدهمهدا وهك له وەڵامی پرسیاری یهكهمدا باسم لێكرد، هۆكاری سهرهكی بوون له سهرههڵدان و گهشهی یهكێتی بێكاراندا.
یان ئهگهر پرسیارهكه ئهوەیه؛ ڕێكخراوه چهپهكان له دهركهوتنی یهكێتی بێكاراندا وهك ڕهوتێكی سیاسی ئهو سهردهمهی ھاوسەنگی سیاسی بهشداربوون، ئهوا وەڵامی ئهم پرسیاره بێگوومان ئهرێیه، ئهوان نهك بهشداربوون، بەڵكو ئهو ڕهوته له تهسهور و خهبات هاوشانی چینی كرێكار دژ به نیزامی سهرمایه پشكی شیریان بهردهكهوێت. ههر له سهرهتای لەدایكبوونی یەكێتی بێكاراندا، دواتر دهكرێت ڕهوتهكانی تر وهك ئهنارشیستهكان یان سهندیكالیستی بهشداری دووەم بن له پێكهێنانی یهكێتی بێكاران .
ئاكۆ محەمەد :
ئەوەی كە پێكهێنانی ئەم ڕێكخراوە پڕۆژەی داڕێژراوی ڕێكخراوە چەپەكان بووبێت، نەخێر. ئەویش بە دوو بەڵگە، یەكەم ناوەندی و كەسانی سەروەری قوچكەی ڕێكخراوە چەپەكان، فرەتر خەریكی شەڕەدەنووكی خۆسەلماند و خۆبەڕاستزانین و گرەوكردن لەسەر ئەوەی كە كێ فرەتر و باشتر و ڕەسەنتر كۆمونیزمی كرێكارییە و كێ لە باسەكانی ئەو هێڵە ڕامیارییە و ئایدیلۆجیاكەی تێگەیشتووە. بەپێچەوانەوە ئەوە دەرك و دەستپێشخەری ئەندامانی خوارەوەی رێكخستنەكانیان بوو، كە دەستییان بۆ ئەو كارانە دەبرد و زۆرجار سەرەوە ڕێگرییان لە كارەكانی ئێمە دەكرد. بۆ نموونە كاتێك كە ئێمە لە بنكەی ڕەوتی كۆمونیست – هەڵەبجە بووین، لە نێوان چەند كەسێكماندا قسەوباس لەسەر ڕێكخراوی خوێندكاران، بێكاران و چالاكی هونەری هەبوو، یا كاتێك كە بنكەكەیان پێچایەوە و داخست و بڕیاری دەركردنی گشت ئەندامانیان بۆ هەندەران درا، لە سلێمانی بە دیاریكراوی هاوڕێ هەورامان محەمەد و من، لە زستانی ١٩٩٢دا قسەمان لەسەر نووسینگەی بێكاران وەك هەنگاوی یەكەم و هەستەی سەرەتایی ڕێكخراوی بێكاران دەكرد، بەڵام هیچ كات سەران و لێپرسراوانی بەشەكانی ڕێكخراوەكەمان دەركی خەباتی جەماوەری و پێداویستی ئەو كارانەیان نەدەكرد و بەهەند وەرنەدەگرت و بە بێدەنگەكردن لە بەرامبەریدا، ئێمەشیان نائومێد و پەشیماندەكردەوە، لەم بارەوە نموونە زۆرە و سەلماندنی ئاسانە.
گۆران عەبدوڵڵا :
چەپ مەفهومێكی گشتگیرە، لەو سەردەمەدا لە كوردستان زۆر ڕێكخراوە ناوی چەپی لە خۆی نابوو، بەڵام لە كار و كردارەكانیدا لەوسەری ڕاستەوە غارغارێنەی بوو. ئەو كەسایەتی و ڕێكخراوانەی بەدوای گۆرانكاری بنەرەتیانەوە بوون، خەڵكانێك بوون لە ڕووی تەمەنەوە گەنچ بووین و لە كاری جەماوەرییدا خاوەنی هیچ ئەزمونێك نەبووین، ھەروەھا لە رووی فیكری و سیاسیشەوە بەشێك نەبووین لە مێژووی حیزبی شیوعی عێراق، كە لە بواری كاری جەماوەریدا خاوەنی ئەزموونێكی زۆرە ، بەتایبەت لە ساڵەكانی پەنجاكان تا هەفتاكانی سەدەی ڕابوردوو. ئەو تەمەنەی ئێمەش تەمەنێك بوو، لە پەنای دیكاتاتۆری و سەركوتدا تێپەڕیبوو، كە دەرفەت بۆ دروستبوونی هیچ ڕێكخراوەیەكی جەماوەری نەمابووەوە.، شتێك كە دەمانزانی شورا بوو، ئەویش وەك نەزەر بوو زیاتر لە عەمەل. مەبەستم لەم قسانە ئەوەیە، كە بڵێم پلانێك بە غەیری دامەزراندنی شورا لای ڕێكخراوە سیاسییە چەپەكان بەتایبەتی خەتی كۆمۆنیزمی كرێكاری لە ئارادا نەبوو. بیرمە شورای خەڵك لە هەولێر لە تەنیشت بنكەكەیانەوە خانوویەك هەبوو لێیان نووسیبوو “مەكتەبی بێكاران”، بەڵام فەلسەفەی پشت ئەو نووسینە خەمخواردن لە بێكاران نەبوو، بەڵكو ترسی ئەوەیان هەبوو ڕەوتی كۆمونیست ئەو جێگایە بكاتە بنكەی خۆی، چونكە لەو كاتەدا برادەرانی شورای خەڵك لە هەولێر ئەوەندەی ڕقیان لە ڕەوتی كۆمونیست دەبووەوە، ئەوەند بەرەی كوردستانیان بە كێشە لەپێش خۆیان نەدەبینی.
بیرۆكەی دامەزراندی ڕێكخراوەیەك بۆ بێكاران بیرۆكەی تاكی چەپ بوو، لەسەر زەمینەیەكی واقعی بۆ وەڵامدانەوەی كارەساتێك، كە ڕووی لە كوردستان كردبوو؛ ئەویش بێكاری و برسێتی بوو.
ئهو دروشم و ئامانجانهی كه ڕێكخراوهكه لەپێناویان پێكهات، كامانه بوون، ئایا تا دواڕۆژهكانی له پای ئهو داخوازی و ئامانجانه مایهوه؟
سیروان عەلی :
داخوازی سهرهكی ئهو كاته ( كار یان بێمهی بێكاری) بوو. مهسهلهی پێداگری له سهر ئهو داخوازیانه شتێك بوو، ههڵچوون و دابەزینی به خۆیەوە دهبینی. یهكێتی بێكاران بۆ ماوهیهكی زۆر كاری بۆ ئهوه دهكرد، ئیش بۆ خهڵك بدۆزرێتهوه و ههوڵبدرێت بێكاران له لیستی تایبهتدا ناونووسبكرێن و پێناسهیان بۆ بكرێت و ههروهها ههوڵبدرێت كۆمهكی كورتماوهش بۆ بێكاران بهدهستبهنرێت،كۆمەكی وهك ئازووقه و كۆمهكه مرۆییەكانی دیكە، كه تاڕادهك بهشیك لهمانه ئهنجامدران. بهڵام له دوا ساڵەكانی تهمهنیدا بههۆی زاڵبوونی عهقڵیهتی سكتاریستیی حزبی كۆمونیست كرێكاری عیراق، ههوڵهكانی (یهكێتی بێكاران) نهیاندهتوانی لە بریارهكانی نێو كۆبوونهوهكانی مهكهتهبی سیاسی ئهو حزبه بترازێن. ھەروهھا ڕێكخراوەكە زیاتر بووبووه لیژنهیهكی یان ئۆرگانێكی ئهو حزبه و حزبیش (یهكێتی بێكاران) به موڵكی خۆی دهزانی، بۆیه ههموو شهڕێكیان پێدهكرد، بۆ نموونە بۆ پشتیوانی له ڕێبوار ئهحمهد، كه لەسەر بابهتێكی ئهو، لهلایهن حكومهتی ههرێمەوە،بڕیاری داخستنی ڕۆژنامهی بۆپێشهوه درا بوو و دهبوایه یهكێتی بێكاران خۆی و ئهندامان و ههڵسوڕاوانی ههرچی توانای مادی و مهعنهویی ھەیە، لەو پێناوەدا بهخهرجی بدهن، بۆیه ڕۆژانه لهلای قەڵای شاری ههولێر (یهكێتی بێكاران) به شهڕهدار و چهقۆ لهگهڵ ئیسلامییەكان ئاماده دهكرا. تهنانهت كار گهیشته ئهوهی زیاتر له ١٣ ههڵسوڕاو و نوێنهری ڕێكخراوهكان ڕهوانهی زیندان بكرێن، كه زیاتر بۆ ماوهی دوو ههفته له زینداندا مانەوە؛ لەوانە هاوڕێیان ( شاپوور عبدالقادر، قابیل عادل، حسێنی دارهتوو، كاوهی مام سهید، سیروان عەلی، هاوڕێ پهنگر و چهندین هاوڕێی دیكه) بەداخەوە ناوەكانیانم باش لەبیر نەماوە.
من ئهو ڕۆژگارهم لەبیرناچێتهوه، كە من و هاوڕێ كاوه زۆرمان ههوڵدا، كە ئهمه مواجهههی ئێمه نییه، بۆ ئێمه مهسهلهی بێكاران كاری ئهساسیه، بهڵام ئهندامانی حزبی كۆمونیست بهكهیفی خۆیان لەنێو بێكاران تهڕاتێنیان دهكرد و ههروهها ئهو كاتهم لهبیرناچێت، كه هاوڕێیان شاپوور و قابیل دهستگیركرابوون، ئێمه نوێنهری ڕێكخراوهكانی یهكێتی بێكاران و كۆمهڵهی ئاوارهكان و ڕێكخراوەی سهربهخۆی ژنان و ڕێكخراوهی كارگه ئههلییەكان له شاری ههولێر، دهستهیەكی عەلاقاتمان بۆ چوونهلای بەێوەبەرانی دەزگەی ئاسایش لەپێناو ئازادكردنی ئهو هاوڕێیانه دروستكرد، كه هاوڕێ كاوه و ھاوڕێ حسین و ھاوڕێ ئاڵا و من لهو لیژنهیهدا ئهندام بووین و لەلایەكی تریشهوه، ڕێپیوانێكیشمان بۆ بهردهم دەزگەی ئاسایش ئامادهكردوبوو، كه ئهگهر لیژنهی عەلاقات لە دانیشتنەكەیدا لەگەڵ بەڕێوەبەرانی ئاسایش سەركەوتووو نهبوو، ئهوا پێویستە ڕیپێوانەكه بۆ ئهو شوێنه بهڕێبكهوێت. ئێمه لیژنهكه له ئاسایش بووین، دادوهر بڕیاری ئازادكرنی ئهو هاوڕێیانهی دابوو، بهس چهند كاریكی ڕۆتین مابوون، بهڵام له ناكاو نێو ئاسایش شهڵهژا و ههواڵ گەیشت، كه ڕێپێوان بهڕێوهیه. ئێمه كە زانیمان بارەكه خراپه، بۆیه من له ئاسایش دهرچووم، بۆ ئهوهی ئهو ڕێپیوانە نهگاته بهردهم ئاسایش. دیاره ڕێپێوانهكه به دوو بهش هاتبوون؛ بهشێكیان لهپشتی بینای پاڕیزگاوه دههاتن، كه زۆربهیان پیاوان بوون، بهشەكەی تریان یهكسهر بهنێو (بازاری سیروان)دا بۆ بهردهم بینای ئاسایش دههاتن. ئێمه ههرچهنده توانیمان ئهوانهی كه لەلای پاڕیزگاوه هاتبوون، ڕابگرین، بەڵام فریای بهشهكەی تر نهكهوتین، بۆیه یهكسهر گهشتنه بهردهم بینای ئاسیش. ناچار من چووم و ڕوومكرده (ئارام عەلی) یەكێك له ئهندامانی حزبی كۆمونیست، كه ڕێپێوانكهی هێنابوو و خۆی لهژێر چهتری دوكانان نهدەهاته ئهم لاوه، كه زیاتر له (١٠٠) مهتر له ڕپێوانهكهوە دوور بوو . پێموت ئهو ڕێپێوانتان بۆ نارد، وتی”تازه هات”، وتم باشه وهرن بیانگهڕێننهوه ئهوه جەماعهت ئازاددهكهن، وتی “ئهوه من نایكهم خۆت دهتوانیت بیكهی”، وتم ڕێپێوانێك من بهڕێمنهكردبێت، ئێستاكە چۆن به قسهی من دهكات، بزهیهكی كرد وتی “نازانم. .”. بهههرحاڵ من گهڕامهوه بۆ لای هاوڕێكانم لەنێو ئاساییش ( كاوه ، حسینی دارهتوو)، بۆ ئهوهی بزانین چی بكهین، یهكسهر (هیوا) بهرپرسی سیاسی ئاسیش بهردهمی لێگرتم و وتی “ئهمه چییە ئێمه نهمانوت، بهردهبن”، وتم ئهوانه هاتوون بۆلای ڕابهرەكهیان (شاپوور) بۆ ئهوهی لهگهڵ خۆیان بێبهنهوه. . وتی “ئێستا پیانبڵی با ئێره چوڵبكهن، ئهگینا ئازادناكرین”. منیش زۆر به نائومێدییەوە له وهزعهكه گهڕامهوه بۆ نێو خهڵكە، كه سوور زانیم بهقسهم ناكهن، چوومه بهردمیان ههواڵی ئازادكردنی (شاپوور و قابیل)م پێڕاگهیاندن و پێموتن ئێوه ئێره چۆڵبكهن، دادوهر بڕیاریداوه. ههموویان وتیان “ئێره چۆڵناكهین شاپوور لهگهڵ خۆمان دهبەینهوه.” منیش ئهمهم لهلا چاوهڕوانكراوبوو، بۆیه ههر كه تۆزێك هاتمه ئەم لاوه، یهكسهر دوو ئاسایش ههردوو دهستیانگرتم و وتیان “كاك هیوا ئیشی پێته”. ههر كه گهیشتمه نێو بینای ئاسایش، تا گهیشتمه نهۆمی دوو، وهك گهلهگورگ كهوتنه گیانم، كه دەموچاوی ھاوڕێ (كاوه)م بینی، زانیم كە ئهویشیان دهستگیركردوه . منیان برده ژورهكهی هیوا و پێیوتم ” ئیتر تۆ نوێنهری چێت”، منیش وتم ئهی ئا ئهمه ئازادی و دیموكراسی ئێوهوهیه …. ئیتر ھەر ئهوندهم خۆشبوو، كە ئهو وشەیهم وت، زیاتر له چوار كهس لێاندام تا لههۆش خۆم چووم. . دواتر بردیانمه زیندانهوه. كه بۆ ماوهی نزیك دوو ههفته ههموومان لهگهڵ ھاوڕێ (شاپوور) و ئهوانیش بهندكراین. . بهڵام من ئهو ههموو لێدانم خوارد به قهد ئهو وشەیه ناخۆش نهبوو، كاتێك كە لەگەڵ هاوڕێكانم له زیندان درچووم و (ئارام عەلی)م بینی، به پێكهنینهوه پێیوتم ” ئاوها ڕێپێوانتان پێدهكهین و دهستگیردهكرێن و بڕواتانیش به مهسهلهكه نییه” لەگەڵ قاقای پێكەنینەكەی ئهودا، ئهوجار ههموو شهقهكانی ئاسایش زیاتر ئازاریان به ههموو جهسته و ڕۆحم دهگهیاند.
لهلای حزبی كۆمونیست (بێكاران) و ئامانجی بێكاران شتێكی بێبایەخ بوون، دیاره ئهمه بهس بەرامبەر یهكێتی بێكاران وانهبوو، بۆ ڕێكخراوهكانی تری وهك كۆمهڵهی ئاوهرهكان و ڕێكخراوهی ژنان ههر ئاوابوو . بۆیه ئێمه كە گروپێك بووین، تا ههڵسوڕانێكمان بۆ داخوازییەكی بێكاران دهكرد، ڕوحمان دهردهچوو، كه له بناغهدا كاتی خۆی بێكارانی ئەندام بۆ ئهو ئامانجانه دهنگیان به ئێمه دابوو، تاوەكو نوێنهرایهتییان بكهین.
گۆران عەبدوڵڵا :
من پێموایە یەكێك لە دروشمە زۆر جوانەكانی (یەكێتی بێكاران لە كوردستان) هەڵگرتنی دروشمی ” كاری گونجاو یان بیمەی بێكاری” بوو. رەنگە تاڕادەیەك لەو سەردەمەدا ناواقعی دەركەوتوبێت، بەڵام بەدڵنیایەوە هەڵگری مەودایەكی دوورە لە مرۆڤدۆستی. هەموو ڕێكخراوێكی جدی هەڵگری دروشمی خۆیەتی، گرنگ نییە ئەو دروشمە قابیل بەوەیە لەو ڕۆژگارەدا بەدیبێت یان نا، گرنگ ئەوەیە تۆ چ ئاسۆیەك دەخەیتە پێش ئەو چین و تویژەی، كە ئەو ڕێكخراوە نوێنەرایەتییان دەكات. یەكێتی بێكاران بەمەبەستی چاككردنی ژیانی خەڵك، دەیان داخوازی كردە شیعاری ڕۆژانەی خۆی. ئەگەر سەیری ڕۆژنامەی (دەنگی بێكاران) بكەین، هەموو ئەو داخوازییە دەسبەجێیانە دەبینین، كە لەو سەردەمەدا پێویستی خەڵكی بێكار بوون. یەكێتی بێكاران هەوڵی بەدەستهێنانیانی ئەم داخوازیانەی داوە؛ لەوانە سووتەمەنی ، ئازوقە، داو و دەرمان و خانوبەرە. . . . هتد.
ئاكۆ محەمەد :
ئەوەندەی من بزانم و لە بڵاوكراوهكەشیدا بەناوی ‘دەنگی بێكاران’ دەركەوتووە، “كاری گونجاو یا بیمەی بێكاری” بوو، لەپاڵ ئەوەشدا كۆمەڵێك داخوازی كاتیی وەك دابەشكردنی یەكسانی خۆراك و كۆمەكە جیهانییەكان، كێشەی خانووبەرە و سوتەمەنی و هاتووچۆ و زۆرێكی دیكە، كاریان بۆ دەكرا و خۆپیشاندانیان بۆ ڕێكدەخرا .
درێژەی ھەیە ….
بۆ خوێندنەوەی بەشی یەكەم : http://wp.me/p17qj9-1N
************************
ئیمەیل y.beekaran@post.com
ئەرشیڤی http://issuu.com/yekeeti-beekaran
فەیسبووك https://www.facebook.com/yeketi.bekaran
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
مێزگردی گێڕانەوە و پێداچوونەوە و ھەڵسەنگاندنی ئەزموونی یەكێتی بێكاران لە كوردستان و خەباتی جەماوەریی لە ساڵانی ١٩٩٢ تا ١٩٩٨ / بەشی یەكەم
مێزگردی گێڕانەوە و پێداچوونەوە و ھەڵسەنگاندنی ئەزموونی یەكێتی بێكاران لە كوردستان و خەباتی جەماوەریی لە ساڵانی ١٩٩٢ تا ١٩٩٨
بەشی یەكەم
خوێنەرانی ھێژا، چالاكان و دڵسۆزانی بزووتنەوەی بێكاری لە ھەر شوێنێك ھەن، وەك بەخۆتان ئاگادارن، لە نۆڤەمبەری ٢٠١٠دا ئێمە ( گۆران عەبدوڵڵا، سیروان عەلی و ئاكۆ محەمەد ) دەستبەكاری پرۆژەی كۆكردنەوە و نووسینەوەی مێژوو و ئەزموونەكان و بەڵگەنامەكانی ( یەكێتی یەكێتی بێكاران لە كوردستان ) بووین و بەو بۆنەوە باگەوازێكمان بڵاوكردەوە و ھاوكات وەك بەسەركردنەوە و ھێناگۆ و گیڕانەوەی بەسەرھات و ئەزموونەكان، كۆمەڵە پرسیارێكمان ئاراستەی گشت چالاكانی ئەوسای یەكێتی بێكاران [تا ئەو جێیەی كە ئیمەیل ئەدرەس و ژمارە تەلەفۆنی ئەو ھاوڕێیانەمان ھەبووبێت] كردن. بەداخەوە بێجگە لە دوو ھاوڕێ [عەبدوڵڵا سلێمان و كاوە حەسەن]، كەسی دیكە بە دەم بانگەواز و وەڵامدانەوەی پرسیارەكانەوە نەھات. بەڵام ئەمە نەبووە ھۆی ساردبوونەوە و وەستانی ئێمە لەو پرۆژە و ئەو ئامانجەی كە لەپێش خۆمانمان داناوە و وەك درێژەی كارەكەمان و ھاوكات وەك بوارڕەخساندن بۆ ئەو ھاوڕێیانەی، كە ئیمەیل ئەدرەس و ژمارە تەلەفۆنیانمان نەبووە، تاوەكو پرسیار و پرۆژەكەیان بۆبنێرین، بەخۆمان لەنێوان خۆماندا وەك ھەر چالاكێكی دیكەی یەكێتی بێكاران لەنێوان ساڵانی ١٩٩٢ – ١٩٩٨، مێزگردێك كراوەی ئینتەرنێتیمان ڕێكخست و سەرەنجام ئەم دیالۆگەی لێكەوتەوە، كە لێرەدا بە ئامانجی بانگەوازكردنەوە و ڕاكێشانەی ھاوڕێیان، چ ئەوانەی كە وەڵامی پرسیارەكانیان داوەتەوە و چ ئەوانەی لە كاتی خۆیدا بە ھەر ھۆیەك و ڕێگیرییەكەوە، بواریان بۆ نەڕەخساوە، تاوەكو بەشداری بكەن و ڕەخنە لە بۆچوون و گێرانەوە و لێكدانەوەكانی ئێمە و ئەو دوو ھاوڕێیەی كە وەڵامیانداوەتەوە، بگرن و لەوێدا كە بیرەوەری ئێمە بواری گێڕانەوە و گەڕانەوەی بۆ سەر ھەموو لایەنەكانی ئەو ئەزموونە خەباتكارانەی بێكاران نەدابێت، ئەوان درێژەی پێبدەن و جارێكی دیكە بە گیانێكی ھاوڕێیانە و بەرپرسیارییەوە، پێكەوە درێژە بە مشتومڕ و توێژینەوەی ئەو ئەزموونە جەماوەرییە درێژخایەن و خەباتكارانەی سەردەمە تاریكەكانی ئابڵۆقەی ئابووریی و جەنگی نێوخۆ و ھێرش و ھەڕەشە و مەترسی دەوڵەتانی دراوسێ بۆ ھەرێمی ناجێگیری ئەوسای كوردستان، بدەین.
ھاوڕێیان ڕەخنە و ڕاستكردنەوەی ئێوە لە گێڕانەوە و تۆماركردن و لێكدانەوە و پێداچوونەوەكانی ئێمە، تەنیا مەرج و مسۆگەركەری زیندووراگرتنی پرۆژەی پێداچوونەوە و نووسینەوەی ئەزموونی یەكێتی بێكاران لە كوردستانە و ھاوكات درێژەپێدەر و پوختەكەر و ڕزگاركەری مێژوو و ئەزموونەكان و لایەنە دەرنەكەوتەكانی خەباتی ئەو ڕێكخراوە جەماوەرییە و بزووتنەوەكەیە لەو ڕۆژگارەدا، كە بە جۆرێك ئێوەش تێیدا بەشدار و چالاك بوون.
دەقی بانگەوازی پرۆژەكە
نامەیەكی گشتیی بۆ چالاكان و دڵسۆزانی بزووتنەوەی بێكاران
هاوڕێیانی هێژا، ئەندامان و چالاكانی (یەكێتی بێكاران لە كوردستان)، وێڕای ڕێز و سڵاو و خۆشەویستیمان، هەواڵتاندەپرسین لە هەر كوێیەك هەن …
هاوڕێیان، هاوكاران و دڵسۆزانی بزووتنەوەی بێكاری لە كوردستان، لەبەر دەستڕانەگەییشتنمان بە ئیمەیل ئەدرەس و ژمارەتەلەفۆنی هەمووتان، نەمانتوانی ڕاستەوخۆ پەیوەندیتان لەتەكدا بگرین و پەیام و پرسیارەكانیان ئاراستە بكەین و لە دەستپێكردنی پرۆژەكە ئاگادارتان بكەینەوە، بەدروستمانزانی، كە لێرەوە پەیام و پرسیارەكانتان ئاراستەبكەین و داواتانلبكەین، كە بە هەر شێوەیەك و بە هەر ڕێگەیەك و بەهەر زمانێك بۆتان دەلوێت، بەشداریبكەن و لە بۆچوون و پێشنیاری خۆتان ئاگادارمانبكەنەوە و پرۆژەكە بە زانیاری و دۆكومێنتەكانتان فروانتر و پشتئەستوور بكەن.
تكایە لەتەك وەڵامەكانتاندا كورتەیەك وەك ناساندن لەمەر خۆتان بنێرن؛ بەتایبەت نازناوی ناسراو یا ناوی سیانیتان و ئەگەر بۆشتان گونجاوبوو وێنەیەكی بچووكی خۆتانی ھاوپێچبكەین.
ئێمە (سیروان عەلی، گۆران عەبدوڵڵا، ئاكۆ موحەمەد) وەك دەستەیەك لە ئێوە و بەشدارانی ڕێكخراوی (یەكێتی بێكاران لە كوردستان) لەو ڕۆژگارەدا، لەو بڕوایەداین، كە ڕێكخراوی یەكێتی بێكاران لە كوردستان و مێژووەكەی بەشێكە لە ڕابوردووی هەر یەكە لە ئێمە و هەڵدانەوەی لاپەڕەكانی و پاراستنی لە فەوتان و فەرامۆشی، ئەركی سەرشانی هەر یەكە لە ئێمەیە، هەر ئەم بڕوایەشە كە ئێمەی لە دەوری ئەم پڕۆژەیە كۆكردووەتەوە و بەهەمان شێوەش لەو بڕوایەداین، كە بەبێ ئامادەیی و هاریكاری و بەشداری چالاكانەی ئەنگۆ، پڕۆژەكە ناتەواو دەمێنێتەوە و سەركەوتوو نابێت.
لەسەر هەمان بنەما رێگە بە خۆمان دەدەین و كۆمەڵێك پرسیار وەك كلیلی كردنەوەی دەرگەی باسەكان و بەشدارییەكان ئاراستەی هەر یەكە لە ئەنگۆ دەكەین. چونكە لەو بڕوایەداین، بەبێ شڵەقاندنی گۆمی مەنگی بێدەنگی، هەستان بەو كارە ئەستەمە و هەموو كارێكیش لە خاڵێك و لە ساتێكدا و لە كەسانێكەوە دەستپێدەكات. هەڵبەتە نەوتراو نەمێنێتەوە، كە ساڵانێكە ئێمە بیرمان لەم پڕۆژەیە كردووەتەوە، بەڵام بەداخەوە بە هۆی نەبوونی پەیوەندی ڕاستەوخۆ و نەبوونی كاتی پێویست و گرفتی ڕۆژگارەوە بۆ ئێستا ماوەتەوە.
لێرەدا ماوە بڵێین، ئامانج لەم پەیامە تەنیا بەسەر كردنەوە نییە، بەڵكو بانگەوازە بۆ بەشداری و هاریكاری و باشتركردنی پرۆژەكە و سەرخستنی بە گەلكاری و كاری خۆبەخشی هەموولایەك، چونكە لەو بڕوایەداین بیركردنەوەی كۆمەلێك لە هی تاكەكەسێك فراوانتر و كاری كۆمەڵێك لە هی كەسێك سەركەوتوو تر و تێروتەسەلتر دەبێت.
بە هیوای بەشداری و هاریكاری چالاكانەی هەموو خەباتكاران
دەستەی ئامادەكار : گۆران عەبدوڵڵا، سیروان عەلی، ئاكۆ محەمەد
هۆكاری پێشكهوتن و سهرههڵدانی بزووتنهوی بێكاران و ڕێكخراووبوونی لهپێش بهشهكانی دیكەی كۆمهڵگهی عیراق (كوردستان)ی وێرانەی شەڕەكان و ئابڵۆقەی ئابوورییەوە چی بوو و چۆن دهبینی؟
سیروان عەلی :
له وەڵامی ئهم پرسیارهدا، پێمباشه له دوو تهوهرەدا بچمه وەڵامدانهوهی. یهكهم، ئهوهندهی بگەڕێتهوه سهر تایبهتمهندی باردودۆخی عیراق بهگشتی و چینی كرێكار بهتایبهتی، پێویست به لەسەروهستانێك دهكات. عیراق
ی دوای ساڵی ١٩٩١، چی له ڕووی بناغهی ئابوورییهوه و چی له ڕووی سیاسی و كۆمهڵایهتییهوه، وڵاتێكی خاپووركراوی دوای دوو جهنگی بهردهوام و جهرگبڕ و وێرانكەر بوو به هۆكاری
ڕیشهیی له ناشیاوی جێگهی و شوێنی ململانێی چینایهتیی و تهن
گژهكانی نێوان كار و سهرمایه، داڕمانی ژێرخانی ئابووریی و كهوتنه سهر قهرزێكی زۆر و ئابڵوقهی ئابووریی سهخت، عیراقی له مهنگهنه دابوو و دهیدا. عیراق ورده ورده له وڵاتێكی نۆرماڵی خاوهن بهرههمی تایبهت بهخۆی و ههنارهدهری بهرههمی سروش
تی و پڕ بایخ له جیهاندا گۆڕا بۆ وڵاتێكی بهرخۆر و بێتوانا. كارگه پیشهسازییەكان بوون به كارگه پهككهوتووەكان، لهدهستنهمانی كەرەستە و ئامێری یهدهك و ههروەها دابەزینی نرخی نهوت، كه تاقه خوێندهری عیراق بوو، ئهوەندهی تر ئهو وڵاتهی پهكدهخست. خۆی له خۆیدا ئهو باره بوو به مایهی ههڵئاوسانی دراوی عیراقی، ههرچی كرێكاری نێو كارگه پهكهوتووەكانیش هەبوون، ڕهوانهی بێكاری كران. مهسهلهیهكی سهرنجڕاكێشت
ر بوونی كارگه جهنگییەكانی عیراق بوو، كه عیراقیان كردبوو به سهربازخانهیەكی گهوره، كه زیاتر له ملیۆنێك مرۆڤ مهزنده دهكرا و بێجگه له بوونی وهزارەتی تایبهتی پێشەسازی سهربازی. ھەروەھا له دوای هێرشی هاوپهیمانان بۆ سهر ئهو هێزه بێتوانایه و دهرپەڕاندنی له خاكی كوەیت و دواتر كهوتنی زیاتر له ١٣ پارێزگا بهدهستی خهڵكی ڕاپهڕیو. ئهو هێزەی سهربازییەی ههڵوهشاندهوه و به هێزی مهزنی بێكارانەوە پهیوهست بوو ، ئیتر كرێكاری لهسهركار بهشی ههره بچووكی پێكهاتهی ئهو چینه بوو (چینی كرێكار)، بهنیسبهت كوردستانیشهوه لهو سهردهمهدا بهتایبهت دوای چووڵكردنی دامودهزگاكانی حكوومهتی مهركهزی له كوردستان، ئیتر خهلكی سهر كارهكانیش بۆ ماوهیهكی زۆر بێكار و بێمووچه مابوونهوه و دهسهڵاتی تازه دامهزراوی كوردیش خۆی تووشی گێژهن بووبوو، نهیدهزانی چۆن ئهم میلهته بخاته سهرپێ، تاقه شتێك ههبوو ڕێكخراوه مرۆیی و خێرخوازهكان بوون، كه بهر
نامهی كۆمهككارییان پێشكهشدهكرد. ئهم ههلومهرجه بۆ خۆی بارێكی هێنایه ئاراوه، ههر جۆره خهباتكردنێك دهبوو به خهبات و داكۆكیكردن له بهشی ههرە زۆری كۆمەڵگا، كه بێكاران بوون. بۆیه سهرههڵدانی بزووتنهوی بێكاری له سهر یایهی واقعی وهستا بوو.
تهوهرهی دووهم، له ڕووی سیاسیشەوە، هیچ بزوتنهوهیهك بهڕادهی كۆمونیستهكان بهگرنگیدان به خهبات و داخوازی ئهو چینه ههستیار نهبوون. بهڵام ئهو بزوتنهوهیهش زۆر بێئهزموون بوو، لهبهرئهوهی تێكهڵبوونی ئهم بزووتنهوه سیاسییه به چینی كرێكار و تێگهشتنی بۆ زەرورهتی كاری ئهو ڕۆژه له بیرتیژیهوه نهبوو. بهڵكو دهرسوهرگرتن له ههڵهكانی پێشووی دهبووه مایهی تێگهشتنی ئهو بۆ خهباتی ئهو چێنه لهو سهردمهدا. چاك له بیرمه زۆربهی چهپهكان له سهرهتای ڕاپهرین خۆیان خهریككردبوو به ئهولیاتێك و مەهامێك كه مەهامی ئهو ڕۆژه نهبوون. بۆ نموونه دهخوازی ٣٥ سهعات كار لهلایهن ڕهوت كۆمونیستهوه دهربڕی نهخوێندنهوهی واقعی ئهو سهردهمه بوو. لهبهرئهوهی ئهو كاته زوربهی خهڵك بێكار بوون، ئیتر ٣٥ سهعاتكاری چی؟! دواتر به بەخۆداچوونهوهیهك هات، كه هۆكاری تایبهتریش لهو بارهوه ههبوو، كه دواتر دەگەڕێمەوە سهری، بوو به هۆی ئهوهی ڕهوتی كۆمونیست و ئهندامهكانی یهكهم كهسانێك بن له دامهزراندنی یهكێتی بێكاران بهشداربن. مهسهلهیهكی تر شكانهوهی شواراكان بوو، له بهرامبهر هێرشی هێزه ناسیۆنلیستهكاندا. كه دهبوو ئهم بزوتنهوهیه بیر لە شتێكی دیكه بكاتهوه، كه مهسی كۆمەڵگە دهكات. كه بهڕاستیش ئهم جارهیان گرتی و مهسهلهی بێكاری بوو، بەم جۆرە دامهزراندنی یهكێتی بێكاران هاته ئاراوه.
گۆران عەبدوڵڵا :
یەكێتی بێكاران لە كوردستانەوە سەریهەڵدا و هەر لە كوردستانیش مایەوە، ئەو هۆكارانەی كە وایانكرد، وەها ڕێكخراوێك دروستبێت، یەكەم بوونی ئەو فەزا سیاسییەی پاش ڕاپەڕین و ڕزگاربوونی سێ شاری گەورەی كوردستان لەدەست ڕژێمی بەعس. دووەم بوونی ماتریاڵەكە خۆی واتە بێكاری. وەكو سیروان ئاماژەی پێكرد، عێراق بە دوو شەڕی گەورەدا تێپەریبوو، بێكاریش هەمیشە پاشكۆی شەڕە، لە كوێ شەڕ ھەبێت لەوێش بێكاری لە زیادبووندایە، بەتایبەت وڵاتانی جیھانی سێیەم، كە چەك و چۆڵەكانیشیان لە دەرەوە هاوردەدەكەن. ڕاپەڕین لە كوردستان و خوارووی عێراق شیرازەی دەوڵەت و دەوڵەتبوونی تێكدابوو، سەرباری داخرانی زۆرێك لە كارگە و شوێنە خزمەتگوزارییە دەوڵەتییەكان، ژمارەیەكی زۆریش لەو خەڵكانەی كە لە ڕیزەكانی سوپای عێراقیدا وەك جاش و سەرباز كاریاندەكرد، پێش ڕاپەرین بێمووچە مابوونەوە. بەگشتی لە كوردستان بارودۆخێكی زۆر نالەبار لەڕووی بژێوییەوە هاتبووە ئاراوە. بۆ هەر ئینسانێك كە خوازیاری خۆشگوزەرانی كۆمەڵگە بوو، دەبووایە لێرەوە دەستبەكاربێت، واتە بێكاران. بەڵام لەو خاڵەدا لەگەڵ سیروان تەبانیم، لە چركردنەوەی مێژووی بزووتنەوەیەكی كۆمەڵایەتی بۆ تاكە ڕێكخراوێكی سیاسی. ئەوە ڕاستە ئەندامەكانی ڕەوتی كۆمونیست لە بەشداریكردندا بەشی شێریان پێبرابوو، ئەوەش خۆبەخۆ بوو، نەك وەك پلانێكی ڕێكخراوەیی.
ئاكۆ محەمەد :
بە بۆچوونی من دوو هۆكاری هەبوو؛ یەكەم بێكاری و نەبوونی و برسیەتی وەك بەرئەنجامی ئابڵۆقەی ئابووری هاوپەیمانان لەسەر عیراق بەگشتی و ئابلۆقەی ئابووری ڕژێمی ئەوسای عیراق لەسەر كوردستان بەتایبەتی. دووەم، دەستپێشخەری و ئامادەیی كەسانی سۆشیالیستی سەر بە ڕێكخراوە چەپەكان، كە وەك بەشێك لە خەڵك بەزۆری بێكاربوون و هاوكات پێداویستیی ڕێكخراوبوونی بێكاران و یەكگرتنییان لەپێناو بەدەستهێنانی ئامانجگەلێكی دەستبەجێدا، دەركدەكرد، بە پێگەییشتنی من، ئەم دەرك و ھوشیارییەش، كارایی وانە و پاگەندەكانی ڕادیۆ كۆمەڵە بوون لەسەر توێژێك لە چالاكانی سۆشیالیست یا وردتر بڵێم چەپی نوێی پاش چەپی پڕۆ-ماوی و پڕۆ-ڕوسی و پڕۆ-كوبایی لە ھەرێمی كوردستاندا.
سیروان عەلی:
ھاوڕێ گۆران من نازانم له كوێدا میژووی بزوتنهوهیهكی كۆمهڵایهتیم گهڕاندۆتهوه بۆ تهنها ڕێكخراویك (ڕهوتی كۆمۆنیست)؟! بەڵكو من وتوومه ئهندامانی ئهو ڕێكخراوه یهكهم كهسانێك بوون كە له دامهزراندنیدا بهشداربوون.
كهی و له كوێ وهها ڕێكخراوێك بۆ یهكهم جار ههستهی سهرهتایی پێكهات و چۆن به خێرایی توانی سهرتاسهری كوردستان بگرێتهوه؟
سیروان عەلی :
ئهگهر پرسیارهكه ئەوەبێت، یهكهم جار له كوێ به ئاشكرا سهریههڵدا. ئهوهی ڕاستی بێت له شاری ههولێرهوه دهستیپێكرد و كهسێك كه به منی وت هاوڕێی بهڕێزم عبداڵله سلێمان بوو، كه خۆی پێشتر یەكێك بوو له كرێكارهكانی كارگهی نهسیج و زیانێكی جهستی زۆری پێگهشتبوو به هۆی هێرشهكانی ڕژێمی بهعس له كاتی گرتنهوهی شاری ههولێردا، كه باسی له بیرۆكهكه كرد و وتی كۆمهڵێك خهڵكی چالاك ههن، كه بڕوایان بهم كاره ههیه، منیش پشتگیری خۆمم بۆ مهسهلهكه دهربڕی. دواتر یهكهم كۆبوونەوە له باخچهی مامۆستایان له گهڕهكی تەیراوا، دووەم كۆبوونهوه له باخچهی گڵكهند ئهنجام درا له ڕێكەوتی ١٩٩٢/٦/٣٠ كه بووە مایهی دهستپێكردنی كارهكان و له سهرهتادا بهناوی بزوتنهوهی بێكاران دهستیپێكرد، كه زیاتر (٥٠) ههڵسوڕاو لهو كۆبوونەوەیەدا ئامادهبوون. ئهوهی چۆن ئهم ڕێكخراوه پهرهیسهند پهیوهندی به دوو لایهنهوه ههبوو؛ یهكهم شت، ئهو كاتهی بزووتنهوهی كۆمۆنیستی بهتایبهت ڕێكخراوی ڕهوتی كۆمونیست خاوهن بڕوا و متمانهیهكی گهورهبوو لهلایهی جهماوهری كوردستان و ههروهها به هۆی میژوویهك كه ههموو ههڵسوڕاوانی سوشیالیست و كۆمونیست له گشت ڕێكخراوهكاندا و دهرەوهی ڕێكخراوهكان، بۆ ماوهی ساڵێك له چالاكی جدی و دڵسۆزانه بۆ بهرگری له خهڵكی كرێكار و زهحمهنكێس بوو به دهسهتمایهیهكی گرنگ. مهسهلهیهكی تر كهوای كرد ئهم بزوتنهوهیه زوو گهشهبكات، خوودی دیاردهی فروانیی بیكاری و ههڵچوون و حهماسهتی خهڵك بوو لەپێناو ژیانێكی باشتر و ههرهوها جۆرێك له تهوەهوم، كه بهشێكی حزبه نەتەوەییەكان ساویلكانه بهنیازی زهربهلێدان لهم ڕێكخراوه دروستیانكردبوو، بهشێك لهو تهوەهومه كه خۆی ئهرزیهتی له زهینی خهڵكی كوردستان ههبوو. پیانوابوو كه یهكێتی بێكاران بۆ بەدەستھێنانی ههلی كار خهڵك دهبات بۆ وڵاتانی دهرەوه و پهیوهندی لهگهڵ ڕێكخراوه بیانییەكانی ئهو كاته بۆ وەھا كارێك ههیه، وهك وتم حزبه قەومییەكان خۆیان ئەو چیرۆكە درۆینەیان لهنێو خهڵكدا دروستدهكرد. بهڵام ههڵسوڕاوانی یەكێتی بێكاران له ههموو كوردستان زۆر سەركەوتووانه توانیان ئهو تهوەهومه ڕێكبخهن، ههرچهنده له ئاستێكی زۆر بهرزدانهبوو. ئهوهی چۆن سهرتاسهری بوو، ڕاستێكهی ئێمه له سهرهتای كارهكانماندا بهرهو ڕووی شتێك بووینهوه، كه داوتر ئهم كێشهیه قڵشتێك بوو، كۆتایی نههات تا دوا ساڵهكانی عومری ئهو ڕێكخراوه به جورێك له جۆرهكان درێژهی ههبوو. ئێمه له شاری ههولێر هیچ بیرۆكهیەكی ئهوتۆمان نهبوو، كه ئهم ڕێكخراوه درێژهی ههمان بزوتنهوهی شوراییه، بۆیه ههر له سهرهتاوه به كۆی بۆچوونی ههموو ههڵسوڕوان، ناوێك بهناوی بزوتنهوهی شورای بێكاران پهسهند نهكرا. لهیهكهم ههنگاوماندا بۆ سهرتاسهریبوونهوه لهگهڵ ھاوڕێانی سلیمانی بهرهوڕووی ئهوه بووین، كه ئهوان بڕوایان وابوو، دهبێت ناوی ڕێكخراوهکه (شورای بێكاران) بێت .بهڵام ئێمه له شاری ههولێر له ١٩٩٢/٧/٥دا بهناوی (بزوتنهوهی بێكاران)ەوە ڕێکخراوەكەمان ڕاگهیاندبوو و بڕواشمان بهوه نهبوو، که ناوی شورا لهم بزوتنهوهیه بنێین. لەبەرئەوە ئەم گرفتە مهسهلهی سهرتاسهریبوونهوهی تا ساڵی ١٩٩٣ دواخست، بۆیه بهیانامهی سهرتاسهری (پێكهاتنی یهكێتی بێكاران له کوردستان) لە ١٩٩٣/١/١٠ ڕاگهیاندرا. دیاره دواتر به هۆی یهکدهستهیی و جدیبوونی ههڵسوڕاوان لهسهر مهسهلهی بێکاران، زیاتر له ٢٠ بنكهی و لیژنهیه نوێنهرایهتی یهكێتی بێكاران له سهرتاسهری كوردستاندا دامهزران و کرانهوه.
گۆران عەبدوڵڵا :
بەدەست پێشخەری كۆمەڵێك لە هەڵسوراونی چەپ و كۆمونیست كۆبونەوەیەكی فراوان لە باخچەی گڵكەندی شاری هەولێر ڕێكخرا لە ١٩٩٢/٦/٣٠ بۆ قسەوباسكردن لەسەر بارودۆخی بێكاری، ئەوەبوو لەو كۆبونەوەیەدا سەرجەم بەشداربووان كە ژمارەیان (٥٠ ) كەس دەبوو، پاش مشتومڕێكی دوورودرێژ، دوو سەرنج لە ئارادا بوون؛ یەكیان پێیوابوو دیاردەی بێكاری وەك دیاردەیەكی جیهانی چاو لێبكرێ و دەبێت ئەم ڕێكخراوە ڕێك لە بەرانبەر ناسیۆنالیزم و بۆرژوازیدا بێتە مەیدان و لە داهاتووی خۆشیدا دەتوانێ بە چەك وەڵام بە ئیستبدادی ناسیۆنالیزم بداتەوە. سەرنجی دووەمیش پێیوابوو دەبێت ئەوزاعی برسێتی و بێكاری لەبەرچاوبگیرێت و لەو بارەوە كارێك بكات. لە كۆتایشدا بەو ئەنجامە گەشتین، كە دەبێت هەوڵی دروستكردنی ڕێكخراوەیەك بدرێت بۆ بێكاران. لەو كۆبونەوەیەدا كۆمەڵێك هەڵسوراو خۆمان بۆ ئامادەكردنی زەمینەیەك بۆ دروستكردنی ڕێكخراوێك هەڵبژارد، كە بتوانێ نوێنەرایەتی داخوازێكانی بێكاران بكات. ئەوەی لەبیرم بێت ئەم كەسانەی كە خۆیان بۆ ئەو كارە هەڵبژارد: عەبدوڵڵا سلێمان، جەمال چاوشین، جەمال كرێكار، عەبدولرەحمان مەولود، سیروان عەلی، گۆران عەبدوڵڵا، خەلیل نوری، مام ڕەحیم، ئەحمەد، جەمال كۆشش، ئازاد و وەستا جەلال. پاش چەند دانیشتنێك لە باخچەی خانزاد بە ناوی لیژنەی كاتی بزوتنەوەی بێكارانی هەولێر، ڕاگەیاندنێك ئامادەكرا و لە ١٩٩٢/٧/٥ بڵاوكرایەوە. لە ١٩٩٢/٧/١٧ لە كۆبوونەوەیەكی هەڵسوڕاواندا ناوی ڕێكخراوەكە لە بزوتنەوەی بێكارانی هەولێرەوە گۆردرا بۆ (یەكێتی بێكارانی هەولێر).
پاش چەند كۆبونەوەیەك توانرا بە شێوەیەكی كاتی لە گازینۆی باكوور ڕەزامەندی خاوەن گازینۆكە بەدەستبهێن، كە ئێواران وەك بنكەیەكی بێكاران لەوێ دابنیشین. لە ١٩٩٢/٩/١ لەگەڵ كۆمەڵەی ئاوارەكان ئەپارتمانێكی دوو ژووریمان لە تەنیشت مزگەوتی شێخ چۆڵی بەكرێ گرت و بەشێوەیەكی ڕەسمی بنكەی خۆمان دامەزراند. لەگەڵ ئەو كارانەشماندا دەستمانكرد بەدەركردنی ڕۆژنامەی (دەنگی بێكاران)، شایانی باسە جەمال چاوشین تایپێكی پێشكەش بە ڕێكخراوەكە كرد، لە ڕێی ئەو تایپەوە توانرا (دەنگی بێكاران) دەربكرێت. هەوڵی زۆرماندا بۆ گەیاندنی دەنگمان بە هەموو ئەو جێگایانەی كە ڕێژەیەكی زۆر لە خەڵكی بێكاریان تێدا كۆدەبوونەوە، هەروەها لە ڕێی هاوڕێیان (شاپور) و (قابیل)ەوە بۆ ناساندنی یەكێتی بێكاران، بەشداری كۆبوونەوە گشتییەكانی خەڵكی ئاوارەمان دەكرد. ڕۆژنامەكانی (بۆپێشەوە) ، (ڕێگای كوردستان) و (ئاڵای ئازادی) لە سەرەتای كارەكانماندا لە ناساندنماندا بە جەماوەر دەوریان هەبوو.
پاش دروستبوونی یەكێتی بێكارانی سلێمانی لە١٩٩٢/١١/٦ و یەكگرتنمان لەگەڵیاندا و ئیعلانكردنی یەكێتی بێكاران لە كوردستان١٠ی كانونی دووەمی ١٩٩٣ توانیمان ببینە خاوەن نفوزو ئۆتۆریتەیەكی زیاتر لەسەر ئاستی كوردستاندا.
ئاكۆ محەمەد :
باش لە بیرمە، من تازە هاتبوومە شاری هەولێر، هاوڕێیانی شوققە (كۆمەڵێك چالاكی ئەوسای ڕێكخراوی ڕەوتی كۆمونیست بووین لە گەڕەكی تەیراوا لە شوققەیەكدا لە تەنیشت “باخچەی كورد و عەرەب” دەژیاین؛ مامە كەریم، ڕێبوار، سۆران، باییز، هیوا و ئاكۆ و (هاوڕێ سیروانیش) زۆربەی كات دەهاتە لامان و لەنێوان خۆماندا كار و چالاكیمان دابەشكردبوو، هەر لە چالاكی لە یەكێتی بێكاران و كۆمەڵەی ئاوارەكان و پەرتووكفرۆشی و بێجگە لە چالاكی ڕێكخراوەیی و ڕۆژنامەگەریی و بەشداری چالاكییە جەماوەرییەكان و ناڕەزایەتییەكان و زۆر شتی دیكە) ، گەر بە هەڵەدا نەچووبم، دوانیوەڕۆی یەكێك لە ڕۆژەكانی سەرەتای هاوین بوو، لە باخچەی گڵكەند، كە بۆ یەكەم جارم بوو، دەچوومە ئەو شوێنە و زۆرینەی كەسەكانم نەدەناسین و دواتر لە ڕەوتی چالاكییەكانی (یەكێتی بێكاران) و بواری دیكەدا بووینە هاوڕێی نزیكی یەكدی. من هەر ئەوەندەم لەبیرە، لە كەشێكی زۆر هاوڕێیانە و گەرموكوڕ و دڵسۆزانە بابەتەكان تاوتوێ دەكران و بڕیاریان لەسەر دەدرا. ھەڵبەتە نەوتراو نەمێنێتەوە، لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٢دا پاش داخستنی بنكەی ڕەوتی كۆمونیست لە ھەڵەبجە و ڕانیە، لە سلێمانی من لەتەك ھەندیك لە ھاوڕێیانی سلێمانی زۆر جار قسەم لەسەر پێداویستی ‘ نووسینگە (دەفتەر)ی بێكاران ‘ كردووە، بەدیاڕێكخراوی ھاوڕێ (ھۆرامان محەمەد)، كە زۆر جار لەمەڕ پرسی ژنان و خوێندكاران و بێكاران لەتەك یەكدیدا ھاورابووین. بەڵێ پاش ئەو كۆبوونەوەیە و ڕاگەیاندنی ئامادەكاریی بۆ پێكھێننانی ڕێكخراوەكە و دروستبوونی، دەچووینە ئوردووگە زۆرلەملییەكانی وەك دارەتوو و بەنیسڵاوا و. . تد كۆبوونەوەمان بە دانیشتوانی ئەو جێیانە دەكرد و خەڵكی بەگشتی و بێكاران بەتایبەتی پێشوازییان دەكرد.
درێژەی ھەیە ….
بۆ خوێندنەوەی بەشی دووەم :http://wp.me/p17qj9-1S
************************
ئیمەیل y.beekaran@post.com
ئەرشیڤی http://issuu.com/yekeeti-beekaran
فەیسبووك https://www.facebook.com/yeketi.bekaran
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
B.2.1 ئەرك و فەرمانە سهرهكییهكانی دهوڵهت چین؟
بۆچی ئهنارکیستهکان دژایهتی دهوڵهت دهکهن؟
بهشی دووههم
B.2.1 ئەرك و فەرمانە سهرهكییهكانی دهوڵهت چین؟
An Anarchist FAQ
وەرگێڕانی: زاھیر باھیر
فهرمانی سهرهكی دهوڵهت مسۆگەركردنی (گهرهنتیدانی) ئهو پهیوهندییه كۆمهڵایتییەیە كه لەگهڵ سهرچاوهكانیدا ههیه و لە ڕێگهی دەسەڵاتی ناوهندگەرانەوە، كۆمهڵگهیهك لەتەك مۆنۆپۆلكردنی توندوتیژیدا، بەدەستەوەبدات. ئهگهر وشهكانی Malatests بهكار بهێنین، دهوڵهت بهكورتییهكهی ” جهندرمهی خاوهندارێتیهكانە”، ئهمهش بههۆی ههبوونی ”دوو ڕێگەوهیه له سهركوتكردنی پیاوان و ژناندا: یا بههۆی هێزێكی دڕندهوه به ئازاردانی جهستهیی، یاخود ناڕاستهوخۆ بهزهوتكردنی سەرچاوەكانی ژیان، تاكو دەگاتە باری خۆبەدەستەوەدانیان”. چینی خاوەن خاوهندارێتی “ورده ورده ئامرازهكانی بهرههمهێنان، سهرچاوه زیندووهكانی ژیان، كه زهوی و زار و پیشهسازی و بههاكانی ئاڵوگۆڕن…هتد، دهكهونه دهستیان و بهدروستكردنی دەسەڵاتیان كۆتایی دێت، ههر له ڕێگەی ئهو دارایی و سامانهی كه ههیانه ….. ههمیشه زۆر یا كهم كۆتاییهكهی به دهسهڵاتی ڕامیاری دێت، كە حكومەتە، لێرەشدا جهندرمهكانی خۆی دروستدهكات” [Op. Cit., p. 23, p. 21 and p. 22]
لهبهرئهوه دهوڵهت “ڕهنگدانهوهیهكی ڕامیارییانهی پێكھاتەی (ستراكتوری) ئابوورییه” له كۆمهڵگهدا، ههر بهم هۆیهشهوه “نوێنهرایەتی ئهو كەسانە دهكات، كه یا خاوهنداریی یا كۆنترۆڵی تهواوی سامانهكانی كۆمۆنێتییهكهیان كردوه، كه لێرهشدا سهركوتی ئهوانه دهكات، كه كاردهكهن و سامان دروستدهكهن” [Nicholas Walter, About Anarchism, p. 37]، ههر لهبهرئهوهش زیادهڕۆیی نییه، گهر بوترێت دهوڵهت ئامرازێكی ڕوتێنهرهوهیه له كۆمهڵگهیهكی مشهخۆردا (توفهیلیدا).
دهوڵهت جهخت لهسهر ئهوه دهكاتهوه، كه بەرتەرییە (ئیمتیاز)ە ههنووكهییه بهكهڵكهكانی دهستهبژێری فهرمانڕهوا بپارێزرێت، ئهمیش به پاراستنی شێوازی مۆنۆپۆلكردنی ئابووریی ئەو تاك و ئهندامانەی، كە ئەو سامانەیان له ڕێگەیانهوه دهستدهكهوێت. بهپێی تێپەڕبوونی كات سروشتی ئهو بەرتەرییه ئابوورییانه له گۆڕاندایه. له سایهی سیستهمی ههنوكهییدا، پێداگرتن و داكۆكیكردنه له مافی زەوی و زار و خاوەندارێتی سهرمایەداران. (بڕوانە section B.3.2 ).. ئهم خزمهتهی دهوڵهتیش به ( پاراستنی خاوهندارێتی تایبهتی) ناودهبرێت، ئهمهش یهكێكه له دوو ئەركە سهرهكییهكانی دهوڵهت، ئهوهی دیكەیان جهختكردنهوهیه لهسهر ئهوهی كه تاكهكان “ژیانیان پارێزراوبێت”. بهههرحاڵ ، گهرچی دووهم ئامانجی دهوڵهت، واباسكراوه، بهڵام له كهتواردا زۆربەی یاساكان و دهستوورهكانی دهوڵهت بهتهنگ پاراستنی زهوی و خاوەندارێتییەوەیە. بۆ پێناسهكردنی ئەناركیستهكان دهربارهی خاوەندارێتی تهماشای ( section B.3.2).
ئا لێرهوه دهتوانین سهبارهت به “پاراستنی تاكهكان یا ئاساییشی كهسهكان ” و ” وهستانی تاوان” ..هتد، بڵێین زۆربهیان پاساودانهوەن بۆ ههبوونی دهوڵهت و دێوجامهیهكن بۆ داپۆشین و بهردهوامبوون و نهگۆڕانی دەسەڵات و بەرتەرییەكانی دهستهبژێرهكهی. ئهمهش ئهوه ناگهیهنێت، كه دهوڵهت خۆی ئهمانه نازانێت. بێگومان دهیانزانێت، بهڵام وهك كرۆپۆتكین دهڵێت “یاساكان له ناوهرۆكی ئهو نهرێتانهوه گەشەیان پێدراوه، كه بۆ خەڵكانی كۆمۆنێتییهكان بەسوودن … ئاوایان لێدهكرێت، كه لهلایهن فهرمانڕهوایانهوه بایەخیان پێبدرێت، تاوەكو ڕەوایەتی به سەپاندنیان بهسهرخهڵكیدا بدات و به بهجێهێنانیان و بهردهوامبوونیان له ڕێگەی ترسهوه، ناچاریانبكات. [Anarchism, p.215]
ئا لهم بارهشدا گهر دهوڵهت ” هیچ شتێك پێشكهشنەكات یا نەبهخشێت، جگە لە ئەنجامدانی ئەركەكانی بۆ فەرمانڕەوایان، كه ئهوهش تەنیا كۆكردنهوهی ئهوانه بێت، كه پێشتر ناویانهێنرا، ئا لێرهدا دڵنیابوونەوەی دەوڵەت و قبووڵكردنی و بهقسهكردنی لهلایهن خهڵكهوه زۆر سەخت دهبێت “، كهواته ههر لهبهر ئهوه یاساكان كه ڕهنگدانهوهی نهرێتهكانن “بۆ بنەماكانی كۆمهڵگە، پێویستی سهرهكی دهبن “، بهڵام ئهمانه گشت ” له بهكارهێنان و سهپاندنیاناندا، زیرهكانه و وهستایانه لهلایهن دهستهی فهرمانڕهواوه ئاوێتهكراون، كه تیایاندا ههردوولایان ( دهوڵهت و دهستهی فهرمانڕهوا) داوای هاوڕێزی له جەماوەرهكه، دهكهن. ” ههر لهبهرئهمهش یاساكانی دهوڵهت ‘دوو كاراكتهری داپۆشێنهریان ههیه’ “له كاتێكدا له بنەڕەتدا ئهوه ئارهزووی چینی فهرمانڕهوایانه، كە بهردهوامیدانە بهو نهرێتانەی كه لهلایهن خۆیانهوه لەبەر بهرژهوهندی تایبهتی خۆیان سهپێنراون و ” دهئاخنرێنه نێو یاساوه “، نهرێتهكان بۆ كۆمهڵگه باشن، نهرێتهكان بۆ دڵنیابوونهوه له ڕێزلێگرتنیان، پێویستیان به یاسا نییه “… بهپێچهوانهوه ” نهرێتهكانی دیكه، كاتێك بهسوودن بۆ فهرمانڕهوایان، كه بۆ برینداركردنی خهڵكی و جەماوەرهكه بن و تەنیاش لهژێر ترسی سزاداندا، دههێڵرێنهوه” [Kropotkin, Op. Cit., pp. 205-6]. له ڕاستیدا، ئێمه دهوڵهت ئاوا دهبینینهوه، كه داكۆكی له خاوەندارێتی تاكهكان وهكو بیانوویەك یا هۆیهك بۆ سهپاندنی مافهكانی خاوهندارێتی تایبهتی سهرمایهداران بهسهر گشتی خهڵكهكهدا دەكات و سهرئهنجامهكهشی داكۆكیكردنه له دهستهبژێر و سهرچاوهی سامانیان و ههروهها بەكارهێنانی دهسهڵات دژی ئەوانەی كە ملی پێنادهن.
لهمهش زیاتر، گهرچی دهوڵهت له پاراستنی ئاسایشی تاكهكاندا ( بهتایبهت كهسانی دهستهبژێر) ئامانجێكی دیكەیشی ههیه، بهڵام زۆربهی زۆری ئهو تاوانانهی دژی تاكهكان دهكرێن، هاندەرەكەیان ههژاری و نامۆیین، هۆكهشی ئهوهیه، كه دهوڵهت كۆمهكی چهوساندنهوه دهكات. هۆیهكی دیكەی زیادبوونی تاوانە له ڕێگهی بڵاوبوونهوهی توندوتیژییهوهیه، كه لهلایهن توندوتیژی خودی دهوڵهتهوه سەریھەڵداوە، كه بۆ پاراستنی خاوهندارێتی تایبهتی، دهیكات. به واتایهكی دیكە، دهوڵهت بوونی خۆی بهگرتنهبهری ژیانێكی ئههریمهنیانه، پەسەنددهكات، كه لایهنێكی ئهركهكانی، یارمهتی خولقاندنی ( به ڕاستهوخۆ یا ناڕاستهوخۆی) ئهوانه دهدات. ههر لهبهرئهمهیه، كە ئەناركیستهكان لەسەر ئەوە پێدادەگرن، بهبێ دهوڵهت و ئهو زهمینهیهی كه بۆ زیادبوونی تاوان ڕەخساندنوویهتی، گریمانی بوونی ناناوهندگهرایی هەیە، بوونی كۆمهڵگەیەكی یا كۆمۆنێتییهكی خۆبهخشانه ههیه، كه به سۆز و پهرۆشهوه مامهڵه (نهك سزادان) لەتەك ههندێك له كەسانی شهڕهنگێز، كه ھێشتاكە ڕهنگه بمێنن، دهكهن. بڕوانه ( section I.5.8)
ئەناركیستهكان ئاوا بیردهكهنهوه، كه ڕۆڵی ڕاستهقینهی دهوڵهتی ھاوچەرخ (مۆدیرن)، ڕوون و ئاشكرایه. نوێنهرایهتی میكانیزمێكی بناخەیی دهكات، ناچاركردن و كردنی شتەكان بە زۆر ، كە بەخوایشت و به ئارەزووی خوودی كهساكان ناكرێت، لێرەدا پهیوهندی سەرمایەداری و دهسهڵات لەتەك خاوهندارانی تایبهتیدا تێكهڵاودهبن و یەكدەگرن و ڕادەگیردرێن. پاراستنی خاوەندارێتی له بناخەدا واتە دابینكراوی پاوانكردنی ژیان لهلایهن خاوهندارانهوه بهسهر نەداراندا، له ههردووكیاندا، هەم له كۆمهڵگهدا بهگشتی و هەم له نموونهی بهڕێوهبهرێكی دیاریكراودا بهسهر گروپێكی دیاریكراوی كرێكاراندا، بهتایبهتی. پاوانهی چینایهتی دهسهڵاتی خاوهندارێتی خاوەندارییە بهسهر ئهوانهی، كه موڵككهكان بهكاردههێنن، واتە كاریان تێدادەكەن، ئهوهش ئەرکێکی سهرهتایی دهوڵهته، كه ئهو زاڵبوونه (ههیمهنه)یه (لهگهڵ ئهو پهیوهندییه كۆمەڵایەتیانهش كه دروستیاندهكات) ڕابگرێت. ههر وهكو كرۆپۆتكین دهڵێت “دهوڵهمهند بهباشی دهزانێت، گهر ماشێنەكانی دهوڵهت له پاراستنی ئهواندا بوهستێت، دهسهڵاتهكهیان بهسهر چینی كرێكاراندا ههر زۆر بهخێرایی لهنێودهچێت” [Evolution and Environment, p. 98]. . پاراستنی خاوهندارێتی تایبهتی و ڕاگرتنی زاڵبوونی (ههیمهنهی) چینایهتی، یهك شتن.
چارتیس بێرد (Chartes Beard)ی مێژووونوسیش سەبارەت بە ههمان مەسەلە، كه نزیكه لهوهی سهرهوه، دهڵێت:
” ئهمه جگه لهوهی كه تا ئێستاش ئامانجی سهرهتایی حكومهت بهكارهێنانی ڕامیاریی سهركوتكردن و لهنێوبردن و توندووتیژییه، لهههمان كاتیشدا دروستكردنی یاساكانه، كه جهخت لهسهر پهیوهندی خاوەندارێتی نێوان ئهندامهكانی كۆمهڵگه و چینی پاوانخوازان، دەكەنەوە، دووپاتی ئهوه دهكهنهوه، كه دەبێت مافەكانی ئەم چینە پارێزراوبن، ئهو مافانەش دهبێت له حكومهت بسهنردێنەوە. ئهو یاسایانهش به بهرژهوهندییه گهورهكانیان ئاوێتهن و ههبوونیان پێویستە، تاكو بهردهوامی بهپرۆسهی ئابوورییان بدهن ، یاخود دهبێت ئهوان بەخۆیان كۆنترۆڵی دهزگاكەنی (ئۆرگانهكانی) حكومهت، بكهن” [“An Economic Interpretation of the Constitution,” quoted by Howard Zinn, Op. Cit., p. 89]
ئهم ڕۆڵهی دهوڵهت…له پارێزگاریكردنی سهرمایهداری و خاوەندارێتیدا، لەتەك دەستڕۆیشتوویی و دهسهڵاتی خاوهن موڵكهكاندا… لە لایەن (ئادهم سمیس)یشهوه، بەم جۆرە تێبینیكراوه:
” له نێوهندی پیاواندا نایهكسانی له ساماندا … جۆرێك له دهسهڵات و پاشكۆیهتییمان پێدهناسێنێت، كه ئهمه پێشتر ئەستەم بوو ھەبێت. سهرئهنجامی ئهمهش جۆرێك له حكومهتی سڤیلی (مهدهنی)، كه بۆ هێشتنەوەی خۆی ههر دهبێت، ببێت، به پێی پێدایوستی دههێنێتەكایهوه … ههروهها له بهردهوامییدان و دابینكردنی ئهو دهسهڵات و پاشكۆییبوونهشدا، دهوڵهمهندهكان، بهتایبهتی، وهكو پێویست حهزیان لهوهیه، كه لایهنگر و كۆمهك بهو ڕیزبهندییه له شتهكاندا بكەن، كه مسۆگەریی پارێزراویی و مانەوەی ئەوەی، كه ههیانه و بۆیان بەسوودە، دهكات. پیاوانێك، كه بهپێی بێسامانییان پلهیان نزمه، دهچنه ڕیزی پاریزگاریكردن لهوانهی كه له ھەبوونی موڵك و ماڵدا، سوپهر ساماندارن، لەبەرئەوەی ئهو پیاوه دهوڵهمهند و خاوهنسامانانه، ڕەنگە یهكبگرن و لەو ڕوانگەیهوه ئەوانەی كە سەر بەوانن، ئهم خاوهنسامانانه پشتیوانیان لێبكەن ….. پارێزگاریكردن لە لایەنی كەمیی دهسهڵاتیان، پشت بە گهورەیی دهسهڵاتیان دەبەستێت، هەروەها دهسهڵاتیشیان بهسهر ئەوانەشدا، كە دەسەڵاتیان بەسەریاندا هەیە. خودی ئەمەش پشت بە دەسەڵاتیان لە ملكەچپێكردنی ئەواندا بۆخۆیان دەبەستێت، كه ئهمهش ئهو دەسەڵاتەیە، كە له ڕاگرتنی كەسە پلهنزمهكاندا پشتی پێدەبەسترێت. ئهمان وەكو چهشنێك له خهسڵهتی توێژاڵی نوبهلاکان و نوبهلایەتی، ( نوبهلاکان: توێژاڵێکی کۆمهڵگه بوون که خاوهنی سامان و موڵک زهوی و زار بوون) حهز و ئارهزووی ئەوەیان هەیە و ئهوهش هەستی ئەوەیان دەداتێ، كە داكۆكی له خاوەندارێتیان بكەن و یارمهتی دهسهڵات بەخاتری ئهو تۆزه دهسهڵاتهی خۆیان، بدەن، تاكو بتوانن پاریزگاری له خاوەندارێتییەكانیان بكهن، و بۆ كۆمهككردنیش به دهسهڵاتهكانیشیان. حكومهتی مهدهنی، ههتا ههنووكهش، پاراستن و پاریزراویی خاوەندارێتی، لهلا مهبهستبووه، كه له كەتواردا ئهمهش پشتیوانیكردنە له دهوڵهمهند دژی ههژار ، یاخود پشتیوانیكردنە له ئهوانهی كه ههندێك خاوەندارێتیان ههیه، دژی ئهوانهی كه ههر هیچیان نییه” [The Wealth of Nations, book 5, pp. 412-3].
ئهمهی سهرهوه له تیئۆری و مێژوودا له دهوڵهتی مۆدێرندا، ڕهنگیداوهتهوه. ههر لهبهر ئهمهش تیئۆریسیۆنهكانی دهوڵهتی لیبراڵ، وهكو John Locke هیچ گومانێكیان له گهشهكردنی تیئۆریی دهوڵهت، نەبووە، كه داكۆكیكردنی لە خاوەندارێتی تایبهتی له دڵی خۆیدا جێكردۆتهوه. ئهم تێروانینه له شۆڕشی ئهمهریكاشدا، ڕهنگیداوهتهوه، بۆ نموونە : چهند قسهیهكی John Jay ، یهكهمین سهرۆكی دادوهریی دادگەی باڵا، ههن، كه له له قسهیهكیاندا دهڵێت ” ئهوانهی كه خاوهنی وڵاتن، دهكرێت فهرمانڕهوایی بكهن” [quoted by Noam Chomksy, Understanding Power, p. 315] . ئهمه وته و پرنسپڵی باوكی دۆزەرەوەی ” دیمۆكراسی” ئهمهریكییهكانه، كه ههر لهو كاتهوه تا ئێستاش بهردهوامه.
بهو پێیه واتای دهوڵهت ئەوەیە كه چینی فهرمانڕهوا، فەرمانڕەوایی دەكات، وهكو باكۆنین دهڵێت:
“دهوڵهت دهسهڵاته، پاوانیكردن و زاڵبوونه، هێزه، كە لهلایهن خاوهن موڵكهكانهوه ، كە بە چینی ڕۆشنبیران ناویاندەبرێت، دژی جهماوهر بەڕێوەدەبرێت … زاڵبوون و پاوانخوازیی دهوڵهت …. چینی خاوهن بەرتەریی (ئیمتیاز) دڵنیادەكاتەوە، كە به تەنیا ئهوان نوێنهرایهتی دهكهن.” [The Basic Bakunin, p. 140]
له سایەی سیستهمی ههنووكهییدا، دەوڵەت “دهزگایهكی پارێزەری سهرهكی سەرمایەیە” بههۆی “ناوهندیگەراییەكەیەوە، یاسا (ههمیشه لهلایهن كهمینهوه له بهرژهوهندی ههر ئهو كهمینهیه، دهنووسرێت)، ههروهها دادوهریی دادگە ( زیاتر له ههموو شتێكی دیكە، بۆ داكۆكیكردن له دهسهڵات و سەرمایە دامهزراوه). “. هەر لەبەرئەمەش، “پهیامی ههموو حكومهتهكان… بۆ پاراستنی بەرتەرییەكانی چینی دارایە و به بهكارهێنانی هێز پارێزگاریان لێدهكەن و بەردەوامییان، پێدهدەن. سهرئهنجامیش، لهكاتی “ململانێی نێوان تاكهكان و دهوڵهتدا، ئەناركیستهكان ….. لایهنگیری تاكهكان له دژی دهوڵهت، كۆمهڵگه دژی دهسهڵات، كه سهركوتكهره، دەكهن، “. ئەناركیستهكان زۆر بهباشی لهوه بهئاگان، كه دهوڵهت له دهرهوهی كۆمهڵگه و لە چینەكان سەربەخۆ نییه، بەڵكو لەوان دروستكراوە و پێكهاتووە. [Kropotkin, Anarchism, pp. 149-50, p. 214 and pp. 192-3]
بەم شێوەیە ئەناركیستهكان به بهردهوامی ڕۆڵی ئایدیای دهوڵهت، كه گوایە نوێنهرایهتی بهرژهوهندی خهڵك، یاخود ” نهتهوه ” دهكات، ڕهتدهكهنهوه. سهبارهت به “دیمۆكراسیش، لهبهرئهوهی كه تهواوی بهرههم و دارایی و بازرگانی…..لەتەك ئەمانەشدا پرۆسسێسی ڕامیاریانه لهنێو كۆمهڵگهدا …لهژێر كۆنترۆڵی ‘چڕبوونەوەی دهسهڵاتی تایبهتیدا’یه، ناوەڕۆكی بەتاڵە و ئەناركیستهكان ڕهتیدهكهنهوه ‘بهرژهوهندی نهتهوهیی’ كه به ئاشكرا لهلایهن ئهوانهی، كه كۆمهڵگاكانیان پاوانكردوون، قسەی لەسەر دەكرێت، قسهكردنه لهسهر بهرژهوهندیە تایبهتییەكانیان. له سایەی ئهو باروودۆخهدا، قسهكردن لهسهر ‘بهرژهوهندییە نهتهوەییەكان’ تەنیا بهشداریكردنه له چهواشهكردن و سهركوتكردندا ” . [Noam Chomsky, Radical Priorities, p. 52]. ههر وهكو له section D.6 لەم بارەوە دواوین، ناسیونالیزم ههمیشه ڕهنگدانهوهی دهستهبژێر (نوخبه) بووه، نهك ئهوانهی كه نهتهوه پێكدههێنن، ههر بەم هۆیهشهوه ئەناركیستهكان ئهم بیرۆكهیه ڕهتدهكهنهوە و وایدهبینن، كه ئهمه له فێڵێك یا ساختهیهك، زیاتر، شتێكی دیكه نییه.
له ڕاستیدا، بهشێك له ڕۆڵی یا ئەركی دهوڵهت، كە پارێزگارییكردنە له دهستهبژێری فهرمانڕهوا، لایهنگریی جیهانیانه یا نێودهوڵهتیانهیه، كه به لایهنگریكردنی ” نهتهوهیی” ناوهدهبرێت، (بۆ نموونه) بهرگریكردنه له دهستهبژێری نهتهوه دژی دەستەبژێری نهتهوهكانی دیكهیه. ئهمهش بهتهواوی له سندوقی دراوی نێودەوڵەتی (IMF) و بانكی جیهانیدا، دهبینین، كه نهتهوهكان له ڕێگەی شالیارهكانهوه نوێنهرایەتی دەكرێن، ئهمانیش “له نزیكهوه لەتەك دەزگە تایبهتییهكانی وڵاتهكانیاندا، خۆیان ڕێكخستووە و هاوپەیمانن. شالیارانی بازرگانی، دهربڕی بهرژهوهندی بزنسهكانی كۆمۆنێتییهكەن و ئەوە لەبەرچاودەگرن” له كاتێكدا “شالیارانی دارایی و سهرۆكانی بانكی نێوەندی، له نزیكهوه ههلسپێرراون یا لكاون به دارایی كۆمۆنێتیهكهوه، ئهمان له دەزگە دراوییهكانهوه هاتوون و دوای تهواوبوونی ماوەی خزمهتهكهیان، دهگهڕێنهوه بۆ ئهو شوێنانه…… ئهو كهسانه جیهان له چاوی كۆمێنێتی دراوهوه دهبینن” . جێی سهرسوڕمان نییه، كه دهبینین “بڕیارهكانی ههر كام لهو دامەزراوانە (موئهسهسانه) بهسروشتی ڕهنگدانهوهی نوێنهران و بهرژهوهندییەكانی ئهوانه دهكهن، كه ئهم بڕیارانه، دهردهكهن” ههروهها “ڕامیارهكانی دهزگە ئابوورییه نێودهوڵهتییهكانیش، زۆربەی كات بهههمان شێوه زۆر نزیكن و لەتەك بهرژهوهندی دارایی و بازرگانی ئهوانهی، كه له وڵاته پیشهسازییه گهشهكردوهكاندان، یهكدهكهون ” . [Joseph Stiglitz, Globalisation and its Discontents, pp. 19-20]
لێرهدا دهبێت لهسهر ئهوه پێداگرین، كه ئهمه له دهوڵهتێكیشدا كه پێیدهڵێن دیمۆكراسی ، ناگۆڕێت. بهههرحاڵ ئەرکی یهكهمی یا سهرهتایی دهوڵهت گۆڕینی ڕوكهش و ڕواڵهتی خۆیهتی به “دیمۆكراسی”، كە ئەمەش لە ڕێگەی سیستهمی ههڵبژاردنی نوێنهرهكانهوەیە، لهم ڕێگەیهوه ئاوا نیشاندهدرێت، كە خهڵكی بەخۆی فهرمانڕهوایی خۆی دهكات. ههر لهبهرئهمهش باكۆنین سەبارەت بە دهوڵهتی ھاوچەرخ، دەنووسێت ” دوو ههل و مهرجی له خۆ گرتوو بۆ گەشەكردنی ئابووری سهرمایهداری، پێویستن: ناوهندگهرایی دهوڵهت و ههروهها ملپێكهچكردنی كەسەكانە …. بۆ كهمایهتیهك، كه دهوترێت نوێنهرایهتییان دهكهن، بهڵام له ڕاستیدا فهرمانڕهواییان دهكهن”. [Op. Cit., p. 210] . چۆنیەتی بهدهستهێنانی ئەمەش، له بهشی B.2.3 دا باسدهكهین، (section B.2.3.)
بۆ خوێنندەوەی پێشەكی ئەم بەشە، كرتە لەسەر ئەم بەستەرە بكەن: http://wp.me/pu7aS-1an
**********
سەرچاوە : http://anarchism.pageabode.com/afaq/index.html
پێشەكی ئەم بەشە : http://wp.me/pu7aS-1an
پێگەی بەشە وەرگێردراوەكانی دیكە بە كوردی : http://www.kurdish-afaq.tk
خوێندنەوەی بە زمانەكانی دیكە : http://anarchism.pageabode.com/afaq/translations.html
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
آیا آنارشی بی نظمی و آنارشیسم هرج و مرج طلبی ست؟ / درک اندیشه ی لیبرتارین
درک اندیشه ی لیبرتارین
ترجمە از : ن. تیف
“این آنارشی ست!” کسانی که در قدرت هستند و رسانه ها به فور از واژه ی آنارشی استفاده می کنند تا هرج و مرج اقتصادی، سیاسی و اخلاقی را تعریف نمایند. آن ها استفاده از کلمه ی آنارشی را در این جهت به کار می برند تا القاء نمایند که امارت زیبایی را که مردم منضبط در چند سده زیر رهبری دولت ها در جهان ساخته اند به دستان شیطانی افتاده است که می خواهند آن را نابود نمایند. اما قضیه کاملاً برعکس است. مگر نه این است که دولت ها جهان را بین خود تقسیم کرده اند و بر آن حکومت می کنند؟ اگر در هیچ زمینه ای هرج و مرجی برقرار نباشد در مسائل اقتصادی بی نظمی فراوانی هست و ما آن را مدیون دولت ها هستیم! چه کسی می تواند بهتر از دولت ها هرج و مرج و وحشت بیش تری از آن چه موجود است را در تمام عرصه های زندگی ایجاد کند؟ آیا باز هم کسانی هستند که در دنیای امروز گمان می کنند که قدرت دولتی یعنی نظم و سازمان؟ بله این اشخاص وجود دارند، اما آنان آنارشیست ها نیستند، بلکه کسانی هستند که از قدرت تغذیه می کنند. زمان هرج و مرج نهادینه و قدرت برده داری به سر آمده است. امروز کسانی آنارشیسم را برمی گزینند که واقع گرا هستند و معنی نظم را می دانند. منتقدان آنارشیست ها (از فاشیست ها گرفته تا مارکسیست ها، بدون فراموش کردن دمکرات ها) می گویند که ما تروریست و آرمان گرایانی هستیم که به اندازه ی یک انقلاب عقب مانده ایم. کسانی هم هستند که خود را مدافع آنارشی می نامند و یک جامعه ی بدون هر گونه مقررات و اصول اخلاقی و محدودیتی را تبلیغ می نمایند که هر کس آن چه می خواهد، می کند. یک شهروند آگاه چگونه می تواند انتخاب خود را برای فردا بین روش های مستبدانه از هر نوع که ورشکستگی خود را در عمل نشان داده اند و روش های پوچ گرایانه رنگارنگ که خواهان هیچ مقررات و محدودیتی با حذف ساده ی نهادهای موجود نیستند، بکند؟
اندیشه ی لیبرتارین (یا لیبرتر) یک پروژه ی اجتماعی ست که با استبداد و پوچ گرایی تناقض دارد و می خواهد پاسخی به این پرسش باشد.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
آنارشیست ها و انتخابات
آنارشیست ها و انتخابات
به همراه برگردان نوشته ای از میخائیل باکونین
دانلود نسخەای آنلاین برای خواندن روی موبایل و كمپیوتر
anarchistes & elections- online-Verion
دانلود نسخەای چاپی برای چاپكردن روی ورق
anarchistes & elections- Print-Verion
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
مرگ در گوهردشت، مرگ در پاریس و مسئولیت دولت ها
مرگ در گوهردشت، مرگ در پاریس و مسئولیت دولت ها
مرگ افشین اسانلو در زندان گوهردشت و کلمان مریک در پاریس به فاصله ی چند روز، وجدان های آگاه را بار دیگر در ماتم فروبرد و نشان داد که فعالان کارگری و سیاسی هر جه که باشند همواره در معرض خشونت های دولت ها و گروه های ضدانسانی قرار دارند.
جمهوری اسلامی که اکنون بار دیگر با ریاست جمهوری یک “اعتدال گرا” برای مدت کوتاهی هم که شده جان تازه ای گرفته است بدون پاشیدن بذر مرگ نه می تواند و نه می خواهد به حیات ادامه دهد. دستگاه های امنیتی و پلیس سیاسی این رژیم یک لحظه دست از سر هیچ فعال کارگری و سیاسی که برای آزادی می رزمند برنداشته و برنخواهد داشت. آزادی برای جمهوری اسلامی سم مهلکی ست و کوچک ترین اندازه اش تار و پودش را با شتابی شگفت انگیز از هم می پاشد. جلادان اسلامی ادعا می کنند که افشین اسانلو در زندان گوهردشت دچار حمله ی قلبی شده و درگذشته است، اما نمی توان به آنان اطمینان کرد، به ویژه این که خواهر افشین در مصاحبه ای گفته است که او سابقه ی ناراحتی قلبی نداشته است.
افشین اسانلو راننده ی اتوبوس شرکت واحد بود. او را در سال ١٣۸۸ به جرم فعالیت های صنفی دستگیر کردند و با انواع جرم های قلابی امنیتی به پنج سال زندان محکوم نمودند. افشین قرار بود در اسفند ماه سال جاری از زندان گوهردشت به اصطلاح آزاد شود و دوباره به زندانی بزرگ تر به نام ایران پای بگذارد، جایی که “دهانت را می بویند مبادا گفته باشی دوستت دارم”!
افشین ٣٠ خرداد از زندان گوهردشت به بیمارستان منتقل شد تا از “عارضه ی قلبی” بمیرد. آیا دستگاه های امنیتی جمهوری اسلامی به عمد نگذاشتند او جان بدهد تا به بقیه القاء کنند که ریاست جمهوری یک “اعتدال گرا” به معنای این است که در بر همان پاشنه خواهد چرخید که می چرخید؟ آیا افشین نخستین قربانی دوره ی سرکوب “روحانی” نیست؟
روز ١۵ خرداد در آن سوی جهان، در پاریس یک جوان هجده ساله به نام کلمان مریک زیر پنجه بکس های فاشیست های فرانسوی در نزدیکی ایستگاه قطار سن لازار چنان ضرب و جرح شد که در اثر آن مانند افشین پیش از رسیدن به بیمارستان درگذشت. هر چند برعکس ایران وزرا و وکلا قتل کلمان را محکوم کردند، اما در آن جا هم نظم حاکم با بحران فراگیر و همه گیر سرمایه داری غیرمستقیم مسئول مرگ کلمان است. این روزها فاشیست ها دوباره خیابان های فرانسه را به جولان گاه خود تبدیل نموده اند و به بهانه ی بیکاری و وضعیت بد اقتصادی در شهری به جان مهاجران می افتند و در شهری دیگر به جان کلمان ها که عضو “اکسیون ضدفاشیست” بود.
دیروز هزاران نفر در خیابان های پاریس به یاد کلمان تظاهرات کردند و اعلام نمودند که مرگ کلمان را نه فراموش می کنند و نه می بخشند. دوستان آنارشیست کلمان در مبدأ تظاهرات پارچه نوشته ی بزرگی را روبه روی اپرای پاریس برافراشتند که روی آن نوشته شده بود: برضدفاشیسم، دولت و سرمایه، یک انقلاب در دستور کار است. اگر دوستان افشین در همین حد آزادی داشتند می توانستند همین پارچه نوشته را در گوهردشت یا جای جای ایران بیاویزند چرا که در این کشور فاشیسم اسلامی سال هاست که حاکم است.
یاد افشین و کلمان همواره در قلب های مبارزان راه آزادی خواهد ماند.
Anarkistan ئەنارشیستان 
پێویستە لە ژوورەوە بیت تا سەرنج بنێریت.