J.2.4 ئایا بەدڵنیاییەوە دەنگدان بۆ پارتە رادیکاڵەکان چالاکییە؟

An Anarchist FAQ
و. لە فەرەنسییەوە: سەلام عارف

ئه‌و سیاسه‌تانه‌ هه‌موو ده‌ستکردن، وه‌ستاکه‌شی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت؛ کاپیتالیسته‌کانن‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا که‌ ده‌رگای ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت به‌ ڕووی هه‌موو ناڕه‌زاییه‌کدا داخراوه‌، که‌چی ده‌بینین ده‌نگدان شه‌رعیه‌ له‌ بازنه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تدا، ئه‌وه‌ش به‌و مه‌رجه‌ی گۆڕانکاریی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌سه‌رخۆ و ڕووکه‌ش بێت، نه‌ک خێرا و ڕادیکال.

له‌ پرۆسه‌ی دیموکراتیدا ئامانجی هه‌موو حزبه‌کان ده‌ستخستنی به‌ڕێوه‌بردنه‌، حزبه‌ ڕامیارییه‌کان که‌م تا زۆر پیشه‌یان داتاشینی ورده‌کارییه‌کانه‌ تا گۆڕانکاری سنووردار بێت. وه‌کو باسمانکرد ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت کراوه‌ نییه‌ به ‌ڕووی ناڕه‌زایی دژی ده‌نگدان، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ده‌نگدان شه‌رعیه‌ به ‌مه‌رجێک سنووری به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ده‌وڵه‌ت نه‌به‌زێنێت. واته‌ مه‌به‌ستی گۆڕانی ڕادیکال نه‌بێت، ئینکاری ئه‌وه‌ ناکرێت که‌ خێرایی قه‌یرانه‌کانی شارستانی پێویستی گۆڕانکاری زیاتر ده‌سه‌پێنێت، به‌ڵام ئه‌مه‌ نابێت بمانخاته‌ ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌وه‌ که‌ پشت ببه‌سین به‌ پێشخستنی سیستمی هه‌ڵبژاردنه‌کان، چونکه‌ بۆ چاره‌سه‌ری گرفته‌کانمان ده‌بێت گرنگی تایبه‌ت بدرێت به ‌گۆڕانکاریی ڕادیکال.

ئه‌نارکیزم ئه‌و بیروبۆچوونه‌ ڕه‌ت ناکاته‌وه‌ که‌ لای وایه‌ ده‌توانرێت گیروگرفته‌کانمان چاره ‌بکرێن له‌ ڕێگه‌ی هه‌ندێک له‌و دامه‌زراوانه‌وه‌ که‌ ئه‌وانیش به‌شێک له‌و نه‌هامه‌تییانه‌یان به‌سه‌ردا که‌وتووه‌، ئه‌و نه‌هامه‌تییانه‌ که‌ به‌سه‌ر کۆمیونه‌کانماندا هێنراون، کۆمیونه‌کانمان وه‌ک جێگه‌ی کارکردن، ژینگه‌، گه‌ڕه‌که‌کان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ زۆر له‌وه‌ گرنگترن که‌ بدرێنه‌ ده‌ست سیاسه‌تمه‌داره‌کان، ده‌ستبژێره‌ به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان. هه‌ڵبژاردنه‌کان هه‌موو کات ڕادیکالیزمکوژ بوون. حزبه‌کان تا ئه‌و کاته‌ی ده‌بنه‌ خاوه‌ن شانسی هه‌ڵبژاردنیان ڕادیکالن.

“هه‌ر ئه‌وانه‌ی سیستمی dismpors خالقی گیروگرفته‌کانن، دوایش دژیان ده‌وه‌ستنه‌وه‌. ئاشکرا بووه‌ که‌ نه‌ سیاسه‌تمه‌داران نه‌ ده‌نگده‌ران ئۆتۆماتیزمی هه‌ڵبژاردنه‌کانیان پێ دابین ناکرێت، هه‌روه‌ها ئه‌و ده‌سته‌ و تاقمه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ش که‌ له‌و بواره‌دا جرتوفرتیانه‌ ئه‌و کاره‌یان بۆ ئه‌نجام نادرێت. هه‌ندێک له‌و حزبانه‌ که‌ به‌ ناوی بزووتنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ کار ده‌که‌ن ده‌یانه‌وێت به‌ ئاسووده‌یی بگه‌نه‌ په‌رله‌مان، بێ ئه‌وه‌ی گوێ بده‌نه‌ کاریگه‌ریی ڕامیاریی ئه‌و کاره‌یان له‌سه‌ر ئه‌ندامه‌ ساده ‌و ساکاره‌کانیان.” démocratie sans election ;reiventing anarchy encor une fois haward ;enrich red p125

ڕۆدۆلف باهرۆ Rudoph bahro ده‌رباره‌ی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ نموونه‌یه‌کی هێناوه‌ته‌وه‌ که ‌چۆن سه‌وزه‌کان له‌ هه‌شتاکاندا له‌گه‌ڵ سۆسیال دیموکراته‌کان له‌ ئه‌ڵمانیا ده‌چنه‌ بواری یاساداڕشتنه‌وه‌ و ده‌بنه‌ هێزێکی زیاتر بۆ سیستمی باو و دوایش به‌فیڕۆدانی وزه‌یه‌کی ڕادیکال. گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌ مه‌سه‌له‌که‌ له‌وه‌ ئاڵۆزتره‌ که‌ کۆمیته‌یه‌کی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی چینی به‌ڕێوه‌به‌ر هه‌بێت، ته‌نانه‌ت له ‌فۆرمه‌ مارکسیزمه‌که‌شیدا، به‌رده‌وام ململانێیه‌ک له‌ناو ده‌وڵه‌تی بیرۆکراتیدا هه‌یه،‌ که‌سان و گرووپ هه‌ن بڕوایان وایه‌ که‌ کارکردن له‌ناو ده‌وڵه‌تدا ده‌بێته‌ کارئاسانی بۆ ده‌ستخستنی کارکردن و که‌مکردنه‌وه‌ی ڕێژه‌ی بێکاری، هه‌روه‌ها ده‌توانرێت هه‌لومه‌رجی باش بڕه‌خسێنرێت بۆ پاراستنی ژینگه‌ هه‌روه‌ها به‌رزکردنه‌وه‌ی هێزی کڕین و ئاستی ژیان.

ئه‌وانه‌ هیچ حسابێک بۆ ئه‌وه‌ ناکه‌ن که‌ پێکهاتن و ڕێکخستنی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت بێلایه‌ن نین‌. لای ئه‌نارکیزم ده‌وڵه‌ت ئامێرێکی پیسه‌ ده‌رهه‌ق به ‌ئازادی و یه‌کسانیی مرۆڤ. گه‌ر بێت و ده‌وڵه‌ت بره‌خسێنرێت بۆ هه‌ندێ مه‌به‌ست بۆ نموونه‌ ڕیفۆرم، ئه‌وه‌ ڕیفۆرمئه‌سته‌مه‌ه‌! چونکه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ڕیفۆرم بکرێت ده‌بێت به‌ر له‌ هه‌موو کارێک ده‌وڵه‌ت خۆی ڕیفۆرم بکرێت، ڕیفۆرمی ئامێرێکیش ناکرێت که‌ له‌ قاڵب درابێت. ئه‌وان وه‌ک هه‌موو لایه‌نه‌کانی تر باش ده‌زانن که‌ هه‌موو زه‌بروزه‌نگ و توندوتیژییه‌ک ناشه‌رعییه‌ گه‌ر لای ده‌وڵه‌ته‌وه‌ نه‌بێت، هه‌ربۆیه‌ ده‌وڵه‌ت ئه‌و بواره‌ی مۆنۆپۆل کردووه‌ تا خاسیه‌تێکی شه‌رعی پێ ببه‌خشێت و به‌ کاری بهێنێت بۆ پاراستنی موڵکیه‌ت و دامرکانه‌وه‌ی هه‌ڵچوون و ڕاپه‌ڕینه‌کان و له‌خواره‌ش بۆته‌ په‌رژینی هه‌ڵبژاردنه‌کان و ده‌توانرێت بواری ململانێی پێ ته‌سک بکرێته‌وه‌ و به‌ کاریش بهێنرێت بۆ داماڵین و زه‌وتکردنی موڵک و سه‌رچاوه‌ ئابورییه‌کان و بێبه‌شکردنی میلله‌ت لێیان.

مه‌سه‌له‌ی ده‌وڵه‌ت و پارێزگاریکردنی خاوه‌نێتیی تایبه‌ت له‌ سیستمی کاپیتالیزمدا، هه‌روه‌ها ده‌وڵه‌تی بیرۆکراتی خاوه‌ن ئیمتیازه‌کان له‌ سۆسیالیزمدا، مه‌سه‌له‌یه‌ک نییه‌ که‌ بخرێته‌ خانه‌ی گومانه‌وه‌ و ئه‌وسا قسه‌ی له‌سه‌ر بکرێت.

خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دان به‌ فکری به‌کارهێنانی سیستمی هه‌ڵبژاردنه‌کان بۆ گۆڕانکاری. پارتی سه‌وز لای خۆیه‌وه‌ بڕاندویه‌تیه‌وه‌ و یه‌کلای کردۆته‌وه‌ و یاساکانی ئاماده‌ کردووه و کردونی به‌ پلانی ڕۆژانه‌، به‌ڵام ئه‌وان ئه‌وه‌یان له‌ بیر کردووه‌ گه‌ر بێت و ئه‌و پڕۆژه‌ یاسایانه‌ بڕیار بدرێن ئه‌وه‌ بۆ ڕتوشکردنیان ده‌بێت به‌ ده‌وڵه‌تدا تێپه‌ڕ ببن و ده‌وڵه‌ت ڕاستیان بکاته‌وه‌. واته‌ هیچ یاسایه‌ک ناخرێته‌ بواری جێبه‌جێکردنه‌وه‌ تا به‌ کۆنترۆڵی ده‌وڵه‌تدا تێنه‌په‌ڕێت و ڕاست نه‌کرابێته‌وه‌. ئه‌وه‌ی پێویسته‌ بوترێت ئه‌وه‌یه‌ ئه‌وان سه‌وزه‌کان سه‌ر به‌ به‌ره‌ی قوتابخانه‌ی ده‌سه‌ڵاتخوازانن. ناچار ڕێزی ده‌وڵه‌ت و ده‌سکاری و ڕاستکردنه‌وه‌کانی ده‌گرن. بڕوانه: section B. ده‌وڵه‌ت لای ئه‌وان سه‌نگینه‌ هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ ئه‌و مافه‌ به ‌مافێکی ڕه‌وای ده‌وڵه‌ت ده‌زانێت.

ده‌وڵه‌ت نه‌ک هه‌ر خۆی پێکهاته‌یه‌کی هه‌ره‌مییه‌، به‌ڵک پارێزه‌ری سیستمێکی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی له‌و چه‌شنه‌یه‌، ئه‌و سیستمه‌ش کۆسپێکی سه‌ختی به‌رده‌می جێبه‌جێکردنی یاساکانه‌، به‌وه‌ش سه‌وزه‌کان و ڕادیکاله‌کانی په‌لبه‌ست کردووه ‌و بێهێز و بێوره‌ی کردوون.

گه‌ر بێت و به‌ موعجزه‌یه‌ک سیاسه‌تمه‌داره‌ ڕادیکاله‌کان زۆرینه‌ی ئه‌نجومه‌نی یاسادانانیان به ‌ده‌ست هێنا، ئایا ده‌توانێت ده‌وڵه‌ت هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌؟ ئێمه‌ له‌ حاڵه‌تی ده‌ستخستنی زۆرینه‌دا له ‌sectionE باسمانکردووه‌ و وتومانه‌ که‌ حزبه‌ ڕادیکاله‌کانیش ملکه‌چی سیستمی ئابووری و بیرۆکراتیه‌تی ده‌وڵه‌تن، ته‌نانه‌ت حزبێکی ڕادیکالی جیدی و به‌وه‌فا گه‌ر بیه‌وێت کارێکی باش بکات په‌ککه‌وته‌یه‌ و ناتوانێت بیکات، واته‌ ناتوانێت هیچ ڕیفۆرمێکی گه‌وره‌ پێشکه‌ش بکات.

به‌لای ئێمه‌وه‌ ئه‌نارکیسته‌کان تاکه‌وه‌ڵامی ڕاستوڕه‌وان بۆ دیموکراتیه‌تی، نوێنه‌رایه‌تی، ڕابه‌رایه‌تی، داواکردنه‌ له‌ جه‌ماوه‌ر که‌ ده‌نگ نه‌ده‌ن. ده‌شێ ئه‌وه‌ ئامرازێک بێت بۆ کێشانی سنوورێک بۆ سیستمی ئیسته‌، ئه‌ویش وه‌ک مه‌رجێک بۆ پیاده‌کردنی ئه‌لته‌رنه‌تیڤێکی جیدیی ئه‌نارکی، وه‌ک چۆن ده‌رمانخست له ‌FAQدا وا له‌ به‌شی داهاتوودا باسی ده‌نگنه‌دان ده‌که‌ین.

سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكە
http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj24

روند و علل مبارزات مردم برزیل در مصاحبه با دو آنارشیست

جاناتان باین، عضو زابالازا، جبهەی کمونیست – آنارشیست آفریقای جنوبی ست (zabalaza.net). وی با پابلو پامپلونا و تیاگو کالیچو که اعضای سازمان آنارشیستی سوسیالیسم لیبرتر (anarquismosp.org) هستند در پیوند با مبارزات گستردەی مردم برزیل در ماه ژوئن ۲٠١٣ علیه افزایش بهای بلیت های حمل و نقل عمومی به ویژه در سائوپولو مصاحبەای انجام داده است. گفتنی ست که این سازمان با تشکلات دیگر آنارشیست که CAB یا هماهنگی آنارشیستی برزیل را تشکیل می دهند در مبارزات شرکت فعال داشته است. اینک این گفت و گو که حاوی نکات بسیار جالبی در رابطه با شکل گیری طولانی و نیروهای سیاسی شرکت کننده و تلاش برخی از آن ها برای سوء استفاده ی سیاسی از جنبش است به فارسی ترجمه می شود، باشد که بتواند گامی کوچک برای انتقال تجربەی مبارزاتی باشد.

 ن. تیف

٢٨  تیر ١٣٩٢

پرسش: مبارزات چگونه آغاز شدند؟ چگونه و چه کسانی آن ها را شکل دادند؟

پاسخ: پیش از این که جنبش اعتراضی علیه افزایش بهای بلیت های حمل و نقل عمومی آغاز گردد، حرکات مبارزاتی قابل توجهی رخ دادند که از جمله می توان به اعتصاب آموزگاران در ایالت سائوپولو اشاره نمود. این اعتصاب هر چند تحت تأثیر اتحادیه های نزدیک به قدرت سیاسی بود، هزاران نفر را گرد آورد. مبارزه ی مهم دیگر اعتصاب دانشگاه UNESP بود که دو ماه است ادامه دارد. این اعتصاب که با اشغال و انسداد جاده ها همراه است دارای مطالبات گوناگونی از قبیل کارت اقامت دانشجویی و برابری با دیگر دانشگاه های دولتی در پیوند با سهمیه های اجتماعی و نژادی و علیه کنکور پیش دانشگاهی ست. تشکل ما به هر دوی این جنبش ها یاری نمود.

سوای این مبارزات باید به حرکاتی در سطوح مختلف از قبیل اقوام، اتحادیه ها، کشاورزان و دانشجویان اشاره نمود که به پی ریزی جنبش بزرگ یاری رساندند. می توان همچنین به مبارزه ی ساکنان حلبی آباد موینهو اشاره نمود که برضد سوداگران زمین به پا خاستند. آنان می خواهند حلبی نشینان را برای «رویداد بزرگ» (جام جهانی فوتبال ۲٠١۴) از خانه هایشان بیرون نمایند. تمام این جنبش ها قطعاً به جنبش بزرگ تر مردم علیه افزایش بهای حمل و نقل عمومی کمک کردند.

جنبش گذر آزاد (MPL) از سال ٢٠٠۶ علیه گرانی بلیت های حمل و نقل عمومی فعالیت می نماید. سازمان ما روابط بسیار نزدیکی با این تشکل دارد که همواره خودگردانی و مبارزه جویی را برجسته نموده است. جنبش گذر آزاد خواهان مبارزات مستقل با شرکت عموم مردم به صورتی افقی و بدون رهبر است. این جنبش اشکال ویژه ای را در مبارزه در نظر می گیرد، مثلاً هیچ گاه از بلندگو استفاده نمی کند و از شرکت کنندگان می خواهد که گفته های کسی را که سخن می گوید برای بقیه تکرار کنند تا صدایش به دورترین نقطه ی تجمع منتقل گردد. جنبش گذر آزاد مخالف تظاهرات غیرفعال است. مردم به سوی این اشکال مبارزه جلب شده اند، چرا که آنان از بسیج چپ سنتی که همواره با یک صحنه آرایی و سخنران تک گو همراه است، خسته شده اند. جنبش گذر آزاد همچنین نافرمانی مدنی، عمل مستقیم و فعالیت در پایین را ترویج می نماید.

از آن جایی که مردم در تظاهرات مختلف احزاب سنتی را پس زدند، محافظه کاران، ملی گرایان و حتا راست افراطی تلاش نمودند تا موج سواری کنند و رهبری مبارزات را به دست بگیرند به طوری که حتا تمام چپ و از جمله جنبش های اجتماعی و اتحادیه ای را به دام اندازند. این واقعیت ذهن ما را بسیار مشغول نموده است، به ویژه این که رسانه های بزرگ به پیشروی نیروهای محافظه کار یاری رساندند تا مطالبات اصلی جنبش را علیه افزایش بهای بلیت های حمل و نقل عمومی تضعیف نمایند.

پرسش: اعتراض علیه قیمت ها در برزیل تازگی ندارد، چرا آن چه در سائوپولو گذشت متفاوت است؟

پاسخ: جنبش گذر آزاد در پایان آخرین بسیج علیه افزایش بهای حمل و نقل در سال ۲٠١١ با طرح مطالبه ی «تعرفه ی صفر» می خواست جنبش را تعمیق بخشد. این چنین بود که مسئله ی حمل و نقل عمومی به شکل سیاسی مطرح شد و رابطه ی آن با منابع عمومی و حقوق شهری نشان داده شد. جنبش گذر آزاد اعلام کرد که حمل و نقل عمومی باید مانند بهداشت و آموزش به عنوان خدمات عمومی ضمانت گردد و بهایش با توجه به درآمدها تعیین گردد، یعنی کسانی که درآمد بیش تری دارند بیش تر بپردازند، کم درآمدها، کم تر و آنانی که هیچ ندارند، رایگان از حمل و نقل استفاده نمایند. این کارزار جنبش گذر آزاد دو سال به درازا کشید و موجب شد که بحث های سیاسی داخلی صورت بگیرند و در مدارس و دیگر تجمعات فعالیتی برای مطالبه ی فوق صورت بگیرند. این کارزار به ما اجازه داد تا فعالانی را برای بسیج گسترده تر و رادیکال تر مردم آموزش بدهیم. اما راستش ما هرگز تصور نمی کردیم که جنبش چنان عظیم بشود که شد، به طوری که مبتکرانش نتوانند به آن برسند!

علت دیگری که موجب شد مبارزات اخیر شکلی گسترده تر از آن چه انتظار می رفت، بگیرند این بود که برای نخستین بار از هشت سال گذشته کسی فرماندار ایالت سائوپولو شد که عضو حزب زحمتکشان است (حزبی که از سال ٢٠٠٣ در برزیل در قدرت است). محافظه کاران و دست راستی ها برای تضعیف این فرماندار به جنبش اعتراضی پیوستند تا از این طریق دولت فدرال را زیر ضرب بگیرند.

نقش مطبوعات را نباید فراموش کرد که در ابتداء برضد جنبش بودند، اما همین که جنبش بزرگ تر شد و با سرکوب روبه رو گردید، روزنامه نگارانی که خود سرکوب شدند تغییر موضع داده و از جنبش دفاع کردند. با این حل مطبوعات همواره تلاش می کنند تا مدنیت، مسالمت طلبی و میهن پرستی را تبلیغ نمایند و هر شکل رادیکال مبارزه را منزوی کنند. نقش مهم شبکه های اجتماعی از قبیل فیس بوک و توئیتر را در گسترش جنبش نباید از یاد برد، چرا که آن ها فرصت پخش اخبار و تصاویر مبارزات را فراهم کردند.

پرسش: لطفاً در مورد نقش شبکه های اجتماعی بیش تر توضیح بدهید.

پاسخ: هیچ چیز بدون تدارک جنبش و بدون اعتراض علیه سرکوب دولتی در طی چند سال اخیر امکان پذیر نبود. با این حال شبکه های اجتماعی نقش زیادی بازی کردند. فیس بوک ابزار مهمی برای جنبش گذر آزاد است و منبع اصلی پخش اطلاعات آن را تشکیل می دهد. فراخوان ها به تظاهرات با استفاده از اینترنت صورت گرفتند. خبرها و پیام هایی که از طریق اینترنت پخش شدند اجازه دادند تا دروغ های مطبوعات رسمی افشاء گردند. تلویزیون اصلی کشور نخستین تظاهرات را که فقط ۵٠٠٠ را گرد آورده بود منعکس نمود و رسانه های دیگر به این کار در اعتراضات بعدی ادامه دادند. در ابتداء گفتند که تظاهرکنندگان خرابکار و جوانان خشن هستند… این چنین بود که تمام کشور به اعتراضات توجه کرد. فیلم ها و خبرهایی که از طریق شبکه های اجتماعی پخش شدند نادرستی اظهارات رسمی را نشان دادند. این فیلم ها و خبرها که حکایت از سرکوب دولتی داشتند نه فقط مردم را مرعوب نکردند بلکه بخش بیش تری از آنان را به مبارزه کشاندند. دولت در سائوپولو با فرستادن نیروهای ویژه ی سرکوب خود علیه معترضان بسیار سختگیرانه وارد عمل شد. در این زمان بود که بسیاری از تظاهرکنندگان تحت تأثیر رسانه های بزرگ قرار گرفتند و هر گونه عمل خشونت آمیز را محکوم کرده و خواهان «مسالمت جویی» گردیدند.

رویدادها درستی نظراتی را که آنارشیست ها همیشه مطرح کرده اند، ثابت کردند. کافی نیست که مردم به خیابان ها بیایند و اعتراض نمایند. آنان بایستی با تشکلات خودگردان رتق و فتق امور را به دست بگیرند و به هر گونه نهاد دولتی نه بگویند. برای رسیدن به چنین نقطه ای از مبارزه، راهی طولانی با فعالیت در پیش است. اگر در درون مردم فعالیتی برای برپایی تشکلات خودگردان صورت نگیرد، بحث های سیاسی انتزاعی باقی می مانند و تشکلات دیگر از مبارزات مردم سوء استفاده می کنند، همانگونه که اکنون سرمایه داران بزرگ و دولت می خواهند مبارزات مردم را مصادره به مطلوب نمایند.

بسیاری از کسانی که در مبارزات اخیر شرکت کردند، هرگز در بحث های سیاسی حضور نداشته اند. به همین خاطر است که آنان علیرغم مبارزه کردن، خود به خود به دام ایدئولوژی حاکم افتادند به طوری که برخی از اصل قضیه دورشدند و مواضع دست راستی از قبیل «افتخار به برزیلی بودن»، کاهش مالیات و پایان معافیت از مجازات را تبلیغ کردند.

شبکه های اجتماعی هیچ گاه کافی نیستند و به هیچ وجه نمی توانند جای سازماندهی توده ای و فعالیت میدانی طولانی را در میان مردم بگیرند. چپ باید این نکته را فراموش نکند. با این حال باز هم می گوییم که شبکه های اجتماعی توجه بسیاری را برای کسب اطلاعات و شرکت در مبارزه جلب کردند.

پرسش: به جز مسئله ی حمل و نقل، چه مسائل اجتماعی دیگری مطرح هستند؟

پاسخ: جنبش گذر آزاد می گوید که پرداختن برای جا به جا شدن دزدی ست و حمل و نقل که جزو خدمات عمومی ست می بایستی رایگان باشد. مسئله ی تحرک شهری برای جنبش گذر آزاد با حقوق پایه ای همچون بهداشت، آموزش و فرهنگ مرتبط است. این جنبش می گوید که مردم فقط برای سر کار رفتن از جایی به جای دیگر نمی روند. حق استفاده از هر آن چه یک شهر دارد یک مطالبه ی مرکزی و ژرف است. این تشکل تأکید می کند که نباید جنبش های اجتماعی را منکوب نمود.

با این حال ما از این می ترسیم که یک مبارزه برای همه چیز سرانجامش به دست نیافتن به هیچ چیز خاتمه یابد. به همین خاطر است که ما مقدمتاً خواستار کاهش بهای حمل و نقل عمومی هستیم. هنگامی که این مبارزه به نتیجه رسید، آن گاه ما به سوی دور بعدی می رویم و پیروزی های کوتاه و میان مدت را هدف قرار می دهیم. این چنین است که جنبش می تواند تقویت گردد. همه ی چپ با این نظر موافق است.

البته چند مطالبه ی دیگر می توانند به کاهش قیمت ها پیوند داده شوند. فقط چپ ها هستند که برخی از آن ها و از جمله رایگانی حمل و نقل یا پایان سرکوب جنبش های اجتماعی یا دستیابی به حقوق جدید را مطرح می نمایند. برخی از مطالبات را نیز راست های از همه محافظه کارتر و بخشی از مردمی که به خیابان ها می آیند مطرح می کنند. عظمت اعتراضات می تواند چنین القاء کند که برزیل در تغییر و تحول است و به همین دلیل هر آن چه تصور می شود، مطرح هم می گردد. برای گرایش سیاسی ما که می خواهد به مبارزات مردمی خودگردان و رزمنده یاری کند، بسیار مهم است که مبارزه تداوم داشته باشد.

پرسش: ترکیب تظاهرکنندگان چگونه است؟

پاسخ: نیروهای شرکت کننده در اعتراضات را کمابیش می توان این گونه برشمرد: ١) نیروهای خودگردان و رزمنده ی مرتبط با جنبش گذر آزاد که در مبارزه کارکشته هستند؛ ٢) نیروهای سنتی چپ با احزاب و گروه هایی که از ابتداء فعالانه در تظاهرات ها شرکت کردند؛ ٣) یک بخش بزرگی از مردم که هرگز در اعتراضی شرکت نکرده بودند و تحت تأثیر ایدئولوژی مسلط هستند و مخالفتشان با احزاب منجر به مردود شمردن تمام چپ است؛ ۴) یک گرایش که در اقلیت است و شامل راست افراطی ست که در خدمت سرمایه داران و زمینداران بزرگ است. آن چه امروز معلوم نیست این مسئله است که تظاهرکنندگان جدید چگونه به یک مبارزه ی طبقاتی مستقل از احزاب سیاسی و دولت خواهند پیوست؟

در ترکیب تظاهرکنندگان کسانی وجود دارند که تحصیلات عالی کرده اند. زحمتکشان زن و مرد بسیاری وجود دارند که از حومه های مردمی می آیند و اکثریت آنان بیرون از حزب های چپ متشکل هستند. ناگفته نماند که مردم بسیاری در اطراف شهرهای بزرگ به شکلی مستقل و خودگردان بسیج شدند و مطالباتی را مطرح نمودند که به مراتب از شهرهای بزرگ رادیکال تر بود. شاید می بایستی اکنون برای برپایی یک خودگردانی توده ای نفس گیری کرد.

تعداد شرکت کنندگان در جنبش اعتراضی اخیر برزیل بیش از یک میلیون نفر (نیم درصد کل جمعیت) بود و ما در سائوپولو شاهد حضور صدها هزار نفر بودیم.

پرسش: مردم به طور کلی چگونه به سرکوب برخورد کردند؟

پاسخ: برخورد به سرکوب و اتهام خرابکاری یکپارچه نبود. کسانی بودند که نخستین تظاهرکنندگان را به خرابکار توصیف نمودند. برخی هم گفتند که تظاهرات ها مسالمت آمیز است و این چنین خشونت دولتی را محکوم کردند. با این حال امروز تعداد بزرگی از مردم به علت اطلاعات غلطی که رسانه های بزرگ دادند و به علت عدم آمادگی چپ برای پاسخ به اتهامات، هر حرکت رادیکالی را به خرابکاری تشبیه می نمایند. چنین امری موجب شده که تصور شود تظاهرکنندگان دو گروه هستند: مسالمت جویان و خرابکاران.

دولت تلاش می کند تا خشونت اعمال شده را به حساب آنارشیست ها بنویسد. مثلاً پلیس در ایالت ریوگرانده دو سول به دفتر فدراسیون آنارشیست چپ (FAG) هجوم آورد و سپس گفتند که این تشکل در خرابکاری شرکت داشته و در عین حال دست راستی ها به آن یاری رسانده اند. البته هر دو بخش این اتهامات دولتی پوچ هستند.

نظم موجود همه روزه اعمال خشونت می کند. خشونت در همین شبکه ی حمل و نقل به علت کهنگی آن وجود دارد. خشونت یعنی مرگ مردم در صف معالجه ی یک بیمارستان، خشونت را در برنامه ی تدریس مدرسه های دولتی قرار داده اند، استثمار در کار هم خشونت است. باید خشونت را دید. نظم سرمایه داری در خشونت ریشه دارد. ما را هر روز سرکوب می کنند. وقتی مردم به پا می خیزند و مبارزه می کنند بازهم دولت علیه آنان خشونت روا می دارد و سرکوبشان می کند. اگر در تظاهرات ها خشونتی هم بوده فقط پاسخی ست به تمام این خشونت های دولتی و نظم سرمایه داری.

البته باید یادآوری کرد که در آخرین تظاهرات های سائوپولو گروه های راست افراطی وارد میدان شدند و برخی از مردم ناآگاه را با گفتارهای فاشیستی علیه احزاب، جنبش های اجتماعی و چپ متشکل به خشونت واداشتند. در این جا بود که بسیاری از «هواداران ضد خشونت» و رسانه های بزرگ لب فروبستند و هیچ نگفتند.

پرسش: تظاهرات ها در شهرهای دیگر چه ویژگی هایی داشتند؟

پاسخ: به نظر می رسید که در شهرهای دیگر محافظه کاران کم شمارتر هستند. تشابه اعتراضات در دیگر شهرها نسبت به سائوپولو گستردگی بسیج شدن ها بود. جنبش گذر آزاد فقط در سائوپولو نیرو ندارد و در بقیه ایالت ها نیز به اعتراضات و شکل گیری آن ها یاری رساند. جنبش گذر آزاد در جبهه هایی با دیگر نیروهای سیاسی شرکت کرد تا بتوان علیه افزایش بهای حمل و نقل عمومی مبارزه را پیش برد. پیروزی مبارزه در سائوپولو، پورتوآلگره، ریودوژانرو – بدون این که چند منطقه ی دیگر فراموش گردد – موجب شد که جنبش بزرگ تر گردد.

پرسش: برزیل هم اکنون میزبان جام کنفدراسیون هاست، سال آینده جام جهانی فوتبال در برزیل برگزار خواهد شد و در سال ۲٠١۶ بازی های المپیک. این رویدادهای بزرگ چه بازتاب اجتماعی دارند؟

پاسخ: رئیس جمهور دیلما روسف گفت که هم از جام جهانی فوتبال پشتیبانی می کند و هم از تظاهرات مسالمت آمیز ولی به هیچ وجه شورش را نمی پذیرد. قوانین جدیدی علیه «تروریسم» در دست تدوین هستند. بدیهی ست که این واقعیات برضد منافع مردم هستند. جام کنفدراسیون ها، جام جهانی فوتبال و بازی های المپیک به تقویت پیوندهای شرکت های بزرگ و سوداگران و قدرت دولتی می انجامد.

این بازی ها بهانه ای شده است که جنبش های اجتماعی زیر ضرب قرار بگیرند. شرکت های ساختمان سازی هیچ گاه منافع بزرگی مانند امروز نداشته اند و با همین منافع احزاب لیبرال را تغذیه می کنند. آنان حلبی آبادهای زیادی را آتش زدند تا شهر را برای گردشگران پاکسازی نمایند. پلیس در سائوپولو معتادان به مواد مخدر را دستگیر و حبس می کند. رسانه های بزرگ و پلیس در ریودوژانرو روندی را آغاز کرده اند که به آن «آرام بخشی» می گویند، اما آرام بخشی چیزی نیست به جز «پاکسازی» و حتا قتل حلبی آباد نشین ها.

رسانه های بزرگ، بورژوازی و نظامیان از بازی های ورزشی سوء استفاده می کنند تا جو ملی گرایی را حاکم نمایند، وضعیتی که با پایان دیکتاتوری نظامی دیگر وجود نداشت.

پرسش: چه رابطه ای بین بسیج های کنونی و بازی های ورزشی هست؟

پاسخ: جنبش اخیر با اعتراض به قیمت حمل و نقل عمومی آغاز شد. اما هنگامی که مطالبات دیگری مطرح گردیدند، مسئله ی جام جهانی فوتبال به یک مسئله ی مرکزی تبدیل گردید. مردم چنین مطرح کردند که دولت میلیاردها رئال برای بازی های ورزشی سرمایه گذاری می کند در حالی که این پول ها باید هزینه ی آموزش، بهداشت و شبکه ی حمل و نقل گردد. این چنین بود که اعتراضات رشد پیدا کردند. جنبش گذر آزاد از همان ابتداء از مطالبه ی Copa para quem ? (جام برای کی؟) پشتیبانی کرد. سپس جنبش زحمتکشان بی خانه (MTST) به این مطالبه پیوست و اعلام نمود که برگزاری جام جهانی فوتبال به سوداگری برای املاک کمک می کند.

پرسش: آیا شورش در ترکیه و بهار عرب تأثیری در مبارزات مردم برزیل داشته اند؟

پاسخ: اعتراضات در ترکیه و کشورهای بهار عرب به ما این اطمینان را داد که پیش بردن مبارزات میسر است. وقتی مردم در برزیل دیدند که زحمتکشان در کشورهای دیگر به پامی خیزند، به خود گفتند چرا ما برای دستیابی به حقوق جدید اعتراض نکنیم؟ شاید به همین دلیل است که ما در سال ۲٠١١ نتوانستیم مردم را به اندازه ی امروز علیه افزایش بهای حمل و نقل بسیج کنیم. اکنون مردم برزیل با نگاه به ترکیه و کشورهای بهار عرب قوت قلب گرفته اند. حال ممکن است که چنین چیزی ناخودآگاه و نمادین باشد، اما واقعاً وجود دارد.

پرسش: ما در خارج برزیل چه می توانیم بکنیم؟

پاسخ: خبرهای اعتراضات را منتشر کنید. همبستگی خود را اعلام نمایید. خبررسانی و همبستگی همیشه مهم هستند. یک اقدام مهم دیگر مبارزه علیه سرکوب آنارشیست هاست که اکنون در سطح کشور بیش تر شده است و در آینده گریبان دیگر جنبش های اجتماعی را خواهد گرفت.

پرسش: آیا نکته ی دیگری برای افزودن دارید؟

پاسخ: ما می خواهیم به اهمیت کار میدانی ومتشکل تأکید نماییم. هنگامی که صدها نفر به خیابان ها می آیند به ما این خوش بینی را می دهند که می توان خارج از چارچوب های انتخاباتی و صندوق های رأی به گونه ای دیگر به بسیج برای مبارزه پرداخت. حتا در تصور اجتماعی این نکته جای گرفته است که به خیابان آمدن وسیله ای برای حرکت سیاسی ست. با این حال نباید خودفریبی کرد و گفت که این یگانه راه است. دست راستی ها تلاش می کنند تا چنین القاء نمایند که هر تشکل سیاسی فرصت طلب و فاسد است و فعالیت در میان مردم بی فایده است. آنان در واقع از این شعار اعتراضات هراس دارند که می گفت: مردم بیدار شده اند.

خیابان ابزاری اساسی ست تا مبارزه سیاسی گردد، اما در خیابان امکان بحث و آموزش سیاسی نیست. در مبارزات روزمره، در جنبش های اجتماعی، دانشجویی، اتحادیه ای و قومی ست که مردم می توانند نیروی لازم را برای خودرهایی بگیرند.

ما امروز شاهد هستیم که هر چند چپ توان بسیج کردن را دارد، اما بسیاری از روش های عملش منسوخ و کهنه هستند. ما بر این باوریم که فعالیت پایه ای در میان مردم برای دستیابی به یک استراتژی رهایی لازم است و باید دائماً تقویت گردد. ما باید در میان مبارزات مردم باشیم تا بتوانیم به مبارزه ی طبقاتی دامن بزنیم و درجه ی رزمندگی، استقلال و عمل مستقیم را ارتقاء دهیم. ما نباید مبارزات نمادین را فراموش کنیم.

یک نکته ی اصلی این است که پتانسیل بسیج می بایستی به یک نیروی اجتماعی تبدیل گردد که بتواند در پی ریزی یک جامعه ی جدید نقش داشته باشد. چنین امر مهمی از طریق زد و بند با روش های نهادینه شده از قبیل انتخابات یا توافق با سرمایه داران امکان پذیر نیست. مردم نیازمند آلترناتیو مشخص خود هستند. اگر در مبارزه تشکلی وجود نداشته باشد، اعتراضات شکست می خورند.

ما به عنوان آنارشیست بر این باوریم که چنین تشکلی باید از پایین به بالا باشد تا بتواند در مبارزه پیروز گردد. ما در لحظاتی تاریخی زندگی می کنیم که به بسیج توده ای می انجامد. ما در مبارزه به سوی کمیت بالای شرکت کنندگان می رویم و اگر می خواهیم که این امتیاز را از دست ندهیم باید لحظه ای کار میدانی و در میان مردم را فراموش نکنیم. به همین جهت باید در مبارزات روزمره شرکت کرده و برای رسیدن به پیروزی از اشتباهات درس بگیریم.

J.2.3 کاراییە رامیارییەکان له‌سه‌ر دەنگدان چین؟

An Anarchist FAQ
و. لە فەرەنسییەوە: سەلام عارف

له‌ بنه‌ڕه‌تدا مافی ده‌نگدان گونجاوه‌ له‌گه‌ڵ بار و سیستمی ئێستادا، سۆسیالیستی ئازادیخوازی libertaire سکۆتله‌ندی جه‌یمس کێلمان james kelman ماوه‌یه‌کی زۆر سه‌رقاڵی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ بووه‌ و وتویه‌تی:

“ به‌پێی پڕوپاگه‌نده‌ی ده‌وڵه‌ت، هۆی نه‌چوونی له‌ 85%ی ده‌نگده‌ران له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان ڕامیارییه‌، که‌ خۆی له‌ڕاستیدا هۆکه‌ی ئه‌وه‌یه‌ که‌ پرۆسه‌ی ده‌نگدان گرنگییه‌کی ئه‌وتۆی نه‌ماوه‌ لای جه‌ماوه‌ر، خه‌ڵکی ئاره‌زوومه‌ندانه‌ نایانه‌وێت ئه‌و زه‌حمه‌ته‌ بکێشن و بچن بۆ ده‌نگدان، تۆمارنه‌کردنی ته‌نها ده‌نگێکیش ڕه‌تکردنه‌وه‌ی سیستمی ڕامیاری ده‌گه‌یه‌نێت، ده‌وڵه‌تیش به‌شێکه‌ له‌ مه‌سه‌له‌که‌ و سیستمه‌که‌ و ئه‌و ڕه‌تکردنه‌وه‌یه‌ ڕه‌تکردنه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تیشه‌ له‌ هه‌مان کاتدا. ده‌نگدان به‌ که‌سێک یا به‌ حزبێک، ده‌نگدانه‌ به‌ سیستمی ڕامیاری، هه‌رچۆنێک ڕاڤه‌ بکرێت و شی بکرێته‌وه‌ هه‌ر ده‌نگدانه‌ به‌ ئامێره‌که‌، واته‌ په‌سه‌ندکردنیه‌تی. ئه‌و ئامێره‌ لێره‌دا مه‌به‌ست له‌ حکومه‌ته‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی حکومه‌ت دامه‌زراوه‌یه‌کی ده‌وڵه‌ته‌، ده‌بێت به‌رده‌وام گۆڕانی تیا بکرێت، چونکه‌ تاکه‌ڕێگه‌یه‌ بۆ زامنکردنی ته‌مه‌ندرێژیی ده‌وڵه‌ت. خۆ گه‌ر بێت و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بێت، ده‌بێت ئه‌و سیسته‌م و ئامێره‌ ده‌موده‌ست هه‌ڵبوه‌شێنرێته‌وه‌. بوون و به‌رده‌وامبوونی ئه‌و ئامێره‌ به‌ستراوه‌ به‌ گۆڕانکارییه‌کانه‌وه‌ له‌ سیستمی ڕامیاریدا، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ ڕێگه‌ به‌ جه‌ماوه‌ر دراوه‌ و ده‌درێت ئاماده‌ی گۆڕه‌پانه‌ ڕامیارییه‌کان بن، خه‌ڵکی هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای ته‌مه‌نیانه‌وه‌ له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان له‌ خۆیندگه‌کان فێر ده‌کرێن ڕاده‌هێنرێن که‌ ده‌نگدان مافه‌ و ئه‌رکیشه‌ له‌ هه‌مان کاتدا، زۆرجار بۆ ڕاهێنان هه‌ڵبژاردن ئه‌نجام ده‌درێت بۆ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆکێک یا ئه‌ندامانی فه‌رمانگه‌ و ئه‌وه‌ به‌شێکی گه‌وره‌ و گرنگه‌ له‌ کاری په‌روه‌رده‌کردن بۆ داهاتوو له‌و بواره‌دا.

براین مارتین Brin martin له‌و بواره‌دا جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کاته‌وه ‌و ده‌ڵێت هه‌ڵبژاردنه‌کان له ‌پراکتیکدا بۆ خزمه‌تکردنی خاوه‌نێتیی تایبه‌تی و به‌هێزکردنی کاری سه‌ربازییه‌، سه‌رباری ئه‌وه‌ ڕۆڵێکی گه‌وره‌ ده‌گێڕێت له‌ سه‌پاندنی سه‌روه‌ریی نێرینه‌دا، هه‌ڵبژاردنه‌کان هیچ كات نابێته‌ مه‌ترسی له‌سه‌ر هیچ کام له‌مانه؛ خاوه‌نێتیی تایبه‌تی، کاری سه‌ربازی و سوڵتانی ڕه‌گه‌زی نێر.

له‌و بواره‌شدا کاری ڕه‌خنه‌ی بێنامین گینسبێرگ Benjamin Ginsberg به‌ جۆرێکی تر تێبینی کردووه‌ و وتویه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌کان خزمه‌تی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت ده‌که‌ن به‌ر له ‌هه‌موو شتێک مافی ده‌نگدان بۆ شه‌رعیدانه‌ به‌ ده‌سه‌ڵات. کاتێک تینی گرنگیدان به‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان کز ده‌بێت لای جه‌ماوه‌ر‌، گرنگیدان به‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان زیاتر ده‌بێت و درێژ ده‌کرێنه‌وه ‌و به‌رفراوانتر ده‌کرێن بۆ ڕاکێشانی زۆربه‌ی جه‌ماوه‌ر بۆ به‌شداریکردن. له‌ حاڵه‌تی شه‌ڕ و شۆڕشدا، هێزی ڕۆڵی جه‌ماوه‌ر ڕۆڵێکی یه‌کلاکه‌ره‌وه‌یه‌ بۆیه‌ ئا له‌وێدا حکومه‌ت ڕاسته‌وخۆ ده‌بێته‌ چاودێر و ڕێکخه‌ری هه‌ڵبژاردنه‌کان، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ باشترین فۆرمی شه‌رعیی به‌شداریکردن له ‌ژیانی ڕامیاریدا، که‌ دوور نییه‌ ببێته‌ هۆی ڕاپه‌ڕین و یاخیبوونی زوڵملێکراوان و په‌ڕاویزکراوان به‌ گرووپ گرووپ، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ دابڕان له‌ جه‌می جه‌ماوه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ جێگه‌ی سه‌رسووڕمان نابێت گه‌ر جه‌می جه‌ماوه‌ر کاری ئه‌و گرووپانه‌ به‌ ناماقوڵ و ناشه‌رعی بزانن. گینسبێرگ Ginsberg وتویه‌تی دوور نییه‌ له‌ ئه‌نجامی گۆڕانێک زیادبوونی ئه‌و به‌شداریکردنه‌ له‌ حاڵه‌تێکی نهێنیدا خۆی بنوێنێت، ئه‌و حاڵه‌ته‌ش مه‌ترسی ئه‌وه‌ دروست ده‌کات که‌ بزووتنه‌ جه‌ماوه‌رییه‌که‌ ڕادیکالتر نه‌بێتdisem powers ڕه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌که‌ به ‌لاڕێدا ده‌بات و بێ وزه‌ی ده‌کات. ئه‌و حاڵه‌ته‌ش، واته‌ وه‌رچه‌رخانی ئاڕاسته‌ی بزووتنه‌ جه‌ماوه‌رییه‌که‌ حه‌ز و ویستی ئه‌و هه‌ڵبژێردراوانه‌یه‌ که‌ گوایه‌ چاوساغ و نوێنه‌رانی ئێمه‌ومانانن به ‌وته‌ی خۆیان، به ‌لای ئێمه‌شه‌وه‌، ئه‌نارکییه‌کان، ده‌بێت هه‌موو کۆششێک بۆ ئه‌وه‌ بێت ڕێگه‌ خۆش بکرێت خۆمان کار بۆ خۆمان بکه‌ین و گیروگرفته‌کانی خۆمان چاره‌سه‌ر بکه‌ین و کارێک نه‌که‌ین دژی ئه‌و لۆجیک و پرانسیپه‌ ئه‌نارکییه‌ بێت.

به‌ کورتی، حکومه‌ت کاری ئه‌وه‌یه‌ ئێمه‌ بخاته‌ داوه‌کانیه‌وه‌ و پابه‌ند و ملکه‌چی کۆمه‌ڵگه‌ی هه‌ره‌میمان بکات و ئیفلیج بین و ده‌سبه‌رداری مه‌سه‌له‌ گرنگ و سه‌ره‌کییه‌کانمان بین و جێیان بهێڵین بۆ پسپۆڕه‌کان؛ واته‌ بۆ ده‌سه‌ڵات.

ئه‌نارکیسته‌کان ڕه‌خنه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان ده‌گرن و دژیان ده‌وه‌ستنه‌وه‌، چونکه‌ هاووڵاتیان ده‌خه‌نه‌ ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌وه‌ که‌ وا بزانن حکومه‌ت به‌که‌ڵکه ‌و ده‌توانێت خزمه‌تکاری میلله‌ت بێت، وه‌ک مارتین martin باسیکردووه ‌و وتویه‌تی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی مۆدێرن چه‌ند سه‌ده‌یه‌ک له‌مه‌وبه‌ر به‌ره‌و ڕووی به‌رگرییه‌کی به‌هێز بووه‌وه ‌و خه‌ڵکی دژی ئه‌وه‌ بوون باج بده‌ن، بکرێن به‌ سه‌رباز، ملکه‌چی ئه‌و یاسایانه‌ بن که‌ حکومه‌ته‌ نیشتمانییه‌کان ده‌ریانده‌که‌ن. هه‌روه‌ها دژی هه‌نگاوه‌ سه‌ره‌تاییه‌کانی مافی ده‌نگدان و به‌رفراوانکردنی بوون که‌ ڕۆژ دوای ڕۆژ ڕه‌گیان داده‌کوتی، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ که‌ خه‌ڵکی بڕوا به‌ ده‌وڵه‌ت بکات و ده‌توانرێت به‌ کاری بهێنێت بۆ خزمه‌تی خۆی، جگه‌ له‌وه‌ش‌ به‌شداریکردن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کاندا بووه‌ مایه‌ی که‌مکردنه‌وه‌ی گه‌رموگوڕی دژی باجه‌کان و خزمه‌تی سه‌ربازی و کۆمه‌ڵه‌ یاساکان که‌ ده‌رده‌کرێن بۆ حکومڕانی و هه‌ڵسوکه‌وتی خه‌ڵکی. به‌ واتایه‌کی تر هه‌ڵبژاردنه‌کان کران به‌ ماده‌ی خاوکردنه‌وه‌ی ڕقوکینه‌ی خه‌ڵکی به‌رامبه‌ر ده‌سه‌ڵات. op ; cit ;126

به‌و جۆره‌ له‌و ماوه‌یه‌دا ده‌نگدان شه‌رعیه‌تی به‌خشی به‌ ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ به‌ به‌شداریکردن هه‌لومه‌رجه‌کانی پاراستن و پێشکه‌وتنی خۆی زامن کردووه.‌ جارێکی تر گینسبێرگ Ginsberg ده‌ڵێت فکری به‌شداریکردن به‌ جۆرێک بۆته‌ ئامرازی کۆنترۆڵکردن له‌ لایه‌ن حکومه‌ته‌وه‌، خه‌ڵکی ناتوانن فکری به‌شداریکردن هه‌روا به‌ ئاسانی له‌ بیر خۆیان ببنه‌وه‌ یا بیخه‌نه‌ خانه‌ی گومانه‌وه.‌les cons ésquences de constent op ;cit p.241

لای ده‌وڵه‌ت به‌شداریکردنی ڕامیاری گرنگه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خه‌ڵک به‌ جۆرێک هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنێت ماهیه‌ت و ناسنامه‌ی خۆی به‌ ده‌وڵه‌ت پێوانه‌ بکات و تیایدا بتوێته‌وه‌. ئه‌و کاته‌ ده‌وڵه‌ت ده‌یکاته‌ پاساو بۆ باروزروفی باو، جگه‌ له‌وه‌ی که‌ ده‌کرێته‌ چه‌کی ئه‌وه‌ که‌ به ‌ئاسانی پیشان بدرێت که‌ ده‌وڵه‌ت بێلایه‌نه‌، هه‌روه‌ها به کار ده‌هێنرێت که‌ ئاماده‌بوونی حزبه‌ ڕامیارییه‌کان له‌ بیرۆی هه‌ڵبژاردنه‌کان حه‌ز و ئاره‌زووی خه‌ڵک خۆیه‌تی و ده‌لاله‌تی ئه‌وه‌یه‌ که‌ خه‌ڵکی خۆی خاوه‌نی به‌ڕێوه‌بردنی ژیانی خۆی ده‌کات و کۆنترۆڵی ده‌کات. هه‌ڵبژاردنه‌کان خه‌ڵکی له‌ یه‌ک داده‌بچڕێت و ئاژاوه‌ دروست ده‌کات، خه‌ڵکی ده‌دات به‌گژ یه‌کتردا، هه‌لومه‌رجێکی وه‌ها ده‌خوڵقێنێت تا بتوانرێت تیایدا به‌ڕێوه‌به‌ران و به‌ڕێوه‌براوان ته‌بان و هاوڕێگه ‌و هاومه‌به‌ستن، هه‌روه‌ها ده‌نگده‌ران له‌ به‌شداربووانی کارامه‌ و کاریگه‌ره‌وه‌ ده‌کاته‌ ته‌ماشاکه‌ران. واته‌ جه‌ماوه‌ر تا ئه‌و کاته‌ به‌شداره‌ که‌ ده‌نگه‌کانیان وه‌رده‌گیرێت.

ئه‌و بیروبۆچوونانه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نن، که‌ دیکتۆریه‌ت یا ترووسکه‌ی مه‌لیکی باشترن، ده‌شێت دیموکراتیکردنی ده‌سه‌ڵات هه‌نگاوێک بێت بۆ له‌ناوبردنی ده‌وڵه‌ت خۆی.

لای ده‌وڵه‌ت به‌شداریکردنی ڕامیاری گرنگه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وا له‌ خه‌ڵکی ده‌کات ناسنامه‌ی خۆی له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تدا پێ پێوانه‌ بکات و بکرێته‌ پاساوهێنانه‌وه‌ بۆ باروزروفی باو، جگه‌ له‌وه‌ وا پیشان بدرێت که‌ ده‌وڵه‌ت بێلایه‌نه‌.

بوونی حزبه‌ ڕامیارییه‌کان له‌ بیرۆی هه‌ڵبژاردنه‌کاندا وا پیشان ده‌درێت که‌ خه‌ڵکی خۆی خاوه‌نی به‌رێوه‌بردنی ژیانی خۆی کۆنترۆڵ ده‌کات، هه‌ڵبژاردنه‌کان خه‌ڵکی له یه‌ک ده‌کات و ده‌یانکات به‌ گژی یه‌کتردا، هه‌لومه‌رجێکی وه‌ها ده‌خوڵقێنێت به‌رێوه‌به‌ران و به‌ڕێوه‌براوان پێکه‌وه‌ ئاو بخۆنه‌وه‌، ده‌نگده‌ران ده‌کاته‌ ته‌ماشاکه‌ران نه‌ک به‌شداربووانی کاریگه‌ر و کارامه‌،

ئه‌نارکیسته‌کان له‌گه‌ڵ باکۆنین یه‌ک ده‌گرنه‌وه‌ که ‌وتویه‌تی خراپترین کۆمار هه‌زاره‌ها جار باشتره‌ له‌ ڕازاوه‌ترین و بریقه‌دارترین مه‌لیکی. cité guerin anarchism p ;20 به‌ڵام ئه‌و بۆچوونه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت که‌ ئه‌نارکیسته‌کان هه‌ڵبژاردنه‌کان ڕه‌ت ناکه‌نه‌وه‌، به‌ تایبه‌ت که‌ هوشیارن به‌وه‌ که‌ ئامرازی کاریگه‌رتر هه‌یه‌ له‌ خه‌باتکردندا.

*****************************
سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكەی
http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj23

J.2.2 بۆچی ئه‌نارکیستەکان دەنگدان وەك ئامرازی گۆڕان ڕەتدەکەنەوە؟

An Anarchist FAQ
و. لە فەرەنسییەوە: سەلام عارف

بۆچی ئه‌نارکیستەکان دەنگدان وەك ئامرازی گۆران ڕەتدەکەنەوە؟
له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که ‌هه‌ڵبژاردنه‌کان و ئه‌نجامه‌کانیان ئیفلیج و بێفه‌ڕ و نه‌زۆکن.

له‌ مێژوودا له‌و نموونانه‌ زۆرن که‌ چۆن ڕادیکاله‌کان هه‌ڵبژێراون بۆ بیرۆکان و جێگه‌ی کۆنسه‌رڤاتیڤه‌کانیان گرتۆته‌وه‌، هێنده‌ی نه‌بردووه‌ کوتومت وه‌ک ئه‌وانیان لێهاتووه.‌ باسی ئه‌وه‌مان کردووه،‌ بڕوانه ‌section relatives b.2 که‌ چۆن هه‌موو حکومه‌تێک له‌ژێر فشاری دوو هێزدایه‌، له‌ لایه‌ک فشاری بیرۆکراتیه‌تی ده‌وڵه‌ت و له‌ لایه‌کی تره‌وه‌ فشاری کارگه‌ و کۆمپانیا گه‌وره‌کان. ئه‌و فشارانه‌ش توانای گۆڕانکاری ده‌خه‌نه‌ خانه‌ی گومانه‌وه‌ له ‌j.2.6 زیاتر باسی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ ده‌که‌ین. لێره‌دا ده‌مانه‌وێت زیاتر تیشک بخه‌ینه‌ سه‌ر گرووپه‌ خاوه‌ن په‌رژه‌وه‌ندییه‌کان و باش ده‌زانین که‌ ئه‌وان خزمه‌تکاری حکومه‌ته‌ دیموکراتییه‌کانن، ئه‌مه‌ به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ هه‌ر وایه‌ و ڕاستیشه‌ واته‌ حکومه‌ته‌ دیموکراتییه‌کانیش له‌ خزمه‌تی ئه‌واندان. له ‌section b.2 باسی سروشتی ده‌وڵه‌ت و ڕۆڵی ئه‌ومان کرد به‌رامبه‌ر به‌ کۆمه‌ڵگه ‌و پاراستنی ئابووریی باو و توێژی به‌ڕێوه‌به‌ر وه‌ک لویژی گالیان lugi gallean وتویه‌تی هه‌موو جارێک کاریگه‌ریی ده‌نگدان بۆ وه‌دیهێنانی گۆڕانکاری. لێره‌دا مه‌به‌ست له‌و گۆڕانکارییانه‌یه‌ که‌ ده‌کرێن بۆ پاراستنی ئابووری باو و ئه‌و چاکسازییانه‌ی که‌ تیایاندا ده‌کرێن، پێویسته‌ باسی ئه‌وه‌ بکه‌ین چۆن؟ و‌ بۆچی؟ ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت کۆنترۆڵی کاری ڕامیاری ده‌کات و تۆماری ده‌کات؟ ئه‌و باسه‌ ده‌مانگه‌یه‌نێته‌ ئاستێکی تری باسه‌که‌مان له ‌section j.2.6 باسی ده‌که‌ین و هه‌وڵ ده‌ده‌ین تیشک بخه‌ینه‌ سه‌ر گرووپه‌ خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندییه‌کان، تا بزانین چۆن له‌ خزمه‌تی حکومه‌ته‌ دیموکراتییه‌کاندان.

بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش سه‌ره‌تا کاپیتال وه‌رده‌گرین، گریمان حکومه‌تێکی ڕیفۆرمخواز حکومڕانی ده‌کات، ناوبه‌ناو یاساکان ده‌رده‌کات، گه‌ر بێت و له‌و یاسایانه‌دا یاسایه‌ک یا زیاتر هه‌بن له به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی کاپیتال و خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانه‌وه‌ دوور بێت و یا باشتر بڵێن لێی سوودمه‌ند نه‌بن، ئه‌وا ئه‌وان، سه‌رمایه‌دارانی که‌رتی تایبه‌تی، ده‌ست ده‌که‌ن به ‌هه‌ڕه‌شه‌کردن له‌و حکومه‌ته‌ ڕیفۆرمخوازه‌. سه‌ره‌تا به‌وه‌ ده‌ست پێده‌که‌ن که‌ به‌ری سه‌رمایه‌گوزای ته‌سک ده‌که‌نه‌وه‌ و سه‌رمایه‌گوزاریی زیاتر ناکه‌ن، هه‌ندێکیان ده‌که‌ونه‌ هه‌ڕه‌شه‌کردن که‌ وڵات جێده‌هێڵن و ده‌ڕۆن له‌ جێگه‌ی تر و له‌ وڵاتانی تر سه‌رمایه‌گوزاری ده‌که‌ن. له‌ حاڵه‌تێکی وه‌هادا حکومه‌ت ناچار یا ده‌بێت یاسایه‌ک ده‌ربکات ببێته‌ ڕێگری ئه‌و کۆچکردنه‌ ئه‌و دزه‌کردنه‌ی کاپیتال یا ده‌بێت ئه‌و یاسایانه‌ لابه‌رێت که‌ بۆ ڕیفۆرم ده‌ریکردوون و له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی ده‌وڵه‌تمه‌ندان نین، له ‌هه‌ردوو حاڵه‌ته‌که‌دا ئابووری و که‌شوهه‌وای نه‌شونمای ئابووری ده‌که‌وێته‌ مه‌ترسییه‌وه،‌ ئابووری ڕووه‌و داته‌پین مل ده‌نێت داکشانی ئابووریش گیروگرفته‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان زیاتر ده‌کات و زیاتر قووڵیان ده‌کاته‌وه ‌و ده‌بێته‌ مایه‌ی دروستبوونی هه‌ڵچوون و ڕاپه‌ڕینی جه‌ماوه‌ری، ده‌بێته‌ فشار له‌سه‌ر حکومه‌ت، ئه‌و کاته‌ حکومه‌ت په‌نا ده‌باته‌ به‌ر لێدان و ته‌مێکردن. له‌و بواره‌دا نموونه‌ زۆرن بخرێنه‌ ڕوو، بۆ نموونه‌ ساڵی 1974 حکومه‌تی حزبی کرێکارانی به‌ریتانیایی له ‌لایه‌ک له‌ژێر فشاری شلۆقبوونی باری ئابووریدا بوو، خاڵه‌کانی بۆرسه‌ی له‌نده‌ن له‌500 خاڵه‌وه‌ دابه‌زیبوو بۆ150 خاڵ، ناچار حکومه‌ت ڕۆژانه‌100 ملیۆن دۆلاری خه‌رج ده‌کرد تا ده‌ست بگرێت به ‌نرخی (لیڤری ئیسته‌رلین)یه‌وه‌ تا نرخه‌که‌ی دانه‌به‌زێت. the london times10/06/76 a louvre ئه‌و حاڵه‌ته‌ سه‌پاندی که‌ حکومه‌ت له‌ ده‌رگای سه‌ندوقی پاره‌ی نێوده‌وڵه‌تی Fmi بدات و قه‌رز بکات و ملکه‌چی هه‌موو مه‌رجه‌کانیشیان بێت تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ که ‌بۆ هه‌موو کارێک بڵێت به‌سه‌ر چاوان ئێوه‌ چی ده‌فه‌رمون ئێمه‌ وا ده‌که‌ین. ئه‌مه ‌له‌ لایه‌که‌وه‌ و له‌ لایه‌کی تره‌وه‌ فشاری مانگرتنه‌کانی کرێکارانی کانه‌کان له‌ئارادابوو، حکومه‌ت ده‌ستی نه‌پاراست له ‌لێدانی کرێکاره‌ مانگرتووه‌کان، باروزروفه‌که‌ وایلێهات که‌ حزبی کرێکاران له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتوودا نائومێد بێت و له ‌هه‌ڵبژاردندا بیدۆڕێنێت، پاشان ڕاستڕه‌وێکی ئه‌وپه‌رگرتوو هات و درێژه‌ی دا به‌و کار و پرۆگرامه‌ که‌ ئه‌وان ده‌ستیان پێکردبوو.

قه‌رزدان و قه‌رزکردن، خۆی له‌ خۆیدا، فه‌رزکردنی مه‌رجێک یا چه‌ند مه‌رجێکه‌ که ‌ئه‌و مه‌رجانه‌ش مه‌رجی ڕامیارین به ‌تایبه‌تی که‌ بکه‌وێته‌ نێوان پاره‌داران و ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ یا بکه‌وێته‌ نێوان ده‌سه‌ڵاته‌کان خۆیانه‌وه‌. ساڵی 1992 ئه‌و کاته‌ی حکومه‌تی به‌ریتانیایی سه‌رقاڵی ئه‌وه ‌بوو ده‌ست بگرێت به‌ (لیڤری ئه‌سته‌رلینی)ه‌وه‌ له‌ میکانیزمی ئاڵوگۆڕی ئه‌وروپادا، ده‌وڵه‌تمه‌ندی ئه‌مریکیایی جۆرچ سۆرۆسGeorge soros به‌ ‌ته‌نها خۆی توانی گره‌و له‌ حکومه‌تی به‌ریتانیایی بباته‌وه ‌و نه‌هێڵێت بۆ خاتری یه‌کێتیی ئه‌وروپا ده‌ستبه‌رداری کۆمه‌کی جیهانی ببێت، توانی فه‌رزی بکات به‌سه‌ر بانکی ئینگلته‌ره‌دا ده‌ست به‌ (لیڤری ئیسته‌رلینی)ه‌وه‌ بگرێت و ڕزگاری بکات و نه‌که‌وێته‌ داوی میکانیزمی ئاڵوگۆڕی ئه‌وروپاییه‌وه‌، هه‌ر ئه‌وه‌ش بوو وایکرد یه‌کێتیی ئه‌وروپا سیستمێکی تری پاره‌وپول دابهێنێت، ئه‌ویش واته‌ ئه‌و ده‌وڵه‌تمه‌نده‌ له‌و فشارخستنه‌سه‌ر و که‌ینوبه‌ینه‌دا توانی به‌ بڕی ملیارێک سوودمه‌ند بێت و ئه‌وه‌ فه‌رز بکات ئینگلته‌ره‌ له‌ کۆمه‌که‌ جیهانییه‌که‌دا بمێنێته‌وه‌.

جێگه‌یه‌ک، وڵاتێک، که‌ سه‌رمایه‌داران سه‌رمایه‌گوزاری تیادا ناکات جێگه‌یه‌که‌ ڕه‌زامه‌ندیی خۆی نه‌بێت، سه‌رمایه‌گوزاریش کراوه‌ته‌ چه‌کی فشارخستنه‌سه‌ر حکومه‌ته‌ دیموکراته‌کان، سه‌رمایه‌گوزاری له‌ 30 ساڵی کۆتاییی سه‌ده‌ی بیسته‌مدا به‌ جۆرێک چاکسازی تیادا کراوه‌ تا بگونجێت له‌گه‌ڵ گلۆبالیزمدا، ئه‌و چاکسازییه‌ش له‌وه‌دا ده‌رده‌که‌وێت که‌ کارگه ‌واکۆمپانیا‌ مه‌زنه‌کان که‌وتوونه‌ته‌ ده‌ست ده‌وڵه‌ته‌کان، گۆڕان و پێشخستنی شێوازه‌کانی فشارخستنه‌ر، به‌ تایبه‌تی شێوازی دزه‌کردن و هه‌ڵهاتن، ده‌رسێکی ترمان ده‌داتێ. بڕوانه: ‌c8.1 C8.2 C8.3.+D.5.3

له‌م باسه‌دا باسی نهێنییه‌کانی ده‌وڵه‌ت هاتووه‌، مه‌به‌ست له ‌نهێنییه‌کانی ده‌وڵه‌ت ئه‌مانه‌ن

* سێرڤزه‌کانی FBI-M16ی ولایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان.

* کابینه‌ پله‌ به‌رزه‌کان، ئه‌وانه‌یان که‌ کاری ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی ‌کۆمنلویسی له‌ ده‌ستدایه‌.

* هێزه‌ سه‌ربازییه‌کانی وه‌زاره‌تی به‌رگری و پیشه‌سازیی ئه‌تۆمی.

* کاروباری ئه‌ستێره‌ ده‌ستکرده‌کان که ‌به ‌ناوی سکرتاریه‌تی به‌رده‌وامه‌وه‌ کار ده‌کات.

* نوێنه‌ره‌ هه‌ڵبژێراوه‌کان به‌ ڕاستڕه‌وه‌کانیشه‌وه‌، ئه‌وانه‌ نه‌ک هه‌ر کاریگه‌ریان له‌سه‌ر میدیا هه‌یه‌ کاریگه‌ریان له‌سه‌ر پێکهاته‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانیش ‌هه‌یه‌، جگه‌ له‌ کاریگه‌ریان له‌سه‌ر باری ئاسایش بۆ کۆکردنه‌وه‌ی زانیاری له‌سه‌ر گرووپه‌کان.setephen dorril et robin ramsay wilson et le secret d.etat p.x

ئه‌و ئۆرگانانه‌ وان له ‌ده‌ست و چاودێریی حکومه‌تی هه‌ڵبژێراودا، به‌ڵام مانای ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ کاری سه‌ربه‌خۆ و زۆرجار به‌ دزییه‌وه‌ ئه‌نجام ناده‌ن ئه‌و سه‌ربه‌خۆی و سه‌رچڵییه‌ی ئه‌وان ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت که‌ ده‌وڵه‌ت بێلایه‌نه ‌و له‌ سه‌ره‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانه‌وه‌ کار ده‌کات.

ده‌رباره‌ی نهێنیی ده‌وڵه‌ت نموونه‌ زۆره‌، بۆ نموونه‌ کارکردن دژی سه‌ره‌کوه‌زیرانی حزبی کرێکارانی به‌ریتانیا hrold wilson گه‌رموگوڕ نه‌بوو له‌ وازهێنانه‌که‌ی tony been ملکه‌چی ڕێنماییه‌کانیwhit hall بوو سه‌ره‌تای 1985 میدیاکان به ‌یارمه‌تیی نهێنیی ده‌وڵه‌ت ده‌ستیان کرد به‌ هێرشکردنه‌ سه‌ر been ناچار سکرتێره‌که‌ ئه‌ویش مانگی جه‌نیوه‌ری جاڕی شه‌ڕی دا مانگی دوای ئه‌وه‌ ده‌ستی پێکرد دژی سیاسه‌تمه‌داره‌ گه‌وره‌کانی به‌ریتانیا. ئه‌و حاڵه‌ته‌ش وای پیشان ده‌دات که‌ په‌یوه‌ندییه‌ک هه‌بێت له‌نێوان ده‌ستکێشانه‌وه‌ی سه‌ره‌کوه‌زیران و whit hallدا به ‌واته‌یه‌کی تر بوونی کاری هاوبه‌ش بۆ کارکردنه‌ سه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌کان و ئه‌نجامه‌کانی، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ ڕۆڵی نهێنییه‌کانی ده‌وڵه‌ت له‌ ترساندنی ڕیفۆرمیسته‌کان و ڕادیکاله‌کان. نموونه‌کانی تر له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان زیاتر ئه‌و ڕاستییه‌ ده‌رده‌خه‌ن haward zinn 1975 نموونه‌یه‌کی تر -باسه‌که‌ هه‌ر له‌سه‌ر نهێنیی ده‌وڵه‌ته‌- کۆنگرسی ئه‌مریکایی له‌ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کدا له‌سه‌ر fbi ;cia ده‌ریخست که ‌ئه‌وان ته‌نها کاریان ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ زانیاری کۆ بکه‌نه‌وه‌، به‌ڵکو له‌وه‌ فراوانتر بووه.‌ لێکۆڵینه‌وه‌که‌ ده‌ریخست که‌وا CIA و کۆمیته‌یه‌ک به‌ ڕابه‌ریی هینری کیسنجر کاریان کردوه‌ بۆ شێواندنی وه‌زع له‌ شیلی و جێگه‌له‌قکردنی حکومه‌تی چه‌پڕه‌و که‌ ئه‌و کاته‌ دیموکراتانه‌ هه‌ڵبژێرابوو. له‌ هه‌مان لێکۆڵینه‌وه‌دا ده‌رکه‌وت که‌ چۆن FBI كاریکردوه‌ بۆ تێکدانی گرووپه‌ ڕادیکال و چه‌پڕه‌وه‌کان به ‌ناردنی چه‌نده‌ها نامه‌ی ساخته‌ ده‌رباره‌ی دزیکردن و دانانی پلانی کوشتن و بڕین له ‌لایه‌ن blak panther-fred hapton لێکۆڵینه‌وه‌ ده‌ریخست که ‌ئه‌وانه‌ هه‌موویان ساخته‌ و درۆ و پیلانی هه‌ڵبه‌ستراوه‌ دژی ئه‌و دوو بزووتنه‌وه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بخرێته‌ به‌ر ده‌ستی ciaتا پیشان بدرێت چ ئامرازێک به‌کارهێنراوه‌ بۆ له ‌ناوبردنی ئه‌و دوو بزووتنه‌وه‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌ که‌ باسمانکردن.apeople history of the united states

ئه‌وه‌ سه‌رباری ئه‌وه‌ی که ‌cia به‌ سه‌دان زانکۆ به ‌کار ده‌هێنێت بۆ کتێب و بابه‌ت نووسین و به‌کارهێنانیان له‌ شه‌ڕ و شۆردنی ئه‌قڵدا. له‌ زۆر وڵاتانی دنیادا ڕێکخراو و دامه‌زراوه‌ی تر هه‌ن که‌ هه‌مان ڕۆڵی cia fbi ده‌بینن، که‌چی وا ده‌رده‌خرێن که‌ بێلایه‌نن. کوده‌تاکه‌ی شیلی ئه‌نجامی کاری سێقۆڵی cia و حکومه‌تی ئه‌مریکیایی و کۆمپانیا شیلییه‌کان بوو، ئه‌و کارگه‌ و کۆمپانیا شیلییانه‌ که‌ له‌ ئه‌مه‌ریکا نیشته‌جێ بوون و کاریان ده‌کرد، ئه‌و کاره‌ چه‌په‌ڵه‌یان ئه‌نجام دا و ناوی ده‌ستی یارمه‌تیان لێنابوو، ئه‌نجامه‌که‌ی کوشتنی ئه‌له‌ندی و ده‌یان هه‌زار که‌س بوو، جگه‌ له‌ سه‌پاندنی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌شکه‌نجه‌ و ڕاونان و تۆقاندن، ئه‌وه‌ش نموونه‌یه‌کی تر بوو بۆ ئه‌و که‌سه‌ ساده‌ و ساکارانه‌ که‌ بڕوایان وابوو ده‌وڵه‌ت بێلایه‌نه‌ و بڕوای ته‌واویان هه‌یه‌ به‌ بوونی ئازادی و تا ئه‌مڕۆش بڕوایان وایه‌ ده‌توانرێت ده‌وڵه‌تێک دابمه‌زرێنرێت بێلایه‌ن بێت، ئه‌و کاره‌ش به‌ ئه‌رکی حزبه‌ چه‌پڕه‌وه‌کان ده‌زانن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئێمه‌ هیچ چاوه‌ڕێ ناکه‌ین له‌و گرووپ و سیاسه‌تمه‌دارانه‌ تا بتوانن به‌ جۆرێک له‌ جۆره‌کان کاریگه‌رییه‌کی ئه‌وتۆیان هه‌بێت له‌سه‌ر باری ئابووری و ده‌ستوری و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کان. حزبه‌ چه‌پڕه‌وه‌کان پێشنیاری حزبه‌ ڕیفۆرمیسته‌کان ده‌که‌ن ئه‌وانیش پێشنیاری ڕاستڕه‌وه‌کانی سه‌ر به‌ کاپیتالیزم دههێننه‌ مه‌یدانه‌وه.‌ بۆ نموونه‌، تاتچه‌رییه‌کان له ‌به‌ریتانیا، ڕیگانییه‌کان له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان.civil ponting/exbritish servan

کارکردن و به‌ڕێوه‌چوونی سیستمی ڕامیاری و ده‌سه‌ڵاته‌کان له‌ هه‌موو وڵاتانی دنیادا له‌گه‌ڵ پێکهاته‌ ئابوورییه‌که‌ پابه‌ندی یه‌کترن، گۆڕان و چاکسازی ڕادیکال تیایاندائه‌سته‌مه‌ه‌، سیاسه‌تمه‌دارانی دنیا ئاسووده‌ و دڵنیان له‌ به‌ڕێوه‌چون و سیستمی پاره‌وپول و پێکهاته‌ی بازرگانی و کارکردنی کارگه‌ و کۆمپانیا مه‌زنه‌ فره‌ڕه‌گه‌زه‌کان، لای سیاسه‌تمه‌داران باشترین سه‌رکه‌وتن قازانجکردنی زیاتره‌، بۆ ئه‌وه‌ش ‌هه‌ڵپه‌ زۆرکراوه‌ و ده‌کرێت و له‌و هه‌ڵپه‌کردنه‌شدا ڕوودانی هه‌ندێک گۆڕانکاری خۆی فه‌رز کردووه‌ به‌سه‌ر کاپیتالدا، ناچار ئه‌و گۆڕانکارییانه‌ ئه‌نجام دراون. ئینکار ناکرێت که‌ کارگه‌رانیش تا ڕاده‌یه‌ک سوودمه‌ند بوون له‌و گۆڕانکارییانه‌دا. cité dans l a alternative n ;5 p.10 بێگومان ئه‌مه‌ له‌گه‌ڵ زیادبوونی ملیاره‌کانی ده‌وڵه‌تدا. ئه‌مه‌ش گه‌ر شتێک بگه‌یه‌نێت ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت هیچ كاتێک گۆڕان نه‌کراوه‌ گه‌ر ده‌وڵه‌ت تیایدا سوودمه‌ند و سه‌لامه‌ت نه‌بووبێت. هه‌ر به‌و لۆجیکه‌شه‌ که ‌پێمان ده‌ڵێن گۆڕان لای ده‌وڵه‌ته‌وه‌ دێت و هه‌ر ئه‌ویش ده‌توانێت دابینی بکات، پێمان ده‌ڵێن ئێوه‌ توانای ڕیفۆرمتان نییه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ داواکانتان نابه‌جێ و ناماقوڵن، هه‌ر به ‌لۆجیکه‌که‌ی خۆیان که‌ گۆڕان هه‌ر لای ده‌وڵه‌ته‌وه‌ دێت، که‌واته‌ گۆڕانکارییه‌کان ته‌نها بۆ خزمه‌تی سیسته‌م و مانه‌وه‌یه‌تی، له‌و حاڵه‌ته‌شدا هه‌رچی پێده‌وترێت ڕیفۆرم ڕیفۆرم نییه‌. بڕواکردنیش به‌وه‌ که‌ ڕیفۆرم لای ده‌وڵه‌ته‌وه‌ دێت و ده‌وڵه‌ت سه‌نعه‌تکاریه‌تی، بڕواکردنێکی ساده ‌و ساکاری بێ بناغه‌ و گه‌لحۆیانه‌یه ‌و تاقیکردنه‌وه‌ مێژوییه‌کان به‌تاڵی ده‌کاته‌وه‌. ئه‌و ڕیفۆرمانه‌ی له‌ به‌ریتانیا و ولایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان که‌ ڕویان دا ساڵانی1930-1940 له‌ژێر فشاری خواره‌وه‌دا ڕوویان دا و له‌به‌ر شه‌پۆلی مانگرتنه‌کانی sit downی 1930دا ڕوویان دا و دابینکردنی یاسای دامه‌زراندنی سه‌ندیکان بووه‌ ئامرازێک به‌ ده‌ست کرێکارانه‌وه‌ تا بتوانن خۆیان ڕێک بخه‌ن و ببنه‌ به‌ربه‌ست له‌ شوێنی کاره‌کانیان. هه‌ر میانه‌ی ئه‌و مانگرتن و گۆڕانکارییانه‌دا بوو هه‌ڵبژێردراو کۆنسه‌رڤاتیڤ quintin hogg بڵێت گه‌ر ئێوه‌ ڕیفۆرمێکی کۆمه‌ڵایه‌تی پێشکه‌ش به‌ جه‌ماوه‌ر نه‌که‌ن، ئه‌وان شۆڕشێکی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌ده‌ن به‌ ته‌نگه‌تاندا، ئه‌وه‌ش ‌هه‌ر ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت که‌ گۆڕانکاری له‌ خواره‌وه‌ دێت. ئه‌وه‌ش به‌ڵگه‌یه‌کی حاشاهه‌ڵنه‌گری تره‌ به‌ ده‌ست ئه‌نارکیسته‌کانه‌وه‌ که‌ ئه‌وان هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌کان له‌ ڕیزی پێشه‌وه‌ی خه‌باتکردنیانه‌وه‌ دانانێن.

به‌داخه‌وه‌ یاسای سه‌ندیکاکان وایکرد که‌ سه‌ندیکاکان ببنه‌ هاوبه‌ش له‌ ڕێکخستی کاپیتال و ده‌وڵه‌ت و سوود و قازانجه‌کاندا، هه‌روا به‌شداری بکه‌ن له‌ ڕێکخستنی له‌ 20%ی ئابووری به‌ریتانیا و به‌شداریکردن له‌ كاری به‌ناسێۆنالیزیکردندا، ده‌بێت ئه‌وه‌ له ‌یاد نه‌که‌ین که‌ هه‌موو کاتێک کارگه‌ران هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنراون. گریمان سه‌رکه‌وتین و توانیمان نوێنه‌رێک یا ده‌ یا په‌نجا نوێنه‌ر بنێرین بۆ هه‌مان په‌رله‌مان، گومان له‌وه‌دا نییه‌ له‌وێ پاش ماوه‌یه‌ک نازدار و بێهێز ده‌کرێن به‌ جۆرێک که‌ هیچیان پێ نه‌کرێت. جگه‌ له‌وه‌ ده‌بێت ئه‌وه‌مان له‌ بیر نه‌چێت که ‌sénat ئه‌نجوومه‌نی پیران پێکهاتووه‌ له‌ سه‌رۆکی هێزی چه‌کدار و سه‌رۆکی دادپه‌روه‌ران، سه‌رۆکی پۆلیس و ئه‌وانه‌ هه‌موو ده‌بنه‌ کۆسپ له‌ به‌رده‌م هه‌موو پڕۆژه‌ یاسایه‌کدا که‌ پێشکه‌ش ده‌کرێت بۆ مه‌به‌ستی گۆڕانکاری، گه‌ر بێت و یاسایه‌کیش تێپه‌ر ببێت و به‌ حه‌زی ئه‌وان نه‌بێت ئه‌وه‌ لای ده‌سه‌ڵاتی جێبه‌جێکردن کلک و گوێ ده‌کرێت ته‌گه‌ره‌ی تێده‌خرێت و جێبه‌جێ ناکرێت. له‌مه‌وبه‌ر له‌و حاڵه‌ته‌ زۆر ڕوویداوه‌ و بینراوه.‌ بۆ نموونه‌ 8 سه‌عاتی کارکردنی ڕۆژانه‌ له ‌ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان ساڵی1870 به‌ ڕه‌سمی بڕیاردرابوو، که‌چی کارگه‌ران له‌ ساڵی 1886 هه‌ر سه‌رقاڵی مانگرتن بوون له‌ پێناویدا، چونکه‌ له‌ زۆر شوێن جێبه‌جێ نه‌ده‌کرا. ئه‌مه‌ له‌کاتێکدا که‌ کاپیتالیسته‌کان زه‌ره‌رێکی ئه‌وتۆیان نه‌ده‌کرد له‌ جێبه‌جێکردنیدا.s merlino cité l.galleani ;la fin de anarchisme سه‌رباری ئه‌وه‌ ئه‌نارکیسته‌کان ده‌نگدان ڕه‌ت ده‌که‌نه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ دژبه‌یه‌کن و پێکه‌وه‌ نایانکرێت، له‌ ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌کاندا که‌سانی تر بوونه‌ته‌ نوێنه‌ری ئێوه ‌و جێگه‌ی خۆیان خۆش کردووه‌، هه‌ڵبژاردنه‌کان وا له‌ جه‌ماوه‌ر ده‌که‌ن بڕوایان به‌ توانا و کاریگه‌ریی خۆیان نه‌بێت چاویان له‌دوی پێشڕه‌و بێت پێشڕه‌و بۆ خۆیان دروست بکه‌ن له‌ وێنه‌ی مارتینmartin ، ئه‌و مارتینه‌ که‌سایه‌تییه‌کی خه‌یاڵییه‌ که‌ گوایه‌ ڕزگارکه‌ر و کوڕی ته‌نگانه‌یه‌، ئه‌و که‌سایه‌تییه‌ زیاتر له‌ حه‌زره‌تی غه‌وسه‌که‌ی یا ئیمامی مه‌هدییه‌که‌ی لای خۆمان ده‌چێت.

جێبه‌جێنه‌کردنی یا جێبه‌جێکردنی لانی که‌می یاساکان بۆ گۆڕانکاری نه‌ک هه‌ر ده‌بێته‌ هۆی مایه‌پووچیی حزبه‌ ڕامیارییه‌کان و دوورکه‌وتنه‌وه‌یان له‌ شانۆی ڕامیاری، به‌ڵکو ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ش که‌ حزبه‌ ڕادیکاله‌کانیش ببنه‌ کۆسپ و به‌رگر له ‌به‌رده‌م ئه‌و گۆڕانکارییانه‌دا که‌ فشاری جه‌ماوه‌ر فه‌رزی ده‌کات.la démocratie sans réniventer

ئه‌و حاڵه‌ته‌، که‌مبوونه‌وه‌ی ڕۆڵی حزبه‌کان له‌سه‌ر شانۆی ڕامیاری و که‌مبوونه‌وه‌ی کاریگه‌رییان له‌سه‌ر جه‌ماوه‌ر و هه‌روه‌ها بوونیان به‌ کۆسپ و ته‌گه‌ره‌ له‌ به‌رده‌م گۆڕانکاریدا ئاسانتر و ڕوونتر له ‌مێژوی حزبه‌ چه‌پڕه‌وه‌کاندا ده‌بینرێت.

ڕاڵف میلیبان Ralf miliban باسی ئه‌و دیارده‌یه‌ی کردووه‌ وتویه‌تی که‌ حزبه‌ سۆسیالیسته‌ هه‌ڵبژێراوه‌کان به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌یان که‌ له‌ کاته‌ نائاسایی و شلۆقه‌کاندا هه‌ڵبژێراون هه‌موویان بۆ ده‌ستبژێره‌ به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان کاریان کردووه‌ و له‌سه‌ر حسابی جه‌ماوه‌ر بوونه‌ته‌ پاشکۆیان، به‌ مه‌رجێک ده‌توانرا ئه‌و وزه ‌و توانایه‌ به‌ کار بهێنرایه‌ بۆ هێرشکردنه‌ سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی کاپیتالیستétat dans la socité capitalist weiddenfeld and nicolson1969 بۆ نموونه‌ -پڕۆژه‌ی کارگه‌ران-ی به‌ره‌ی میللی که‌ ساڵی 1936 له‌ فه‌ره‌نسه‌ هه‌ڵبژێرابون، ئه‌و پڕۆژه‌یه‌ به‌ره‌ی میللی بۆ خه‌فه‌کردنی مانگرتنه‌کان و داگیرکردنی کارگه ‌و کۆمپانیاکان له ‌لایه‌ن کارگه‌رانه‌وه‌ به‌کاریهێنا تا بتوانرێت گه‌رموگوڕیی خه‌باتی کارگه‌ران سارد بکرێته‌وه‌، ئه‌و گه‌رموگوڕی خه‌باته‌ی که‌ کاتی خۆی بووه‌ هه‌وێنی سه‌رکه‌وتنی به‌ره‌ی میللی. له‌ به‌ریتانیای گه‌وره ‌U.K حزبی کرێکاران ساڵی 1945 هه‌ڵبژێردرا و ده‌یتوانی به‌ چه‌ند گۆڕانێک به ‌باشی کار بکاته‌ سه‌ر خواره‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌، که‌چی حه‌وته‌یه‌کی دوای وه‌رگرتنی ده‌سه‌ڵاتوه‌رگرتن هێزێکی سه‌ربازی نارد بۆ لێدانی کرێکارانی مانگرتوو له ‌dokers به‌و جۆره‌ حزبی کرێکاران درێژه‌ی دا به‌ ڕێبازی کۆنسه‌رڤاتیڤه‌کان. ئه‌و خاڵانه‌ش ئه‌وه‌ ده‌رده‌خه‌ن که‌ ناکرێت ده‌سه‌ڵات بێلایه‌ن بێت هه‌روا له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کانیشدا. به‌و لۆجیکه‌ی که‌ ده‌سه‌ڵات له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کاندا بێلایه‌ن نییه‌، بوونی هه‌ڵبژاردنه‌کان نه‌ فه‌رزه‌ن نه‌ پێویستن، چونکه‌ هه‌ڵبژێردراوه‌کان چییان مه‌به‌ست بێت ئه‌وه‌ ده‌که‌نه‌ یاساکان و ئه‌نجامیان ده‌ده‌ن، له‌وه‌شدا ده‌سه‌ڵات لایه‌نگیریانه‌، ئیتر هه‌موو ئه‌و به‌ڵێنانه‌ که‌ داویانن به‌ جه‌ماوه‌ر هه‌موویان پووچه‌ڵن و ده‌سه‌ڵاتیش هیچ لێپرسینه‌وه‌یه‌کی له‌خۆنه‌گرتووه‌ له‌و بواره‌دا. جێگه‌ی سه‌رسووڕمانه‌ که‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا که‌ ده‌نگدان مافی هه‌مووانه‌ به‌ تایبه‌تی له‌و وڵاتانه‌دا که‌ دیموکراتیه‌ت تیا یاندا په‌یڕه‌و ده‌کرێت، که‌چی تا دێت به‌ره‌ی ده‌نگنه‌ده‌ران به‌رفراوانتر ده‌بێت، خه‌ڵکی زۆر گرنگی پێناده‌ن و به‌ جدی وه‌ریاننه‌گرتووه‌. له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان و وڵاتانی تری به‌ناو دیموکراتی به‌ باشی دیاره‌ که‌ به‌شداریکردن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کاندا زۆر که‌مه‌ و خه‌ڵکی گه‌رموگوڕ نین‌.

لێره‌دا پێویسته‌ ئه‌وه‌ بخه‌ینه‌ ڕوو که‌ زۆر ئه‌نارکیست هه‌ن بڕوایان وایه‌ که‌ جیاوازییه‌کی گه‌وره‌ هه‌یه‌ له‌ نێوان ده‌نگدان بۆ حکومه‌تێک و ڕیفراندۆمدا هه‌یه‌. لێره‌دا مه‌به‌ستی ئێمه‌ زیاتر قسه‌وباسه‌ له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌ باوه‌کان وه‌ک ئامرازێک بۆ گۆڕانکاریی کۆمه‌ڵایه‌تی. ڕیفراندۆمه‌کان زیاتر نزیکه‌ له‌ فکری ئه‌نارکیزم و خه‌باتی ڕاسته‌وخۆوه‌، بێگومان ئه‌وه‌ش بێ تڵپه ‌و پۆخڵه‌وات نییه‌، به‌ڵام گه‌لێک چاکتره‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی سیاسه‌تمه‌دارێک بۆ ده‌سه‌ڵات که‌ هه‌موو چوار ساڵ جارێک تازه‌ ده‌کرێته‌وه‌.

مه‌رج نییه‌ ئه‌نارکیسته‌کان دژی هه‌موو به‌شداریکردنێک بن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کاندا، باکۆنین وا بیری کردۆته‌وه‌ که‌ ده‌شێ هه‌ندێک جار به‌شداریکردن سوودمه‌ند بێت، به‌ تایبه‌تی له‌ ناوچه‌ بچووکه‌کان و گه‌ڕه‌که‌کاندا بۆ پاراستنی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ نوێنه‌ره‌کاندا، تا بتوانرێت به‌وه‌ ئه‌رکێکی زیاتر بخرێته‌ سه‌ر ئه‌رکه‌کانی تر écologistes sociaux به‌ هه‌ل ئه‌و بیرکردنه‌وه‌یه‌یان قۆسته‌وه‌ بهو ‌جۆره‌یmurry bookchin پیاده‌ی کرد. پێویسته‌ ئه‌نارکیسته‌کان به‌شی خۆیان هه‌بێت له‌ هه‌ڵبژاردنه‌ ناوچه‌ییه‌کاندا و ئه‌و تاکتیکه‌ به ‌کار بهێنرێت بۆ دروستکردنی ئه‌نجومه‌نه‌ ئۆتۆنۆمه‌کان، هه‌روا پێویسته‌ ئه‌نارکیسته‌کان پاڵپشتی ئه‌و جۆره‌ کارکردنه‌ بن له ‌شار و ناوچه‌کاندا، هه‌روا له‌سه‌ر ئاستی ناسیۆنالیش.

دیموکراته‌کان به‌ جۆرێکی خراپ په‌خشانی دیموکراتییه‌تیان شێواندووه‌، که‌ هه‌ندێ جار دیموکراتیه‌ت به‌ مانای (پڕوپاگه‌نده‌ی گشت)یش دێت.

ئه‌وه‌ی زه‌مینه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌کانی پێ خۆش ده‌کرێت بریتییه‌ له‌ گه‌نده‌ڵیی کاندیداکان و ده‌ستبازیکردنه‌ به‌ زانیارییه‌کانه‌وه‌ که‌ حزبه‌ ڕامیارییه‌کانی سه‌ر به‌ حکومه‌ت ئه‌نجامی ده‌ده‌ن، خۆشکردنی زه‌مینه‌ی ده‌نگدان و هه‌ڵبژاردن پڕوپاگه‌نده‌یه‌کی زۆری ده‌وێت، ئه‌و پڕوپاگه‌نده‌ گشتییه‌ش وه‌کو وتمان به‌ مانای دیموکراتیش دێت. پڕوپاگه‌نده‌ی گشتی هێنده‌ی گرنگی ده‌دات به‌ ده‌رخستن و گه‌وره‌کردنی که‌سایه‌تیی کاندیداکان هێنده‌ گرنگی نادات به‌ پرۆسه‌که‌ خۆی، ئه‌مه‌ش گه‌ر شتێک بگه‌یه‌نێت ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت که‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان له‌ پرۆسه‌یه‌کی ڕامیارییه‌وه‌ کراوه‌ به‌ جوانکردن و هه‌ڵبژاردنی که‌سایه‌تییه‌کان. بێگومان بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و حاڵه‌ته‌ هه‌روا به‌ زه‌قی ده‌رنه‌که‌وێت حکومه‌ت پاره‌یه‌کی یه‌کجار زۆر خه‌رج ده‌کات بۆ په‌رده‌پۆشکردنی. بڕوانه: ‌ section D.3ئه‌وه‌ش خۆی له‌ خۆیدا بۆته‌ هۆیه‌کی تر بۆ ڕه‌تکردنه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌کان لای ئه‌نارکیسته‌کانه‌وه‌ و هه‌ڵبژاردنی خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ بۆ گۆڕانکاری و دروستکردنی ئه‌لته‌رنه‌تیڤێکی تر.

له‌ بناغه‌دا مافی ده‌نگدان گونجاوه‌ له‌گه‌ڵ بار و سیستمی ئێسته‌دا، سۆسیالیستی ئازادیخوازی libértaire سکۆتله‌ندی جه‌یمس کێلمان james kelma ماوه‌یه‌کی زۆر سه‌رقاڵی ئه‌وه‌ بووه و وتویه‌تی به ‌قسه‌ی ده‌وڵه‌ت نه‌چوونی 85%ی ده‌نگده‌ران هۆکه‌ی هۆیه‌کی ڕامیارییه‌، که ‌له‌ڕاستیدا وا نییه،‌ له‌ڕاستیدا ئه‌وه‌یه‌ که‌ پرۆسه‌ی ده‌نگدان گرنگییه‌کی ئه‌وتۆی نه‌ماوه‌ لای خه‌ڵکی و خه‌ڵکی ئاره‌زوومه‌ندانه‌ ڕۆژی ده‌نگدان نایه‌وێت ئه‌و زه‌حمه‌ته‌ بکێشێت و بچێت بۆ ده‌نگدان. تۆمارنه‌کردنی ته‌نها ده‌نگێکیش ڕه‌تکردنه‌وه‌ی سیسته‌م ده‌گه‌یه‌نێت، ڕه‌فزکردنی ده‌وڵه‌تیش ده‌گه‌یه‌نێت، چونکه‌ ده‌وڵه‌ت به‌شێکی توندوتۆڵی سیستمه‌که‌یه‌.

ده‌نگنه‌دان به‌ که‌سێک یا به‌حزبێک یا لایه‌نێک ده‌نگنه‌دانه‌ به‌ ئامێره‌که‌، مه‌به‌ست له‌ ئامێره‌که‌ ده‌سه‌ڵاته‌ بێگومان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دامه‌زراوه‌یه‌کی ده‌وڵه‌ته‌. بۆ درێژه‌دان به ‌ته‌مه‌نی ده‌وڵه‌ت، پێویسته‌ حکومه‌ت گۆڕانی تیادا بکرێت و ئاڵوگۆڕ بکرێت. به ‌واتایه‌کی تر ده‌ستاوده‌ستی پێ بکرێت. خۆ گه‌ر بێت و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بێت ئه‌وا پاساوێک نییه‌ بۆ بوونی حکومه‌ت، ده‌بێت بێ یه‌ک و دوو لێکردن هه‌ڵبوه‌شێنرێته‌وه‌.

بوون و به‌رده‌وامی ئه‌و ئامێره ‌-حکومه‌ت- به‌نده‌ به‌ گۆڕانه‌ ڕامیارییه‌کانه‌وه‌، هه‌ربۆیه‌ ڕێگه‌ ده‌درێت به‌ جه‌ماوه‌ر ئاماده‌ی گۆڕه‌پانی ڕامیاری بن، له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان خه‌ڵکی هه‌ر له ‌سه‌ره‌تای ته‌مه‌نیانه‌وه‌ فێر ده‌کرێن که‌ ده‌نگدان مافه‌ و ئه‌رکیشه‌ له‌ هه‌مان کاتدا، زۆرجار بۆ ڕاهێنان هه‌ڵبژاردن ئه‌نجام ده‌درێت بۆ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆکێک یا هه‌ڵبژاردنی ئه‌ندامانی فه‌رمانگه‌ و ئه‌وه‌ کراوه‌ته‌ به‌شێکی گه‌وره‌ له‌ کاری په‌روه‌رده‌ بۆ داهاتوو. له‌و بواره‌دا واته‌ بواری هه‌ڵبژاردن برین مارتینbrin martin ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ وتویه‌تی/ هه‌ڵبژاردنه‌کان له‌ پراکتیکدا بۆ خزمه‌تکردنی خاوه‌نێتیی تایبه‌تی و کاری سه‌ربازی و سه‌پاندنی سه‌روه‌ریی نێره‌کانه‌، هه‌ڵبژاردنه‌کان هیچ کاتێک نه‌بوونه‌ته‌ مه‌ترسی و ناشبنه‌ مه‌ترسی له‌سه‌ر هیچکام له‌مانه‌: خاوه‌نێتیی تایبه‌تی، کاری سه‌ربازی و ده‌سه‌ڵاتی سوڵتانی ڕه‌گه‌زی نێر. بێنیامین گینسبێرگ benjamin ginsberg له‌ گۆشه‌یه‌کی تره‌وه‌ ده‌ڕوانێته‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه ‌و ده‌ڵێت هه‌ڵبژاردنه‌کان خزمه‌تی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت ده‌که‌ن، به‌ر له ‌هه‌موو شتێک مافی ده‌نگدان بۆ شه‌رعیدانه‌ به ‌ده‌سه‌ڵات، کاتێک پله‌ی گرنگیدان به‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان داده‌به‌زێت ده‌سه‌ڵات گرنگی زیاتر به‌و بواره‌ ده‌دات و میدیای بۆ ده‌خاته‌ گه‌ڕ به‌ جۆرێک که‌ مه‌سه‌له‌ی هه‌ڵبژاردن له‌ بیر خه‌ڵک نه‌چێته‌وه‌. له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کاندا ڕۆڵی جه‌ماوه‌ر یه‌کلاکه‌ره‌وه‌یه‌، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ له‌ کاته‌ هه‌ستیاره‌کاندا، بۆ نموونه‌ کاتی جه‌نگ و ڕاپه‌ڕین و شۆڕشه‌کان، حکومه‌ت خۆی ده‌بێته‌ چاودێر و ڕێکخه‌ری هه‌ڵبژاردنه‌کان. ئه‌وه‌ش ده‌کرێته‌ باشترین فۆرمی شه‌رعیی هه‌ڵبژاردنه‌کان و به‌شداریکردن، حاڵه‌تی چاودێریکردن و ڕێکخستنی ڕاسته‌وخۆ له‌ لایه‌ن حکومه‌ته‌وه‌ حاڵه‌تێکه‌، ده‌شێ ببێته‌ هۆی دروستبوونی کارکردنی نهێنیی چه‌ند گرووپێک که ‌کاری نهێنی ئه‌نجام بده‌ن دژی حکومه‌ت و هه‌ڵبژاردنه‌کانی. کارکردنی نهێنیی ئه‌و گرووپانه‌ لای زوربه‌ی زۆری جه‌ماوه‌ر ناشه‌رعی وقێزه‌ونن، دروستبوونی گرووپه‌کان و پیاده‌کردنی کاری نهێنیش ده‌بێته‌ مایه‌ی دابڕان له‌ بزووتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌که‌ و مه‌ترسی ئه‌وه‌ دروست ده‌کات ئه‌و بزووتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌ لا بدات و به‌ لا ڕێدا بڕوات و ڕادیکالتر نه‌بێت. ئه‌وه‌ش یه‌کێکه‌ له‌ مه‌به‌سته‌ سه‌ره‌کییه‌کانی حکومه‌ت، که‌ ئێمه‌ ملکه‌چ و پابه‌ندی سیستمی هه‌ره‌می بین بێهێز و ده‌سته‌وه‌ستان بین و مه‌سه‌له‌ گرنگه‌کانمان واز لێ بهێنین بۆ پسپۆڕه‌ به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان، واته‌ بۆ ده‌سه‌ڵات.

ئه‌نارکیسته‌کان ڕه‌خنه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان ده‌گرن و دژیان ده‌وه‌ستنه‌وه‌، چونکه‌ هاووڵاتیان ده‌خه‌نه‌ ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌وه‌ که‌ وا بزانن حکومه‌ت به‌سووده ‌و ده‌توانێت خزمه‌تکاری خه‌ڵک بێت. مارتین martin باسی ئه‌وه‌ی کردووه‌ و وتویه‌تی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی مۆدێرن چه‌ند سه‌ده‌یه‌ک له‌مه‌وبه‌ر به‌ره‌و ڕووی به‌رگرییه‌کی به‌هێز بووه‌وه‌، خه‌ڵکی دژی ئه‌وه‌ بوون باج بده‌ن، بکرێن به‌ سه‌رباز، ملکه‌چی ئه‌و یاسایانه‌ بن که‌ حکومه‌ته‌ نیشتمانییه‌کان ده‌ریانده‌کردن، هه‌روه‌ها دژی هه‌نگاوه‌ سه‌ره‌تاییه‌کانی ده‌نگدان و به‌رفراوانکردنی بوون که‌ تا ده‌هات ڕۆژ دوای ڕۆژ ڕه‌گی داده‌کوتی تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ خه‌ڵک بڕوا به‌ ده‌وڵه‌ت بکات و ده‌توانێت به‌ کاری بهێنێت بۆ خزمه‌تی خۆی، جگه‌ له‌وه‌ به‌شداریکردن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کاندا بووه‌ هۆی که‌مبوونه‌وه‌ی دژایه‌تیکردنی باجه‌کان و خزمه‌تی سه‌ربازی و هه‌موو یاساکان که‌ حکومه‌ته‌کان ده‌ریانده‌کردن. op ;cit ;126 به‌و جۆره‌ له‌و ماوه‌یه‌دا ده‌نگدان شه‌رعیه‌تی به‌خشی به‌ ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ به‌شداریکردن هه‌لومه‌رجه‌کانی پاراستن و پێشکه‌وتنی ده‌سه‌ڵاتی خوڵقاند. گینسبێرگ ginsberg ده‌ڵێت فکری به‌شداریکردن به‌ جۆرێک بۆته‌ ئامرازی کۆنترۆڵکردن له‌ لایه‌ن حکومه‌ته‌وه‌، خه‌ڵکی ناتوانن فکری به‌شداریکردن هه‌روا به‌ ئاسانی له‌ بیر خۆی بباته‌وه‌ یا بیخاته‌ خانه‌ی گومانه‌وه.‌les conséquences de constent op ;cit ;241 لای ده‌وڵه‌ت به‌شداریکردنی ڕامیاری گرنگییه‌کی گه‌وره‌ی هه‌یه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خه‌ڵک هه‌ڵخه‌ڵتێنێت ماهیه‌ت و ناسنامه‌ی خۆی به‌ ده‌وڵه‌ت پێوه‌ر بکات و تیایدا بتوێته‌وه‌، تا ده‌وڵه‌ت بتوانێت بیکاته‌ پاساوی باروزروفی باو، هه‌روا ده‌توانرێت بکرێته‌ چه‌کێک بۆ پیشاندانی ئه‌وه‌ که‌ ده‌وڵه‌ت بێلایه‌نه‌. هه‌روه‌ها ده‌کرێته‌ پیشاندانی حزبه‌کان و نوێنه‌ره‌کانی ناو بیرۆکان، مه‌کته‌به‌کانی هه‌ڵبژاردنه‌کان، که‌ حه‌ز و ئاره‌زووی خه‌ڵک خۆیه‌تی، ئه‌وه‌ش ده‌که‌نه‌ ده‌لاله‌تی ئه‌وه‌ که‌ خه‌ڵکی خۆی ژیانی خۆی به‌ڕێوه‌ ده‌بات و کۆنترۆڵی ده‌کات. هه‌ڵبژاردنه‌کان خه‌ڵکی له‌ یه‌کتر ده‌پچڕێنێت و ئاژاوه‌ دروست ده‌کات، خه‌ڵکی ده‌دات به‌ گژی یه‌کدا، هه‌لومه‌رجێکی وا دروست ده‌کات تا وا پیشان بدرێت که‌ به‌ڕێوه‌به‌ران و به‌ڕێوه‌براوان ته‌با و هاوڕێگه‌ و هاومه‌به‌ستن، سه‌رباری ئه‌وانه‌ هه‌موو ده‌نگده‌ران له‌ به‌شداربووانی کارامه‌ و کاریگه‌ره‌وه‌ ده‌کاته‌ ته‌ماشاکه‌ران، واته‌ جه‌ماوه‌ر تا ئه‌و کاته‌ به‌شداره ‌و حسابی بۆ ده‌کرێت که ‌ده‌نگه‌کانیان لێ وه‌رده‌گیرێت.

ئه‌و بیروبۆچوونانه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نن که‌ دیکتاتۆریه‌ت یا ترووسکه‌ی مه‌لیکی باشترن. ئه‌نارکیسته‌کان له‌گه‌ڵ باکۆنین یه‌ک ده‌گرنه‌وه‌ که‌ وتویه‌تی خراپترین کۆمار هه‌زاره‌ها جار باشتره‌ له‌ ڕازاوه‌ترین مه‌لیکی cité guerin anarchism، ئه‌و بۆچوونه‌ی باکۆنینیش ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت که‌ ئه‌نارکیسته‌کان ده‌نگدان ڕه‌ت ناکه‌نه‌وه،‌ ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا که‌ ته‌واو به‌وه‌ هۆشمه‌ندن که ‌ئامرازی کاریگه‌رتر هه‌یه‌ بۆ خه‌باتکردن.

*************************
سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكەی
http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj22

سیناریۆی  ( یاری )

نوسینی: دانا محمد عبدللە

      دیمەنی  ١

ماڵ . دەرەوە .  رۆژ

(ماڵێکی لە خشت و قور دروست کراوە ، بنمیچی خانوەکان لە قامیش و دارە  و ھەندێکی ھاتووەتە دەرەوە ، دەرگایەکی رەشی کۆن بە حەوشەی ماڵەکەوەیە و بۆیەکەی کاڵ بوەتەوە و لای خوارەوەی ژەنگی گرتووە ، بێ دەنگیەکی زۆر بەسەر ماڵەکەوەیە)

(دەرگای حەوشە دەکرێتەوە ھێدی لەناو دەرگاکەدا دەوەستێت)

ھێدی : ( کچێکی ٧ ساڵە قژێکی رەشی خاوی ھەیە و پێستێکی گەنم رەنگ ، وە چاوەکانی خەواڵو دیارە)

( سەیری گەرەکەکەیان دەکات کەس نابینێت تەنھا زارای  ھاورێی نەبێت کە لە پێش ماڵی خۆیان دانیشتوە)

( ماڵی زارا لە تەنیشت ماڵی ھێدییە خانوەیەکی گەورەیان ھەیە کە بە شێوازی تازە دروست کراوە پەنجەرەکانی لەدوورەوە وەکو زیو ئەبریسکێتەوە وەھەروەھا  دیوارەکانی لە بەردی گران بەھا رازێنراوەتەوە ، لە خانوی دەوڵەمەندەکان دەچێت )

(ھێدی دەچێت بۆ لای زارا )

ھێدی

چۆنی  زارا وەرە یاری خەت خەتێن بکەین ، یاریەکەی دوێنێ تەواو ئەکەین

زارا

نا من یاری ناکەم

ھێدی

بۆ چی ؟

زارا

باوکم ناھێلیت ، ئەلیٍَت لەگەل ئەوان یاری مەکە ، ئێمە دەوڵەمندین وەکو ئەوان نین  بۆ ئێمە جوان نیە ،

 ھەروەھا وتی دوای یاریەکانت لێ دەبەن .

ھێدی

(بەو دەنگەی کە لەکاتی قسەکردن ھەست دەکەی گریانی بێوەیە)

باش ..

(ھێدی دەگەرێتەوە ، پارچە کەچێک دەبینێت و دەچێت لەسەر دەرگاکەی خۆیان  دەست دەکات بەنوسین)

(دایکی ھێدی دێتەدەرەوە)

دایکی ھێدی

کچم ئەوە چی ئەنوسین

ھیدی

دایەکە گیان ئەوە نوسیم ،  ئێمەش دەوڵەمەندین

کۆتای

…………………………………….

دێمۆكراسیخوازیی وردەبۆرجوازی، بانێك و دوو ھەوا

ھەژێن

١٣ی جولای ٢٠١٣

٣٠ی مانگی جون و ٠٣ی جولای ئەم ساڵ (٢٠١٣)، خۆرھەلاتی ناوین دوو ڕووداوی دەسەڵاتگۆڕین و درێژكردنەوەی دەسەڵاتی بەخۆیەوە بینی؛ یەكێكیان لە ھەرێمی كوردستان و ئەوی دیكەیان لە میسر؛ یەكێكیان بە زۆرینەی دەنگی پارلەمانتاران وئەوی دیكەیان بە ھێرشی سوپایی، ھەرچەندە ڕواڵەتیان جیاواز بوو، بەڵام نێوەڕۆكیان یەك و تایبەتمەندییان یەك؛ چونكە لە ھەردوو بارەكەدا ناڕەزایەتی جەماوەر بەرامبەر میرایەتی (ینك) و (پدك) و سەرۆكایەتی (مەسعود بارزانی) لە ھەرێمی كوردستان و ناڕەزایەتی جەماوەر بەرامبەر میرایەتی ئیخوانەكان و سەرۆكایەتی مورسی لە میسر لە ھەڵكشان و تەقینەوەدا بوو، لە ھەر دوو بارەكەدا ئامانج گۆڵكردن لە جەماوەر و پاراستنی سەروەریی دەوڵەت و سەرمایە بوو، بە دوو ڕێگە و شێوازی جیاوازی گونجاو و لەبار بۆ سەروەریی چینایەتی. پەنابردنی دەسەڵات بۆ ئەو شێوازە جیاوازانە لە ھەر دوو بارەكەدا، پەیوەندی بە ئاستی ھوشیاری و خرۆشان و لێبڕاویی جەماوەریی ناڕازییەوە ھەیە. بۆ نموونە لە سەردەمی ڕوخانی میرایەتی (موبارەك)دا پارتەكان و ڕامیاران و دەستەبژێرە دەسەڵاتخوازەكان، دروشمی دێمۆكراتی و سەروەریی یاسا و میرایەتی تێكنۆكرات بەرزدەكەنەوە، بەڵام لە سەردەمی ڕوخانی میرایەتی (مورسی)دا خۆیان لەژێر ناو و چەتری (تمرد)دا كۆدەكەنەوە و دەناسێنن، واژەیەك (تمرد/یاخیبوون)، كە لەسەردەمی ڕوخانی (موبارەك)دا دەمی دەسووتاندن!

پێش ئەوەی بچمە سەر شرۆڤەی ھەڵویستی دوو دیوی ڕامیاران و نووسەرانی كورد، لەمەڕ ئەو دوو ڕووداوە، بۆ ئەوەی وەك پیشەی ھەمیشەیی ڕامیارانەیان نەكەونە، بەلارێدابردن و شێواندنی بۆچوون و تێڕامانەكان، بەپێویستی دەزانم، ئەوە ڕۆشنبكەمەوە، من نەك ھەر دژی سیناریۆی درێژكردنەوەی ماوەی (سەرۆكایەتی)م، لەوەش واوەتر دژی خودی سەرۆكایەتیم، شتێك كە تەنانەت زۆربەی ئەوانەش كە پاگەندەی سۆشیالیستبوون دەكەن، ناوێرن خۆیان لە قەرەی بدەن و لە بەرامبەر ئەو سیناریۆیەدا تەنیا خوازیاری سەروەریی یاسای خودی بۆرجوازی و وەك ھاتنی “محەمەدی مەھدی”، چاوەڕێی ھاتنی سەرۆكی باشن و خۆشیان بە شیاوترین كاندیدی میگەلكردنی خەڵك و شوانەیی خۆیان دەزانن! ھەروەھا لە بارەی كودەتای سەربازیی ٠٣ی جولای ٢٠١٣ی وڵاتی (میسر)ەوە، لە سەردەمی حوسنی موبارەك و لە سەردەمی مورسی و لە ئێستاشدا، تەنیا لایەنگری بەرەی جەماوەر بووم و خەباتی كرێكاران و (جەماوەر)م بە تاكە سەنگەری شۆڕش و شۆڕشگێڕیی زانیوە و دەبینم و دژی گاڵتەجاریی ھەڵبژرادن و بەدەسەڵاتگەییشتنی ئیخوانەكان بووم، لە ئێستاشدا ھەروا دژی دەسەڵاتداری ھەموو كەسێكم بەسەر ئەوانی دیكەدا؛ چ دەسەڵاتداریی خۆم بێت یا ھی تۆی دەسەڵاتخواز و ھی مەسعود بارزانی و ھی ئیخوانەكان و ھی خودای ئەفسانەكانیش.

ھیوادارم ھەر كەسێك لە ھەلھەلەكەرانی كودەتای سەربازیی بەسەر بزووتنەوەی ناڕەزایەتی جەماوەریی میسردا، ڕەخنەی لەم بۆچوونانە ھەیە، ھیچ پەنا بۆ دێماگۆگیی نەبات و كایە بە واژە سۆزبزوێنەكان نەكات. بە بۆچوونی من، لە دەمی شۆڕشی كۆمەڵایەتییدا دوو بەرە ھەیە؛ بەرەی دەسەڵاتپاریزان (پارلەمان و ڕامیاران و سوپا و پۆلیس و پەرەستگە و بانك و كۆمپانییەكان و پارتەكان و چەوساوانی خۆشباوەڕ بە بەھەشتی دێمۆكراسی پارلەمانی، كە بەرەی دژەشۆڕشن) و بەرەی شۆرش، كە تێكۆشەران و چالاكانی بزووتنەوەی سەربەخۆی جەماوەریی چین و توێژە بندەستەكانن. لەبەرئەوە دوو ھەڵبژێر زیاتر بوونیان نییە؛ یا چینەی سەروەرییپارێزیی یا تێكۆشانی دژە-سەروەریی! لە دەرەوەی خەباتی دژی سەروەریی چینایەتی و خاوەندارێتی تایبەت و كاریكرێگرتە، ھەر ھەوڵ و كۆششێك، تەنیا بە میكیاجكردنەوەی سەروەریی چینایەتی كۆتایی ھاتووە و دێت!

ڕووداوەی یەكەم، درێژكردنەوەی ماوەی سەرۆكایەتی سەرۆكی ئێستای ھەرێمی كوردستانە. لە ٢١ ساڵی ڕابوردوودا بەپێی بنەما و میكانیزمەكانی دێمۆكراسی پارلەمانی، لە ھەرێمی كوردستاندا ھەم دەسەڵاتداران كایە بە دەنگی خەڵك دەكەن و ھەم ئۆپۆزسیۆنی دەسەڵاتخواز، جەماوەری ناڕازی كەم ھوشیار، بە ڕازاندنەوە و میكیاجكردنی دیمۆكراسی پارلەمانی، خۆشباوەڕدەكەن، لەم نێوەشدا كەسانێك كە پاگەندەی سۆشیالیزمخوازیی و سۆشیالیستبوون دەكەن، ھەردەم گلەییان لەوە ھەبووە، كە دەسەڵاتداران نەیانتوانیوە دێمۆكراسی پارلەمانی پیادەبكەن و نەیانتوانیوە سەرۆكی باش بن و خودی دێمۆكراسی پارلەمانیان كردووە بە بەڵێنی بەھەشتی ئایینەكان و پاساوی كەموكوڕییەكانیشیان بە خراپبوونی تاكە كەسە دەسەڵاتدارەكان داوەتەوە یا لە بەرامبەر سیستەمی پارلەمانییدا دیكتاتۆریی پارتەكەی خۆیان پێشنیاركردووە و كردووەتە ئەڵتەرناتیڤ!

ئەوەی ڕۆژی٣٠ی جونی ٢٠١٣ لە پارلەمانی ھەرێمی كوردستاندا ڕوویدا، ئاساییترین كار و بڕیاریی پارلمانی بوو، نەك لەبەرئەوەی كە درێژكردنەوەی شوانەیی كەسێك بەسەر كۆمەڵگەدا ئاسایی بێت، نەخێر، لەبەرئەوەی بەپێی میكانیزمەكانی دێمۆكراسی پارلەمانی و سیستەمی چینایەتی، ئاسایین  و ڕەوایەتییان ھەیە. ٢١ ساڵە ڕامیاران و پارتەكان و نووسەرانی كورد، داوای گەڕانەوەی ھەموو بڕیارەكان بۆ پارلەمان دەكەن و خوازیاریی سەروەریی میكانیزمی دێمۆكراسی پارلەمانی و پارلەمانتاران “نوێنەرانی ھەڵبژێردراوی گەل” ھەرێمی كوردستانن، كەچی لەو ساتەدا كە پارلەمانتاران بۆ تاكە جارێك بەپێی یاسای دەنگ لەسەردانی پارلەمانی و یەكلاكەرەوەیی زۆرینە و كەمینەی دەنگدەر، بڕیارێك دەدەن، ھەموو لایەنگرانی دێمۆكراسی پارلەمانی بە نیئۆلیبرال و خۆ بە سۆشیالیستزانەوە، دەكەونە ھات و ھاوار و دەڵێن، ئەمە پێچەوانەی دێمۆكرسی پارلەمانییە و نابێت ئاوابێت. ئایا بەڕاستی ئەوەی كە لە پارلەمانی ھەرێمی كوردستاندا ڕوویدا، دژی بنەماكانی دێمۆكراسسی پارلەمانی و ئاساییشی سەروەریی چینایەتی بوو؟

بەپێچەوانەی پاگەندەچییانی دێمۆكراسی پارلەمانی و چاوەڕوانی خۆشباوەڕان بەو سیستەمە، ڕووداوێكی ئاوا لەبەردەم چاوی كامێرا و تەواوی دەنگدەران و دەوڵەتە دیێمۆكراتەكان و دەزگە جیھانییەكانی وەك سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی جیھانی درا، كە ساڵانە چەند ملیارد بۆ خۆشباوەڕكردنی خەڵكی بەگشتی و لاوان بەتایبەتی لە وڵاتانی بەناو جیھانی سیێەم بە دێمۆكراسی پارلەمانی، خەرجدەكەن، نقەیان لێوە نەھات، خۆپیشاندانێكی جەماوەریی دەنگدەران بەرپانەبوو و ھیچ ئاگاداركردنەوە و سزا و ئابلۆقەیەك بەرامبەر ئەو بڕیارە نەگیرایە بەر.

بۆ منی ڕەخنەگر لە دێمۆكرسی پارلەمانی و دێماگۆگیی نووسەران و خۆشباوەڕیی دەنگدەران، ئەم پرسیارانە دێنەپێشەوە، ئەگەر دێمۆكراسی پارلەمانی شتێكی دیكەی جیاوازە لەوەی لە ھەرێمی كوردستاندا ھەیە، بۆچی چەند ملیۆن دەنگدەری چوار ساڵی پێشوو نەڕژانە سەر شەقامەكان، بۆ واژۆیان كۆنەكردەوە، بۆ مانگرتنی گشتییان نەكرد، بۆ نقەیان لێوەنەھات؟ بۆ سپانسۆرەكانی سیستەمی دێمۆكراسی پارلەمانی [دەوڵەتەكانی ئەوروپا و ئەمەریكا و سندووقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی جیھانی و یوئێن] لە ھەرێمی كوردستان و عیراقدا، ھیچ كاردانەوەیەكی دژیان بەو بڕیار و پەسەندكردنە نیشاننەدا؟

بۆ چاودێڕ و خوێنەری وریا لەوە بەدەر نییە، كە دێمۆكراسی پارلەمانی ھەر ئەوەیە، كە لەوێ ھەیە؛ ھەر ئەوەیە كە لە بریتانیا، پارلەمانتاران پارەی دەسپەڕلێدانەكانیان لەسەر داھاتی كۆمەڵگە دابیندەكەن؛ ھەر ئەوەیە كە پارلەمانتارانی ئەڵمانیا خزم و كەسوكاری خۆیان بە خزمخزمێنە لە پۆستەكانی شالیارییدا دادەمەزرێنن؛ ھەر ئەوەیە كە ئەمەریكا سیخوڕیی بەسەر تەواوی مرۆڤایەتی و تەنانەت دۆست و ئەڵقەلەگوێكانی خۆشیانەوە دەكات، بۆیە دێمۆكراتە بۆرجواكانی جیھان كاردانەوە نیشاننادەن. لە بەرامبەریشدا بێھەڵوێستی دەنگدەر، سەلمێنەری دوو شتە، یەكەم دێمۆكراسی پارلەمانی ھەر ئەوەیە، كە ڕوویدا و دووەم، دەنگدەر ھیچ ڕۆڵ و كارایی و ھەڵبژێرێكی بەرامبەر بڕیاری دەنگپێدراوان نییە و دەنگدەر بەھەمان شێوەی سیستەمی تاكپارتیی و سەربازیی، تەنیا مافی گوێڕایەڵبوونی ھەیە و بەس!

ڕووداوی دووەم، وەلانانی مورسی و میرایەتی ئیخوانەكانە بە كودەتای سەربازیی. ئەوەی كە لە وڵاتی میسر، ھەردەم ناڕەزایەتی كۆمەڵایەتیی بەرامبەر سیستەمی دیكتاتۆریی پارلەمانی ھەبووە و پاش ڕوخانی دیكتاتۆر (حوسنی موبارەك) و ھاتنە سەرتەختی دیكتاتۆر (مورسی)یش ھەر بەردەەوام بووە و لەمەولاش ھەر بەردەوام دەبێت، شتێكی بەڵگەنەویستە. بەڵام ئەوەی [لابردنی مورسی و ئیخوانەكان لەلایەن سوپاوە] لە ٠٣ی جولای ٢٠١٣دا ڕوویدا درێژەی ناڕەزایەتییەكان و بەرھەمی خەباتی ئازادیخوازان و داخوازیی پێش ٠٣ی جولای ٢٠١٣ی جەماوەر نەبوو! ئەوەی ڕوویدا كودەتای سەربازیی بێپەردە و نكۆڵیھەڵنەگر بوو، مەگەر تەنیا كەسانی دیماگۆگیباز بتوانن بە شۆڕشی بناسێنن و بە درێژەی خەباتی جەماوەریی ناڕازییانی بزانن. ئەوەی ڕوویدا ڕێكەوتنی كۆمەڵە پارت و كەسایەتییەكی دەسەڵاتخوازی دۆڕاوی ھەڵبژاردنەكەی پارساڵ (٢٠١٢)ی وڵاتی میسر بوو لەتەك سوپا لە چوارچێوەی پلان و ھاوپشتی سەربازیی ئەمەریكا بۆ سوپای میسر، كە ھەم سوپا وەك گەورەترین سەرمایەداری ئەو وڵاتە باشتر دەتوانێت نەخشە و بەرنامەڕێژییەكانی نیئۆلیبرالیزم پیادەبكات و ھەم دۆڕاوانی ھەڵبژاردنی پارساڵ، بە كورسیەكەی (مورسی) شاددەبن.

ئەوەی كە لە تونس و میسری ڕاپەڕیودا پارتە ئیسلامییەكان وەك ئێران و جەزائیر و فەلەستین توانییان لە ئاستی سەرتاسەری كۆمەڵگەدا بەدەسەڵات بگەن و ببنە ئەڵتەرناتیڤ، بۆ میكانیزمەكانی دیمۆكراسی پارلەمانی دەگەرێتەوە، ئەو میكانیزمانەی كە (ھیتلەر) و (موسۆلۆنی) و (پێنۆشێت) و (خومەینی)یان كردە كەڵەگا بەسەر كۆمەڵگەوە! لەبەر ئەوە ناكرێت بەڕاستی و ڕادیكاڵانە و لێبڕاوییەوە دژی بەدەسەڵاتگەییشتن و كارەكانی (ھیتلەر) و (مورسی) بیت و دژی سیستەمێك نەبێت، كە دەسەڵاتی سەرووخەڵكیی پارت و سەرۆكەكان مسۆگەر دەكات و زەمینە بۆ بەدەسەڵاتگەییشتنیان سازدەكات !

وەك ھەموومان دەزانین ئیخوانەكان و (مورسی) بەپێی یاساكانی دێمۆكراسی پارلمانی ھەڵبژێردراون و بە دەسەڵات گەییشتوون و ھەر بڕیار و پەسەندكردێكیش لە ماوەی یەك ساڵی ڕابوردووا پێیھەستابن، بەپێی مافێك كردوویانە، كە یاسای دەنگدان و نوێنەرایەتی بۆرجوازیی پێبەخشیون و ڕەوایەتی پێداون. ھەروەك چۆن پارلەمانتارانی گشت دەوڵەتە دێمۆكراتەكانی ئەوروپا و ئەمەریكا  و ئوسترالیا و كەنەدا بەپێی ھەمان دێمۆكراسی و یاسا ڕەوایەتی بە بڕیارەكان لەمەڕ ناردنی سوپا بۆ سەر وڵاتانی دیكە، كەمكردنەوەی كرێی ساتكار و درێژكردنەوەی ماوەی كاری كرێكاران و درێژكردنەوەی ماوەی كار تا خانەنشینی و تایبەتیكردنەوەی كەرتە گشتی و خزمەتگوزارییەكان و كەمكردنەوەی باج لەسەر سەرمایە و خاوەنكارەكان و بڕیاری جەنگ و ئابڵۆقەی ئابووریی و بڕیاری سیخوڕیی بەسەر ژیان وپەیوەندییە تایبەتییەكانی تاك و زۆر شتی دیكە دەدەن و ڕەوایەتییان پێدەبەخشن!

ئایا ھیچ جیاوازییەك لەنێوان ناڕەوایەتی بەرامبەر بڕیاری ئیخوانەكان لە ڕێی پارلەمانەوە بۆ بەرتەسكردنەوەی ئازادییە كەسییەكان و سەپاندنی بەرنامە پارتییەكەیان و بڕیار و پەسەندكردنی پارلەمانتارە ئەوروپی و ئەمەریكییەكان لەو بارانەدا كە ڕیزمكردوون، ھەیە ؟ ئەی ئەگەر لە ئەمەریكا یا وڵاتێكی ئەوروپی سوپا ھێرش بكاتە پارلەمان و زنجیر بكاتە سەرۆك و ئەندامەكانی و بە تەقە وەڵامی ناڕەزایەتییان، بداتەوە، ئەوانەی كودەتاكەی میسر بە شۆرش دەزانن، ھەر ئەم ھەڵوێستەی ئێستایان دەبێت؟

من گومانم لەوە ھەیە، چونكە لە دەمی ڕاپەڕینی ٢٠١١ جەماوەری میسر دا، لە ولایەتی (Madison, Wisconsin)* ئەمەریكا، جەماوەری خۆپیشاندەران [نەك سوپا] كوتایانە سەر پارلەمان و داگیریانكرد، كەچی نووسەرانی نیئۆلیبراڵ و خۆ بە سۆشیالیستزانەكانی كوردستان، نەك بە شۆڕش و شۆڕشگێڕییان نەزانی و پشتیوانییان لێنەكرد و ھەلھەلەیان بۆ لێنەدا، بەڵكو ژێراوژێر بە دیاردەی ناشارستانیشیان چواند و قێزەونیان نیشاندا !

لێرەدا پرسیار ئەوەیە، لە تێڕوانینی خۆ بە سۆشیالیستزاناندا [ كە كەوتوونەتە سوكایەتی و گاڵتەكردن بە تێڕوانینی ئەوانەی كە دژ دەسەڵاتداریی ئیخوانەكان و كودەتای سەربازیین و ئەوەی لە میسر ڕوویدا، بە كودەتا دەزانن] شۆڕش و شۆڕشگێڕییەتی چیین و چ پێوەرێكیان بۆ دەستنیشانكردنیان ھەیە ؟

من لە ڕیزكردنی واژەكانی شۆڕش و شۆڕشگێرییدا، كاریكاتۆری شەیدایی بۆ دیكتاتۆریی دەبینم، دیكتاتۆریی سكیولاریستە پڕۆ- ئەوروپییەكان، ھەڵپەی دەسەڵات و ناوبانگ و ھەڵكردنی گڵۆپی سەوز بۆ سەروەرانی سكیولار دەبینم! من ئەوە دەبینم كە نووسەری كورد، ھیچ گرفتێكی لەتەك سەروەریی مرۆڤ بەسەر مرۆڤەوە نییە، تەنیا جۆری پۆشاك و ئاخاوتنی سەروەرانی، دیاریكەری ھەڵبژێر و خواستە تاكە كەسییەكانییەتی!

لە بەرامبەر ئەوانەی كە پاگەندەی ئەوە دەكەن، كە دژایەتی و بە كودەتازانینی ڕووداوەكەی ٠٣ی جولای ٢٠١٣ دەچێتە گیرفانی ھێزە ئیسلامییەكانەوە، با ئاوای دابنێین، كە ئەم پاگەندە پووچ و دێماگۆگییە ڕاستە، ئەی ئایا بە شۆڕشزانینی ئەو كودەتا بێپەردەیە و لایەنگریی و ھەلھەلەلێدان بۆ سوپا، كە بەرزترین ئامرازی سەركوتتی جەماوەرە، دەچێتە گیرفانی كام بەرەوە؟ ئایا دەكرێت بۆ ئەوەی دیكتاتۆریی ئیخوانەكان لە نێوبچێت، مل بە دیكتاتۆریی سوپا و ڕۆڵ و دیكتاتۆریی پشتپەردەی سنودووقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی جیھانی بدەین؟ ئەمە كامە پێوەریی شۆڕشگێڕییە، وەھا ڕەوایەتییەك بەو بڕیاردانە دەدات ؟

كەسی سۆشیالیستخواز و ئازادیخواز، كەسی تاك مۆڕاڵ، تاك پێوەر و یەكڕووە، ناتوانێت بڕیارێكی پارلەمانتارانی بۆرجوازی [ھەرێمی كوردستان] بۆ درێژكردنەوەی ماوەی سەرۆكایەتی بۆرجوازییەك بە كودەتا و ھێرشی سوپای بۆرجوازی بۆ سەر نوێنەرێكی بۆرجوازی بە شۆڕش ھەژماربكات !

لە ھەمووی پارادۆكستر، ئەوەیە، كە لایەنگرانی كودەتای سەربازیی، ئەوانەی كە بە شۆڕشی دەزانن، وەك پاگەندە قسە لەسەر شۆڕشی كۆمەڵایەتی و گۆڕانی كۆمەڵایەتی دەكەن، ھاوكاتیش ھیچ لارییەكیان لە دیمۆكراسی نوێنەرایەتی (بۆرجوازی) وەك بنەمایەك بۆ ڕێكخستنی بەڕێوەبەرایەتی كۆمەڵگە نییە.

ئەوەی ڕۆژی ٠٣ی جولای ٢٠١٣ ڕوویدا، كۆمەلێك پرسیار لەبەردەمماندا قوتدەكاتەوە؛ ئەوەی لەو ڕۆژەدا ڕوویدا كودەتای سەربازییە و دیوی شاراوەی دیـۆكراسی پارلەمانییە یا دژی بنەماكانی ئەو دێمۆكراسییەیە؟ ئەگەر دژی بنەماكانی دێمۆكراسییە، چۆنە ھەموو دەوڵەتە دێمۆكراتەكانی دونیا و ھەموو ئیدئۆلۆگەكانی دیـۆكراسی پارلەمانی و ھەموو ناوەندە پاگەندەكەرەكانی دیـۆكراسی پارلەمانی لە بەرامبەریدا بێدەنگەیان ھەڵنژاردووە؟ ئایا وەھا بێدەنگەكردنێك، بۆ تەبایی و وێكھاتنەوەی كودەتا و بنەماكانی دیـۆكراسی پارلەمانی دەگەڕێتەوە یا بۆ زاڵی بەرژەوەندی دەستە شاراوەكانی پشتپەردەی ئەو كودەتایە دەگەڕێتەوە؟ ئەی سیستەمێك كە ئەوە بنەماكانی بن و ئەو ھەمووە لوان و تەباییە بۆ ھێزی سەرووخەڵكی بڕەخسێنێت، چ پێویستی بە دەنگی خەڵكی بێدەسەڵات و پرسە گورگانەی چوار ساڵ جارێك ھەیە؟ ئایا پاش وەڵامدانەوەی گشت ئەو پرسیارانە، ھێشتا دێمۆكراسی پارلەمانی باشترین سیستەمی بەرێوەبردن و ڕێكخستنی كۆمەڵگە و كاروبارەكانییەتی ؟ ئەگەر كودەتای سەربازیی كایەیەكی دروستی سیستەمی پارلەمانییە، ئیدی چ پێویست بە میكانیزمی ھەڵبژاردن و چاوەڕوانمانەوەی چوار ساڵ جارێك ھەیە، ئایا باشتر نییە، لەبری چاوەڕوانمانەوەی چوار ساڵ جارێك، ھەموو جارێك كە خەڵك ناڕازی بوو، یەكسەرە سوپا بكوتێتە سەر سەرانی میرایەتی و لەبری خەڵكی تاقمێكی دیكە بكاتە كەڵەگا؟ ئەگەر ئەو كودەتایە ڕەوا بوو و نەدەكرا، بواربدەن میرایەتی ئیخوانەكان ماوەی یاسایی خۆیان تەواوبكەن یا جەماوەر بە ڕاپەڕین ڕایانبماڵێت، ئەی ئەگەر ئەوە ڕەوایە، ئەی كودەتای كۆمونیستەكانی ڕوسیە لە ھاوینی ١٩٩٠دا بەسەر میرایەتی یەلتسن و دارەودەستەكەیدا، بۆ ناڕەوابوو؟

ئەمە پارادۆكس و گاڵتەجاریی دێمۆكراسییەكە، كە نووسەرانی كورد لە بەیانییەوە تا ئێوارە بە باڵایدا ھەڵدەدەن و داخوازی سەروەربوونی دەكەن و لە ھەرێمەكەی خۆشیاندا سەروەربوونی و پەیڕەوكردنی بنەما سەرەكییەكەی (ڕەوایی پەسەندكردن و بڕیاردانی زۆرینە بەرامبەر كەمینە)، بە كودەتا دەزانن! ئەو تێڕوانین و ھەڵسەنگاندنە بانێكە و دوو ھەوا، ئەوە دەبڵ مۆڕالییە، ئەوە بیركردنەوەی وردەبۆرجوازیانەیە لەژێر دێوجامەی ئازادیخوازیی و سۆشیالیستبووندا! پاگەندەكەرانی وەھا تێڕوانینێك یا پێویستە وەڵام بەم پرسیار و سەرنجانە بدەنەوە و بە بەڵگەوە و نموونەوە لایەنگریی ئێمەی دژەدەسەڵات، بۆ ئیسلامییەكان بسەلمێنن، یا با بە وەڵامی توند و ڕەخنەی ڕادیكاڵ لە ھەڵوێست و بیركردنەوەی شەرمنۆكانەیان وەرسنەبن !

گرفتی گەورەی بە شۆڕشزانینی كودەتا ئەوەیە، كە جیاوازی و ناتەبایی ھێزەكان، لە جنێو و ھەرای لایەنگرانی یا شەڕەچەقۆی ئەندامانی پارتەوە بخوێنرێتەوە، بۆ نموونە كودەتای ٠٣ی جونی سوپا و ھەڕەشەی ڕیشدرێژە دەبەنگەكانی ئیخوان. ئەگەر بەو جۆرە ڕواڵەتییانە لە شتەكان بڕوانین، بەدڵنیاییەوە باكگراوندی چینایەتیی لایەنەكانی كێشمەكێشەكە نابینرێت. میرایەتی ئیخوان لە پاش وەلانانی موبارەك و میرایەتی پارتەكەی، تەنیا ئەڵتەرناتیڤێكی لەبەردەستابووی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی جیھانی و دەوڵەتی ئەمەریكا و دەوڵە دێمۆكراتەتانی ئەوروپا بوو، تاوەكو سەرمایەگوزارییەكانیان بپارێزێت و سوود و مانەوەیان مسۆگەربكات. باشترین بەڵگەش ھێنانەوەی (ئەلبەرادەی) بوو، كە كەس ھینی بە كڵاوی نەپێوا و ھەموو پارتەكانی دیكەش بە چەپ و نیئۆلیبڕاڵەوە، وەك لە ھەڵبژاردنەكاندا دیتمان، بۆ فەرمانڕەوایی تەنیا سفری پاش فاریزەبوون. بەڵام كاتێك كە لە یەك ساڵی ڕابوردوودا نیشانەكانی خرۆشانەوەی جەماوەر لە ٣٠ی جونیدا زەقبوون، بۆیە بە ناچاریی و بە سوودوەرگرتن لە ئەزموونەكانی پێشووتر، سەرەتا “بەرەی یاخیبوون/تمرد” وەك دێوجامەیەكی سەرنجڕاكێش، ھەڵدەستن بە كۆكردنەوەی واژۆی خەڵك و پاشان زەمینەسازیی بۆ خۆتێھەڵقورتاندن و ڕەوایەتیدان بە كودەتای سەربازیی دەستەبەر دەكەن و لە كورتماوەدا خۆشباوەڕیی و كەمھوشیاریی خەڵك فریودەدەن!

بۆئەوەی لە ئەزموونگیرییەكانی زلھێزەكان و دەوڵەت لە ڕاپەڕینەكانی وڵاتانی باكووری ئەفەریكا تێبگەین، پێویستە بگەڕێینەوە سەر ڕووداوەكانی دوو ساڵی ڕابوردوو. كاتێك كە لە تونس، دەوڵەت و پاڵپشتە خۆراواییەكانی خافڵگیردەبن، سوپا ناتوانێت ڕۆلێكی ڕزگاركەرانەی دەوڵەت بگێرێت، ناچار ئیسلامییەكان بەھێزدەكرێن. كاتێك لە میسر كوشتوبڕی پۆلیس و “بەڵتەجی”یەكان بە كوشتن و گرتن و بڕینیش لە سەركوتی ڕاپەڕیندا ناتوانا و ناكام دەمێنێتەوە، سوپا وەك ناوبژیكەر و ئارامكەرەوەی خەڵك دەركەوێت، بەڵام دیسانەوە لەبەر بێتوانایی لە ڕاستەوخۆ ڕزگاركردنی دەوڵەتدا و لانەكردنەوەی خەلك نە (ئەلبەرادەی)، ناچار پەنا بۆ زاقكردنەوەی ئیسلامییەكان لە ھەڵبژاردندا دەبەن. لە لیبیا، بە سوودوەگرتن لە ئەزموونەكانی تونس و میسر، ناڕەزایەتییەكان دەگۆڕن بە جەنگی میلیشیایی و لە بەحرەین و سعودیە و یەمەن و ئوردن و جەزائیر ڕاپەڕین سەركوتدەكرێن و لە سوریە خراپتر لە لیبیا و … تد، ھەر بۆیە لە میسر سوپا لە پیلانێكی پێشتر ئامادەكراودا، ھەروەك چۆن سیخوڕان و پیاوانی دەزگەی زانیاریی لە ساڵیادی “١٧ی شوبات”دا بەخۆدەكەون، لە میسریش سوپا و “بەرەی یاخیبوون/ تمرد” دروشمەكانی خەڵك بەرزدەكەنەوە، تاوەكو بتوانن كۆنترۆڵی ناڕەزایەتی خەڵك بكەن. ئەمە كڕۆك و ھۆكاری شۆڕەسواریی سوپایە.

بەداخەوە، لایەنگرانی كودەتای سەربازی و بە شۆڕشچوێنەرانی، تەواو دێماگۆگیانە ڕەخنەگرتن لەو كودەتایە دەخەنە ڕیزی لایەنگریی لە ئیسلامییەكان، ئەمە ھەمان پاگەندەیە، كە دەزگە سیخوڕییەكان و جەنەڕاڵەكانی سوپای میسر و دەزگە و ناوەندە جیھانلوشەكان و دەوڵەتانی كەنداوی عەرەبی، لە دژی دەنگە ناڕازاییە ئازادیخوازەكان بەكاریدەبەن، ئەمە ھەمان لێكدانەوە و پاگەندەیە، كە ئیخوانەكان لە دێسەمبەری ٢٠١٢ و ئەپڕیلی ٢٠١٣دا ئازادیخوازانی میسر بە لایەنگری لە ئیسرائیل، تاوانباردەكەن!

جارێكی دیكە، بە كورتی و بەپوختی، بە بۆچوونی من، ئەوەی لە ٠٣ی جولای ٢٠١٣ لە میسر ڕوویدا، كودەتای سەربازیی بێپەردە بوو، ھەم بەپێی بنەما و پاگەندەكانی دێمۆكراسی پارلەمانی، كە پاگەندەی سڤیلییبوونی دەسەڵاتەكەی دەكات و ھەم وەك ھەوڵێك بۆ سواربوونی شەپۆلی ناڕەزایەتییە ڕادیكاڵەكان و سەندنەوەی بڕیاردان لە شەقام. بەڵام بەداخەوە ھەرچەندە كەسانی دژە یاسای جەنڕاڵەكان “بڵێن نێرە”، كەچی لایەنگرانی كودەتاچییانی شۆڕشگێ، “دەڵین بیدۆشە”!

***********************

* ئەگەر خوێنەرانی ھێژا خوازیاربن، دەتوانن لە ڕێگەی ئەم بەستەرانەی خوارەوە، بگەرێنەوە سەر ئەو ڕاپەڕینە جەماوەرییەی كە پارلمانی ھەرێمیی ھەرێمێكی دەوڵەتی ئەمەریكای داگیركرد و نووسەران و میدیای ھەرێمی كوردستان وەك نەعامە لە ئاستیدا سەریان بەناوگەڵیاندا كرد و خەریكی چینەی بەرژەوەندییە پارتیی و دەستەبژێرییەكانیان بوون ….

http://www.youtube.com/watch?v=xrmhe5JuuNc

https://www.commondreams.org/view/2011/02/21-11

http://t0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcT94bd06vuBFd59Hi7PXbEQtpIE9eioIzMuydXo2C8wXTdyN5QL

http://www.youtube.com/watch?v=0XlUsoM4ruQ

http://www.youtube.com/watch?v=HFRadCGY_ao

جان باختگان آنارشیست شیکاگو

و منشاء روز اول ماه مه

همراه با نوشته ای از

نستور ماخنو

و معرفی تشکلات و مطالبات آنارکوسندیکالیستی

 ترجمە از

ن. تیف

آنلان ورژن برای خواندن

anarcosyndicalisem-farsi-online-version

ورژن چاپی برای دانلود

anarcosyndicalisem-farsi-print-version

B.2.2 ئایا ده‌وڵه‌ت ئەركی لاوه‌كی هه‌یه‌؟

 

An Anarchist FAQ

وەرگێڕانی: زاھیر باھیر

به‌ڵی هه‌یه‌تی.  هه‌روه‌كو له‌ به‌شی پێشتردا باسمانكرد، ده‌وڵه‌ت ئامرازێكه‌ بۆ به‌رده‌وامیدان به‌ چینی فه‌رمانڕه‌وا، ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت، كه‌ ده‌وڵه‌ت تەنیا بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ داكۆكی له‌ پەیوه‌ندییه‌كانی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تیی نێو كۆمه‌ڵگه‌ بكات، به‌ڵكو داكۆكی له‌ سه‌رچاوه‌ی ئابووریی و ڕامیاریی ئه‌و په‌یوه‌ندیانه‌ش‌ ده‌كات. نه‌خێر، ده‌وڵه‌ت هیچ كات ئەركە‌كانی له‌و چالاكییه‌ كه‌مانه‌دا قه‌تیسناكات. به‌ڵكو لەتەك ئه‌وانه‌شدا داكۆكی له‌ ده‌وڵه‌مه‌ندان و موڵكه‌كانیان و مافی خاوه‌ندارێتییان ده‌كات. ده‌وڵه‌ت ژماره‌یه‌كی زۆر ئەركی دیكەی ناگرنگی هه‌ن‌‌.

ئه‌مانه‌ش جیاوازن و له‌ كات و شوێنی خۆیدا، لەتەك سه‌رئه‌نجامەكانیشیاندا به‌هه‌ند وه‌ریانده‌گرین، لەهەمان كاتیشدا ھە‌ژماره‌كردنیان ئەستەمده‌بێت. به‌هه‌رحاڵ ناسینه‌وه‌یان ئاسان و بێ پێچەوپه‌نایه‌، ده‌توانیین به‌گشتی دوو فۆڕمی سه‌ره‌كیی له‌ ئەركە‌ بێبایاخه‌كانی ده‌وڵه‌ت، باسبكه‌ین. یه‌كه‌میان، زیادكردنی به‌رژه‌وه‌ندی ده‌سته‌بژێری فه‌رمانڕه‌واییه،‌ ئیدی له‌سه‌ر ئاستی نیشتمانی بێت یان جیهانی، ئەمە جگه‌ لە داكۆكیكردن لە خاوەندارێتییەكانیان.  دووهه‌م، ئەركی‌ پاراستنی كۆمه‌ڵگه‌یه‌ له‌ دژی دانانی كارایی نێگه‌تیڤانه‌ی بازاڕی كاپیتاڵیستی‌. ئێمه‌ باس له‌ هه‌ر یه‌كه‌ له‌مانه‌ به‌ نۆرەی خۆیان ده‌كه‌ین، بۆ ئاسانكردنیان و په‌یوه‌ستكردنیان به‌یه‌كه‌وه‌، سه‌رنج له‌سه‌ر سەرمایەداری ده‌ده‌ین.  بڕوانه‌ (section D.1 ( .

یه‌كه‌م ئه‌ركی سه‌ره‌كی ناگرنگی ده‌وڵه‌ت له‌ كاتێكدایه،‌ كه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان بۆ یارمه‌تیدانی چینی سه‌رمایه‌دار، ده‌ست له‌ كۆمه‌ڵگه‌ وەردەدا. ئه‌مه‌ش شێوه‌یه‌كی ئاشكرای ده‌ستتێوه‌ردان وه‌رده‌گرێت، وه‌كو دانی پشتگیریکردنی نرخ (واته‌ ده‌وڵه‌ت جیاوزی نیوانی نرخه‌کان ته‌واو ده‌کات که‌ پێیده‌ڵێن ” مه‌نحه”)‌، دابه‌زاندن و سووككردنی باج، به‌خشینه‌وه‌ی گرێبه‌سته‌كان بەبێ ئه‌وه‌ی بخرێته‌ ته‌نده‌ره‌وه‌، پاراستنی باجێكی دانراو له‌سه‌ر كاڵایه‌ك یان نرخێك بۆ پیشه‌سازییه‌ كۆنه‌ ناكارامه‌كان، پێدانی مافی مۆنۆپۆلكردن به‌چه‌ند كۆمپانیایه‌ك یا پیشه‌سازییه‌كی ناسراو، یارمه‌تیدان و ڕزگاركردنی كۆمپانیا گه‌وره‌كان،‌ كه‌ ده‌وڵه‌تی بیرۆكراسی پێیوایه‌ كه‌ زۆر به‌بایاخ و  گرنگن، نابێت لێیان بگەڕێیت بكه‌ون… ئا له‌م شێوه‌ ئەركانه‌‌. به‌هه‌رحاڵ ده‌ستتێوه‌ردانه‌كانی ده‌وڵه‌ت زۆر له‌وانه‌ زیاترن ‌و له‌ زۆر ڕێگەی دامه‌زراو و ئاساییشییەوە‌، ئه‌نجامده‌درێن. ده‌وڵه‌ت بۆ لابه‌لاكردنه‌وه‌ی ئه‌و گیروگرفتانه‌ی كه‌ له‌ پرۆسەی گه‌شه‌كردنی سه‌رمایه‌داریدا، په‌یداده‌بن، ئه‌مانه به‌ئاسایی ده‌كات، كه‌ ئه‌مانە‌ش به‌گشتی ناتوانرێت بۆ بازاڕ به‌جێبهێڵرێن ( به‌لایەنی كه‌مه‌وه‌ له‌ سه‌ره‌تادا).  ئه‌مانه‌ ئاوا نه‌خشه‌كێشراون، كه‌ له ‌سوودی چینی سه‌رمایه‌داران به‌گشتی، تەواوببن، نه‌ك به‌ ته‌نها  سوودی  كه‌سانێك، یا كۆمپانیاگه‌لێك، یاخود چه‌ند به‌شێكی دیاریكراو، ڕه‌چاوبکات‌.

ئه‌م ده‌ستتێوه‌ردانانه‌، فۆرمی جیاجیا و كاتی جیاوازی به‌خۆوه‌ گرتوە، له‌مانه‌‌ ده‌ستگرۆییكردن به‌ پاره‌وە بۆ به‌شه‌ پیشه‌سازییه‌كان، وەكو (خه‌رجییە سەربازییەكان/ میلیته‌ریییەكان)، دروستكردنی پێكھاتەی ژێرخانی كۆمەڵگە ( ڕێگەوبان و ھیدیكە، كه‌ بۆ كۆمه‌ڵگه‌ پێویستن‌)، كه‌ كردنی لەلایه‌ن‌ به‌شی یا كه‌رتی تایبه‌تییه‌وه‌، زۆر گران ده‌كه‌وێته‌وه، له‌وانه ‌( شه‌مه‌نده‌‌فه‌ر و هێڵە ئاسنینه‌كه‌ی، ڕێگەی خێرا “مۆتۆڕوه‌ی”)، پاره‌دان بۆ توێژینه‌وه‌ كه‌ كۆمپانیاكان  له‌ توانایاندا نییه‌ ئه‌وە‌ بكه‌ن، دانانی باجێكی دیاریكراوی پارێزراو بۆ پاراستنی پیشه‌سازی خۆماڵیی گه‌شه‌كردوو له‌ مه‌ترسی ململانێی كاڵا باشەكانی تری جیهانییدا. (كلیلی ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌بێته‌ هۆی سه‌ركه‌وتنی پێشه‌سازیش: ڕیگه‌دانه‌ به‌ سه‌رمایه‌داران به‌ ڕوتانه‌وه‌ی كڕیاران (مشته‌ری) تاكو ده‌وڵه‌مه‌ند ببن و پاره‌كانییان زیاتر بكه‌ن و بیانخە‌نه‌وە گه‌ڕ‌)، ڕێگەدان به دەستپێڕاگەییشتن بە زه‌وی و زار و سه‌رچاوه‌ سروشتییه‌كان، خوێندن و په‌روه‌رده‌ بخرێته‌ به‌رده‌می خه‌ڵكه‌كه‌ بۆ دڵنیابوون له‌وه‌ی توانا و شارەزایی و هه‌ڵوێستێك، كه‌ سه‌رمایه‌داران و ده‌وڵه‌ت ده‌یخوازن، هه‌یانبێت. (به‌ڕێكه‌وت نییه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ منداڵان له‌ قوتابخانه‌ ده‌یخوێنن و فێرده‌بن، ئه‌وه‌یه‌ كە چۆن بتوانێت له‌كاتی بێتاقه‌تی و تەنیاییدا، ژیان به‌سه‌ربه‌رێت، فه‌رمانی به‌سه‌ردا بكرێت و ئەوەی داوایانلێدەكرێت جێبەجێیبكەن). یەكێك له‌ سه‌ركێشییه‌كانی (موجازه‌فەكانی‌) ئیمپریالیزم خولقاندنی كۆڵۆنی یا ده‌وڵه‌ته‌ وه‌کو نوێنه‌رێك ، یاخود ( هه‌وڵی پاراستنی سه‌رمایه‌ی هاووڵاتیانه،‌ كه‌ له ده‌ره‌وه‌ به‌گه‌ڕخراوه‌) بۆ ئه‌وه‌ی  بازاڕ بخولقێنرێت تاکو ده‌ستی  به‌ كەرەسه‌ی  خاو بگات، له‌پاڵ كرێی هه‌رزانیشدا.  حکومه‌ت  له به‌رامبه‌ر  ڕوبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی قه‌یران و مردنی بازاڕدا، بۆ ئه‌وه‌ی  ختوكه‌ی كڕیاران له‌ داخوازییه‌كانیاندا، بدات، هه‌ڵده‌ستێت به‌ پاره‌خەرجكردن، هه‌‌روه‌ها پارێزگاریكردنی ڕێژەی “سروشتی” بێكاری‌،‌ كه‌ له‌ زه‌بت و ڕه‌بتكردنی چینی كرێكاراندا، به‌كار ده‌هێنرێت، پێ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ داده‌گرێت، كه‌ به‌ پاره‌ی كه‌متر زیاتر به‌رهه‌مبهێنن، هه‌روه‌ها یاریكردن به‌ ڕێژه‌ی سوود و قازانج، تاكو هه‌وڵبدات كارایی خوله‌كانی قه‌یران، كه‌ بزنسی تێده‌كه‌وێت بهێنێته‌خواره‌وه، له‌ته‌ك به‌كه‌مڕاگرتنی یا بێبایاخ ته‌ماشاكردنی ده‌ستكه‌وته‌كانی كرێكاران‌ كه‌ له‌ خه‌باتی چینایه‌تییدا به‌ده‌ستیانهێناوه‌ .‌‌

ئه‌م جۆره‌ چالاكیانه و چالاكی دیكه‌،‌ دڵنیاییبوونن‌ له ڕۆڵه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ده‌وڵه‌ت له‌ ناو خودی سەرمایەدارییدا، كە ” گرنگیەتی پێكەوە ژیان و پێكەوە‌هه‌ڵكردنی نێوان مه‌ترسی و تێچوون (كولفه‌) و ‌تایبه‌تییكردنی ده‌سه‌ڵات و قازانج، ناوەڕۆكە‌كه‌یه‌تی “جێگای سه‌رسوڕمان نییه‌” لەتەك هه‌موو ئه‌و قسانه‌ی كه ‌له‌سه‌ری كران، بچوككردنه‌وه‌ی یا كه‌مكردنه‌وه‌ی ڕۆڵی ده‌وڵه‌ت له‌ وڵاتانی OECD (Organization for Economic Cooperation and Development )، (ڕێكخراوی كۆمه‌ككردنی ئابووریی‌ و گه‌شه‌سه‌ندن)، ده‌كرێت، ده‌وڵه‌ت له‌ به‌رامبه‌ر داهاتی نه‌ته‌وه‌ییدا له‌ گه‌شه ‌و گه‌وره‌بوونیدا، به‌رده‌وامه‌ ‌‌” [Noam Chomsky, Rogue States, p. 189]

 هه‌روه‌ها David Deleon ، یش به‌م جۆره‌ ده‌ڵێت:

“له‌سه‌رو هه‌موو ئه‌وانه‌شه‌وه‌ ، ده‌وڵه‌ت له‌ ڕێگه‌ی یه‌كێك له‌ ده‌زگاكانییه‌وه‌ له‌ پاوانكردنی په‌یوه‌ندی ڕامیاریی و ئابووریی و ژیانی ڕۆژانە‌، به‌رده‌وامده‌بێت ، ئیدی ئه‌و ده‌زگەیە سەربازیی بێت، دادگەیی بێت، یاخود له‌ ڕێگەی ڕامیاری پۆلیسه‌وه‌، بێت، ئەم پاوانكردنە به‌رده‌وامه‌ و ده‌مێنێته‌وه ….. ده‌وڵه‌ته‌ هاوچه‌رخه‌كان كه كه‌‌متر سه‌ره‌تایین (بیدائی) توانیوویانه‌ سیسته‌می خاوەندارێتی به‌ڕێبكه‌ن و بسه‌پێنن …. به‌مه‌ش كە كردوویانه‌ [ زیاتر له‌ ده‌وڵه‌تانێك، كه‌ ‌توندوتیژی ڕێڕه‌ویانە …. گه‌رچی توندوتیژیش هه‌میشه‌ ئامرازی كۆتایییه‌‌، كه‌ زۆر جاریش یه‌كه‌م په‌ناگەیه‌ یا ئامرازه‌‌] سیسته‌می خاوه‌دارێتییان به‌هێزكرده‌وه‌. ده‌وڵه‌ت ده‌توانێت زۆر شت بكات له‌وانه‌ : ده‌توانێت كۆنترۆڵ بكات، به‌ به‌رگرتن له‌ نابووتبوونی كۆمپانییه‌ سه‌ره‌كییه‌كان، دەتوانێت به‌ شێوه‌یه‌كی ھاوچەرخانە پشێوی و ناڕێكییە‌ ئابوورییه‌كان لابه‌لابكاته‌وه‌، ‌یاریكردن به‌ ئابووری‌ له‌ ڕێگەی به‌رز و نزمكردنه‌وه‌ی ڕێژه‌ی سوود (قازانج). هه‌ر له‌م ڕێگەیه‌وه‌ واته‌‌ له‌ ڕێگەی سووده‌كانی باجه‌وه‌، به‌ یارمه‌تیدانی كه‌نیسه‌كان و قوتابخانه‌كان، لەتەك به‌كارهێنانی تاكتیكەكانی تردا، ده‌توانێت كۆمه‌ك به‌ ئایدۆلۆجی قوچكەییانە (هیراشییانه)‌ بكات .. له‌ كڕۆكدا ده‌وڵه‌ت ده‌زگەیه‌كی بێلایه‌ن نییه‌، به‌ڵكو به هه‌موو توانایه‌كییه‌وه لەتەك هه‌لومه‌رجی مه‌وجود و كاروباره‌كانی ده‌وڵه‌تییدایه‌. بۆ نموونه‌ ده‌وڵه‌تی سه‌رمایه‌داری له‌ ڕاگرتنی پارسه‌نگی سیسته‌مه‌كه‌دا دەقاودەق ئامرازی نێوكۆیییه‌‌‌ له‌ سه‌رمایه‌دا. گه‌ر كه‌رتێكی ئابووری قازانجێكی ئاوای ده‌ستبكه‌وێت، بابڵێین، كه‌ زیان له‌ باقییه‌كه‌ی دیكەی سیسته‌مه‌كه‌ بدات …. وەكو به‌رهه‌مهێنه‌رانی (کۆمپانیاکانی) پیترۆڵ و نەوت‌، كه ئه‌مه‌ش‌ ده‌بێته‌ هۆی ناڕه‌زایی خه‌ڵكی و سه‌رخستنی خەرجی تێچوونی به‌رهه‌م و كاڵاكانی تر‌….. له‌م بارە‌دا ده‌وڵه‌ت‌ ڕه‌نگه‌ هه‌ڵبسێت به‌ دابه‌شكردنی هه‌ندێك له‌و قازانجه‌ له‌ ڕێگەی باجه‌وه‌، یاخود هانی كێبڕكێی نێوان كۆمپانیا و كارگەكانی دیكه‌ بدات‌”. [“Anarchism on the origins and functions of the state: some basic notes”, Reinventing Anarchy, pp. 71-72]

به‌ واتایه‌كی دیكە، ده‌وڵه‌ت بۆ ماوه‌یه‌كی دوورودرێژ ڕۆڵی پاراستنی به‌رژه‌وندی هەموو چینی سه‌رمایه‌دار ده‌بینێت ( له‌ هه‌مان كاتیشدا، بەپاراستنی سیستەمەكە، جه‌خت له‌‌سه‌ر ژیان و مانه‌وه‌ی خۆیشی ده‌كات)‌.  ئه‌م ئەركانە‌ی كه‌ ده‌وڵه‌ت ده‌یانگێڕێت، ده‌توانرێت ڕووبدەن و له‌ هه‌مان كاتیشدا ده‌كرێت ئه‌و چالاكییانه‌‌ لەتەك به‌رژه‌وه‌ندی به‌شێك له‌ سه‌رمایەداراندا له‌ به‌یه‌كداداندا بن ، ته‌نانه‌ت نه‌ك هه‌ر لەتەك ئه‌و به‌شه‌شدا، به‌ڵكو لەتەك سه‌رجه‌می به‌شه‌كانی چینی فه‌رمانڕه‌واشدا، ده‌كرێت له‌ به‌یه‌كداداندا بن بۆ ئه‌مه‌ش سەرنجی به‌شی ( section B.2.6 ‌) بدەن.

ئه‌م ناكۆكی و به‌یه‌كدانانه‌ هیچ له‌ ڕۆڵ و ئەركە‌كانی ده‌وڵه‌ت ناگۆڕێت وه‌كو ڕۆڵگێڕانی ده‌وری پۆلیسی پارێزه‌ری خاوەن موڵكو زەوی و زارەكان. له‌ هه‌‌قه‌تدا له‌ ده‌وڵه‌ت ڕاده‌بینرێت ( له‌ ڕێگەیه‌كی ئاشتیانه‌ و بێ لایه‌نانه‌وه‌، ئه‌م ڕؤڵانه‌ ببینێت‌، ڕۆڵه‌ لاوه‌کییه‌کان) كه‌ ببێته‌ ئامرازێكی ڕێكخه‌ره‌وه‌ (سوڵحكه‌ر)و ڕاگرتنی سەقامگیرێتی له‌ ناكۆكییه‌كانی چینی سه‌رینه‌ی باڵاده‌ست ، سه‌باره‌ت به‌وه‌ی‌ چی بكات تاكو سیسته‌مه‌كه‌ ڕاگرێ و به‌ڕێوه‌بچێت.

ده‌بێت جه‌خت له‌سه‌ر‌ ئه‌وه‌ بكرێته‌وه‌، كه‌ ئەركە‌ لاوه‌كییه‌كان، به‌ڕێكه‌وت نین‌، به‌ڵكو به‌شێكن له‌ بار و پارسه‌نگی سەرمایەداری. له‌ ڕاستیدا ” كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی پیشه‌سازییانه‌ی سه‌ركه‌وتوو به ‌به‌رده‌وامی هه‌وڵده‌دات له‌ بازاڕی بنەماپارێزانە (ئه‌رسه‌دۆكس)یانه‌، بێته‌ده‌ره‌وه‌، له‌و كاته‌شدا‌ سه‌رزه‌نشتی قوربانییه‌كانی ده‌كات و سزایانده‌دات ( له‌نێو وڵات و له‌ ده‌ره‌وه‌ش) ده‌یانخاته‌ بەردەم بەزەیی كاردانه‌وه‌ی بازاڕه‌وه‌”. [Noam Chomsky, World Orders, Old and New, p. 113] ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا، كه ئه‌م ده‌ستتێوه‌ردانانە‌ی ده‌وڵه‌ت، له‌ پاش جه‌نگی جیهانی دوومه‌وه‌ له‌ زیادبووندان‌، ڕۆڵی ده‌وڵه‌ت له‌ گه‌شه‌‌پێدانی چینی سه‌رمایه‌داریدا زۆر چالاكه‌ و‌ زیاتره‌ له‌وه‌ی كه‌ هه‌ر وه‌كو داکۆکیکه‌رێکی نێگه‌تیڤانه‌، بێت، ئه‌مه‌ش كڕۆكی ئایدۆلۆجی سه‌رمایه‌دارییه‌ ‌( بۆ نموونه‌‌ : داكۆكیكا‌ری خاوەندارێتی) بووه ‌و هه‌میشه‌ش‌ به‌شێك و ئەركێكی سیسته‌مه‌كه‌ بووه‌. هه‌ر وه‌كو كرۆپتكین ده‌ڵێت:

“هه‌موو ده‌وڵه‌تێك ژیانی جوتیاره‌كانی و كرێكاره‌كانی له‌ ڕێگه‌ی جۆره‌كانی باجه‌وه‌، قۆرخكردنه‌وه‌، بۆ ژیانێكی پڕ لە بێبەشی و نەھامەت داده‌به‌زێنێت، هه‌موو ئه‌مانه‌ش داشكانن‌ به‌ لای خاوه‌نزه‌وی و زاره‌كاندا : خاوەنانی په‌موو، گه‌وره‌ بزنسمانه‌كانی سكه‌ی شه‌مه‌نه‌فه‌ر، خاوەنانی په‌په‌كان و باڕه‌كان و هۆتێله‌كان، ئەوانەی دیكە له‌و چه‌شنه‌ ….. تەنیا به‌ وردببوونه‌وه‌یه‌ك له‌ هه‌موو جێیەكی‌ ئه‌وروپا و ئه‌مه‌ریكادا، ئه‌وه‌ ده‌بینین، كه‌ چۆن ده‌وڵه‌ته‌كان به‌ به‌رده‌وامی بە دەستوور  هه‌موو شتێكیان له‌ قازانجی سه‌رمایه‌داره‌ نێوخۆییەكان، پاوانیكردووه‌ و هێشتاش زه‌وییه‌كی زیاتریش زه‌وتده‌كه‌ن [ ئه‌مانه‌ش به‌شێكن له‌ بێدەسەڵاتكردن / ئیمپایه‌ر]” [Evolution and Environment, p. 97]

وشه‌ی ” قۆرخكردن یا پاوانكردن ” لای كرۆپتكین ده‌بێت وا تێبینی بكرێت، ئه‌و مه‌به‌ستی بەرتەریی (امتیاز)ە گشتییه‌كان و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانن زیاتر له‌وه‌ی كه‌ كۆمپانیایه‌ك یا كارگه‌یه‌كی دیاریكراو كە كۆنترۆڵی بازاڕ بكات. ئه‌مه‌ش هه‌تا ئه‌مڕۆ هه‌ر به‌ هه‌مان شێوه‌یه‌‌، بۆ نموونه‌ : به‌تایبه‌تیكردنی پیشه‌سازییه‌كان به‌ڵام لەتەك کۆمه‌كکردنی (دانی مه‌نحه‌) دەوڵەتدا، یاخود به‌ ناولێنان و لێدانی مۆركی “بازرگانی ئازاد” وه‌، كه‌ له‌م باره‌دا ڕێككەوتن له‌ژێر ناوی یاسای پاراستنی سه‌پاندنی ماف، ( كه‌ به‌شێكه‌ له‌ بوونی مافی خاوه‌ندارێتی) وه‌كو مافی خاوندارێتی ڕۆشنبیری له بازاڕی جیهاندا، به‌ڕیوه‌ده‌چێت Intellectual Property Right.

هه‌موو ئه‌مانه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نن، كه‌ سەرمایەداری به‌ ده‌گمه‌ن هه‌ر به‌تەنیا پشتی به‌ ده‌سه‌ڵاتی ئابووریی ‌به‌ستووه‌، تاكو سه‌رمایه‌داران له‌ جێگە و ڕێگە كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كه‌یاندا له‌ پاوانخوازیدا، ڕابگرێت، جا ئیدی له‌سه‌ر ئاستی ( نه‌ته‌وه‌یی له‌ به‌رامبه‌ر چینی كرێكاراندا یاخود لەسەر ئاستی جیهانی له‌به‌رامبه‌ر ململانێی ده‌سته‌بژێره‌ بییانه‌كان)دا، بێت. هاوكات ده‌وڵه‌ت ده‌ستتێوه‌ردانی له‌ “بازاڕی ئازاد”ی ڕژێمی سه‌رمایه‌دارییدا بۆ‌ ئاستی ڕاده‌ی پاراستنی مافه‌كانی خاوه‌ندارێتی دارایی و زەوی و زارەكانی سه‌رمایه‌داران، هێناوه‌ته خوارەوە، كه‌ ئه‌مه‌ش له‌چه‌ند بارێكدا ڕویداوه‌، دیاره‌ ئه‌مه‌ش به‌تەنیا كار و ئەركی ده‌وڵه‌تێكی ستاندارد‌ له هێزی ڕاستەوخۆی‌ سیسته‌مه‌كه‌دا‌‌‌ نییه‌‌‌‌، ئه‌مانه‌ هه‌میشه‌ زیاده‌كارێكن‌‌، پارسه‌نگێكن‌ بۆی.

له‌ سه‌رده‌می له‌دایكبوونی به‌رهه‌می سه‌رمایه‌دارییدا، ئه‌مه‌ به‌ئاشكرا ده‌یبینین، دواتر بورجوازی ویستویه‌تی دەسەڵاتی ده‌وڵه‌ت بۆ “كۆنترۆڵكردن” به‌كاربھێنێت، وەكو كۆنترۆڵكردنی كرێ (وه‌كو: داگرتنیان بۆ ئاستێك بۆ زیادكردنی قازانج تاكو خه‌ڵكی به‌ به‌رده‌وامی ‌ناچاری كاركردن بێت) بۆ درێژكردنه‌وه‌ی ماوەی كاركردن، بۆ ڕاهێنانی كرێكاران له‌سه‌ر پاشكۆبوونیان بۆ كرێ تاكو‌ تەنیا سه‌رچاوه‌یه‌كی داهاتیان بێت، ( له‌م ڕێگەیانه‌وه‌‌، كە زەوی و زاریشی گرتەوە، چه‌سپاندنی مافی خاوه‌ندارێتی به‌سه‌ر ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ هی كه‌س نین و به‌كار نه‌هێنراون و ئا له‌م چه‌شنه‌ پاوانخوازیانه‌، هاتنە كایەوە‌).  هەر وەكو چۆن سەرمایەداری به‌ سروشتی له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا گه‌شه‌‌ناكات و هه‌رگیزیش نه‌یكردوه، هه‌ر ئاواش جێی سه‌رسوڕمانمان نابێت، كه‌ سه‌رمایه‌داری داوای زیاتر و زیاتری به‌رده‌وامبوونی ده‌ستتێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت ده‌كات، ( هه‌تا ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ش نەبێت و گەر له‌ سه‌ره‌تادا هێز هۆكاری بنەڕەتی بووبێت لە بۆ ئافراندنی سیسته‌مه‌كه، ڕاستیه‌كه‌ی‌ ئه‌وه‌یه،‌ گه‌ر دواتریش بتوانێت به‌بێ ده‌ستتێوه‌ردانی دیكەی ڕاسته‌وخۆ، بمێنێته‌وه‌، له‌ ڕاستیی ئایدیای كۆنترۆڵكردنی سیسته‌مه‌كه‌ كه‌مناكاته‌وه‌). چونكه‌ شێوه‌كانی‌ وه‌كو ” كۆنترۆڵكردن یا دانانی یاسا و ڕێسا‌” لەتەك ‌به‌كارهێنانی فۆرمه‌كانی دیكه‌ی ده‌ستتێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت، بۆ ئه‌وه‌ی پایه‌كانی بازاڕ له‌ پێناوی ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان و ناچاركردنی خه‌ڵكانی كرێكار، ڕابگرن، ئەوا به‌رده‌وامده‌بن تاكو هێزی كاریان به‌پێی هه‌لومه‌رجێك بفرۆشن، ‌كه‌ به‌ڕێوه‌به‌ره‌كانیان ،خاوه‌نكاره‌كانیان، پێیڕازین‌.

ده‌ستتێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت له‌م شێوه‌یه‌دا، ئاوا نه‌خشه‌كێشراوه‌، تاكو ئەگەر گه‌وره‌ترین ئه‌هریمه‌نیش هه‌ڕه‌شه له‌‌ كارایی ئابووری سه‌رمایه‌داری بكات، یاخود هه‌ڕه‌شه‌ له‌ ژیان و پێگه‌ و ڕێوشوێنی ئابووریی به‌ڕێوه‌به‌ران، بكات، بوه‌ستێنێت، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی‌ كه‌ قازانجێكی پۆزیتیڤانه‌ به‌وانه‌ی كه‌ ملكه‌چكراون بۆ ده‌سته‌بژێر ( گه‌ر چی ئه‌مه ڕه‌نگه‌ كاراییه‌كی خراپی لاوه‌كی هه‌بێت) نه‌گه‌یه‌نێت. ئه‌م خاڵه‌ش  بۆ بینینی جۆره‌كانی دیكەی ده‌ستتێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت، ڕامانده‌كێشێت، ئیدی له‌‌ ‌هه‌ر شێوه‌یه‌كی دیكەدا بێت، بۆ پارێزگاریكردنی خۆی‌‌ دژی داڕمانی كارایی سیسته‌می بازاڕی سه‌رمایه‌داری‌، ئه‌مه‌ش له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ هه‌وڵدان و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌کان له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵگه‌‌وه دژی ئه‌و سیسته‌مه‌  به‌رده‌وامن.‌‌

سەرمایەداری هه‌ر به‌ میراتگه‌ری له‌ مامه‌ڵه‌كردنی كرێكاراندا دژی ژیانی كۆمەڵایەتییانه‌یه‌. خه‌ڵك و ژینگه‌ وه‌كو كاڵایه‌ك، ده‌بینێت، ده‌یه‌وێت كۆمۆنێتییه‌كان تێكبشكێنێت و ئۆرگانه‌كانی و كه‌ش و هه‌واكه‌یان لاوازبكات. بەبێ ئازاردان یا ملكه‌چپێكردنی ئه‌وانه‌ی كه‌ كاراییان له‌سه‌ر داده‌نێت، ناتوانرێت ئه‌مانه‌ ئەنجامبدرێن و سه‌رئه‌نجامیش فشار ده‌كه‌وێته‌‌ سه‌ر حكومه‌ت بۆ ئه‌وه‌ی خۆی تێھەڵقورتێنێت، تاكو كاردانه‌وه‌ی باری قورسی زیانه‌كه‌ی سەرمایەداری، كه‌ كۆنترۆڵناكرێت، كه‌مبكاته‌وه. هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌ش له‌ سه‌رێكه‌وه‌‌ بزووتنه‌وه‌یه‌كی مێژوویی بازاڕ هه‌یه‌، بزوتنه‌وه‌یه‌ك كه‌ سنووری میراتگه‌ریانه‌ی نییه‌، كه‌ ئه‌مه‌ش هه‌ڕه‌شه‌ له‌ مان و هه‌بوونی ته‌واوی كۆمه‌ڵگه‌كه‌ ده‌كات. له جه‌مسه‌ره‌كه‌ی دیكەشه‌وه‌‌ مه‌یلی ڕه‌تدانه‌وه‌ی سروشتیانه‌ی كۆمه‌ڵگه‌یه‌، كه‌ پارێزگاریكردنه‌ له‌خۆی له‌ به‌رامبه‌ر سه‌رمایه‌داریدا، له‌به‌رئه‌مه‌ش بۆ پاراستن و پارێزگارییكردن له‌ خۆی، دەزگە و دامه‌زراوه‌كان، داده‌مه‌زرێنێت ( نقابه‌و ڕێکخراوو ..هتد-). یه‌ككه‌وتنی ئه‌مانه‌ش له‌ نوێنەرایەتی سه‌ركوتكراوانه‌وه‌ و لەتەك ئۆپۆزیسیۆندا له‌سه‌ر بناخە‌ی ئاره‌زوومه‌ندانه‌یه‌‌ بۆ دادوه‌رێتی كۆمه‌ڵایه‌تی و دژی نایه‌كسانییه‌كی زۆر ئاشكرا و ‌خراپ به‌كارهێنانی ده‌سه‌ڵات و سامان. ئا لێره‌دا كڕۆكی ده‌وڵه‌تیش ده‌بینین، كه‌ هه‌وڵده‌دات له‌ زیاده‌ڕه‌وی خراپی سیسته‌مه‌كه‌، كه‌مبكاته‌وه‌، تاكو بتوانێت سیسته‌مه‌كه‌ وه‌كو گشتێك به‌ڕێوه‌بچێت. پاش هه‌موو ئه‌مانه‌ش، حكومه‌ت ” ناتوانێت تێشكانی كۆمه‌ڵگه‌كه‌ی بوێت، چونكه‌ تێشكانی كۆمه‌ڵگه‌كه‌ش واتە چینی پاوانخواز (هه‌یمه‌نه‌كه‌ر) له‌ سه‌رچاوه‌ی چه‌وسساندنه‌وه‌ و به‌كارهێنان بێبەشده‌بێت ” ‌. [Malatesta, Op. Cit., p. 25]

زیاده‌وتن نییه‌، گه‌ر بڵێین هێنانی هه‌ر سسیسته‌مێك كە پارێزگا‌ری له‌ ژیانی كۆمه‌ڵایەتی‌ و كۆمه‌ڵگه‌ بكات‌ ، ده‌بێت له‌ خواره‌وه‌، له‌ بنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌وه‌، لەلایه‌ن ئه‌و كەسانە‌ی كه‌ ڕاسته‌وخۆ له‌لایه‌ن سەرمایەدارییه‌وه‌ كارایی نێگه‌تیڤانه‌یان له‌سه‌ر دانراوه، ده‌ستپێبكات‌. ڕه‌نگه‌ ده‌وڵه‌ت له‌ به‌رامبه‌ر ‌ڕووبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی ناڕازایی و به‌گژاچوونه‌وه‌ی چینی كرێكاران و ژماره‌یه‌كی زۆری خه‌ڵكی، ناچاربكرێت، كه‌ سازش بكات، نه‌كا ئه‌و چالاكیانه‌ هه‌ڕه‌شه‌ له‌ پرنسپڵ و یه‌كه‌یی سیسته‌مه‌كه‌ به‌تەواوی بكه‌ن. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش خه‌باتی به‌یه‌كه‌وه‌ی خه‌ڵكی داینه‌مۆیه‌ك ده‌بێت، بۆ به‌ئاگاهێنانه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی زۆر، گه‌ر هه‌مووشی نه‌بێت، هه‌روه‌ها تێگه‌یشتن له‌ ئەركە‌ لاوه‌كییه‌كانی ده‌وڵه‌ت، كه‌‌ له‌ ساڵانێكی زۆردا به‌ده‌ستیهێناون ( ئه‌مانه‌ چالاكییەكانی لایه‌نگرانی سه‌رمایه‌داریش ده‌گرێته‌وه‌، كه‌ هه‌ر هه‌موویان به ‌ئاسایی به‌هۆی پێویستبوونی زیادكردنی قازانج و دەسەڵاتی سەرمایەدارییه‌وه‌ له‌سه‌ر حسابی چینی كرێكاران، دێنه‌كایه‌وه‌).

یاسا و ڕۆڵه‌كانی ده‌وڵه‌ت بۆ درێژكردنه‌وه‌ی ماوەی ڕۆژانەكار، یه‌كێكن‌ له‌ نموونه‌ دیاره‌كانی ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ وتران. له‌ قۆناغی سه‌ره‌تای گەشەكردنی سەرمایەداریدا، ڕێوشوێنی ئابووریی سه‌رمایه‌داری مسۆگەریی هه‌بوو، له‌به‌رئه‌وه‌ش ده‌وڵه‌ت به‌پێخۆشبوونه‌وه‌ درێژیی ماوەی ڕۆژانەكاری فه‌رامۆشده‌كرد، ئه‌مه‌ش ڕێگەی به‌ سەرمایەداری ده‌دا، كه‌ به‌بێ هیچ ده‌ستتێوه‌ردانێك زیاده‌بایی زیاتر له‌ كاری كرێكاران دروستبكات و بڕی قازانجیش زیادبكات. له‌هه‌ر شوێنێك ناڕه‌زاییه‌كان سه‌ریانهه‌ڵدابێت، توانیوێتی به‌هێزی سه‌ربازی‌، ڕووبەڕوویان ببێتەوە. به‌هه‌رحاڵ، دواتر كه‌ كرێكاران توانییان خۆیان له‌ بوارێكی فراوانتردا ڕێكبخه‌ن، بوونه‌ خاوه‌نی شارەزایی ‌و ئه‌زموون، هێنانه‌خواره‌وه‌ی ماوەی ڕۆژانەكار له‌و ده‌وروبه‌رەدا بووه‌ داخوازییه‌كی بنه‌ڕه‌تی، شۆڕشی سۆشیالیستی خه‌ستبووه‌وه‌ و په‌ره‌یسه‌ند. له‌م كاته‌دا ده‌وڵه‌ت بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ و مه‌ترسییه‌كان له‌باربه‌رێت (ده‌یبینی كه‌ شۆڕشی سۆشیالیستی ده‌بێته‌‌ سیناریۆیه‌كی زۆر خراپ بۆ سەرمایەداری) یاسایه‌كی‌ بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی ماوەی ڕۆژانەكار، دەركرد.

‌هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ئەركی ده‌وڵه‌ت پارێزه‌رگارییكردن لە چینی سه‌رمایه‌دار بووه، بۆ داكۆكیكردن له‌ خاوه‌ندارێتی كه‌مینه‌یه‌ك دژی زۆرینه‌یه‌ك، كه‌ ئه‌و دارایی و زه‌وی و زارانه‌ به‌كاریده‌هێنن، دەسەڵاتی به‌كارهێناوه‌ ( بۆ نموونه‌ ده‌وڵه‌ت سه‌ركوتی بزووتنه‌وه‌ی كرێكارانی ‌كردوهو‌، تاكو ڕێگە به‌ سه‌رمایه‌داران بدات، ئه‌وه‌ی كه‌ ویستویانه‌، بیكه‌ن). له‌ قۆناغی دووهه‌مدا ده‌وڵه‌ت بۆ ڕاماڵینی هه‌ڕه‌شەی تێكشكانی یه‌كه‌ی سیسته‌مه‌كه و كڕۆكه‌كه‌ی به‌ تەواوی، ئیدی له‌و كاته‌دا لەتەك چینی كرێكاراندا سازشده‌كات. پێویست به‌وه‌ ناكات، كه‌ بڵێین، له‌كاتێكدا كه‌ خه‌باتی كرێكاران كپبووەتە‌وه‌ و گرنگێتی پایه‌ی مامه‌ڵكردن له‌سه‌ر داخوازییه‌كانیان، له‌لایه‌ن كاروباری ئاسایی بازاڕه‌وه‌، هاتە خوارەوە، ئیدی یاساكانی سنوورداركردنی ماوەی كار ، فه‌رامۆشده‌كرێن و ده‌بنە‌ یاسایه‌كی مردوو، واته‌ كارپێنه‌كراو.‌ تكایه‌ بۆ خوێندنەوەی زیاتر لەم بارەوە سەرنجی ( section B.4.3) بدە‌.

ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت، كە به‌ ‌به‌رده‌وامی پشێوی و به‌یه‌كداهه‌ڵپرژان له‌نێوان هه‌وڵه‌كانی بۆ دامه‌زراندن و پارێزگاریكردن و گشتگیركردنی “بازاڕی ئازاد”  لەتەك هه‌وڵه‌كانی بۆ پاراستنی خه‌ڵك و كۆمه‌ڵگه‌كه‌ له‌ سه‌رئه‌نجامی كاریگه‌ری و كاردانه‌وه‌ی ئه‌و (بازاڕی ئازاده‌)، بەردەوام دەبێت.  كێ لەو به‌یه‌كادان و هه‌ڵپرژانانەدا‌ ده‌یباته‌وه‌، ئه‌وه‌ ده‌كه‌وێته سه‌ر هێز و تینی ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌شداریده‌كه‌ن و تێوه‌ده‌گلێن ( لەتەك قبوڵكردنی ڕیفۆرمه‌كان). له‌ كۆتاییشدا ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌وڵه‌ت داوێتی یا دانووسانی له‌سه‌ر كردووه‌، ده‌توانێت لێی په‌شیمانبێته‌وه‌. سه‌رئه‌نجامی ئه‌مه‌ش، واتە داچوون و هەڵكشانی سیسته‌می دەوڵەت لە یارمەتیدانی هاووڵاتیاندا، وەكو ئەركێك …. كە دەیكات، بۆ ئه‌وه‌یه‌ تاكو گۆڕانكاری شۆڕشگێڕانەی زیاتر، بوەستێنێت. كردنی ئەمانە له‌ بنه‌ڕه‌تدا وەستانەوە و بەرامبەركێی (چاله‌نجی) كاری كرێگرته‌ ناكات، له‌هه‌مان كاتیشدا وه‌كو ئامرازێك بۆ چاكسازیی سەرمایەداریش به‌سوود ‌بوون، واتە ئه‌مه ‌”ڕیفۆرمی كردەوە‌” ( بۆ نموونه‌ خراپتری كرد‌ووه‌، لەوەی باشتری بكات). به‌ڵام ‌كاتێك كه‌ ده‌وڵه‌ت لەتەك پێویستییەكانی  ئابووری سەرمایەداران و ڕۆڵی ده‌سته‌بژێردا له ناكۆكی و بەیەكاداندایە، هێشتا ئەوەنده‌ به‌هێز دەبێت‌، كه‌ هەر كات  پێویستیكرد، بتوانێت بەڕوویاندا بووە‌ستێته‌وه.

بێگومان فۆڕمی ده‌ستتێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت نه‌ سروشتتی (ته‌بیعه‌تی) ده‌وڵه‌ت و نه‌ ڕۆڵی ده‌وڵه‌ت وه‌كو ئامراز و ئامێری ده‌سه‌ڵاتی كه‌مایه‌تی، ناگۆڕێت. له‌ ڕاستیدا ئه‌و سروشته‌ ناتوانێت بگۆڕێت، به‌ڵكو ڕواڵه‌تی هه‌وڵه‌كانی ده‌وڵه‌ته‌ بۆ ئه‌وه‌ی یاسا و ڕێساكانی ژیان بپارێزێت،‌ ده‌گۆڕێت و دوای ئه‌وه‌ش هه‌ر وه‌كو چۆن ده‌وڵه‌ت به‌پێویستی ده‌زانێت، كه‌ ئەركە‌كانی یه‌كسه‌ر له‌ به‌رژه‌وه‌ندی چینی سه‌رمایه‌داردابێت، ئاواش ده‌یزانێت، كه‌ ده‌بێت به‌گشتی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كۆمه‌ڵگه‌شدا بێت‌. ‌ئه‌و كاتانه‌شی كه‌ ده‌وڵه‌ت له‌ژێر فشاری گشتی خه‌ڵكیدا‌، هه‌وڵده‌دات ڕه‌فتارێك‌ بنوێنێت، ئه‌رك و ئازاره‌كانی خه‌ڵكی كه‌ له‌لایه‌ن بازاڕی سەرمایەداری و چینه‌كه‌ی و كاراكته‌ره‌‌ قوچكەییه‌كه‌یه‌وه‌، سەریانھەڵداوە، كەمبكاتەوە، هه‌تا له‌و باره‌شدا ده‌وڵه‌ت هه‌وڵده‌دات، تاكو به‌شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان‌ به‌ قازانجی چینی سه‌رمایه‌داری یاخود ده‌وڵه‌ت خۆی، بشكێته‌وه. بۆ نموونە ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا كه‌ چۆن یاسای كرێكاران، كارده‌كات، به‌ ئاشكرا ده‌توانرێت ببینرێت ‌. ڕوودانی ئه‌مانه‌ش‌ ئه‌ركێك یا بیانویه‌كی “باشه‌” بۆ ده‌وڵه‌ت, تاكو پاساوی ده‌ستتێوه‌ردانەكانی بكات و پاوانخوازییەكانی بەھۆی سروشتی قوچكەییەكەیەوە‌، بكرێت. هه‌روه‌كو مالا‌تێستا وتوویه‌تی:

“ئه‌رك و فەرمانی بنه‌ڕه‌تیی حكومه‌ت … هه‌ر وه‌كو هه‌میشه‌ سه‌ركوتكردن و چه‌وساند‌نه‌وه‌ی جەماوەره‌كه‌یه‌ له‌ به‌رامبه‌ر داكۆكیكردن له‌ سه‌ركوتكه‌ران و چه‌وسێنه‌ران …. ئه‌وه‌ ڕاسته‌ له‌پاڵ ئه‌م ئەركە‌ بناخە‌یانه‌دا به‌درێژایی مێژوو ئەركی دیكەشیان هاتوونەته‌پاڵ .. چونكه‌ زه‌حمه‌ته‌ حكومه‌تێك هه‌بووبێت … كە تێكەڵەیەك ( ڕێگاو ئامرازی جیاجیا) لە‌ ڕێگەی سه‌ركوتكه‌رانه‌ی لەتەك ڕه‌فتاری ڕاووڕووتانه‌وه‌  لەتەك گرتنه‌به‌ری ڕێگەی دیكه‌دا كه‌ بۆ ژیانی خه‌ڵك به‌كه‌ڵكبووه‌، نەگرتبێتەبەر. ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت كه‌ حكومه‌ت له‌ سروشتیدا سه‌ركوتكه‌ر نییه ‌…. چونكه‌ ئه‌و‌ له‌ بنچینەیدا و له‌ هه‌ڵوێستیدا، به‌ناچاریی داكۆكی لە چینی پاوانخواز، كردووە و به‌هێزی دەكات، له‌ ڕاستیدا دەوڵەت ئه‌وه‌ پشتڕاست ده‌كاتەوە و پێگەكه‌شی هه‌ر ئه‌وه‌یه‌. گه‌ڕان به‌ دوای بەڵگەیەكی كردەیی (پراكتیكی)دا تاكو بزانین كە چۆن و بۆچی دەوڵەت ئه‌م ئەركانه‌ ده‌بینێیت و تێگەیشتنی ھاندەری ئه‌م كاره‌ش، گرنگه‌ بزانین، كە ئەویش ئارەزووی پاوانكردنه‌، بۆ ئه‌مه‌ش هه‌میشه ڕوو لە داكۆكیكردن و فراونكردنی ده‌سه‌ڵات و ده‌ستتێوه‌ردان له‌ ڕێگەی‌ بەرتەرییە‌كانییه‌وە‌، دەنێت. دیسانه‌وه‌ تێگه‌یشتنیش له‌وانه‌ی كه‌ له‌و چینانه‌دا خۆیان ده‌گرنه‌وه‌، كه‌ دووانن : ئه‌وانه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ده‌كه‌ن و ئه‌وانه‌ی كه‌ داكۆكیی له‌خۆیان ده‌كه‌ن، پێویسته‌ ” [Op. Cit., pp. 23-4]

دیاره‌ ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت، كە ده‌بێت ئه‌م ڕیفۆرمانه هه‌ڵبوه‌شێنرێته‌وه‌، چونكه‌‌ ( ئه‌ڵته‌رناتیڤه‌كه‌ی خراپتره‌ هه‌ر وه‌كو نیئۆلیبراڵیزم پیشانیده‌دات) به‌ڵكو ئه‌م وتووێژه‌ پێداگرتنه‌ له‌سه‌ر ئه‌وە‌ی‌ تاكو بزانرێت كه‌ ده‌وڵه‌ت ماشێنێكی  بێلایه‌ن نییه،‌ هه‌روه‌ها ناتوانرێت پێشبینی ئه‌وه‌ش بكرێت، كه ده‌وڵه‌ت هه‌ر ده‌بێت وه‌كو ئه‌وه‌ بێت، كه‌ هەبووه‌. به‌پێچه‌وانه‌وه‌ لەنێو خودی سەرمایەداریدا ڕواڵه‌تێكی دیكەی دەوڵەت ده‌بینین، كه‌ پارێزگارییه‌ له‌ ڕیفۆرمه‌ كۆمەڵایەتییه‌كان: كردنی شتی باشه‌، به‌ نێتی ئه‌وه‌ی كه‌ گوایه‌ ده‌وڵه‌ت به‌ته‌نگ به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وانه‌وه‌ دێت، كه ‌له‌سەرده‌ستی سەرمایەداریدا زه‌ره‌رمه‌ندبوون. كەواتە ده‌وڵه‌ت ده‌توانێت ڕاستی كڕۆكی خۆی بشارێته‌وه:

“حكومه‌ت به‌بێ شاردنەوەی ڕاستینەی سروشتی خۆی، ناتوانێت بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ به‌رده‌وامبێت، ئەو شاردنەوەیەش‌ له‌ژێر په‌رده‌ی به‌رژه‌وه‌ندی و سوودمه‌ندێتی گشتییدایه‌، ناتوانێت رێزلێگرتنی ژیانی ئیمتیازداره‌كان به‌سه‌ر خه‌ڵکدا بسه‌پێنێت، گه‌ر بانگه‌شه‌ی ڕێز بۆ ژیانی هەموو مرۆڤ، نه‌كات، ناتوانێت بەرتەرییەكانی كه‌مایه‌تییه‌كه‌ بسه‌پێنێت و پەسەندبكرێت، گه‌ر خۆی ئاوا نیشاننه‌دات كه‌ پارێزه‌ری مافه‌كانی هه‌مووانه‌”‌ [Malatesta, Op. Cit., p. 24]

له‌ ڕاستیدا گەر دەوڵەت ئامرازی دەستەبژێری فەرمانڕەوابێت و بیه‌وێت كۆنترۆڵی سیسته‌مێك بكات، كه‌ ئه‌وان به‌ڕێوه‌یده‌به‌ن، بڕوابوون بۆ خه‌ڵکی به‌ ده‌وڵه‌ت كارێكی سه‌خته‌ ‌. هه‌روه‌كو له‌ به‌شی ئاینده‌دا قسەی لەسەر ده‌كه‌ین، هه‌تا له‌ دیمۆكراسیشدا ده‌وڵه‌ت له‌لایه‌ن ساماندارانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ده‌برێت و كۆنترۆڵده‌ ‌كرێت، له‌و كاته‌شدا هه‌ر ئه‌سته‌مه‌‌ یاسا و ڕێسایه‌كی ئاوا دابنرێت، كه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵكیدا بێت و بەبێ فشاری جەماوەریی كاری پێبكرێت. هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌شه،‌ كه‌ ئەناركیسته‌كان له‌ ده‌ره‌وه‌ی ڕێكخراوی په‌ڕله‌مانتاری، خوازیاری چالاكی ڕاسته‌وخۆن. تەنانەت ئازادییه‌ سه‌ره‌تاییه‌ سڤیلییه‌كانیش سه‌ره‌نجامی چالاكی ڕاسته‌وخۆی بزوتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ریی خه‌ڵكیین،‌ ‌‌بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئه‌م مافانه‌ له‌ چنگی چینی فه‌رمانڕه‌وادا، كه‌ هه‌رگیز به‌ خۆبه‌خشانه‌ لە دەستیان نابێتەوە” [Rocker, Anarcho-Syndicalism, p. 75]

هاوكات لەتەك ئه‌مه‌شدا ئه‌وه‌ش ئاشكرایه،‌ كه‌ ده‌سته‌بژێر‌ی فه‌رمانڕه‌وا و ئه‌وانه‌ی داكۆكییان لێده‌كه‌ن، ڕقیان له‌ هه‌ر یاسا و ڕێسایه‌ك دەبێته‌وه،‌ كه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندییان نه‌بێت … ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا، بێگومان، به‌ بێده‌نگی له‌ ئاستی به‌كارهێنانی ده‌وڵه‌تدا بۆ خواسته‌كانی خۆیان، ده‌مێننه‌وه‌. هه‌روه‌كو Benjamin Tucker  سه‌باره‌ت به‌ ” بازاڕی ئازاد”ی سه‌رمایه‌داری Erbert Spencer ئاماژه‌ی كرده‌وه ‌و ده‌ڵێت ” له‌ نێوانی ئه‌و ڕونكردنه‌وه‌ وێنه‌گه‌رییانه‌ی ‌….. سه‌باره‌ت به‌ یاسا و ڕێسا ئەھریمەنییه‌كان كراوه‌، له‌ هه‌موو نموونه‌یه‌كدا ده‌ریخستووه،‌ هه‌ندێك یاسا به‌ ڕووكه‌شی باسیان له‌ پارێزگاریكردنی كرێكاران و كه‌مكردنه‌وه‌ی ئازاره‌كانیان (دەردەكانیان) و باسكردن له‌ خۆشی و خۆشگوزەرانی خه‌ڵكه‌كه‌ كردو‌وه‌، به‌ڵام ته‌نانه‌ت بۆ جارێكیش بانگه‌شه‌ی سه‌رنجدان له‌و یاسایانه‌ ناكەن، كه‌ چه‌ند ڕه‌گوڕیشه‌یه‌كی قووڵی كوشنده‌یان هه‌یه و‌ له‌و یاسایانه‌وه‌ ته‌شه‌نه‌یان كرده‌وه‌، كه‌ بەرتەریی (امتیاز) ده‌خولقێنن و قۆرخكردن ڕاده‌گرن و به‌رده‌وامییان پێده‌دەن” ‌.

له‌ كۆتاییدا، ده‌بێت جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكرێته‌وه‌، هیچ كام له‌م ئەركە‌ لاوه‌كیانه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نن، كه‌ سەرمایەداری له‌ ڕێگەی ئه‌و زنجیره‌ ڕیفۆرمانه‌وه‌، كه‌ له‌سه‌رده‌مێكدا ده‌كرێن، بگۆڕێت بۆ سیسته‌مێكی باش و ڕێكوپێك، تاكو له‌ سه‌ره‌تا و بناخە‌وه‌ خزمه‌تی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی چینی كرێكاران بكات.  به‌پێچه‌وانه‌وه‌، ئه‌م ئەركە‌ لاوه‌كیانه‌ ده‌كرێن و ته‌شه‌نه‌یانپێده‌درێت و یارمه‌تی ڕۆڵه‌ بناخە‌ییه‌كانی ده‌وڵه‌ت ده‌ده‌ن، وه‌كو پارێزه‌رێك داكۆكی له‌ خاوه‌ندارێتی سه‌رمایه‌داری بكات و هه‌روه‌ها ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌یشی كه‌ به‌رهه‌می ده‌هێنن …… وه‌كو بناخە‌یه‌كن، بۆ سەرمایەداری،‌ تاكو توانای چه‌وساندنه‌وه‌ و به‌كارهێنانی هه‌بێت. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش ڕه‌نگه‌ ڕیفۆرمه‌كان نۆژەنكردنەوە ‎(ھاوچەرخیكردن)ی ئەركە‌كانی سەرمایەداری بكەن، به‌ڵام هه‌رگیز هه‌ڕه‌شه‌ له‌ بناخە‌كه‌ی ناكەن.‌

به‌كورتییه‌كه‌ی، له‌كاتێكدا كه‌ ئاست و سروشتی ده‌ستتێوه‌ردانه‌كان و كۆنترۆڵه‌كان له‌ژێر ناوی، یان به‌ناوی خزمه‌تی چینه‌كانەوە، كه‌ شێوه‌ی جیاجیا بە‌خۆیانەوە ده‌گرن، خراونەتە كاركردنەوە، هه‌میشه‌ ڕوودەده‌ن‌ و ده‌مێننه‌وه‌. له‌م بارە‌دا ئیدی گرنگ نییه‌، دەوڵەت چ جۆره‌ چالاكییه‌ك یا ڕه‌فتارێك جگه‌ له‌و ئەركە‌ سه‌رەتاییانه‌ بۆ پاراستنی خاوندارێتی تایبه‌تی دەگرێته‌به‌ر و یا ئەمەش چ ئەركێكی لاوه‌كییە، هه‌میشه‌ ده‌وڵه‌ت وه‌كو ئامرازێكی ده‌ستی چینی فه‌رمانڕه‌وا، به‌ڕیوه‌ده‌چێت.  هه‌تا ئه‌مه‌ ئه‌و ئه‌ركه‌ لاوه‌كیانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌، كه‌ له‌لایه‌ن جه‌ماوه‌ره‌وه‌ به‌سه‌ر ده‌وڵه‌تدا، سه‌پێنراون ‌…. هه‌تا لەو كاتەشدا، هێشتا پەسەندترین ڕیفۆرمیش،‌ ئه‌ویش به‌باری به‌رژه‌وه‌ندی ده‌وڵه‌ت یا سه‌رمایه‌دا ده‌شكێته‌وه‌، هه‌موو ئه‌مانه‌ش‌ شیاوی ڕوودانن‌. ئه‌مه‌ش واتای ڕه‌تكردنه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و هه‌وڵانه‌ی كه‌ بۆ ڕیفۆرم، ده‌درێن نییه‌، یا بوترێت هیچ نین‌، به‌ڵكو ئه‌مه‌ بەواتای تێگه‌یشتنه‌ له‌و ڕاستییه،‌ كه‌ ئێمه‌ی سه‌ر‌كوتكراوان، پێویستمان به‌وه‌ هه‌یه‌، كه‌ پشت بە ھێز و توانای خۆمان و ڕێكخراوه‌كانمان بۆ چاككرنی بارودۆخه‌كه‌مان، ببەستین.

یک گزارش و یک مصاحبه با عکس برای آشنایی با آنارشیست ها در مصر

ترجمە از : ن. تیف

 

ویرژن آنلاین برای خوانندن

AnarchistesEgypte-Farsi-online-version

دانلود ویرژن چاپی

AnarchistesEgypte-Farsi-print-version