وەرگەرا ماکینە

ب گۆتنێن دیرۆکناس گەۆرگە رچارد ئەسەنوەن، “ئانارشیزما بێ رەنگدێر” د واتەیا خوەیا بەرفرەھ دە “ب شکلێ ئانارشیزمێیێ نەبناڤکری تێ بناڤکرن، ئانگۆ دۆکترینەک بێ ئەتیکەتێن وەکی کۆمونیست، کۆلەکتیڤیست، موتوالیست، ئان فەردپەرەست. ژ بۆیێن دن، [ئەو] ب تەنێ وەکی ھەلوەستەک کو بھەڤرەژیانا ئەکۆلێن جودا تەھەموول دکە. [ ئدەۆلۆژیا ئانارشیست و تەڤگەرا چینا کارکەر ل سپانیایێ، ١٨٦٨-١٨٩٨ ، ر. ١٣٥]
دامەزرینەرێ ڤەگۆتنێ فەرناندۆ تاڕدا دەل مارمۆل ژ کوبایێ بوو کو د مژدارا ١٨٨٩-ئان دە، ل بارجەلۆنایێ بکار ئانی. وی شیرۆڤەیێن خوە ئاراستەیی ئانارشیستێن کۆمونیست و کۆلەکتیفێن ل سپانیایێ کر کو د وێ دەمێ دە نیقاشەک توند ل سەر ئەساسێ دو تەۆریێن خوە دکرن. “ئانارشیزما بێ رەنگدێر” ھەولدانەک بوو کو تۆلەرانسەک مەزنتر د ناڤبەرا مەیلێن ئانارشیست دە نیشان بدە و ئەشکەرە بکە کو ئانارشیست دڤێ پلانەک ئابۆرییا پێشوەخت ل سەر کەسی فەرز نەکن — ھەتا د تەۆریێ دە. ژ بەر ڤێ یەکێ تەرجیھێن ئەکۆنۆمیکێن ئانارشیستان ژ بۆ ھلوەشاندنا کاپیتالیزمێ و دەولەتێ دڤێ “گرنگیا دویەمین” بن ، ب جەرباندنا ئازاد رە یەک ھوکمێ جڤاکەک ئازاد بە.
ژ بەر ڤێ یەکێ پەرسپەکتیفا تەۆریکییا کو ب ناڤێ “ئانارقوسمۆ سن ئادژەتڤەس” (“ئانارشیزما بێ رەنگدێر”) تێ زانین، یەک ژ ھلبەرێن نیقاشەک توند د ناڤ تەڤگەرێ بخوە دە بوو. رەھێن ئارگومانان د پێشڤەچوونا ئانارشیزما کۆمونیست دە پشتی مرنا باکونن د ١٨٧٦ دە تێنە دیتن. ھەر چەند نە ب تەڤاھی جوودا ئانارشیزما کۆلەکتیڤیستە (وەک کو ژ خەباتا ناڤدارا ژامەس گوڵاومە “ل سەر ئاڤاکرنا رێزا جڤاکییا نوو” د ھوندورێ باکونن دە ل سەر ئانارشیزمێ تێ دیتن . کۆلەکتیڤیستان دیت کو پەرگالا وانا ئابۆری بەر ب کۆمونیزما ئازاد ڤە دچە). ئانارشیستێن کۆمونیست چاوا کو باکوننیا پرۆودھۆن پێشخستبوو، کوور و دەولەمەند کربوو، خەباتێن باکونن ژی پێش خستن، کوورتر و دەولەمەند کرن. ئانارشیزما کۆمونیست ب ئانارشیستێن وەکی ئەلسێ رەجلوس، جارلۆ جافەرۆ، ئەڕجۆ مالاتەستا و (ھەری ناڤدار) پەتەر کرۆپۆتکن ڤە گرێدایی بوو.
زوو زوو رامانێن کۆمونیست-ئانارشیست شوونا ئانارشیزما کۆلەکتیڤیست وەکی مەیلا ئانارشیستا سەرەکە ل ئەورۆپایێ، ژ بلی سپانیایێ، گرت. د ڤر دە مژارا سەرەکە نە پرسا کۆمونیزمێ بوو (ھەر چەند ژ بۆ رجاردۆ مەڵا ئەڤ یەک بەشەک بوو) لێ پرسا گوھەراندنا ستراتەژی و تاکتیکێن کو ژ ھێلا ئانارشیزما کۆمونیست ڤە ھاتی دەستنیشان کرن بوو. د ڤێ دەمێ دە (سالا ١٨٨٠-ئان)، ئانارشیستێن کۆمونیست تەکەزی ل سەر شانەیێن ھەرێمی (پاقژ)یێن میلیتانێن ئانارشیست کرن، ب گشتی ل دژی سەندیکالیزمێ بوون (تەڤی کو کرۆپۆتکن نە یەک ژ ڤان بوو ژ بەر کو وی گرینگیا رێخستنێن کارکەرێن میلیتان ددیت) و ھەر وەھا ھنەکی دژی رێخستن ژی. نە ئەجێبە، کو گوھەرینەک وەھا د ستراتەژی و تاکتیکان دە ژ ھێلا کۆلەکتیڤیستێن سپانی ڤە کو ب خورتی پشتگرییا رێخستن و تەکۆشینا چینا کارکەران دکر، راستی گەلەک نیقاشان ھات.
ئەڤ ناکۆکی زوو ل دەرڤەیی سپانیایێ بەلاڤ بوو و نیقاش د ناڤ رووپەلێن لا رەڤۆلتە ل پاریسێ دە جیھ گرت. ڤێ یەکێ ھشت کو گەلەک ئانارشیستان ب ئارگومانا مالاتەستا رە بپەژرینن کو “[ئ] نە راستە کو ئەم ب کێمانی بێژن، ئەم ل سەر ھیپۆتەزێن تەنێ بکەڤن ناڤ پەڤچوونێ.” [ژ ئالیێ ماخ نەتتلاو ڤە ھاتیە ڤەگۆتن، کورتە دیرۆکا ئانارشیزمێ ، رووپ ١٩٨-٩] ب دەمێ رە، پرانیا ئانارشیستان ل ھەڤ کرن (کو پەیڤێن نەتتلاو بکار بینن) کو “ئەم نکارن پێشکەفتنا ئابۆرییا پێشەرۆژێ پێشبین بکن” [ ئۆپ. جت. ، ر. ٢٠١] و ژ بەر ڤێ یەکێ دەست پێ کر کو چ تشتێن وانێن ھەڤپار (دژبەریا کاپیتالیزمێ و دەولەتێ) ل شوونا دیتنێن جھێرەنگێن کو دێ جڤاکەک ئازاد چاوا بخەبتە. ھەر کو دەم ب پێش ڤە دچوو، پرانیا کۆمونیست-ئانارشیستان دیت کو پاشگوھکرنا تەڤگەرا کەدێ مسۆگەر دکە کو رامانێن وان نەگھێژن چینا کارکەران دەما کو پرانیا کۆلەکتیڤیست-ئانارشیستان پابەندبوونا خوە ب ئیدەالێن کۆمونیست رە و ھاتنا وان زووتر، ژ دەرەنگ، پشتی شۆرەشێ تەکەز کرن. ژ بەر ڤێ یەکێ ھەر دو کۆمێن ئانارشیستان دکارن ب ھەڤ رە بخەبتن ژ بەر کو “تو سەدەم تونە بوو کو ئەم ل دبستانێن پچووک ڤەقەتن، د دلخوازیا مە دە کو ئەم زێدە گرانیێ بدن ھن تایبەتمەندیێن، ل گۆری جوودابوونا دەم و مەکان،یا جڤاکا پێشەرۆژێ، کو ژ مە پر دوورە.” دا کو دەستوورێ بدە مە کو ئەم ھەمی ڤەراستکرن و بەرھەڤۆکێن وێیێن گەنگاز خەیال بکن.” ھەر وھا د جڤاکەکە ئازاد دە “رێباز و ئاوایێن تاکەکەسییێن کۆمەلە و پەیمانان، ئان ژی برێخستنکرنا کەد و ژیانا جڤاکی، یەکرەنگ نابن و ئەم نکانن د ڤێ گاڤێ دە ل سەر وان پێشبینی و تەسبیت بکن.” [مالاتەستا، ژ ھێلا نەتتلاو ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ئۆپ. جت. ، ر. ١٧٣]
ژ بەر ڤێ یەکێ، مالاتەستا وھا بەردەوام کر، “[ھەتا] پرسا د ناڤبەرا ئانارشیست-کۆلەکتیڤیزم و ئانارشیست-کۆموونیزم دە مەسەلەیا کالیفییە، رێباز و پەیمانێیە” ژ بەر کویا سەرەکە ئەوە کو، سیستەم فەرق ناکە، “ویژدانەک نوویا ئەخلاقی دێ وەرە. کو دێ پەرگالا مووچەیان ژ مێران [و ژنان] رە نەفرەت بکە، چاوا کو کۆلەتیا قانوونی و مەجبووری نھا ژ وان رە نەفرەت دکە.” ھەگەر ئەڤ یەک پێک وەرە، “تەڤگەرێن تایبەتێن جڤاکێ چ دبە بلا ببە، بنگەھا رێخستنا جڤاکی دێ کۆمونیست بە.” ھەیا کو ئەم “ب پرەنسیبێن بنگەھین ڤە گرێبدن و… ھەر تشتێ کو ژ دەستێ مە تێ دا کو وان د ناڤ گرسەیێ دە بسەپینن” ئەم ھەوجە نە کو “ل سەر گۆتن و تشتێن پچووک ب ھەڤ رە بکەڤن ناکۆکیێ، لێ ژ جڤاکا پشتی شۆرەشێ رە رێیەک بەر ب ئەدالەت، وەکھەڤی و ئازادیێ ڤە بدن.” [ژ ھێلا نەتتلاو ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ئۆپ. جت. ، ر. ١٧٣ و رووپ. ١٧٤]
ب ھەمان ئاوایی، ل دەولەتێن یەکبوویی ژی د ھەمان دەمێ دە د ناڤبەرا ئانارشیستێن ئندڤدوالست و کۆمونیست دە نیقاشەک دژوار ھەبوو. ل ور بەنژامن توجکەر نیقاش دکر کو کۆمونیست-ئانارشیست نە ئانارشیستن دەما کو ژۆھن مۆست د دەربارێ رامانێن توجکەر دە تشتێن وەھا دگۆت. چاوا کو کەسێن مینا مەڵا و تاڕدا فکرا تۆلەرانسێ د ناڤبەرا کۆمێن ئانارشیست دە دانی پێش، ئانارشیستێن مینا ڤۆلتارنە دە جلەیرە ژی “خوە ب تەنێ “ئانارشیست” ب ناڤ کرن، و وەک مالاتەستا بانگا “ئانارشیزمەک بێ رەنگدێر” کرن، ژ بەر کو د نەبوونا ھوکوومەتێ بەلکی گەلەک جەرباندنێن جھێرەنگ دێ ل دەڤەرێن جھێرەنگ وەرن جەرباندن دا کو فۆرما ھەری گونجاو دیار بکە.” [پەتەر مارشاڵ، داخوازا نەموموونێ ، ر. ٣٩٣] ب گۆتنێن وێ، گەلەک پەرگالێن ئابۆری دێ “ب ئاڤانتاژ ل دەڤەرێن جھێ وەرن جەرباندن. ئەزێ ببینم کو ئینسێن و ئادەتێن مرۆڤان د ھەر جڤاتێ دە د ھلبژارتنەک ئازاد دە خوە ئیفادە دکن؛ و ئەز باوەرم کو دەردۆرێن جوودا دێ گازی ئاداپتاسیۆنێن جھێرەنگ بکن.” [ “ئانارشیزم” ، سەرھلدێرێ ئەخقوستە ، ر. ٧٩] ژ بەر ڤێ یەکێ، “فۆرمێن جڤاکێیێن ئانارشیستێن فەردپەرەست و کۆمونیست ، و ھەر وەھا گەلەک ناڤبەینکاری، د نەبوونا ھوکوومەتێ دە، دێ ل جیھێن جھێ، ل گۆری ئینسێن و رەوشا مادییا گەل وەرن جەرباندن… ئازادی و جەرباندنا تەنێ ئەز دکارم ئاوایێن جڤاکێیێن ھەری باش دیار بکم. [ “چێکرنا ئانارشیست” ، تھە ڤۆلتارنە دە جلەیرە رەادەر ، رووپ. ١٠٧-٨]
ڤان نیقاشان باندۆرەک ماییندە ل تەڤگەرا ئانارشیست کر، ب ئانارشیستێن ناڤدارێن وەکی دە جلەیرە، مالاتەستا، نەتتلاو و رەجلوس پەرسپەکتیفا تۆلەرانتییا کو د ئیفادەیا “ئانارشیزما بێ رەنگدێر” دە جھ گرتیە پەژراند (ل کورتە دیرۆکا ئانارشیزمێیا نەتتلاو بنێرە ، رووپەل ١٩٥ ھەتا ٢٠١). ژ بۆ کورتەیەک ھێژایا ڤێ). د ھەمان دەمێ دە، ئەم لێ زێدە دکن، ئیرۆ د ناڤ تەڤگەرا ئانارشیست دە پۆزیسیۆنا سەردەستە کو پرانیا ئانارشیستان مافێ مەیلێن دن ب ناڤێ “ئانارشیست” ناس دکن، د ھەمان دەمێ دە دیارە کو تەرجیھێن خوە ژ بۆ جوورەیێن تایبەتییێن تەۆریا ئانارشیست و ئارگومانێن خوە ھەنە چمایێن دن. جورەیێن خەلەتن. لێبەلێ، دڤێ ئەم تەکەز بکن کو جەلەبێن جوودایێن ئانارشیزمێ (کۆمونیزم، سەندیکالیزم، ئۆلی ھود.) ژ ھەڤ نایێن ڤەقەتاندن و نە ھەوجەیە کو ھوون پشتگریێ بدن یەکی و ژیێن دن نەفرەت بکن. ئەڤ تۆلەرانس د ئیفادەیا “ئانارشیزما بێ رەنگدێر” دە خوە ددە دەر.
خالا داوین، ھن “ئانارکۆ”-کاپیتالیست ھەول دانە کو تۆلەرانسا کو ب “ئانارشیزما بێ رەنگدێر” ڤە گرێدایییە بکار بینن دا کو ئیدەۆلۆژیا وان وەکی بەشەک ژ تەڤگەرا ئانارشیست وەرە پەژراندن. ژخوە، ئەو نیقاش دکن، ئانارشیزم تەنێ دەرخستنا دەولەتێیە، ئابۆری گرینگیا دویەمینە. لێ بەلێ، بکارانینا ب ڤی رەنگییا “ئانارشیزما بێ رەنگدێر” سەختەیە، ژ بەر کو د وێ دەمێ دە ب گەلەمپەری لھەڤ کرن کو جورەیێن ئابۆرییێن کو دھاتن نیقاشکرن ئانتی-کاپیتالیستن (ئانگۆ سۆسیالیست). ژ بۆ مالاتەستا، وەک نموونە، “ئانارشیستێن کو ژ بلی ئانارشیزما کۆمونیست چارەسەریەکە دن، فۆرمێن دنێن رێخستنیا جڤاکییا پێشەرۆژێ پێشبینی دکن و پێشنیار دکن” ھەبوون ، لێ ئەو “وەک کو ئەم دخوازن، دەستھلاتداریا سیاسی و ملکێ تایبەت تونە بکن.” “وەرن ئەم دەڤ ژ ھەمی تایبەتمەندیا دبستانێن رامانێ بەردن،” وی گۆت، ” بھێلن ئەم “ل سەر رێ و رێبازان بگھیژن تێگھشتنەکێ و ب پێش ڤە بچن.” [ژ ھێلا نەتتلاو ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ئۆپ. جت. ، ر. ١٧٥] ب گۆتنەکە دن، ھات قەبوولکرن کو دڤێ کاپیتالیزم ب دەولەتێ رە ژ ھۆلێ بێ راکرن و پشتی کو ئەڤ یەک پێک ھات دێ جەرباندنا ئازاد پێش بکەڤە. ژ بەر ڤێ یەکێ تێکۆشینا ل دژی دەولەتێ تەنێ پارچەیەک ژ تێکۆشینەکە بەرفرەھا ژ بۆ بداویکرنا زەخت و مێتینگەریێ بوو و ژ ڤان ئارمانجێن بەرفرەھ نایێ ئیزۆلەکرن. چاوا کو “ئانارکۆ”-کاپیتالیست ل گەل دەولەتێ ل راکرنا کاپیتالیزمێ نەگەرن، ئەو نە ئانارشیستن و ژ بەر ڤێ یەکێ “ئانارشیزما بێ رەنگدێر” ژ بۆ کاپیتالیستێن ب ناڤێ “ئانارشیست” دەرباس نابە (ل بەشا ف ل سەر چما “ئانارکۆ”- بنێرە. کاپیتالیزم نە ئانارشیستە).
ئەڤ نایێ وێ واتەیێ کو پشتی شۆرەشەکێ دێ جڤاکێن “ئانارکۆ”-کاپیتالیست نەمینن. دوور ژ وێ. گەر کۆمەک مرۆڤ بخوەستا سیستەمەک وسا ئاڤا بکە، وێ دەمێ دکاربوو، چاوا کو ئەم ل بەندێ نە کو جڤاتەک کو پشتگرییا سۆسیالیزما دەولەتێ ئان ژی تەۆکراتیک دکە، د بن وێ رەژیمێ دە بژی. ئەڤ دۆرھێلێن ھیەرارشیێ دێ تەنێ ھەبن ژ بەر کو نە ممکوونە کو ھەر کەسێ ل سەر گەرستێرکێ، ئان ژی ل ھەرێمەک ئەردنیگارییا دیار، د ھەمان دەمێ دە ببە ئانارشیست. تشتا سەرەکەیا کو مەرڤ ژ بیر بکە ئەڤە کو تو پەرگالەک ووسا ئانارشیست نابە و ژ بەر ڤێ یەکێ نە “ئانارشیزما بێ رەنگدێر”ە.

وەرگەرا ماکینە

بەلێ، ھەنە. دگەل کو پرانیا ئانارشیستان ل دژی ئۆل و رامانا خوەدێ وەکی کو ب کووراھی دژمرۆڤییە و رەوایە ژ بۆ دەستھلاتداری و کۆلەتیا دنیایێ، چەند باوەرمەندێن ئۆلێ رامانێن خوە بگھینن ئەنجامێن ئانارشیست. وەکە ھەموو ئانارشیستان، ڤان ئانارشیستێن ئۆلی ژی دژبەریا دەولەتێ و ھەلوەستەکە رەخنەگرا د دەربارێ ملکیەتا تایبەت و نەوەکھەڤیێ دە ل ھەڤ کرنە. ب گۆتنەکە دن، ئانارشیزم نە پێویستە ئاتەیستە. ب راستی، ل گۆری ژاجقوەس ئەڵول، “رامانا ئنجیلێ راستەراست بەر ب ئانارشیزمێ ڤە دبە، و کو ئەڤ یەک تەنێ ھەلوەستا عپۆلیتیک ئانتی-سیاسیعیە ل گۆری رامانوەرێن خرستیان.” [ژ ھێلا پەتەر مارشاڵ ڤە ھاتی ڤەگۆتن، داخوازا نەموموونێ ، ر. ٧٥]
گەلەک جەلەبێن ئانارشیزما کو ژ رامانێن ئۆلی ھاتنە ئیلھامکرن ھەنە. وەکی کو پەتەر مارشاڵ دەستنیشان دکە، “یەکەمین ئیفادەیا زەلالا ھەساسیەتا ئانارشیست دکارە ل تاۆیستێن ل چناینا کەڤنار ژ سەدسالا شەشان بەری زایینێ ڤە وەرە شۆپاندن” و “بوودیزم، ب تایبەتی د فۆرما خوەیا زەن دە،… خوەدی ھێزەکە. روھێ ئازادیخوازیێ.” [ ئۆپ. جت. ، ر. ٥٣ و رووپ. ٦٥] ھن، مینا چالاکڤانێ ئانتی-گلۆبالیزمێ ستارھاوک، رامانێن خوەیێن ئانارشیست ب باندۆرێن پاگان و روھانی رە دکن یەک. لێبەلێ، ئانارشیزما ئۆلی ب گەلەمپەری فۆرما ئانارشیزما خرستیانی دگرە، کو ئەمێ ل ڤر ل سەر بسەکنن.
ئانارشیستێن خرستیان گۆتنێن ئیسایێن ژ شاگرتێن خوە رە جددی دگرن کو “پادیشاھ و والی ل سەر مرۆڤان سەروەرن؛ بلا د ناڤ وە دە کەسەک ووسا نەبە.” ب ھەمان ئاوایی، گۆتنا پاولۆسا کو دبێژە “ژ خوەدێ پێ ڤە تو دەستھلاتداری تونە” ب ئینکارکرنا دەستھلاتداریا دەولەتێیا د ناڤ جڤاکێ دە گھیشتیە ئەنجاما خوەیا ئەشکەرە. ژ بەر ڤێ یەکێ، ژ بۆ خریستیانەک راستین، دەولەت دەستھلاتداریا خوەدێ دستینە و ئەو ل سەر ھەر فەردییە کو خوە ب رێ ڤە ببە و کفش بکە کو (بکارانینا سەرناڤێ پرتووکا ناڤدارا تۆلستۆی) پادیشاھیا خوەدێ د ھوندورێ وە دەیە .
ب ھەمان ئاوایی، خزانیا دلخوازی ​​یا ئیسا، شیرۆڤەیێن وییێن ل سەر باندۆرێن خەراکەرێن دەولەمەندیێ و ئیدایا مزگینیێیا کو جیھان ژ بۆ کو مرۆڤاھی ب ھەڤ رە کێفێ وەربگرە ھاتیە ئافراندن، ھەمی وەکی بنگەھا رەخنەگریا سۆسیالیستا ملکیەتا تایبەت و کاپیتالیزمێ ھاتنە گرتن. ب راستی، دێرا خرستیانیا پێشین (کو دکارە وەکی تەڤگەرەک رزگاریا کۆلەیان وەرە ھەسباندن، ھەر چەند ئەو یەکا کو پاشێ د ناڤ ئۆلەک دەولەتێ دە ھاتە ھلبژارتن) ل سەر پارڤەکرنا کۆمونیستا مالێن ماددی، مژارەک کو ب بەردەوامی د ناڤ تەڤگەرێن خرستیانێن رادیکال دە خویا بوو، بوو. بێ گومان، ژ شیرۆڤەیێن وەکی “ھەموویێن کو باوەر کرن ب ھەڤ رە بوون و ھەر تشت ب ھەڤ رە بوون، وان مال و ملکێن خوە فرۆتبوون و ل گۆری ھەوجەداریا ھەر کەسی ئەو ژ ھەڤ ڤەقەتاندن” و “گەلەمپەریا وان باوەرمەند ژ یەک دل و یەک جان بوون، یەکی ژ وان نەگۆت کو ھەموو تشتێن وییێن وی نە، لێ ھەر تشتێ وان ھەڤپارە.» (کارێن شاندیان، ٢:٤٤،٤٥؛ ٤:٣٢)
بێ گومان، ئینجیل دێ ژ بۆ ئیفادەکرنا داخوازێن ئازادیخوازێن رادیکالێن بندەستان، کو د دەمێن پاشەرۆژێ دە، دێ فۆرما تەرمینۆلۆژیا ئانارشیست ئان ژی مارکسیست بگرتا ھات بکار ئانین). وەکی کو بۆۆکچن د نیقاشا خوەیا ل سەر تەڤکاریێن خریستیانتیێیێن ژ بۆ “میراتا ئازادیێ” دەستنیشان دکە، “[ب]ژ بەر کو نەلھەڤکرن، پەیمانێن ھەرەتیک و مژارێن دەستھلاتداریێ ل سەر کەس و باوەریان دەردخە ھۆلێ، خریستیانتیێ نە تەنێ پاپاسیەک ئۆتۆریتەرا ناڤەندی ئافراندیە، لێ د ھەمان دەمێ دە ژی ئانتیتەز: ئانارشیزمەک ھەما-دینی.” ژ بەر ڤێ یەکێ “پەیاما تەڤلھەڤا خرستیانیێ دکارە د دو پەرگالێن باوەریێیێن بەرفرەھ و پر ناکۆک دە وەرە کۆم کرن. ل ئالیەکی نێرینەک رادیکال، چالاک، کۆمونیست و ئازادیخوازا ژیانا خرستیانی ھەبوو” و “ل ئالیێ دن ژی نێرینەک کەڤنەپەرەست، بێدەنگ ھەبوو. ، ژ ئالیێ ماددی ڤە بێ گۆتن، و ڤیزیۆنا ھیەرارشیک.” [ ئەکۆلۆژیا ئازادیێ ، ر. ٢٦٦ و رووپ ٢٧٤-٥]
ژ بەر ڤێ یەکێ شیرۆڤەیێن وەکھەڤپارێز ژۆھن باڵ (وەک کو ژ ھێلا پەتەر مارشاڵ [ ئۆپ. جت. ، ر. ٨٩] ڤە ھاتی گۆتن) د دەما سەرھلدانا گوندییا ١٣٨١ دە ل ئینگلیستانێ:
“دەما کو ئادەم کوور بوو و ھەوا ھەژاند،
وێ دەمێ کی بوو میرزادە؟”
دیرۆکا ئانارشیزما خرستیان، ھەرەسیا روھێ ئازاد د سەردەما ناڤین دە، گەلەک سەرھلدانێن گوندیان و ئاناباپتیستان د سەدسالا ١٦-ئان دە ڤەدھەوینە. کەڤنەشۆپیا ئازادیخوازا د ناڤ خریستیانیێ دە دیسا د سەدسالا ١٨-ئان دە د نڤیسێن وڵام بلاکە دە دەرکەت ھۆلێ و ئادام باڵۆویێ ئامەریکی د سالا ١٨٥٤-ئان دە د سالا ١٨٥٤-ئان دە د سۆسیالیزما خریستیانا پراکتیک دە گھیشتیە ئەنجامێن ئانارشیست . لێبەلێ، ئانارشیزما خرستیان ب خەباتا ئانارشیست بوو مژارەک زەلالا دیارکرییا تەڤگەرا ئانارشیست. نڤیسکارێ رووسیێ ناڤدار لەۆ تۆلستۆی.
تۆلستۆی پەیاما مزگینیێ ب جددی گرت و پێ ھەسیا کو خرستیانەک راستین دڤێ ل دژی دەولەتێ دەرکەڤە. ژ خوەندنا خوەیا ئینجیلێ، تۆلستۆی ئەنجامێن ئانارشیست دەرخست:
“ھکوومداری تێ واتەیا بکارانینا ھێزێ، و بکارانینا ھێزێ تێ واتەیا کرنا ژ بۆیێ کو زۆرێ تێ کرن، تشتێ کو ئەو ژێ ھەز ناکە ویێ کو ھێزێ ب کار تینە، ھەلبەت وێ ھەز ناکە کو ژ خوە رە وەرە کرن. ژ بەر ڤێ یەکێ دەستھلاتداری تێ واتەیا کرنا تشتێن کو ئەم ناخوازن ژ کەسێن دن رە بکن.” ژ مە رە، یانی خەرابیێ دکن.” [ پادیشاھیا خوەدێ د ھوندورێ وە دەیە ، رووپ. ٢٤٢]
ژ بەر ڤێ یەکێ خریستیانەک راستین دڤێ دەڤ ژ رێڤەبرنا کەسێن دن بەردە. ژ ڤێ ھەلوەستا ئانتی-ستاتیستیک، وی ب خوەزایی ژ بۆ جڤاکەک ژ ژێر ڤە خوە برێخستنکری نیقاش کر:
“چما دفکرن کو مرۆڤێن نەفەرمی نەکارن ژیانا خوە ژ بۆ خوە ساز بکن، ھەم ژی مرۆڤێن ھوکوومەتێ دکارن وێ نە ژی ژ بۆ خوە لێ ژ بۆیێن دن ساز بکن؟” [ سلاڤەری ئۆف ئۆور تمەس ، ر. ٤٦]
ئەڤ تێ وێ واتەیێ کو “مرۆڤ تەنێ ب ھلوەشاندنا ھکوومەتان دکارە ژ کۆلەتیێ ئازاد ببە.” [ ئۆپ. جت. ، ر. ٤٩] تۆلستۆی ل دژی زۆردەستیێ بانگ کر کو ل دژی زۆردەستیێ چالاکیەک نە توندووتووژی وەرە کرن، ژ بۆ ئافراندنا جڤاکەک ئانارشیست ڤەگوھەرینەک گیانییا کەسان وەکی کلیتا دیت. وەکی کو ماخ نەتتلاو دبێژە، “راستیا مەزنا کو تۆلستۆی دەستنیشان کریە ئەڤە کو ناسکرنا ھێزا باشیێ، قەنجیێ، ھەڤگرتنێ – و ھەر تشتێ کو ژێ رە ئەڤین تێ گۆتن – د ھوندورێ مە دەیە ، و کو ئەو دکارە و دڤێ وەرە شیار کرن. د رەفتارێن مە دە پێشکەتیە و ب کار ئانیە .” [ژ ھێلا پەتەر مارشاڵ ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ئۆپ. جت. ، ر. ٣٧٥]
مینا ھەموو ئانارشیستان، تۆلستۆی ژی ل ملکێ تایبەت و کاپیتالیزمێ رەخنە دکر. ئەو پر ھەیرانێ وی بوو و ب گرانی ژ پرۆودھۆن باندۆر بوو، “مولکێ وی دزییە” وەکی “راستیەک بێکێماسی” نرخاند کو دێ “ھەتا مرۆڤاتیێ بژی.” [ژ ھێلا ژاجک ھایوارد ڤە ھاتی ڤەگۆتن، پشتی شۆرەشا فرانسی ، ر. ٢١٣] مینا ھەنری گەۆرگە (کو رامانێن پرۆودھۆن، مینایێن پرۆودھۆن، باندۆرەک خورت ل سەر وی کر) ئەو دژبەری ملکیەتا تایبەتا ل ئاخێ بوو، و دگۆت کو “گەر نە ژ بەر پاراستنا ملکێ زەڤی، و ئەنجاما وێ بلندبوونا بھایێ بوویا، مرۆڤ دێ نەیێن قەرەبالخکرن ل جھێن وسا تەنگ، لێ ل سەر ئاخا ئازادا کو ھینا ل دنیایێ پر زێدە تێ دە ھەیە، بەلاڤ ببن.” وەکی دن، “د ڤێ تێکۆشینێ دە [ژ بۆ ملکێ ئاخێ] نەیێن کو ل سەر ئاخێ دخەبتن، لێ ھەر دەمیێن کو د شیدەتا ھکوومەتێ دە جھ دگرن، خوەدی ئاڤانتاژن.” ژ بەر ڤێ یەکێ تۆلستۆی ناس کر کو مافێن ملکیەتێ د ھەر تشتی دە ژ کارانینا وێدەتر شیدەتا دەولەتێ ھەوجە دکە کو وان بپارێزە ژ بەر کو خوەدیبوون “ھەر دەم ژ ھێلا ئادەت، رایا گشتی، ب ھەستێن دادپەروەری و بەرەدایی ڤە تێ پاراستن و نە ھەوجەیە کو ئەو ب شیدەتێ وەرن پاراستن.” [ سلاڤەری ئۆف ئۆور تمەس ، ر. ٤٧] ب راستی ئەو دبێژە کو:
“ب دەھ ھەزاران ھەکتار ئەردێن دارستانێیێن خوەدیێ یەک خوەدان — د ھەمان دەمێ دە کو ب ھەزاران مرۆڤێن ل دۆرا وێ سۆتەمەنی تونە نە — ھەوجەداریا خوە ب پاراستنا توندووتووژیێ ھەیە. ژ بەر ڤێ یەکێ، کارگەھ و کارێن کو چەند نفشێن کارکەر لێ ھاتنە خاپاندن و ھین ژی ھەنە. ب سەد ھەزاران بەرمیلێن گەنمێن خوەدی خاپاندن،یێن کو د دەما خەلایێ دە ب نرخێ سێ قات بفرۆشن. [ ئۆپ. جت. ، رووپ. ٤٧-٨]
مینا ئانارشیستێن دن، تۆلستۆی ژی ناس کر کو د بن کاپیتالیزمێ دە، شەرت و مەرجێن ئابۆری “[کارکەر] مەجبوور دکە کو بکەڤە کۆلەتیا دەمکی ئان ھەردەمییا کاپیتالیستەک” و ژ بەر ڤێ یەکێ “مەجبوورە کو ئازادیا خوە بفرۆشە.” ئەڤ ھەم ژ بۆ کارکەرێن گوند و ھەم ژی ژ بۆ کارکەرێن باژاری دەرباس دبە، ژ بەر کو ” کۆلەیێن دەما مە نە تەنێ ھەمی دەستێن کارگەھ و کارگەھن، کو ژ بۆ ھەبوونا خوە دڤێ خوە ب تەڤاھی بفرۆشن ھێزا کارگەھ و خوەدیێن کارگەھان؛ لێ ھەما ھەما ھەمی چاندنی کەدکار کۆلە نە، وەک کو بێ راوەستان دخەبتن کو دەخلێ یەکی دن ل زەڤیا یەکی دن بچینن.” پەرگالەک وەھا تەنێ ب شیدەتێ دکارە وەرە دۆماندن، ژ بەر کو “پێشین، فێکیا کەدا وان ب نەھەقی و ب توندی ژ کارکەران تێ گرتن، و پاشێ قانوون دکەڤە دەورێ، و ئەڤ خالێن کو ژ کارکەران ھاتنە گرتن — ب نەھەقی و ب شیدەتێ — وەکی ملکێ موتلەقێن کەسێن کو ئەو دزینە ھاتنە راگھاندن.” [ ئۆپ. جت. ، ر. ٣٤، رووپ. ٣١ و رووپ. ٣٨]
تۆلستۆی دگۆت کو کاپیتالیزم ب ئەخلاقی و فزیکی کەسان خرا دکە و کو کاپیتالیست “ئاژۆکارێ کۆلەیان”ن. وی دھەسبینە کو نە ممکوونە کو خریستیانەک راست ببە سەرمایەدار، ژ بەر کو “چێکەر مەرڤەکە کو داھاتا وی ژ نرخا کو ژ کارکەران تێ قوتکرن پێک تێ، و تەڤاھیا کارێ وی ل سەر کەدا ب دارێ زۆرێ، نەسرووشتییە” و ژ بەر ڤێ یەکێ، “دڤێ پێشی ئەو ژ بۆ بەرژەوەندیا خوە دەڤ ژ وێرانکرنا ژیانا مرۆڤان بەردە.” [ پادیشاھیا خوەدێ د ھوندرێ تە دەیە ، رووپ. ٣٣٨ و رووپ. ٣٣٩] نە ئەجێبە، تۆلستۆی ئاماژە کر کو کۆۆپەراتیف “تەنێ چالاکیا جڤاکی نە کو مەرڤەک ئەخلاقی، خوەروو، کو ناخوازە ببە پارتیەک شیدەتێ دکارە تێ دە بەشدار ببە.” [ژ ھێلا پەتەر مارشاڵ ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ئۆپ. جت. ، ر. ٣٧٨]
ژ بەر ڤێ یەکێ، ژ بۆ تۆلستۆی، “باج، ئان خوەدان ئەرد ئان ژی ملک د مادەیێن کارانینێ دە ئان ژی د ناڤگینێن ھلبەرینێ دە” “کۆلەتیا سەردەما مە” چێدکە . لێبەلێ، وی چارەسەریا سۆسیالیستا دەولەتێیا ژ بۆ پرسگرێکا جڤاکی رەد کر، ژ بەر کو ھێزا سیاسی دێ رەنگەک نوویا کۆلەتیێ ل سەر کاڤلێن کەڤن بافرینە. ئەڤ بوو ژ بەر کو “سەدەما بنگەھینیا کۆلەتیێ قانوونە: راستیا کو مرۆڤێن کو خوەدی ھێزا چێکرنا قانوونانن ھەنە.” ژ بۆ ڤێ یەکێ “شددەتێ رێخستنکری ھەوجە دکە کو ژ ھێلا کەسێن خوەدی ھێز ڤە تێ بکار ئانین، دا کو کەسێن دن نەچار بکن کو گوھ بدن قانوونێن کو وان (ھێزدار) چێکریە — ب گۆتنەکە دن، کو ئیرادەیا خوە بکن.” رادەستکرنا ژیانا ئابۆری ژ دەولەتێ رە وێ ب تەنێ تێ وێ مانەیێ کو “کەسێن کو دەستھلاتداریا ڤان ھەموویان ب رێ ڤە ببن وێ ھەبن. ھن کەس وێ ل سەر ڤان پرسان بریارێ بدن ویێن دن ژی گوھ بدن وان.” [تۆلستۆی، ئۆپ. جت. ، ر. ٤٠، رووپ. ٤١، رووپ. ٤٣ و رووپ. ٢٥] وی راست پێخەمبەرتی کر کو “یەکانە تشتا کو وێ بقەومە” ب سەرکەتنا مارکسیزمێ رە “دێ دەسپۆتیزم دەرباس ببە. نھا سەرمایەدار ھوکوم دکن، لێ وێ ھنگێ رێڤەبرێن چینا کارکەر وێ ھوکوم بکن.” [ژ ھێلا مارشاڵ ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ئۆپ. جت. ، ر. ٣٧٩]
ژ دژبەریا خوەیا ل دژی شیدەتێ، تۆلستۆی ھەم ملکیەتا دەولەتێ و ھەم ژییا تایبەت رەد دکە و ژ تاکتیکێن ئاشتیخواز خوەست کو توندیا د ناڤ جڤاکێ دە بقەدە و جڤاکەک دادپەروەر بافرینە. ژ بۆ تۆلستۆی، ھوکوومەت تەنێ ب رەدکرنا گرسەیییا گوھدانێ، ب بەشدارنەبوونا شیدەتا ھوکوومەتێ و ب ئەشکەرەکرنا سەختەکاریا دەولەتپارێزیێ ژ جیھانێ رە دکارە وەرە ھلوەشاندن. وی فکرا کو دڤێ ھێز ژ بۆ بەرخوەدان ئان ژی بداویکرنا ھێزا دەولەتێ بێ بکارانین رەد کر. ب گۆتنێن نەتتلاو، وی “… بەرخوەدانا ل ھەمبەر خەرابیێ دەستنیشان کر ؛ و یەک ژ ئاوایێن بەرخوەدانێ – ب ھێزا چالاک – وی رێیەک دن لێ زێدە کر: بەرخوەدانا ب بێگوھداریێ، ھێزا پاسیف. ” [ ئۆپ. جت. ، ر. ٢٥١] د رامانێن خوەیێن جڤاکەک ئازاد دە، تۆلستۆی ب ئەشکەرە د بن باندۆرا ژیانا گوندەوارییا رووسی دە بوو و ئارمانج کر کو جڤاکەک ل سەر بنگەھا چاندنیا گوندییا زەڤیێن کۆمی، ئەسنافان و کۆۆپەراتیفێن پچووک. وی ئیندوستریالیزاسیۆن وەکی بەرھەما شیدەتا دەولەتێ رەد کر و گۆت کو “د جڤاکەکە ئازاد دە پارڤەکرنا کارا نھا… نە ممکونە.” [تۆلستۆی، ئۆپ. جت. ، ر. ٢٦]
رامانێن تۆلستۆی باندۆرەک خورت ل سەر گاندی کر،یێ کو ئیلھاما گەلێن وەلاتێ خوە دا کو بەرخوەدانا نە-شوندا بکار بینن دا کو بریتانیا ژ ھندستانێ دەرخینن. ب سەر دە ژی، دیتنا گاندییا ل سەر ھندستانا ئازاد وەک فەدەراسیۆنا کۆمونێن گوندیان، دشبھە دیتنا ئانارشیستا تۆلستۆییا جڤاکەک ئازاد (تەڤی کو دڤێ ئەم تەکەز بکن کو گاندی نە ئانارشیست بوو). کۆما کارکەرێن کاتۆلیکا ل دەولەتێن یەکبوویی ژی ب گرانی ژ تۆلستۆی (و پرۆودھۆن) باندۆر بوو، وەک دۆرۆتھی دای کو ئاشتیخواز و ئانارشیستەک خرستیانا دلسۆز بوو کو د سالا ١٩٣٣-ئان دە دامەزراند. باندۆرا تۆلستۆی و ئانارشیزما ئۆلی ب گشتی د رزگاریێ دە ژی تێ دیتن. تەڤگەرێن تەۆلۆژیێیێن ل ئامەریکایا لاتین و باشوور کو رامانێن خرستیانی ب ئاکتیڤیزما جڤاکییا د ناڤ چینا کارکەر و گوندیان دە ل ھەڤ دکن (تەڤی کو دڤێ ئەم زانبن کو تەۆلۆژیا رزگاریێ ب گەلەمپەری ژ رامانێن سۆسیالیستێن دەولەتێ بێتر ژ رامانێن ئانارشیست تێ ئیلھام کرن).
ژ بەر ڤێ یەکێ د ناڤا ئانارشیزمێ دە کەڤنەشۆپیەکە ھندکاھی ھەیە کو ئەنجامێن ئانارشیست ژ ئۆلێ دەردخە. لێبەلێ، وەکی کو مە د بەشا ئا.٢.٢٠ دە دەستنیشان کر ، پرانیا ئانارشیستان ل ھەڤ ناکن، و دبێژن کو ئانارشیزم تێ واتەیا ئاتەیزمێ و نە تەسادوفە کو رامانا ئنجیلێ، د دیرۆکێ دە، ب ھیەرارشیێ و پاراستنا سەروەرێن دنیایێ ڤە گرێدایییە. ژ بەر ڤێ یەکێ پڕانیا ئانارشیستان ئاتەیست بوونە و نە، ژ بەر کو “پەرزین ئان ھورمەتا ھەر ھەیینەک، خوەزایی ئان سەرخوەزایی، دێ ھەر دەم ببە رەنگەکی بندەستی و کۆلەتیێ کو دێ ببە سەدەما سەردەستیا جڤاکی. وەک [بۆۆکچن] دنڤیسە: “وەختا کو مرۆڤ ل بەر ھەر تشتێ کو ژ خوە عبلندترعە بکەڤە سەر چۆکان، وێ ھیەرارشیێ سەرکەتنا خوەیا یەکەم ل سەر ئازادیێ پێک بینە.” [بران مۆڕس، ئەجۆلۆگی ئاند ئانارچسم ، ر. ١٣٧] ئەڤ تێ وێ مانەیێ کو پرانیا ئانارشیستان ب باکونن رە دپەژرینن کو ھەکە خوەدێ ھەبوویا، ژ بۆ ئازادی و روومەتا مرۆڤان پێدڤی ب راکرنا وێ ھەبوو. ل گۆری تشتێن کو مزگینی دبێژە، ھندک ئانارشیست دفکرن کو ئەو دکارە وەرە بکار ئانین ژ بۆ راستدارکرنا رامانێن ئازادیخواز ژ بلی پشتگریکرنایێن ئۆتۆریتەر و شاش نابن کو ئالیێ ھیەرارشیکیێ خریستیانتیێ د دیرۆکا وێیا درێژ (و ب گەلەمپەری زۆردار) دە سەردەست بوویە.
ئانارشیستێن ئاتەیست ڤێ راستیێ دەستنیشان دکن کو ئینجیل ب پارێزڤانیا ھەر جوورە بنپێکرنان ناڤدارە. ئانارشیستێ خرستیان چاوا ڤێ یەکێ ل ھەڤ دکە؟ ما ئەو پێشی مەسیھی نە، ئان ئانارشیستن؟ وەکھەڤی، ئان پابەندبوونا ب نڤیسارا پیرۆز؟ ژ بۆ باوەرمەندەک، ئەو چو ھلبژارتنەک خویا ناکە. گەر مزگین پەیڤا خوەدێیە، ئانارشیستەک چاوا دکارە پشتگری بدە ھەلوەستێن توندتر کو دگرە دەما کو ئیدیا دکە کو ب خوەدێ، دەستھلاتداریا وی و قانوونێن وی باوەر دکە؟
میناکی، تو نەتەوەیەک کاپیتالیست دێ ل سەر قانوونا شەمیێیا کو مزگین دیار دکە نەخەبتینە پێک بینە. پرانیا پاترۆنێن خرستیان ب کێفخوەشی زۆرێ ددن باوەرمەندێن خوە کو د رۆژا ھەفتان دە بخەبتن، تەڤی جەزایێ مزگینیێ کو ب کەڤران تێنە کوشتن ( “شەش رۆژ وێ بێنە کرن، لێ د رۆژا ھەفتان دە وێ ژ وە رە رۆژەک پیرۆز بە. ژ خودان رە شەمییەک بێھنڤەدانێیە: ھەر کەسێ کو تێ دە کارەکی بکە، وێ وەرە کوشتن.» دەرکەتن ٣٥:٢. ما ئانارشیستەک خرستیان دێ ژ بۆ بنپێکرنا زاگۆنا خوەدێ جەزایەک وەھا بپەژرینە؟ ب ھەمان ئاوایی، ملەتەک کو د شەڤا داوەتێ دە دەستوور دا کو ژنەک ژ بەر کو نە کەچک بوو ب کەڤران وەرە کوشتن، دێ ب راستی ب تەڤاھی خراب وەرە ھەسباندن. لێ دیسا ژی ئەڤ قەدەرا کو د “پرتووکا قەنج” دە ھاتیە دیارکرن (قانوونا دوجاری ٢٢:١٣-٢١). ما دێ سەکسا بەریا زەواجێیا ب ژنان رە ژ ھێلا ئانارشیستەک خرستیان ڤە وەکی سووجەک سەرمایە وەرە ھەسباندن؟ ئان ژی، دڤێ “کورێ سەرھشک و سەرھلدێر، کو گوھ نەدە دەنگێ باڤێ خوە، نە ژی دەنگێ دیا خوە” ژی ببە چارەنووسا “ھەموو زلامێن وی باژاری … کەڤر، کو ئەو بمرە” ؟ (قانوونا دوجاری ٢١:١٨-٢١) یان ژی چ تێ ھەسابێ کو کتێبا پیرۆز تەڤی ژنان دکە: “ژننۆ، خوە بدنە بەر مێرێ خوە”. (کۆلۆسی ٣:١٨) ئوسا ژی ئەمر ل وان تێ کرن کو “د جڤینان دا بێدەنگ بمینن”. (ئ کۆرنتی ١٤:٣٤-٣٥). سەروەریا مێران ب ئەشکەرەیی تێ گۆتن: “ئەز دخوازم کو ھوون بزانن کو سەرێ ھەر مێری مەسیھە؛ و سەرێ ژنێ مێرە؛ و سەرێ مەسیھ خوەدێیە.” (ئ کۆرنتی ١١:٣)
ئەشکەرەیە کو، ئانارشیستەک خرستیان دڤێ وەکی باوەرمەندێن نە-ئانارشیست پر بژارتی بە دەما کو دۆر تێ سەر سەپاندنا ھینکرنێن مزگینیێ. دەولەمەند کێم کێم ھەوجەداریا خزانیێ (ب کێمانی ژ بۆ خوە) رادگھینن و کێفخوەش دخویە کو ژ بیر دکن (مینا دێران) دژواریا کو زلامەک دەولەمەند خویا دکە کو بکەڤە بھوشتێ، میناکی. ئەوانا بەختەوار خویا دکن کو گوھ نەدن شیرەتا ئیسا کو “ئەگەر تو دخوازی ​​بێکێماسی بی، ھەرە و تشتێن خوە بفرۆشە و بدە بەلەنگازان و وێ خەزینەیا تە ل ئەزمانان ھەبە: و وەرە و ل پەی من وەرە”. (مەتتا ١٩:٢١). شاگرتێن راستگرێن خریستیان ڤێ یەکێ ل سەر سەرۆکێن خوەیێن سیاسی، ئان ژی، ژ بۆ ڤێ یەکێ،یێن روھانی ناپەژرینن. کێم کەس ب گۆتنا “بدە ھەر کەسێ کو ژ تە بخوازە و ژیێ کو ئەشیایێن تە دستینە جارەکە دن ژ وان نەخوازە.” (لووقا ٦:٣٠، د مەتتا ٥:٤٢ دە ھاتیە دوبارەکرن) نە ژی ئەو “ھەموو تشتێن ھەڤپار”ێن کو ژ ھێلا باوەرمەندێن خرستیانێن پێشین ڤە تێنە کرن. (کارێن شاندیان ٤:٣٢) ژ بەر ڤێ یەکێ ھەکە باوەرمەندێن نە-ئانارشیست ژ ھێلا کەسێن ئانارشیست ڤە وەکی کو ھینکرنێن مزگینیێ پاشگوھ دکن وەرن ھەسباندن، ھەمان تشت دکارە ژ ھێلا کەسێن کو ئێریشی وان دکن ژی ژ وان رە وەرە گۆتن.
د سەر دە ژی فکرا کو خریستیانتی ب بنگەھین ئانارشیزمە، زەھمەتە کو مەرڤ ب دیرۆکا وێ رە ل ھەڤ بینە. ئینجیل ژ بۆ کو بێەدالەتیێ بپارێزە، ژ بۆ شەرکرنێ وێدەتر ھاتیە بکارانین. ل وەلاتێن کو دێرا دەفاکتۆ دەستھلاتداریا سیاسی د دەستێ وان دەیە، وەک میناک ل ئیرلاندایێ، ل بەشێن ئامەریکایا باشوور، د سەدسالا نۆزدەھان و دەستپێکا سەدسالا بیستان دە ل سپانیا و ھود، ب گەلەمپەری ئانارشیست ب توندی دژی ئۆلی نە ژ بەر کو دێرێ خوەدی ھێزا تەپساندنا موخالیف و چینە. شەڕ. ژ بەر ڤێ یەکێ رۆلا راستینا دێرێ ئیدایا کو ئنجیل مەتنەک ئانارشیستە رەد دکە.
ب سەر دە ژی، پرانیا ئانارشیستێن جڤاکی ئاشتیخوازیا تۆلستۆیی دۆگماتیک و توند دھەسبینن، ژ بۆ کو ل ھەمبەر خەرابیێن مەزنتر بسەکنن (جارنان) ھەوجەداریا توندیێ دبینن. لێبەلێ، پرانیا ئانارشیستان دێ ب تۆلستۆییان رە ل سەر ھەوجەداریا ڤەگوھەرینا تاکەکەسییا نرخان وەکی ئالیەکی بنگەھینێ ئافراندنا جڤاکەک ئانارشیست و ل سەر گرینگیا نە-توندووتووژیێ وەکی تاکتیکەک گەلەمپەری ب تۆلستۆییان رە بپەژرینن (تەڤی کو، دڤێ ئەم دەستنیشان بکن، کو ھندک ئانارشیست ب تەڤاھی رەد دکن. بکارانینا شیدەتێ د خوەپاراستنێ دە، دەما کو تو ڤەبژارکەک دن تونە).

وەرگەرا ماکینە

ژ بۆ مەبەستێن خوە، ئەمێ ئانارشیزما چاندی وەکی داناسینا نرخێن دژ-دەستھلاتدار ب وان ئالیێن جڤاکێیێن کو ب کەڤنەشۆپی وەکی ئایدێ قادا “چاند” تێنە ھەسباندن نە ژ “ئابۆری” ئان “سیاسەت” – بۆ نموونە، ب ریا ھونەرێ، پێناسە بکن. مووزیک، شانۆ، ئەدەبیات، پەروەردە، پراتیکێن مەزنکرنا زارۆکان، ئەخلاقێ زایەندی، تەکنۆلۆژی و ھود.
ئیفادەیێن چاندی ھەتا رادەیێ ئانارشیستن کو ب قەستی ئێریش دکن، قەلس دکن، ئان ژی مەیلا پرانیا فۆرمێن چاندییێن کەڤنەشۆپی ژ بۆ پێشڤەبرنا نرخ و ھەلوەستێن ئۆتۆریتەر، ب تایبەتی سەردەستی و ئیستیسمارێ، بشکینن. ژ بەر ڤێ یەکێ رۆمانا کو خەرابیێن میلیتاریزمێ نیشان ددە، ھەکە ژ مۆدەلا “شەر-دۆژەھ”یا سادە دەرباس ببە و رێ بدە خوینەر کو ببینە کا میلیتاریزم چاوا ب سازیێن ئۆتۆریتەر (میناک کاپیتالیزم و دەولەتپارێزی) ئان ژی رێبازان ڤە گرێدایییە، دکارە وەکی ئانارشیزما چاندی وەرە ھەسباندن. شەرت و مەرجێن ئۆتۆریتەر (میناک مەزنبوونا د مالباتا باڤکسالارییا کەڤنەشۆپی دە). ئان ژی، وەک ژۆھن جلارک ئیفادە دکە، ئانارشیزما چاندی تێ واتەیا “پێشخستنا ھونەر، چاپەمەنی و جەلەبێن دنێن سەمبۆلیکێن کو ئالیێن جھێرەنگێن پەرگالا سەردەستیێ رادخە بەر چاڤان و وان ب پەرگالەک نرخانا ل سەر بنگەھا ئازادی و جڤاکێ رە بەرۆڤاژی دکە.” ئەڤ ” تێکۆشینا چاندی ” دێ ببە بەشەک ژ تێکۆشینەک گشتی “ژ بۆ تێکۆشینا ل دژی ھێزا ماددی و ئیدەۆلۆژیکا ھەمی چینێن سەردەست، چ ئابۆری، سیاسی، نژادی، ئۆلی، ئان زایەندی، ب پراتیکەک پرالییا رزگاریێ.” ب گۆتنەکە دن، “تێگھشتنەکە بەرفرەھا ئانالیزا چینان” و “پراتیکەک بەرفرەھا تێکۆشینا چینان” کو د ناڤ خوە دە، لێ نە سینۆرکرییە، ” چالاکیێن ئابۆرییێن وەکی گرەڤ، بۆیکۆت، چالاکیێن کار، داگرکەری، رێخستنێن کۆمێن چالاکیا راستەراست و فەدەراسیۆنان.” کۆمێن کارکەرێن ئازادیخواز و پێشخستنا مەجلیس، کۆلەکتیف و کۆۆپەراتیفێن کارکەران و “ چالاکیا سیاسی ” وەک “دەستوەردانا ئاکتیفا پێکانینا پۆلیتیکایێن زەختێیێن ھکوومەتێ”، “ نەپەژراندن و بەرخوەدان ل دژی رەفلەکس و بورۆکراتیزەکرنا جڤاکێ” و “بەشداربوونا تەڤگەرێن ژ بۆ زێدەکرنا بەشداریا راستەراست د بریارگرتن و کۆنترۆلکرنا ھەرێمی دە.” [ دەما ئانارشیست ، ر. ٣١]
ئانارشیزما چاندی گرینگە — ب راستی ژی گرینگە — ژ بەر کو نرخێن ئۆتۆریتەر د ناڤ سیستەمەک تەڤاھی سەروەریێ دە ب گەلەک ئالیێن ژ بلی سیاسی و ئابۆری ڤە ھاتنە بجیھ کرن. ژ بەر ڤێ یەکێ ئەو نرخ ژی ب شۆرەشەکە ئابۆری و سیاسییا ب ھەڤ رە نایێن ژناڤبرن، ئەگەر ل ور ژی ب گوھەرتنێن کوورێن دەروونی د پرانیا خەلکێ دە نەبە. ژ بەر کو رازیبوونا گرسەیییا د پەرگالا ھەیی دە د ئاڤاھیا دەروونییا مرۆڤان دە ( ژ بۆ ئیفادەیا ولھەلم رەچ ، “سازیا کاراکتەرێ وان” ، کو ژ ھێلا گەلەک جەلەب شەرت و جڤاکبوونێ ڤە ھاتی ھلبەراندن کو ب شارستانیا باڤکسالاری-ئۆتۆریتەر رە د دەما سەردەما پێنج شەش ھەزار سال دەرباس بوونە.
ب گۆتنەکە دن، گەر سبە کاپیتالیزم و دەولەت بھاتانا ھلوەشاندن ژی، مرۆڤ وێ د دەمەک نێز دە ل شوونا خوە شێوەیێن نوویێن دەستھلاتداریێ بافرینن. ژ بەر کو دەستھلاتداری — رێبەرەک ب ھێز، زنجیرەیەک فەرمانی، کەسێ کو فەرمانان بدە و یەک ژ بەرپرسیاریا رامانێ ب خوە رابکە — ئەوە کو کەسایەتا بندەست/ئۆتۆریتەر ھەری زێدە پێ رەھەت ھیس دکە. مخابن، پڕانیا مرۆڤان ژ ئازادیا راستین دترسن، و ب راستی ژی نزانن وێ چ بکن — وەکی کو ژ رێزەک درێژا شۆرەشێن تێکچوویی و تەڤگەرێن ئازادیێ کو تێ دە ئیدەالێن شۆرەشگەرییێن ئازادی، دەمۆکراسی و وەکھەڤیێ نیشان ددن. ئیخانەت کرن و ب لەز و بەز ھیەرارشی و چینا سەردەستا نوو ھاتن ئافراندن. ئەڤ تێکچوون ب گشتی ب مێتنگەریێن سیاسەتمەدارێن پاشڤەروو و سەرمایەدار و ب خاپاندنا رێبەرێن شۆرەشگەر ڤە تێن گرێدان؛ لێ سییاسەتمەدارێن رەاکسییۆنەر تەنێ شاگرتان دکشینە ژ بەر کو ئەو ژ بۆ مەزنبوونا ئیدەالێن خوەیێن ئۆتۆریتەر د کاراکتەرێ مرۆڤێن ئاسایی دە ئاخەک خوەش پەیدا دکن.
ژ بەر ڤێ یەکێ شەرتێ شۆرەشا ئانارشیست سەردەمەک بلندکرنا ھشمەندیێیە کو تێ دە مرۆڤ گاڤ ب گاڤ ژ تایبەتمەندیێن بندەست/دەستھلاتدارێن د ناڤ خوە دە ھایدار دبن، دبینن کا ئەو خسلەت چاوا ب شەرت و مەرجان تێنە ھلبەراندن، و تێدگھیژن کا ئەو چاوا دکارن ب شێوازێن نوو ڤە وەرن کێمکرن ئان ژ ھۆلێ راکرن. چاند، ب تایبەتی رێبازێن نوویێن مەزنکرنا زارۆکان و پەروەردەھیێ. ئەمێ د بەشا ب.١.٥ دە ( بنگەھا گرسەیی-پسیکۆلۆژیکا شارستانیا ئۆتۆریتەر چیە؟ )، ژ.٦ ( ئانارشیست پارێزڤانیا کیژان رێبازێن مەزنکرنا زارۆکان دکن؟ ) و ژ.٥.١٣ ( دبستانێن نووژەن چ نە) دە ئەمێ ڤێ مژارێ ب بەرفرەھی لێکۆلین بکن. )​
رامانێن ئانارشیستێن چاندی ھەما ھەما ژ ھێلا ھەمی دبستانێن رامانا ئانارشیست ڤە تێنە پارڤە کرن و بلندکرنا ھشمەندیێ وەکی بەشەک بنگەھینا ھەر تەڤگەرەک ئانارشیست تێ ھەسباندن. ژ بۆ ئانارشیستان، گرینگە کو د ھەمی وارێن ژیانا مە دە “دنیایا نوو د ناڤ قالکێ کەڤن دە ئاڤا بکن” و ئافراندنا چاندەک ئانارشیست بەشەک ژ وێ چالاکیێیە. لێبەلێ ھندک ئانارشیست، بلندکرنا ھشمەندیێ ب سەرێ خوە بەس دھەسبینن و ژ بەر ڤێ یەکێ چالاکیێن ئانارشیستێن چاندی ب رێخستنبوونێ رە، چالاکیا راستەراست بکار تینن و د جڤاکا کاپیتالیست دە ئالتەرناتیفێن ئازادیخواز ئاڤا دکن. تەڤگەرا ئانارشیست ئەوە کو خوە-چالاکیا پراتیکی ب خەباتا چاندی رە دکە یەک، ب ھەر دو چالاکیان ڤە تێ خوارن و پشتگری ددەیا دن.

وەرگەرا ماکینە

تەڤی کو دژبەریا ل دژی دەولەتێ و ھەر جورە دەستھلاتداریێ د ناڤ فەمینیستێن دەستپێکێیێن سەدسالا ١٩-ئان دە دەنگەک خورت ھەبوو ژی، تەڤگەرا فەمینیستا ھەری داوی کو د سالێن ١٩٦٠-ئان دە دەست پێ کر، ل سەر پراتیکا ئانارشیست ھاتە دامەزراندن. تێگەھا ئانارکا-فەمینیزمێ ژ ڤر دەرکەتیە، تێ واتەیا ئانارشیستێن ژنێن کو د ناڤ تەڤگەرێن فەمینیست و ئانارشیستێن مەزن دە تەڤدگەرن دا کو پرەنسیبێن وان بینن بیرا وان.
ئانارچا-فەمینیستێن نووژەن ل سەر رامانێن فەمینیستێن ئانارشیستێن بەرێ، ھەم مێر و ھەم ژی ژن ئاڤا کرن. ب راستی، ئانارشیزم و فەمینیزم ھەر تم ب ھەڤ ڤە گرێدایی نە. گەلەک فەمینیستێن ناڤدار ژی ئانارشیست بوونە، د ناڤ دە پێشەنگا ماری وۆڵستۆنەجرافت (نڤیسکارا راستکرنا مافێن ژنێ )، کۆموونار لۆوسە مچەل، و ئانارشیستێن ئامەریکی (و شامپیۆنێن بێوەستانێن ئازادیا ژنان) ڤۆلتارنە دە جلەیرە و ئەمما گۆلدمان (ژ بۆیا پێشین، ل نڤیسارێن وێ بنەرە “کارچیتیا جنسییەت” ، “دەریێ ئازادیێ” ، “دۆزا ژنێ ل ھەمبەر ئۆرتۆدۆکسیێ” ، “یێن کو دزەوجن نەخوەشن” و ل ” ترافیکا ژنان ” بنێرن؛ ، “تراژەدیا رزگاریا ژنێ” ، “زەواج و ئەڤین” و “مەخدوورێن ئەخلاقێ” ). ئازادی ، رۆژناما ھەری کەڤنا ئانارشیستا جیھانێ، ژ ئالیێ چارلۆتتە ولسۆن ڤە د سالا ١٨٨٦-ئان دە ھاتە دامەزراندن. ژنێن ئانارشیستێن مینا ڤرگلا دعاندرەا و رۆسە پەسۆتا ھەم د تەڤگەرێن ئازادیخواز و ھەم ژی د تەڤگەرا کارکەران دە رۆلێن گرینگ لیستن. تەڤگەرا “موژەرەس لبرەس” ( “ژنێن ئازاد” ) ل سپانیایێ د دەما شۆرەشا سپانیایێ دە میناکەک کلاسیکا ژنێن ئانارشیستە کو خوە ب رێخستن دکن دا کو ئازادیێن خوەیێن بنگەھین بپارێزن و جڤاکەک ل سەر بنگەھا ئازادی و وەکھەڤیا ژنان ئاڤا بکن (بنێرە ژنێن ئازادێن سپانیایێ ژ ھێلا مارتھا ئاجکەلسبەرگ ژ بۆ بێتر ئاگاھداری ل سەر ڤێ رێخستنا گرینگ). ب سەر دە ژی، ھەموو رامانوەرێن سەرەکەیێن ئانارشیستێن مێر (بار پرۆودھۆن) پشتگرێن زەخمێن وەکھەڤیا ژنان بوون. بۆ نموونە، باکونن ل دژی باڤکسالاری و چاوا قانوون “[ژنان] دکە بن سەروەریا موتلەقا مێر.” وی ئانگاشت کر کو “دڤێ مافێن [ە]وەکھەڤیێن مێر و ژنان بن” دا کو ژن “سەربخوە ببن و ئازاد ببن کو ئاوایێ ژیانا خوە بافرینن.” ئەو ل ھێڤیا داویا “مالباتا ھقووقییا ئۆتۆریتەر” و “ئازادیا زایەندییا تەڤاھییا ژنان” بوو. [ باکونن ل سەر ئانارشیزمێ ، ر. ٣٩٦ و رووپ. ٣٩٧]
ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارشیزم ژ سالێن ١٨٦٠-ئان ڤر ڤە رەخنەیەکە رادیکالا کاپیتالیزمێ و دەولەتێ ب رەخنەیەکە ب ھەمان ھێزێیا باڤکسالاری (دەستھلاتداریا مێران) رە ل ھەڤ کر. ئانارشیستان، ب تایبەتییێن ژن، ناس کرن کو جڤاکا نووژەن ژ ھێلا مێران ڤە تێ سەردەست کرن. وەکی کو ئانا مارا مۆززۆن (کۆچبەرەک ئانارشیستا ئیتالی ل بوەنۆس ئارەس) گۆت، ژن “دێ ببینن کو کاھین کو وە لانەت دکە مێرە؛ کو قانوندانەرێ کو وە زولمێ دکە مێرە، مێرێ کو وە کێم دکە تشتەکە . مرۆڤەک کو ئازادیخوازێ ​​کو تە تاجیز دکە، زلامەکە کو کاپیتالیستێ کو خوە ب کارێ تەیێ خەراب دەولەمەند دکە و سپەکولاتۆرێ کو ب ئارامی بھایێ لاشێ تە دخە کیسکێ. ژ وێ دەمێ ڤە ھندک ھاتیە گوھەرتن. پاتریارکالی ھین ژی ھەیە و، ژ بۆ کو ئەم ژ رۆژنامەیا ئانارشیست لا قوەستۆنە سۆجالە ڤەبێژن ، ھینا ژی ب گەلەمپەری وسایە کو ژن “ھەم د ژیانا جڤاکی و ھەم ژی د ژیانا تایبەت دە کۆلە نە. ھەکە ھوون پرۆلەتەرن، دو زالمێن وە ھەنە: مێر و سەرکار. ھەکە بوورژوووازی، تەنێ سەروەریا کو ژ تە رە مایە، سەروەری و ھۆڤیتییە.” [ژ ئالیێ ژۆسە مۆیا ڤە ھاتیە ڤەگۆتن، ئیتالیان د تەڤگەرا ئانارشیستا بوەنۆس ئارەس دە ، رووپ ١٩٧-٨ و ر. ٢٠٠]
ئانارشیزم، ژ بەر ڤێ یەکێ، ل سەر بنگەھێ ھشمەندیەکێیە کو تێکۆشینا باڤکسالاری ب قاسی تێکۆشینا ل دژی دەولەت ئان کاپیتالیزمێ گرینگە. ژ بەر کو “دبە کو تو جڤاکەک ئازاد، ئان داد، ئان وەکھەڤ، نە ژی تشتەک کو نێزیکێ وێ ببە، ھەیا کو ژن وەرە کرین، فرۆت، خانی، جل و بەرگ، خوارن و پاراستن ، وەکی خانیەک.” [ڤۆلتارنە دە جلەیرە، “دەرگەھێن ئازادیێ” ، رووپەل ٢٣٥-٢٥٠، ئەوگەنا ج. دەلامۆتتە، گاتەس ئۆف فرێدۆم ، ر. ٢٤٢] ژ بۆ ڤەگۆتنا لۆوسە مچەل:
“یا یەکەم کو دڤێ وەرە گوھەرتن تێکلیا د ناڤبەرا زایەندان دەیە. مرۆڤاھی دو بەشە، ژن و مێر، و دڤێ ئەم مل ب مل بمەشن؛ ل شوونا وێ دژبەری ھەیە، و ئەوێ ھەیا نیڤێ عھێزترع بدۆمە. نیڤێ عقەلسع کۆنترۆل دکە، ئان ژی کۆنترۆلێن وێ دفکرە.” [ تھە رەد ڤرگن: مەمۆرس ئۆف لۆوسە مچەل ، ر. ١٣٩]
ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارشیزم، مینا فەمینیزمێ، ل دژی باڤکسالاری و ژ بۆ وەکھەڤیا ژنان شەر دکە. ھەر دو ژی گەلەک دیرۆکا ھەڤپار پارڤە دکن و خەما ئازادیا تاکەکەسی، وەکھەڤی و روومەتا ئەندامێن زایەندا ژنێ (تەڤی کو، وەکی کو ئەمێ ل ژێر ب کووراھی راڤە بکن، ئانارشیست ھەر گاڤ ل فەمینیزما سەرەکە/لیبەرال پر رەخنە بوونە کو ب تێرا خوە پێش ناکەڤە) . ژ بەر ڤێ یەکێ، نە ئەجێبە کو پێلا نوویا فەمینیزمێیا سالێن شێستی خوە ب رەنگەکی ئانارشیست ئیفادە کر و ژ کەسایەتێن ئانارشیستێن وەکی ئەمما گۆلدمان گەلەک ئیلھام گرت. جاتھی لەڤنە دەستنیشان دکە کو، د ڤێ دەمێ دە، “کۆمێن ژنانێن سەربخوە بێیی ئاڤاھی، رێبەر و راستیێن دنێن چەپا مێر دەست ب کار کرن، ب ئاوایەکی سەربخوە و ب ھەڤدەمی، رێخستنێن مینایێن ئانارشیستێن گەلەک دەھ سالان و ھەرێمان ئاڤا کرن. نا قەزا ژی.” [ “زولمداریا تیرانیێ”، رووپەلێن بێدەنگ: خوەندەڤانەک ئانارچا-فەمینیست ، ر. ٦٦] ئەڤ نە تەسادوفە ژ بەر کو، وەکی کو زانیارێن فەمینیست دەستنیشان کرنە، ژن د ناڤ قوربانیێن یەکەمێن جڤاکا ھیەرارشیک دە بوون، کو تێ فکرین کو د سەردەما داوینا نەۆلیتیکێ دە ب بلندبوونا باڤکسالاری و ئیدەۆلۆژیێن سەردەستیێ دەست پێ کریە. مارلین فرەنچ (د بەیۆند پۆوەر دە ) ئاماژە دکە کو یەکەمین قاتبوونا جڤاکییا مەزنا نژادا مرۆڤی دەما کو مێران دەست ب سەردەستیا ژنان کر، ب ژنان رە د راستیێ دە بوو چینەک جڤاکییا “نزمتر” و “بندەست”.
تێکلیێن د ناڤبەرا ئانارشیزم و فەمینیزما نووژەن دە ھەم د رامان و ھەم ژی د چالاکیێ دە ھەنە. رامانوەرا فەمینیستا سەرەکە جارۆلە پاتەمان دەستنیشان دکە کو “نیقاشا وێ [ل سەر تەۆریا پەیمانێ و بنگەھا وێیا ئۆتۆریتەر و باڤکسالار] دەیندارێ” رامانێن ئازادیخوازە، یانی “باسکێ ئانارشیستێ تەڤگەرا سۆسیالیست”. [ پەیمانا زایەندی ، ر. ١٤] وەکی دن، وێ د سالێن ١٩٨٠-ئان دە دەستنیشان کر کو “جھێ سەرەکەیێ رەخنەکرنا فۆرمێن رێخستنییێن ئۆتۆریتەر، ھیەرارشیک، نەدەمۆکراتیکێن ڤان بیست سالێن داوی تەڤگەرا ژنێیە… پشتی کو مارکس د ئەنتەرناسیۆنالا یەکەمین دە باکونین تێک بر، فۆرما سەردەست. د ناڤا تەڤگەرا کارکەران دە، د پیشەسازیێن نەتەوەبوویی دە و د مەزھەبێن چەپ دە، ھیەرارشیا دەولەتێ ژ خوە رە کریە میناک. جەرباندنێن د، گوھەرینا جڤاکی دە دڤێ شەکلێ رێخستنیا جڤاکییا پێشەرۆژێ عپێشنیاز بکنع.” [ نەخوەشیا ژنان ، ر. ٢٠١]
پەگگی کۆرنەگگەر ھەم د وارێ تەۆری و ھەم ژی د پراتیکێ دە بال کشاندیە سەر ڤان گرێدانێن خورتێن د ناڤبەرا فەمینیزم و ئانارشیزمێ دە. “پەرسپەکتیفا فەمینیستا رادیکال ھەما ھەما ئانارشیزما پاقژە،” ئەو دنڤیسە. “تەۆریا بنگەھین مالباتا نوکلێری وەکی بنگەھا ھەمی پەرگالێن ئۆتۆریتەر دەستنیشان دکە. دەرسا کو زارۆک ژێ دستینە، ژ باڤ بگرە ھەیا مامۆستە بگرە ھەیا پاترۆن بگرە ھەیا خوەدێ، ئەوە کو گوھ بدە دەنگێ مەزنێ نەناسا دەستھلاتداریێ. مەزوونبوونا ژ زارۆکتیێ ھەیا مەزنبوونێ ئەوە کو ببە ئۆتۆماتەک تام، کو نکارە بپرسە ئان ژی ب زەلالی بفکرە.” [ “ئانارچسم: تھە فەمنست جۆننەجتۆن،” قوەت رومۆورس: ئان ئانارچا-فەمنست رەادەر ، ر. ٢٦] ب ھەمان ئاوایی، زەرۆ جۆڵەجتڤە دبێژە کو ئانارچا-فەمنیزم “د ناسکرنا ئانارشیزما فەمینیزمێ و ب زانەبوون پێشدەبرنا وێ دە پێک تێ.” [ “ئانارشیزم/فەمینیزم”، رووپ. ٣-٧، تھە راڤەن ، نۆ. ٢١، رووپ. ٦]
ئانارچا-فەمنیست دیار دکن کو خسلەت و نرخێن ئۆتۆریتەر، وەک میناک، سەردەستی، ئیستیسمار، ئێریشکاری، رەقابەتی، بێھەساسیەتکرن و ھود.، د شارستانیێن ھیەرارشیک دە پر ب قیمەتن و ب کەڤنەشۆپی وەکی “نێرانە” تێنە بناڤکرن. بەرەڤاژی ڤێ، خسلەت و نرخێن نە-دەستھلاتدارێن وەکی ھەڤکاری، پارڤەکرن، دلۆڤانی، ھەساسیەت، گەرماھی و ھود.، ب کەڤنەشۆپی وەکی “ژن” تێنە ھەسباندن و ژ قیمەتێ تێنە دەرخستن. زانیارێن فەمینیست ڤێ دیاردەیێ ڤەدگەرینن مەزنبوونا جڤاکێن باڤکسالاری د دەما دەستپێکا سەردەما برۆنز دە و داگرکرنا وانا جڤاکێن “ئۆرگانیک”ێن ب ھەڤکارییێن کو تێ دە خسلەت و نرخێن “ژنی” سەردەست و رێزدار بوون. لێ بەلێ، پشتی ڤان فەتھان، نرخێن ب ڤی رەنگی وەکە “کێمتر” ھاتن دیتن، ب تایبەتی ژ بۆ مێران، ژ بەر کو مێر د بن دەستھلاتداریا باڤکسالاری دە سەردەستی و ئیستیسمارێ دکرن. (بنێرە بۆ نموونە رانە ئەسلەر، تھە چالجە ئاند تھە بلادە ؛ ئەلسە بۆولدنگ، تھە ئوندەرسدە ئۆف ھستۆری ). ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارکا-فەمینیستان ئاڤاکرنا جڤاکەکە نە ئۆتۆریتەر، ئانارشیستا ل سەر بنگەھا ھەڤکاری، پارڤەکرن، ئالیکاریا ھەڤ و ھود، وەکە “ژنکرنا جڤاکێ” ب ناڤ دکن.
ئانارچا-فەمینیستان دەستنیشان کرن کو ھەم بێیی خوە-رێڤەبەریێ و ھەم ژی بێیی نەمەرکەزیبوونێ جڤاک “ژنبوون” پێک نایێ. ژ بەر کو نرخ و کەڤنەشۆپیێن باڤکسالاری-ئۆتۆریتەرێن کو دخوازن ژ ھۆلێ راکن، د ھیەرارشیان دە جھ دگرن و ژ نوو ڤە تێنە ھلبەراندن. ژ بەر ڤێ یەکێ فەمینیزم تێ واتەیا نەناڤەندیبوونێ، کو د ئەنجامێ دە تێ واتەیا خوە-رێڤەبەریێ. گەلەک فەمینیستان ئەڤ یەک ناس کرنە، وەک کو د جەرباندنێن خوەیێن ب فۆرمێن کۆلەکتیفێن رێخستنێن فەمینیستێن کو ئاڤاھیا ھیەرارشیک و فۆرمێن رەقابەتێیێن بریارگرتنێ ژ ھۆلێ رادکن. ھن فەمینیستان ژی ئانگاشت کرن کو رێخستنێن راستەراست دەمۆکراتیک ب تایبەتی فۆرمێن سیاسییێن ژنن. [بنھێرە وەک نموونە نانجی ھارتسۆجک “تەۆریا فەمنیست و پێشڤەچوونا ستراتەژیا شۆرەشگەر”، زەلا ئەسەنستەن، وەش . مفتەیا وەکھەڤیا ژنێ و ب ڤی ئاوایی ئازادیا ژنێیە. ژ بەر ڤێ یەکێ ئەمما گۆلدمان:
“پێشڤەچوون، ئازادی، سەربخوەبوونا وێ، دڤێ ژ خوە و ب رێیا وێ وەرە.یا یەکەم، خوە وەکی کەسایەت، نە وەکی کڕووبڕا زایەندی نیشان بدە.یا دویەمین، ب رەدکرنا مافێ ھەر کەسی ل سەر لاشێ خوە؛ ب نەھشتنا خوەدیکرنا زارۆکان. ، ھەتا کو ئەو نەخوازە، ب رەدکرنا ببە خزمەتکارێ خوەدێ، دەولەتێ، جڤاکێ، مێرێ، مالباتێ و ھود.، ب ریا ھێسانکرنا ژیانا خوە، لێ کوورتر و دەولەمەندتر ماددەیا ژیانێ ب ھەموو تەڤلیھەڤیێن خوە ب رزگاریا خوە ژ ترسا رایا گشتی و شەرمەزارکرنا گەل.” [ ئانارشیزم و گۆتارێن دن ، ر. ٢١١]
ئانارچا-فەمینیزم ھەول ددە کو فەمینیزمێ نەکەڤە بن باندۆر و سەردەستیا ئیدەۆلۆژیێن ئۆتۆریتەرێن راستگر ئان چەپگر. ئەو ل شوونا کامپانیایێن رەفۆرمخوازێن گرسەیییێن کو ژ ھێلا تەڤگەرا فەمینیستا “فەرمی” ڤە تێنە پشتگری کرن، ب دامەزراندنا رێخستنێن ھیەرارشیک و ناڤەندیپارێز و ب خەیالا خوەیا کو ھەبوونا زێدەتر سەرۆکێن ژن، سیاسەتمەدار و لەشکەران بەر ب “وەکھەڤیێ ڤە”یە، چالاکیەک راستەراست و خوە-ئالیکاریێ پێشنیار دکە. .” ئانارچا-فەمینیست دێ دیار بکن کو ب ناڤێ “زانستیا رێڤەبرنێ”یا کو ژن دڤێ فێر ببن دا کو ببن رێڤەبر د پارگیدانیێن کاپیتالیست دە، د ئەساسێ خوە دە کۆمەک تەکنیکە ژ بۆ کۆنترۆلکرن و ئیستسمارکرنا کارکەرێن مەاش د ھیەرارشیێن پارگیدانی دە، لێ “ژنکرنا” جڤاکێ ھەوجە دکە. ب تەڤاھی ژ ھۆلێ راکرنا کۆلەتیا مەاش-کۆلەتیا کاپیتالیست و سەردەستیا رێڤەبەریێ. ئانارچا-فەمینیست فێم دکن کو فێربوونا کا مەرڤ چاوا ببە ئیستیسمارکارەک ب باندۆر ئان ژی زۆردار رێچا وەکھەڤیێ نینە (وەک ئەندامەک موژەرەس لبرەس گۆت، “[و] مە نەدخوەست کو ھیەرارشیەک فەمینیست ل شوونایا مێرانیێ بگوھەرینە” [ ژ ھێلا مارتھا ئا. ئاجکەلسبەرگ، ژنێن ئازادێن سپانیایێ ، رووپ. ٢٢-٣] ھاتیە گۆتن .
ژ بەر ڤێ یەکێ دژمناتیا کەڤنەشۆپییا ئانارشیزمێیا ل دژی فەمینیزما لیبەرال (ئان سەروەر)یە، د ھەمان دەمێ دە پشتگری ددە ئازادی و وەکھەڤیا ژنان. فەدەرجا مۆنتسەنی (کەسایەتیا پێشەنگا تەڤگەرا ئانارشیستا سپانیایێ) ئاماژە کر کو فەمینیزما وەھا وەکھەڤیا ژنان دپارێزە، لێ سازیێن ھەیی دژبەری ناکە. وێ ئانگاشت کر کو ئارمانجا فەمینیزمێ (سەروەری) تەنێ ئەوە کو فەرسەندێ بدە ژنێن ژ چینەک تایبەتی کو ب تەڤایی بەشداری پەرگالا ھەیییا ئیمتیازێ ببن و ھەکە ئەڤ سازی “بێدادپەروەر بن دەما کو مێر ژ وان سوود وەردگرن، ئەوێ دیسا ژی نەھەق بن ھەکە ژن ژ وان سوود وەردگرن.” [ژ ھێلا مارتھا ئا. ئاجکەلسبەرگ ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ئۆپ. جت. ، ر. ١١٩] ژ بەر ڤێ یەکێ، ژ بۆ ئانارشیستان، ئازادیا ژنێ نایێ واتەیا شانسەک وەکھەڤ ژ بۆ ببە پاترۆن ئان ژی کۆلەیەک مەاش، دەنگدێر ئان سیاسەتمەدارەک، بەلکی فەردەک ئازاد و وەکھەڤ بە کو د کۆمەلەیێن ئازاد دە وەک ھەڤ ھەڤکاریێ بکە. پەگگی کۆرنەگگەر تەکەز کر: “فەمینیزم نایێ واتەیا ھێزا شیرکەتییا ژن ئان ژی سەرۆکا ژن؛ تێ واتەیا نەبوونا ھێزا پارگیدانی و نەبوونا سەرۆکان. گوھەرتنا مافێن وەکھەڤ دێ جڤاکێ ڤەنەگوھەرە؛ ئەو تەنێ “مافێ” ددە ژنان کو بکەڤن ناڤ خوە. ئابۆریا ھیەرارشیک تێ واتەیا دژوارکرنا ھەموو ھیەرارشیێ – ئابۆری، سیاسی و کەسایەتی. [ ئۆپ. جت. ، ر. ٢٧]
ئانارشیزم، وەکی کو تێ دیتن، ئانالیزەک چینایەتی و ئابۆرییا کو ژ فەمینیزما سەرەکە وندایە د ناڤ خوە دە دھەوینە و د ھەمان دەمێ دە، ھشیاریەک ژ تێکلیێن دەستھلاتداریا ناڤخوەیی و زایەندییێن کو ژ تەڤگەرا سۆسیالیستا سەردەست دوور دخست، نیشان ددە. ئەڤ ژ نەفرەتا مەیا ھیەرارشیێ دھەرکە. وەکە کو مۆززۆن گۆت، “ئانارشی دۆزا ھەموو بندەستان دپارێزە، و ژ بەر ڤێ یەکێ و ب رەنگەکی تایبەتی دۆزا وە [ژنان] دپارێزە، ئەی ​​ژن، ژ ھێلا جڤاکا ھەیی ڤە ھەم د وارێ جڤاکی و ھەم ژی د قادا تایبەت دە دو قات بندەستن. .” [ژ ھێلا مۆیا ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ئۆپ. جت. ، ر. ٢٠٣] ئەڤ تێ وێ واتەیێ کو، ژ ئانارشیستەک چینی رە، واتەیا ئانارشیستان “ژ وەکھەڤیا د ناڤبەرا زایەندان دە نە تەنێ ئەوە کو مێر ئێدی زۆردەستیێ ل ژنان ناکن. ئەم ھەر وەھا دخوازن کو مێر ئێدی ژ ھێلا مێرێن دن ڤە نەیێن چەوساندن، و ژن نەبن ئێدی ژ ئالیێ ژنێن دن ڤە بێ تەپساندن.” ژ بەر ڤێ یەکێ دڤێ ژن “دەستھلاتداریێ ب تەڤاھی ھلوەشینن، مێران نەچار بکن کو دەڤ ژ ھەموو ئیمتیازێن خوەیێن تایبەت بەردن و ببن وەکھەڤیا ژنان و جیھانەک کو نە ل سەر ژنێ و نە ژی ب زۆرداریا مێران چێبکە.” [ھە زھەن، کو ژ ھێلا پەتەر زاڕۆو ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ئانارچسم ئاند چنەسە پۆلتجال جولتورە ، ر. ١٤٧]
ژ بەر ڤێ یەکێ، د تەڤگەرا ئانارشیستا دیرۆکی دە، وەکی مارتھا ئاجکەلسبەرگ دەستنیشان دکە، فەمینیزما لیبەرال/سەروەری وەکی “وەکی ستراتەژیەک ژ بۆ ئازادیا ژنێ پر تەنگ ھاتە ھەسباندن؛ تێکۆشینا زایەندی ژ تێکۆشینا چینان ئان ژی ژ پرۆژەیا ئانارشیست ب تەڤاھی نایێ ڤەقەتاندن.” ” [ ئۆپ. جت. ، ر. ١١٩] ئانارچا-فەمنیزم ڤێ کەڤنەشۆپیێ ددۆمینە و دبێژە کو ھەمی جوورەیێن ھیەرارشیێ خەلەتن، نە تەنێ باڤکسالاری، و کو فەمینیزم ب ئیدەالێن خوە رە د ناڤ ناکۆکیێ دەیە، ھەکە ئەو بخوازە ب تەنێ رێ بدە کو ژن ببن خوەدیێ ھەمان شانسێ کو ببن سەرۆک. مرۆڤ دکە. ئەو ب تەنێ تشتێ ئەشکەرە دبێژن، یانی ئەو “باوەر ناکن کو دەستھلاتداریا د دەستێ ژنان دە دبە کو ببە سەدەما جڤاکەک نە زۆردار” و نە ژی “باوەر دکن کو تشتەک باش دکارە ژ تەڤگەرەک گرسەیییا ب ئەلیتەک سەرۆکاتیێ دەرکەڤە. ” ” پرسگرێکێن ناڤەندی ھەر دەم دەستھلاتداری و ھیەرارشیا جڤاکی نە” و ژ بەر ڤێ یەکێ مرۆڤ “تەنێ دەما کو ل سەر ژیانا خوە خوەدی ھێز بە ئازادن.” [جارۆلە ئەھرلچ، “سۆسیالیزم، ئانارشیزم و فەمینیزم” ، گۆتنێن بێدەنگ: خوەندەڤانەک ئانارچا-فەمینیست ، ر. ٤٤] ژ بەر کو، وەکی لۆوسە مچەل گۆت، “پرۆلەتەر کۆلەیە؛ ژنا پرۆلەتەر ھین بێتر کۆلەیە” وێ گارانتی بکە کو ژن د ئاستەکە وەکھەڤا زۆردەستیێ دە دەرباس دبە کو مێر ژ خالێ دوور دکەڤە. [ ئۆپ. جت. ، ر. ١٤١]
ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارکا-فەمینیست ژی مینا ھەموو ئانارشیستان ل دژی کاپیتالیزمێ وەکی ئینکارکرنا ئازادیێ رادوەستن. د جڤاکێ دە رەخنەکرنا ھیەرارشیا وان ب باڤکسالاری دەست پێ ناکە و ب داوی نابە. مەسەلا ئازادیخوازیا ل ھەر دەرێیە، خوەستنا “[ب]ڤەژاندنا… ھەر مالەکە کو د بن کۆلەتیێ دە دمینە! ، جڤاکی ئان سڤیل، کو د ناڤبەرا مرۆڤ و مافێ وی دە رادوەستە، کو یەکی دکە سەردەست،یێ دن دکە کۆلە.” [ڤۆلتارنە دە جلەیرە، “مەیلا ئابۆرییا ئازادیخواز” ، تھە ڤۆلتارنە دە جلەیرە رەادەر ، ر. ٧٢] ئیدەالا کو کاپیتالیزما “فرسەندەکە وەکھەڤ” دێ ژنان ئازاد بکە، ڤێ راستیێ ژ نەدیتی ڤە تێ کو ھەر پەرگالەک ووسا دێ دیسا ژی ببینە کو ژنێن چینا کارکەر ژ ھێلا پاترۆنان ڤە (چ مێر بە، چ ژن) بندەست بن. ژ بۆ ئانارکا-فەمینیستان، تێکۆشینا ئازادیا ژنێ ژ تێکۆشینا ل دژی ھیەرارشیێ ب ڤی رەنگی نایێ ڤەقەتاندن. وەکی کو ل. سوسان برۆون دبێژە:
“ئەنارشیست-فەمنیزم، وەکی دەربرینا ھەستیاریا ئانارشیستا کو ل سەر فکارێن فەمینیست تێ سەپاندن، فەرد وەکی خالا خوەیا دەستپێکێ دگرە و ل ھەمبەر تێکلیێن سەردەستی و بندەستیێ، ژ بۆ فۆرمێن ئابۆرییێن نە ئاموورانێن کو ئازادیا ھەبوونا تاکەکەسی دپارێزە، ژ بۆ ھەر دویان نیقاش دکە. ژن و مێر.” [ تھە پۆلتجس ئۆف ئندڤدوالسم ، ر. ١٤٤]
ئانارچا-فەمینیستێن کو ژ بۆ تێگھیشتنا مەیا بنگەھینا کریزا ئەکۆلۆژیک د نرخێن ئۆتۆریتەرێن شارستانیا ھیەرارشیک دە گەلەک تشت ھەنە. وەک میناک، چەند زانیارێن فەمینیست ئانگاشت کرن کو سەردەستیا خوەزایێ ب سەردەستیا ژنان رە،یێن کو د درێژاھیا دیرۆکێ دە ب خوەزایێ رە ھاتنە ناسین، ھەڤاھەنگ کریە (بنێرە، بۆ نموونە، جارۆلنە مەرچانت، تھە دەاتھ ئۆف ناتورە ، ١٩٨٠). ھەم ژن ھەم ژی خوەزا مەخدوورێن مێتنگەریا کۆنترۆلێیا کو کەسایەتا ئۆتۆریتەر دیار دکە نە. ژ بەر ڤێ سەدەمێ، ھەژمارەکە زێدەیا ھەم ئەکۆلۆژیستێن رادیکال و ھەم ژی فەمینیست دزانن کو دڤێ ھیەرارشی بێن ھلوەشاندن دا کو بگھیژن ئارمانجێن خوە.
ب سەر دە، ئانارکا-فەمینیزم گرینگیا گرتنا ژنان ب مێران رە و د ھەمان دەمێ دە رێزگرتنا جوداھیێن ژن و مێران تینە بیرا مە. ب گۆتنەکە دن، ناسکرن و رێزگرتنا جھێرەنگیێ، ژن و مێر ژی دھەوینە. پر جاران گەلەک ئانارشیستێن مێر تەخمین دکن کو، ژ بەر کو ئەو (د تەۆریێ دە) ل دژی زایەندپەرەستیێ نە، ئەو د پراتیکێ دە نە زایەندپەرەستن. تەخمینەک وھا دەرەوە. ئانارچا-فەمنیزم پرسا لھەڤھاتنا د ناڤبەرا تەۆری و پراتیکێ دە تینە پێشیا چالاکیا جڤاکی و ب بیر تینە کو ئەم نە تەنێ ل ھەمبەر ئاستەنگیێن دەرڤە، لێ د ھەمان دەمێ دەیێن ھوندورین ژی شەر بکن.
ئەڤ تێ وێ مانەیێ کو ئانارکا-فەمینیزم مە تەشویق دکە کو ئەم تشتێن کو ئەم ددن مەشاندن پێک بینن. وەکی کو ڤۆلتارنە دە جلەیرە گۆت، “ئەز قەت ھێڤی ناکم کو مێر ئازادیێ بدن مە. نا، ژن، ئەم نە ھێژا نە ، ھەیا کو ئەم وێ نەگرن .” ئەڤ تێ دە “ئیسرارکرنا ل سەر کۆدەک ئەخلاقییا نوویا کو ل سەر زاگۆنا ئازادیا وەکھەڤ ھاتیە دامەزراندن: کۆدەک کو کەسایەتیا ژنێ ب تەڤاھی ناس دکە. ل ھەر دەرێ کو ژ دەستێ مە تێ، ب سەرھلدانان رە. ب خوە ب باوەریێن خوە دژین … ئەم شۆرەشگەرن. و ئەمێ پرۆپاگاندا ب ئاخافتن، کرن، ویا ھەری زێدە ژی ژیانێ بکار بینن –یا کو ئەم ھین دکن.” ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارکا-فەمینیست، مینا ھەموو ئانارشیستان، تێکۆشینا ل دژی باڤکسالاری وەکی تێکۆشینا بندەستانا ژ بۆ خوە-رزگاریا خوە دبینن، ژ بەر کو ” وەک چینەک ئەز ژ مێران ھێڤی ناکم… تو زالمی تو جاری دەڤ ژ زلما خوە بەرنەدا.” گەر کو دیرۆک تشتەکی فێری مە بکە، ژ بەر ڤێ یەکێ ھێڤیا من د ئافراندنا سەرھلدانێ دەیە. [ “گاتەس ئۆف فرێدۆم” ، ر. ٢٣٥-٢٥٠، ئەوگەنا ج. دەلامۆتتە، گاتەس ئۆف فرێدۆم ، ر. ٢٤٩ و رووپ. ٢٣٩] ئەڤ مخابن ب قاسی کو د ناڤ تەڤگەرا ئانارشیست دە دەرباسدار بوو و ل دەرڤەیی وێ د جڤاکا باڤکسالاری دە ژی دەرباسدار بوو.
ل ھەمبەری زایەندپەرەستیا ئانارشیستێن مێرێن کو بەھسا وەکھەڤیا زایەندی دکرن، ژنێن ئانارشیستێن ل سپانیایێ خوە د ناڤا رێخستنا موژەرەس لبرەس دە ب رێخستن کرن دا کو ل دژی وێ تێبکۆشن. وان باوەر نەدکر کو ئازادبوونا خوە ژ بۆ رۆژەکێ پشتی شۆرەشێ بھێلن. رزگارکرنا وان پارچەیەکی بنگەھینێ وێ شۆرەشێ بوو و دڤیابوو ئیرۆ دەست پێ بکرا. د ڤێ یەکێ دە وان ئەنجامێن ژنێن ئانارشیستێن ل باژارێن ئڵنۆس جۆال دوبارە کرن، کو ھەول ددا کو ببھیزن کو ھەڤالێن خوەیێن مێر “د جڤاتا پاشەرۆژێ دە ژ بۆ وەکھەڤیا زایەندی قیر دکن ” د ھەمان دەمێ دە ل ڤر و نھا تشتەک ل سەر ڤێ یەکێ ناکن. وان ب تایبەتی ھەڤاھەنگیەک ھەقارەتکار بکار ئانین، و ھەڤالێن خوەیێن مێر ب کاھینان رە دان بەر ھەڤ،یێن کو “سۆزێن دەرەوین ددن گرسەیێن برچی… [کو] دێ د بھشتێ دە خەلات ھەبن.” داییک دیار کرن کو دڤێ کەچێن خوە فێم بکن کو “فەرقیا زایەندی نایێ واتەیا نەوەکھەڤیا مافان” و ھەر وھا “ل دژی پەرگالا جڤاکییا ئیرۆ سەری ھلدانە”، “ب تایبەتی ژی ل دژی زلما مێران تێبکۆشن. ” دخوازە ژنان وەکە ماددی و مانەوی بھێلە.” [ئەرسلا گراند، کو ژ ھێلا جارۆلنە والدرۆن مەرتھەو ڤە ھاتی ڤەگۆتن، دایکا ئانارشیست ، ر. ٢٢٧] وان کۆما “لوسا مچەل” ئاڤا کرن دا کو ل باژارێن کۆمرێیێن گەلیێ ئڵنۆس-ا ژۆرین سێ دەھسالان ل دژی کاپیتالیزم و باڤکسالاری شەر بکن بەری کو ھەڤالێن وانێن سپانی خوە ب رێخستن بکن.
ژ بۆ ئانارکا-فەمینیستان، تێکۆشینا ل دژی زایەندپەرەستیێ ئالیەکی سەرەکەیێ تێکۆشینا ئازادیێیە. وەکی کو گەلەک سۆسیالیستێن مارکسیست بەریا رابوونا فەمینیزمێ دگۆتن، ئەو نە دوورکەتنەک ژ تێکۆشینا “راست”ا ل دژی کاپیتالیزمێیە کو دێ ب رەنگەکی بخوەبەر پشتی شۆرەشێ وەرە چارەسەر کرن. ئەو بەشەک گرینگا تێکۆشینێیە:
“ئەم نە ھەوجەیی سەرناڤێن وە نە… ئەم یەک ژ وان ناخوازن.یا کو ئەم دخوازن زانین و خوەندن و ئازادییە. ئەم دزانن مافێن مە چ نە و ئەم وان داخواز دکن. ما ئەم ل کێلەکا وە نە ل بەر خوە ددن و ل ھەمبەرێ وە شەر دکن. ما ھوون تێرا خوە نە ھێزدارن کو ھوون بەشەک ژ وێ شەرێ ھەری بلند بکن تێکۆشینا مافێن ژنان و وێ دەمێ ژن و مێر ب ھەڤ رە دێ مافێن ھەموو مرۆڤاھیێ ب دەست بخن؟ [لۆوسە مچەل، ئۆپ. جت. ، ر. ١٤٢]
بەشا سەرەکەیا ڤێ شۆرەشا جڤاکا نووژەن ڤەگوھەراندنا تێکلیا ھەیییا د ناڤبەرا زایەندان دەیە. زەواج خرابیەک تایبەتییە ژ بۆ “شەشێ زەواجێیێ کەڤن، کو ل سەر بنگەھا مزگینیێیە، “ھەتا کو مرن پەرچە ببە” … سازیەکە کو ژ بۆ سەروەریا مێر ل سەر ژنان رادوەستە، ب تەڤاھی تەسلیمبوونا وێ ژ داخواز و فەرمانێن وی.” ژن “ب ئەرکا خزمەتکارێ مێر و خوەدیکرنا زارۆکێن وی” تێ داخستن . [گۆلدمان، ئۆپ. جت. ، رووپ. ٢٢٠-١] ل شوونا ڤێ، ئانارشیستان “ئەڤینا ئازاد” پێشنیار کرن، ئانگۆ ژن و مالبات ل سەر بنگەھا پەیمانا ئازادا د ناڤبەرا وەکھەڤان دە نە کو یەک ل سەر دەستھلاتداریێیە ویێ دن ب تەنێ ئیتاەت دکە. یەکیتیێن وەھا دێ بێیی پەژراندنا دێرێ ئان دەولەتێ بە ژ بۆ “دو ھەیینێن کو ژ ھەڤ ھەز دکن ژ بۆ کو بچن رازانێ ژ سێیەم دەستوور نە ھەوجە نە.” [مۆززۆن، ژ ھێلا مۆیا ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ئۆپ. جت. ، ر. ٢٠٠]
وەکھەڤی و ئازادی ژ تێکلیان زێدەتر دەرباسدارە. ژ بەر کو “ئەگەر پێشکەفتنا جڤاکی د مەیلەکە دۆمدارا بەر ب وەکھەڤکرنا ئازادیێن یەکەیێن جڤاکی دە پێک بێ، وێ دەمێ ھەتا کو نیڤێ جڤاکێ، ژن، د بندەستیێ دەیە، داخوازێن پێشکەفتنێ تێر نابن… ژن… خزمەتیا وێ ھیس بکە کو پەژراندی ھەیە کو دڤێ ژ ئاخایێ وێ وەرە برین و ئەو ب سەر بکەڤە – ئەڤ پەژراندی ئەوە کو ئازادیا کۆنترۆلکرنا شەخسێ خوەیە ئازادیێ” ، ئۆپ. جت. ، ر. ٢٤٢] نە مێر، نە دەولەت و نە ژی دێر دڤێ نەبێژن ژن ب لاشێ خوە چ دکە. بەرفرەھکرنا مەنتقییا ڤێ یەکێ ئەوە کو دڤێ ژن ل سەر ئۆرگانێن خوەیێن ھلبەرینەریێ خوەدی بن. ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارکا-فەمینیست، مینا ئانارشیستان ب گشتی، مافپارێزێن ھلبژارتنێ و پرۆ-ھلبەرینێ نە (ئانگۆ مافێ ژنێیە کو بریارێن خوەیێن ژنبەردانێ کۆنترۆل بکە). ئەڤ ھەلوەستەک درێژە. ئەمما گۆلدمان ژ بەر پارێزڤانیا وێیا گەلەمپەرییا رێبازێن کۆنترۆلکرنا زایینێ و تێگینا توندرێ کو دڤێ ژن بریارێ بدن دەما کو ئەو دوجانی ببن، ھات چەوساندن و زندان کرن (وەک کو نڤیسکارا فەمینیست مارگارەت ئاندەرسۆن گۆت، “د سالا ١٩١٦ دە، ئەمما گۆلدمان ژ بەر کو پارێزڤانیا وێ دکە ھاتە شاندن گرتیگەھێ. نە ھەوجەیە کو ژن ھەر گاڤ دەڤێ خوە گرتی و زکێ خوە ڤەکری بھێلن.ع” ).
ئانارچا-فەمینیزم ل ڤر ناقەدە. مینا ئانارشیزمێ ب گشتی، ئەو ئارمانج دکە کو ھەمی ئالیێن جڤاکێ بگوھەزینە نە تەنێ تشتێ کو ل مالێ دقەومە. چمکی، وەکی کو گۆلدمان پرس کر، “ھەکە تەنگبوون و نەبوونا ئازادییا مالێ ب تەنگبوون و نەبوونا ئازادییا کارگەھ، دکانا خوێدانێ، دکانا دەزگەھان، ئان ئۆفیسێ وەرە گوھەزتن، چقاس سەرخوەبوون ب دەست دکەڤە؟” ژ بەر ڤێ یەکێ دڤیابوو ل ھەر دەرێ تێکۆشینا وەکھەڤی و ئازادیا ژنێ بھاتا کرن و ل دژی ھەر جورە ھیەرارشیێ بێ پاراستن. ئەو ژی ب دەنگدانێ نایێن بدەستخستن. رزگاریا راستین، ئانارکا-فەمینیست دبێژن، تەنێ ب چالاکیا راستەراست پێکانە و ئانارچا-فەمنیزم ل سەر بنگەھا خوە-چالاکی و خوە-رزگارکرنا ژنێیە، ژ بەر کو “مافێ دەنگدانێ، ئان مافێن وەکھەڤێن سڤیل، دبە کو داخوازێن باش بن … راستە … راستە.” ئازادی نە ل سەر سندۆقان دەست پێ دکە و نە ژی د گیانێ ژنێ دە وێ بگھیژە وێ دەرێ. [گۆلدمان، ئۆپ. جت. ، ر. ٢١٦ و رووپ. ٢٢٤]
دیرۆکا تەڤگەرا ژنێ ڤێ یەکێ ئیسپات دکە. ھەر دەستکەفتیەک ژ ژێر ڤە، ب چالاکیا ژنان ب خوە ھاتیە. وەکە کو لۆوسە مچەل گۆت، “ژن نە شۆرەشگەرێن خەرابن. بێیی لاڤاکرنێ ئەم جھێ خوە د ناڤا تێکۆشینێ دە دگرن؛ وەکی دن ئەمێ ھەتا جیھان بقەدە و ب سەر بکەڤن و تشتەکی ب دەست نەخن.” [ ئۆپ. جت. ، ر. ١٣٩] گەر ژن ل بەندێ ببوونا کویێن دن ژ بۆ وان تەڤبگەرن، رەوشا وانا جڤاکی قەت نەدگوھەری. د سەری دە گرتنا دەنگان ژی د ناڤ دەیە. ئانارشیستێ بریتانی رۆسە وتجۆپ کو ب تەڤگەرا ملیتانا مافێ دەنگدانێ ژ بۆ دەنگێن ژنان رە روو ب روو مایە، پێ ھەسیا کو “راستە کو ئەڤ تەڤگەر نیشانی مە ددە کو ژنێن کو ھەتا نھا ئەو قاس تەسلیمی ئاخایێن خوە، مێران بوونە، دەست ب شیاربوونا داوی ل ب راستی ئەو ژ وان ئاخایان نە کێمترن.” لێ دیسا ژی وێ ئانی زمان کو ژن نە ب دەنگان، “ب ھێزا خوە” وێ ئازاد ببن . [ژ ھێلا شەلا رۆوبۆتھام ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ھددەن فرۆم ھستۆری ، رووپەل ١٠٠-١ و ر. ١٠١] تەڤگەرا ژنێیا سالێن ١٩٦٠ و ١٩٧٠ان راستیا وێ ئانالیزێ نیشان دا. تەڤی مافێن وەکھەڤێن دەنگدانێ ژی، ژ سالێن ١٩٢٠عان و ڤر ڤە جھێ ژنێیێ جڤاکی نەگوھەریبوو.
د داویێ دە، وەکی کو ئانارشیست للی گار ولکنسۆن تەکەز کر، “بانگا ژ بۆ عدەنگانع تو جاری نکارە ببە بانگا ئازادیێ. دەنگدان ژ بۆ چیە؟ دەنگدان تێ واتەیا قەیدکرنا رازیبوونا کو ژ ھێلا قانووندانەرەک ئان قانوونەک دن ڤە وەرە رێڤەبرن؟” [ژ ھێلا شەلا رۆوبۆتھام ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ئۆپ. جت. ، ر. ١٠٢] نەگھێژە دلێ پرسگرێکێ، ئانگۆ ھیەرارشیێ و تێکلیێن جڤاکییێن ئۆتۆریتەرێن کو ئەو دافرینە، کو باڤکسالاری تەنێ بەشەک ژ وانە. تەنێ ب ژناڤبرنا ھەموو پاترۆنێن سیاسی، ئابۆری، جڤاکی و زایەندی دکارە ئازادیا رەسەن ژ بۆ ژنان پێک وەرە و “دڤێ ژن ب واتەیا ھەری راست مرۆڤ ببە.” دڤێ ھەموو ئاستەنگێن سوونی بێن شکاندن و رێیا ئازادییا مەزنتر ژ ھەر شۆپا تەسلیمییەت و کۆلەدارییا سەدسالان بێ پاقژکرن.” [ئەمما گۆلدمان، ئۆپ. جت. ، ر. ٢١٤]

وەرگەرا ماکینە

د ئانارشیزمێ دە خەلەکا پاسیفیست دەمەکە درێژ ھەیە، کو لەۆ تۆلستۆی یەک ژ کەسایەتێن وێیێن سەرەکەیە. ب گەلەمپەری ژێ رە “ئانارکۆ-پاسیفیزم” تێ گۆتن (تێگینا “ئانارشیستێ نە-شددەت” جارنان تێ بکار ئانین، لێ ئەڤ تێگین مخابنە ژ بەر کو تێ واتەیا کو تەڤگەرێن مایی “شددەت”ن، کو نە ووسایە!). یەکبوونا ئانارشیزم و پاسیفیزمێ ژ بەر ئیدەال و ئارگومانێن بنگەھینێن ئانارشیزمێ نە سۆسرەتە. ژخوە، شیدەت، ئان ژی تەھدیدا توندووتووژیێ ئان زرارێ، ئاموورەک سەرەکەیە کو ئازادیا تاکەکەسی تێ تونەکرن. وەکی کو پەتەر مارشاڵ دەستنیشان دکە، “[گ] رێزگرتنا ئانارشیست ژ سەروەریا تاکەکەسی رە، د دەمەک درێژ دە ئەو نە توندییە و نە توندییە کو ژ ھێلا نرخێن ئانارشیست ڤە تێ دەستنیشان کرن.” [ داخوازا نەموموونێ ، ر.٦٣٧] مالاتەستا ھێ بێتر ئەشکەرەیە دەما کو وی نڤیسی کو “پلانا سەرەکەیا ئانارشیزمێ دەرخستنا شیدەتێ ژ تێکلیێن مرۆڤانە” و کو ئانارشیست “ل دژی شیدەتێ نە.” [ ئەڕجۆ مالاتەستا: ژیان و رامانێن وی ، ر. ٥٣]
لێبەلێ، ھەر چەند گەلەک ئانارشیست شیدەتێ رەد دکن و ئاشتیخوازیێ ئیلان دکن ژی، تەڤگەر، ب گەلەمپەری، نە ئاشتیخوازە (د واتەیا دژبەریا ھەر جوورە شیدەتێیا ھەر دەم دە). بەلێ، ئەو ئانتی-میلیتاریستە، ل دژی شیدەتا رێخستنییا دەولەتێیە، لێ دزانبوو کو د ناڤبەرا شیدەتا زۆردار و شیدەتا بندەستان دە جووداھیێن گرینگ ھەنە. ئەڤ دیار دکە کو چما تەڤگەرا ئانارشیست ھەر دەم گەلەک دەم و ئەنەرژی داتینە بۆ دژبەریا ماکینەیا لەشکەری و شەرێن کاپیتالیست، د ھەمان دەمێ دە، پشتگری و ئۆرگانیزەکرنا بەرخوەدانا چەکداری ل دژی زۆرداریێ (وەک میناکا ئارتێشا ماکھنۆڤیست د دەما شۆرەشا رووسیایێ دە. کو ھەم ل دژی ئارتێشێن سۆر ویێن سپی و ھەم ژی ل دژی میلیسێن کو ئانارشیستان ژ بۆ بەرخوەدانا فاشیستان د دەما شۆرەشا سپانیایێ دە ئۆرگانیزە کربوون ل بەر خوە دا – ل بەشێنا ئا.٥.٤ وئا.٥.٦ بنێرە .
ل سەر پرسا نە-توندووتووژیێ، وەکی رێگەزەک بەربچاڤ، تەڤگەر ل سەر خەتێن کەسایەتی و جڤاکی دابەش دبە. پرانیا ئانارشیستێن فەردپەرەست پشتگری ددن تاکتیکێن تەنێیێن نە-شوندایێن گوھەرینا جڤاکی، وەک موتوالیستان. لێبەلێ، ئانارشیزما فەردیپارێز ب ڤی رەنگی نە ئاشتیخوازە، ژ بەر کو گەلەک کەس پشتگری ددن رامانا توندووتووژیێ د خوەپاراستنێ دە ل دژی ئێریشکاریێ. ژ ئالیێ دن ڤە، پرانیا ئانارشیستێن جڤاکی، پشتگریا بکارانینا شیدەتا شۆرەشگەری دکن، و دپەژرینن کو ھێزا فزیکی دێ ھەوجە بە ژ بۆ ھلوەشاندنا دەستھلاتداریا گەماری و ل دژی ئێریشکاریا دەولەت و کاپیتالیست (تەڤی کو ئەو ئانارکۆ-سەندیکالیست بوو، بارت دە لگت، کو نڤیساند. کلاسیکا ئاشتیخواز، فەتھکرنا شیدەتێ ). وەکی کو مالاتەستا گۆت، توندووتووژی ھەر چەند “ب سەرێ خوە خرابیەکە”، “تەنێ دەما کو پێدڤییە کو مەرڤ خوە ویێن دن ژ شیدەتێ بپارێزە ماقوولە ” و کو “کۆلە ھەر دەم د رەوشا پاراستنا رەوا دەیە و ژ بەر ڤێ یەکێ توندیا خوە. ل دژی پاترۆنێ، ل دژی زالمان ھەر تم ژ ئالیێ ئەخلاقی ڤە مافدارە.” [ ئۆپ. جت. ، ر. ٥٥ و رووپ. ٥٣-٥٤] وەکی دن، ئەو تەکەز دکن کو، ژ بۆ بکارانینا پەیڤێن باکونن، ژ بەر کو زۆردەستیا جڤاکی “ژ ئۆرگانیزاسیۆنا تشتان و ژ پۆزیسیۆنێن جڤاکی کێمتر ژ کەسان تێ” ئانارشیستان ئارمانج دکن کو “ب ھۆڤانە مەوزی و تشتان ھلوەشینن. ” ل شوونا مرۆڤان، ژ بەر کو ئارمانجا شۆرەشەکە ئانارشیست ئەوە کو داویا چینێن خوەدی ئیمتیاز “نە وەکی کەس، لێ وەکی چین” ببینە. [ژ ئالیێ رچارد ب. سالتمان ڤە ھاتیە گۆتن، تھە سۆجال ئاند پۆلتجال تھۆوغت ئۆف مچاەل باکونن پ. ١٢١، رووپ. ١٢٤ و رووپ. ١٢٢]
ب راستی، پرسا توندووتووژیێ ژ بۆ پرانیا ئانارشیستان ب رەلاتیفی نە گرینگە، ژ بەر کو ئەو پەسنێ وێ نادن و دفکرن کو دڤێ د ھەر تێکۆشینەک جڤاکی ئان شۆرەشەک دە ھەری کێم وەرە ھشتن. ھەمی ئانارشیست وێ ب ئانارکۆسەندیکالیستێ ئاشتیخواز ھۆڵاندی بارت دە لگت رە بپەژرینن، دەما کو وی دگۆت کو “شددەت و شەرێ کو شەرت و مەرجێن کاراکتەریستیکێن جیھانا کاپیتالیستن، ب ئازادکرنا تاکەکەس رە نابن، کو میسیۆنا دیرۆکییا چینێن ئیستیسمارکرییە. چ قاس توندی مەزنتر ببە، ئەو قاس شۆرەش لاوازتر ببە، ل جھێ کو شیدەت ب زانەبوون کەتیە خزمەتا شۆرەشێ.” [ فەتھاتنا شیدەتێ ، ر. ٧٥]
ب ھەمان ئاوایی، ھەمی ئانارشیست دێ ب دە لگت رە بپەژرینن، کو ناڤێ یەک ژ بەشێن پرتووکا وی، “بێاقلیا پاسیفیزما بوورژوووازی” بکار بینن. ژ بۆ دە لگت و ھەموو ئانارشیستان، شیدەت د پەرگالا کاپیتالیست دەیە و ھەر ھەولدانەک کو کاپیتالیزمێ ئاشتیخواز بکە مەھکوومی تێکچوونێیە. ژ بەر کو، ژ ئالیەکی ڤە، شەر ب گەلەمپەری تەنێ پێشبازیا ئابۆرییە کو ب رێیێن دن تێ مەشاندن. گەل گەلەک جاران دەما کو ب قەیرانەک ئابۆری رە روو ب روو دبن شەر دکن، تشتێ کو د تێکۆشینا ئابۆری دە نکاربن ب دەست بخن ب پەڤچوونان ھەول ددن ب دەست بخن. ژ ئالیێ دن ڤە، “شددەت د جڤاکا نووژەن دە نەچارە… [ژ بەر کو] چینا سەردەست ب تەڤاھی نکاربە ل ھەمبەر گرسەیێن ئیستیسمارکرییێن ھەر وەلاتەکی پۆزیسیۆنا خوەیا ئیمتیازێ بپارێزە. بەری ھەر تشتی ئارتێش ژ بۆ دەما کو ئەو نەرازی بن. [بارت دە لگت، ئۆپ. جت. ، ر. ٦٢] ھەیا کو دەولەت و کاپیتالیزم ھەبن، شیدەت نەچارە و ژ بەر ڤێ یەکێ، ژ بۆ ئانارکۆ-ئاشتیخوازان، ئاشتیخوازێ ​​ھەڤگرتی دڤێ ئانارشیست بە، چاوا کو ئانارشیستێ ھەڤگرتی دڤێ ئاشتیخواز بە.
ژ بۆ وان ئانارشیستێن کو نە ئاشتیخوازن، توندی وەکی ئەنجامەکە نەچار و نەباشا زۆرداری و ئیستیسمارێ تێ دیتن و ھەر وەھا یەکانە رێیا کو چینێن خوەدی ئیمتیاز وێ دەست ژ ھێز و دەولەمەندیا خوە بەردن.یێن دەستھلاتدار کێم جاران دەڤ ژ دەستھلاتداریا خوە بەرددن و ژ بەر ڤێ یەکێ دڤێ نەچار ببن. ژ بەر ڤێ یەکێ ھەوجەداریا توندووتووژیا “ڤەگوھێز” “ژ بۆ بداویکرنا توندیا پر مەزنتر و دایمییا کو پرانیا مرۆڤاھیێ د کۆلەتیێ دە دھێلە.” [مالاتەستا، ئۆپ. جت. ، ر. ٥٥] ل سەر مژارا توندووتووژیێ ل ھەمبەر توندووتووژیێ نەھێلە، گوھنەدانا پرسگرێکا راستینە، ئانگۆ ئەمێ چاوا جڤاکێ بەر ب چێتربوونێ بگوھەرینن. وەکی کو ئالەخاندەر بەرکمان دەستنیشان کر، ئەو ئانارشیستێن کو ئاشتیخوازن مەسەلەیێ تەڤلھەڤ دکن، مینایێن کو دفکرن “وەک ھەمانە کو مەرڤ ژ بۆ خەباتێ لنگێن خوە ھلدان، دڤێ وەکی کار بخوە وەرە ھەسباندن.” بەرۆڤاژی ڤێ یەکێ، “بەشێ تێکۆشینێیێ شۆرەشێ تەنێ لنگێ خوە ھلدانە. کارێ راستەقین ل پێشە.” [ ئانارشیزم چیە؟ ، ر. ١٨٣] و، ب راستی، پرانییا تێکۆشین و شۆرەشێن جڤاکی ب ئاوایەکی نسبەتەن ئاشتیانە دەست پێ دکن (ب گرەڤ، داگرکەری و ھود.) و تەنێ دەما کو دەستھلاتدار ھەول ددن کو پۆزیسیۆنا خوە بپارێزن، بەر ب شیدەتێ ڤە دچن (میناکەک کلاسیکا ڤێ یەکێ ل ئتالیتالیایێیە، د سالا ١٩٢٠ دە، دەما داگرکرنا کارگەھان ژ ئالیێ کارکەرێن وان ڤە ب تەرۆرا فاشیست ھات پەیدە کرن – ل بەشا ئا.٥.٥ بنێرە ).
وەکی کو ل ژۆر ھاتە دەستنیشان کرن، ھەمی ئانارشیست ئانتی-میلیتاریستن و ھەم ل دژی ماکینەیا لەشکەری (و ژ بەر ڤێ یەکێ پیشەسازیا “پاراستنێ”) ھەم ژی ل دژی شەرێن دەولەتپارێز/کاپیتالیستن (تەڤی کو چەند ئانارشیست، مینا رودۆلف رۆجکەر و سام دۆلگۆفف، پشتگری دان ئانتی-فاشیستان. ئالیێ کاپیتالیست د دەما شەرێ جیھانێیێ دویەمین دە وەکی خرابیا بچووک). پەیاما ئانارشیست و ئانارکۆسەندیکالیستان ل دژی ماکینەیا شەر گەلەک بەری دەستپێکرنا شەرێ جیھانێیێ یەکەم ھاتە بەلاڤ کرن، دگەل کو سەندیکالیست و ئانارشیستێن ل بریتانیا و ئامەریکایا باکور بەلاڤۆکەک جگتیا فرەنسی ژ نوو ڤە چاپ کرن کو ژ لەشکەران تێ خوەستن کو ل پەی فەرمانان نەبن و ھەڤکارێن خوەیێن گرەڤێ تەپەسەر بکن. . ئەمما گۆلدمان و ئالەخاندەر بەرکمان ھەر دو ژی ھاتن گرتن و ژ ئامەریکا ھاتن دەرخستن ژ بەر کو د سالا ١٩١٧-ئان دە “لەگالەک نۆ-جاربازیێ” ئۆرگانیزە کرن ، د ھەمان دەمێ دە گەلەک ئانارشیستێن ل ئەورۆپایێ ژ بەر رەدکرنا تەڤلێبوونا ھێزێن چەکدار د شەرێن جیھانییێن یەکەم و دویەمین دە ھاتن زندان کرن. ئانارکۆ-سیندیکالیستا کو باندۆر ل ئوو کربوو، ژ بەر تەھدیدا کو رێخستن و پەیاما وێیا دژی شەر پێشکێشی ئەلیتێن ھێزدارێن کو ئالیگرێ شەر بوون، ژ ھێلا پێلەکە زۆردارا ھوکوومەتێ ڤە ھات شکاندن. ھەری داوی، ئانارشیست، (د ناڤ دە کەسێن وەک نۆام چۆمسکی و پاول گۆۆدمان) د تەڤگەرا ئاشتیێ دە چالاک بوون و ھەم ژی بەشداری بەرخوەدانا ژ بۆ لەشکەرکرنا لەشکەریێ ل جھێ کو ئەو ھین ھەیە. ئانارشیستان د دژبەریا شەرێن وەک شەرێ ڤیەتنامێ، شەرێ فالکلاندس و ھەر وەھا شەرێن کەنداڤێیێن ١٩٩١ و ٢٠٠٣ دە ب ئاوایەکی ئاکتیف بەشدار بوون (ل ئیتالیا و سپانیایێ، ئالیکاری ژ بۆ ئۆرگانیزەکرنا گرەڤێن پرۆتەستۆکرنا ل دژی وێ). و د دەما شەرێ کەنداڤێیێ ١٩٩١ دە بوو دەما کو گەلەک ئانارشیستان درووشما “نە شەر لێ شەرێ سنفان” بلند کرن ، کو ب ئاوایەکی خوەش دژبەریا ئانارشیستا شەر کورت دکە — ئانگۆ ئەنجاما خەرابا ھەر سیستەمەک چینایەتی، کو تێ دە چینێن بندەستێن وەلاتێن جھێ. ژ بۆ ھێز و قازانجا سەردەستێن خوە ھەڤدو بکوژن. ل شوونا کو بەشداری ڤێ قرکرنا ئۆرگانیزە ببن، ئانارشیست ژ مرۆڤێن خەباتکار داخواز دکن کو ژ بۆ بەرژەوەندییێن خوە شەر بکن، نەیێن ئاخایێن خوە:
“ژ ھەر دەمێ بێھتر دڤێ ئەم خوە ژ لھەڤکرنێ دوور بخن؛ قوتبوونا د ناڤبەرا سەرمایەدار و کۆلەیێن مەاش دە، د ناڤبەرا سەردەست و سەردەستان دە کوورتر بکن؛ مزگینیا دەستەسەرکرنا ملکێن تایبەت و ھلوەشاندنا دەولەتان وەکی یەکانە رێگەزا گارانتیکرنا براتیا د ناڤبەرا گەلان دە و ئەدالەت و ئازادی ژ بۆ ھەر کەسی؛ و دڤێ ئەم خوە ئامادە بکن کو ڤان تشتان پێک بینن.” [مالاتەستا، ئۆپ. جت. ، ر. ٢٥١]
دڤێ ئەم ل ڤر زانبن کو گۆتنێن مالاتەستا بەشەک ل دژی پەتەر کرۆپۆتکن ھاتنە نڤیساندن کو، ژ بەر سەدەمێن کو ژ ھێلا خوە ڤە چێترین تێنە زانین، ھەر تشتێ کو ب دەھسالان نیقاش کربوو رەد کر و پشتگری دا ھەڤالبەندێن د شەرێ جیھانێیێ یەکەم دە وەکی خرابیەک پچووک ل دژی ئۆتۆریتەریزم و ئەمپەریالیزما ئالمان. بێ گومان، وەکی مالاتەستا ژی دەستنیشان کر، “ھەموو ھکوومەت و ھەمی چینێن کاپیتالیست” “خەرابیان… ل دژی کارکەر و سەرھلدێرێن وەلاتێن خوە دکن .” [ ئۆپ. جت. ، ر. ٢٤٦] وی، تەڤی بەرکمان، گۆلدمان و کۆمەک ئانارشیستێن دن، ناڤێ خوە ل مانیفەستۆیا ئانارشیستا ناڤنەتەوەیی ل دژی شەرێ جیھانێیێ یەکەم دانین. وێ نەرینا پرانیا تەڤگەرا ئانارشیست (وێ دەمێ و د ئەنجامێ دە) ل سەر شەر و چاوانیا راوەستاندنا وێ دیار کر. ھێژایی گۆتنێیە:
“راستی ئەڤە کو سەدەما شەران… تەنێ د ھەبوونا دەولەتێ دەیە، کو شەکلێ ئیمتیازێیە… دەولەت ب چ رەنگی دبە بلا ببە، دەولەت ژ بۆ بەرژەوەندیا ئیمتیازەک ژ زۆردەستیا رێخستنکری پێ ڤە نە تشتەکە. ھندکاھیان .
“بێبەختیا گەلێن کو ب ئاشتیێ ڤە گرێدایی بوون، ئەوە کو ژ بۆ شەر دوور نەکەڤن، باوەریا خوە ب دەولەتێ ب دیپلۆماتێن خوەیێن بالکێش، ب دەمۆکراسیێ و ب پارتیێن سیاسی ئانین… ئەڤ باوەری ب زانەبوون ھاتیە ئیخانەت کرن، و وھا بەردەوام دکە، دەما کو ھوکوومەت ب ئالیکاریا ھەمی چاپەمەنی، گەلێ خوە رازی دکن کو ئەڤ شەر شەرەکی رزگاریێیە.
“ئەم ب بریار ل دژی ھەموو شەرێن د ناڤبەرا گەلان دە نە و… ل دژی شەر بوونە، ھەنە و دێ ھەر تم ب ھێزتر ببن.
“رۆلا ئانارشیستان… بەردەوامکرنا راگھاندنا کو تەنێ شەرەکی رزگاریێ ھەیە:یا کو ل ھەموو وەلاتان ژ ھێلا بندەستان ڤە ل دژی زالمان، ژ ھێلا ئیستیسمارکەران ڤە ل دژی مێتنگەران تێ مەشاندن. بەشا مە ئەوە کو ئەم بانگ ل کۆلەیان ل دژی ئاخایێن خوە سەری ھلدن.
“دڤێ چالاکی و پرۆپاگاندایا ئانارشیست ب خیرەت و ب ئسرار قەلسکرن و ژھۆلێراکرنا دەولەتێن جووربەجوور، گەشکرنا روھێ سەرھلدانێ و دەرخستنا نەرازیتیا د ناڤ گەل و ئارتێشێ دە بکە ئارمانج.
“دڤێ ئەم ژ ھەموو تەڤگەرێن سەرھلدانێ، ژ ھەموو نەرازیبوونان ​​سوودێ وەربگرن، ژ بۆ سەرھلدانێ دەرخن ھۆلێ و شۆرەشا کو ئەم دخوازن داوی ل ھەموو خەلەتیێن جڤاکی بینن، ب رێخستن بکن… : شەر و میلیتاریزم ھەر و ھەر ژ ھۆلێ ھات راکرن و ئازادیا تام ب بەتالکرنا دەولەتێ و ئۆرگانێن وێرانکرنێ ب دەست خست.” [ “مانیفەستۆیا ئانارشیستا ناڤنەتەوەیییا ل سەر شەر،” ئانارشی! ئانتۆلۆژیا دیا دایکا ئەمما گۆلدمان ، رووپ ٣٨٦-٨]
ژ بەر ڤێ یەکێ، بالکێشیا پاسیفیزمێیا ئانارشیستان ئەشکەرەیە. توندووتووژی ئۆتۆریتەر و ب زۆرێیە ، و ژ بەر ڤێ یەکێ بکارانینا وێ ل دژی پرەنسیبێن ئانارشیستە. ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارشیست دێ ب مالاتەستا رە بپەژرینن دەما کو ئەو دبێژە “[ئەم] ل سەر پرەنسیبێ ل دژی شیدەتێ نە و ژ بەر ڤێ یەکێ دخوازن کو تێکۆشینا جڤاکی ب قاسی کو پێکان بە ب ئاوایەکی ئینسانی وەرە مەشاندن.” [مالاتەستا، ئۆپ. جت. ، ر. ٥٧] پرانی، ئەگەر نە ھەموو، ئانارشیستێن کو نە ئاشتیخوازێن ھشکن ب ئاشتیخواز-ئانارشیستان رە ھەڤی دکن دەما کو ئەو نیقاش دکن کو شیدەت ب گەلەمپەری دکارە بەرەڤاژیکار بە، مرۆڤان ژ ھەڤ دوور بخە و ژ دەولەتێ رە ھنجەتەکێ بدە کو ھەم تەڤگەرا ئانارشیست و ھەم ژی تەڤگەرێن گەلێری ژ بۆ گوھەرتنا جڤاکی تەپەسەر بکە. ھەمی ئانارشیست پشتگری ددن چالاکیا راستەراستا نە توندووتووژی و بێیتەاتیا مەدەنی، کو ب گەلەمپەری رێیێن چێتر ژ گوھەرتنێن رادیکال رە پەیدا دکن.
ژ بەر ڤێ یەکێ، ب کورتاسی، ئانارشیستێن کو ئاشتیخوازێن پاکن کێمن. پرانی بکارانینا شیدەتێ وەکی خرابیەک پێدڤی قەبوول دکن و پارێزڤانا کێمکرنا کارانینا وێ دکن. ھەمی ھەڤ قەبوول دکن کو شۆرەشا کو شیدەتێ سازوومان دکە ، وێ دەولەتێ ب رەنگەکی نوو ژ نوو ڤە ئاڤا بکە. لێبەلێ، ئەو دبێژن کو نە ئۆتۆریتەرە کو مەرڤ دەستھلاتداریێ ھلوەشینە ئان ژی شیدەتێ بکار بینە ژ بۆ ل دژی توندیێ بسەکنن. ژ بەر ڤێ یەکێ، ھەر چەند پرانیا ئانارشیستان نە ئاشتیخوازن ژی، پڕانیا وان توندووتووژیێ ژ بلی خوەپاراستنێ رەد دکن و ھەتتا وێ ھنگێ ژی ھەری کێم تێ ھشتن.

وەرگەرا ماکینە

گرینگکرنا ل سەر رامانێن ئانارشیست وەکی چارەسەریەک ژ کریزا ئەکۆلۆژیک رە د پرانیا جەلەبێن ئانارشیزمێ دە ئیرۆ مژارەک ھەڤپارە. مەیل ڤەدگەرە داویا سەدسالا نۆزدەھان و خەباتێن پەتەر کرۆپۆتکن و ئەلسێ رەجلوس. وەک میناک،یا داوین گۆت کو “ئاھەنگەک نەھێنی د ناڤبەرا ئەرد و مرۆڤێن کو ئەو دپارێزە دە ھەیە، و گاڤا کو جڤاکێن بێاقل خوە دھێلن کو ڤێ ئاھەنگێ بنپێ بکن، ئەو ھەر گاڤ پۆشمان دبن.” ب ھەمان ئاوایی، تو ئەکۆلۆژیستەک ھەڤدەم ب شیرۆڤەیێن وی رە ناپەژرینە کو “مێرێ [و ژنان] ب راستی شارستانی فام دکە کو جەوھەرا وی [ئان وێ] ب بەرژەوەندیا ھەر کەسی و بیا خوەزایێ ڤە گرێدایییە. ئەو [ئان وێ] زرارێ تامیر دکە. ژ ھێلا پێشیێن وی ڤە بوویە و ژ بۆ پێشدەبرنا وارێ خوە دخەبتە.” [ژ ھێلا گەۆرگە وۆۆدجۆجک ڤە ھاتی ڤەگۆتن، “دەستپێک” ، مارە فلەمنگ، تھە جۆگراپھی ئۆف فرێدۆم ، ر. ١٥]
د دەربارێ کرۆپۆتکن دە، وی ئانگاشت کر کو جڤاکەک ئانارشیست دێ ل سەر بنگەھا کۆنفەدەراسیۆنا جڤاکان ئاڤا ببە کو دێ خەباتا دەستان و مێژی و ھەم ژی دەسەنترالیزەکرن و یەککرنا پیشەسازی و چاندنیێ پێک بینە (ل خەباتا وییا کلاسیک زەڤی، کارخانە و ئاتۆلیە بنێرە ). ئەڤ رامانا ئابۆریەک کو تێ دە “پچووک خوەشکە” (ژ بۆ کو سەرناڤێ کلاسیکا کەسکا ئەف سچوماچەر بکار بینە) نێزیکێ ٧٠ سال بەری کو ئەو ژ ھێلا تەڤگەرا کەسک ڤە وەرە گرتن ھاتە پێشنیار کرن. وەکی دن، د ئالیکاریا ھەڤالی دە کرۆپۆتکن بەلگە کر کو چاوا ھەڤکاریا د ناڤ جوورەیان دە و د ناڤبەرا وان و ھاویردۆرا وان دە ب گەلەمپەری ژ پێشبازیێ بێتر سوودمەندە ژ بۆ وان. خەباتا کرۆپۆتکین، دگەلیا وڵام مۆڕس، برایێن رەجلوس (کو ھەر دو ژی وەک کرۆپۆتکن ئەردنیگارێن ناڤدارێن جیھانێ بوون)، و گەلەکێن دن بنگەھێن ئەلەقەیا ئانارشیستا نھایا د مژارێن ئەکۆلۆژیک دە دانی.
لێبەلێ، دەما کو د ناڤ ئانارشیزما کلاسیک دە گەلەک مژارێن خوەزایا ئەکۆلۆژیک ھەنە، تەنێ د ڤان دەمێن داوی دە وەکھەڤیێن د ناڤبەرا رامانا ئەکۆلۆژیک و ئانارشیزمێ دە دەرکەتنە پێش (ب بنگەھین ژ وەشاندنا گۆتارا کلاسیکا موڕای بۆۆکچن “ئەکۆلۆژی و رامانا شۆرەشگەر” ل ١٩٦٥). ب راستی، نە زێدەگاڤە کو مرۆڤ ببێژە کو ئەو رامان و خەباتا موڕای بۆۆکچنە کو ئەکۆلۆژی و پرسگرێکێن ئەکۆلۆژیک خستیە ناڤەندا ئانارشیزمێ و ئیدەالێن ئانارشیست و ئانالیزێن گەلەک ئالیێن تەڤگەرا کەسک.
بەری کو ئەم ل سەر جوورەیێن ئانارشیزما کەسک (کو ژێ رە ئەکۆ-ئانارشیزم ژی تێ گۆتن) نیقاش بکن، ھێژایە کو ئەم ب راستی راڤە بکن کا ئانارشیزم و ئەکۆلۆژیێ چ ھەڤپارن. ل گۆری موڕای بۆۆکچن، “ھەم ئەکۆلۆژیست و ھەم ژی ئانارشیست گرانیەک خورت ددن سەر خوەبەخشیێ” و “ھەم ژ بۆ ئەکۆلۆژیست و ھەم ژی ژ ئانارشیست رە، یەکبوونەک ھەر کو دچە زێدە دبە ب مەزنبوونا جوودابوونێ پێک تێ. تەڤاھیا بەرفرەھ ب پڕەنگبوون و دەولەمەندکرنێ ڤە تێ ئافراندن. ” ھەروھا، چاوا کو ئەکۆلۆژیست دگەرە کو قادا ئەکۆ-سیستەما بەرفرەھ بکە و پەڤگرێدانا ئازادا د ناڤبەرا جورەیان دە پێش بخە، لەورا ئانارشیست دگەرە کو قادا جەرباندنێن جڤاکی بەرفرەھ بکە و ھەمی بەندەیێن پێشکەفتنا وێ راکە . .” [ ئانارشیزما پۆست-کێمبوونێ ، ر. ٣٦]
ژ بەر ڤێ یەکێ خەما ئانارشیستا ل سەر پێشکەتنا ئازاد، دەسەنترالیزاسیۆن، جھێرەنگی و سپۆنتانیێ د رامان و خەمێن ئەکۆلۆژیک دە خویا دکە. ھیەرارشی، ناڤەندیبوون، دەولەت و کۆمبوونا سەروەتیان جھێرەنگی و پێشکەفتنا ئازادا کەس و جڤاکێن وان ب جەوھەرێ خوە کێم دکە، و ب ڤی ئاوایی ئەکۆسیستەما جڤاکی و ھەر وەھا ئەکۆسیستەمێن راستینێن جڤاکێن مرۆڤی د ناڤ دە نە، قەلس دکە. وەکی کو بۆۆکچن دبێژە، “پەیاما ژ نوو ڤە ئاڤاکرنێیا ئەکۆلۆژیێ… [ئەوە کو] دڤێ ئەم جووربەجوور بپارێزن و پێشڤە بخن” لێ د ناڤ جڤاکا کاپیتالیستا نووژەن دە “[ا] تشتێ کو خوەبەخش، ئافرینەر و تاکەکەسییە ژ ھێلا ستانداردکری، برێکووپێک و برێکووپێک ڤە تێتە سینۆرکرن. کۆمکوژی کرن.” [ ئۆپ. جت. ، ر. ٣٥ و رووپ. ٢٦] ژ بەر ڤێ یەکێ، ب گەلەک ئاوایان، ئانارشیزم دکارە وەکی سەپاندنا رامانێن ئەکۆلۆژیک ژ بۆ جڤاکێ وەرە ھەسباندن، ژ بەر کو ئانارشیزم ئارمانج دکە کو کەس و جڤاکان ب ھێز بکە، ھێزا سیاسی، جڤاکی و ئابۆری نەمەرکەزی بکە دا کو فەرد و ژیانا جڤاکی ب سەربەستی پێش بکەڤە و ب ڤی رەنگی ھەر کو دچە جھێرەنگ دبە. د خوەزایێ دە. ژ بەر ڤێ سەدەمێ بران مۆڕس دبێژە کو “یەکانە کەڤنەشۆپیا سیاسییا کو ب ئەکۆلۆژیێ رە تەمام دکە و، وەکی کو بوو، ب رەنگەکی راست و راستین ڤە گرێددە — ئانارشیزمە.” [ ئەکۆلۆژی و ئانارشیزم ، ر. ١٣٢]
ئیجار چ جورەیێن ئانارشیزما کەسک ھەنە؟ دگەل کو ھەما ھەما ھەمی جەلەبێن ئانارشیزما نووژەن خوە خوەدی پیڤانەک ئەکۆلۆژیک دھەسبینن، ب تایبەتی خێزا ئەکۆ-ئانارشیست د ناڤ ئانارشیزمێ دە دو خالێن سەرەکە ھەنە، ئەکۆلۆژیا جڤاکی و “پرمیتیڤیست” . وەکی دن، ھن ئانارشیست د بن باندۆرا ئەکۆلۆژیا کوور دە نە ، ھەر چەند نە پرن. بێگومان ئەکۆلۆژیا جڤاکییا ھەری بباندۆر و پڕژمارە. ئەکۆلۆژیا جڤاکی ب رامان و خەباتێن موڕای بۆۆکچن ڤە گرێدایییە، کو ژ سالێن ١٩٥٠عی و ڤر ڤە ل سەر مژارێن ئەکۆلۆژیک دنڤیسە و ژ سالێن ١٩٦٠عی ڤە ڤان مژاران ب ئانارشیزما جڤاکییا شۆرەشگەری رە ل ھەڤ کریە. بەرھەمێن وی ئانارشیزما پشتی کێمبوونێ ، بەر ب جڤاکەک ئەکۆلۆژیک ، ئەکۆلۆژیا ئازادیێ و گەلەکێن دن ڤە ھەنە.
ئەکۆلۆژیا جڤاکی کۆکێن قەیرانا ئەکۆلۆژیک ب خورتی د تێکلیێن سەردەستیا د ناڤبەرا مرۆڤان دە ب جھ دکە. سەردەستیا خوەزایێ وەکە بەرھەما سەردەستیا د ناڤا جڤاکێ دە تێ دیتن، لێ ئەڤ سەردەستی تەنێ د بن کاپیتالیزمێ دە دگھێ ئاستا کریزێ. ب گۆتنێن موڕای بۆۆکچن:
“فکرا کو دڤێ مرۆڤ ل خوەزایێ سەردەست بە، راستەراست ژ سەردەستیا مرۆڤ ژ ھێلا مرۆڤ ڤە دەردکەڤە ھۆلێ. . . . لێ ھەیا کو تێکلیێن جڤاکێیێن ئۆرگانیک … د ناڤ تێکلیێن بازارێ دە بەلاڤ نەبوو کو گەرستێرک ب خوە بوو چاڤکانیەک ژ بۆ ئیستسمارکرنێ. د ڤان سەدسالان دە – مەیلا خوەیا ھەری مەزن د کاپیتالیزما مۆدەرن دە دبینە، ژ بەر جەوھەرا خوەیا رەقابەتێ، جڤاکا بوورژوووازی نە تەنێ مرۆڤان ل ھەمبەر ھەڤ رادخە بەر چاڤان ئالیێ خوەزایێ ڤەدگوھەرینە ئەشیایەکی، چاڤکانیەکە کو ب بێبەختی تێ چێکرن و بازرگانیێیە. [ ئۆپ. جت. ، رووپ. ٢٤-٥]
“تەنێ ھەتا نھا،” بۆۆکچن تەکەز دکە، “ژ بەر کو ئەکۆلۆژی ب ھشمەندی ھەست، ئاڤاھی و ستراتەژیەک دژ-ھیەرارشیک و نە-سەردەست ژ بۆ گوھەرینا جڤاکی چێدکە، ئەو دکارە ناسنامەیا خوە وەکی دەنگەک ژ بۆ ھەڤسەنگیەک نوو د ناڤبەرا مرۆڤاھی و خوەزایێ دە بھێلە. ئارمانجا وێ جڤاکەک ب راستی ئەکۆلۆژیکە.” ئەکۆلۆژیستێن جڤاکی ڤێ یەکێ بیا کو بۆۆکچن ب ناڤ دکە “ھاوردۆرپارێزی” بەرەڤاژی دکە، ژ بەر کو ئەکۆلۆژیا جڤاکی “ھەول ددە کو تێگەھا سەردەستیا خوەزایێیا ژ ھێلا مرۆڤاھیێ ڤە ژ ھۆلێ رابکە، ب تونەکرنا سەردەستیا مرۆڤان ژ ھێلا مرۆڤان ڤە، ھاوردۆرپارێزی “ئنسترومەنتالست” ئان ھەستیاریا تەکنیکییا کو تێ دە خوەزایێ تێ دیتن نیشان ددە. ب تەنێ وەک ئادەتەکە پاسیف، کۆمبوونەکە ژ ھێمان و ھێزێن دەرڤە، کو دڤێ ژ بۆ بکارانینا مرۆڤان زێدەتر “خزمەتکار” بێ کرن، فەرق ناکە کو ئەڤ ژینگەھپارێزی چ دبە بلا ببە نەمازە کو دڤێ مرۆڤ ل خوەزایێ سەردەست بە، بەرەڤاژی ڤێ، ب پێشخستنا تەکنیکێن ژ بۆ کێمکرنا خەتەرەیێن کو ژ بەر سەردەستیێ دەردکەڤن، ھەول ددە وێ سەردەستیێ ھێسان بکە. [موڕای بۆۆکچن، بەرب جڤاکەک ئەکۆلۆژیک ، ر. ٧٧]
ئەکۆلۆژیا جڤاکی ڤیزیۆنا جڤاکەک ب خوەزایێ رە لھەڤھاتی پێشکێشی دکە،یا کو “تەڤڤەگەراندنا بنگەھینا ھەمی مەیلێن کو پێشڤەچوونا دیرۆکییا تەکنۆلۆژیا کاپیتالیست و جڤاکا بوورژوووازی نیشان ددە – تایبەتمەندیا ھووردەما ماکینە و کەدێ، بەرھەڤکرنا چاڤکانیان و مرۆڤێن د پارگیدانیێن پیشەسازییێن مەزن و سازیێن باژاری دە، قاتبوون و بورۆکراتیزەکرنا خوەزا و مرۆڤان.” ئەکۆتۆپیایەکە وھا “ئەکۆ-جڤاکێن ب تەڤاھی نوویێن کو ب ھونەری ل گۆری ئەکۆ-سیستەمێن کو تێ دە نە ھاتنە چێکرن ئاڤا دکە.” ل گۆری کرۆپۆتکن، بۆۆکچن دبێژە کو “[ئەو] ئەکۆ-جڤاکەک… دێ دوبەندیا د ناڤبەرا باژار و گوند، د ناڤبەرا ھش و لاش دە ساخ بکە، ب یەکالیکرنا رەوشەنبیری ب کارێ لاشی، پیشەسازی ب چاندنیێ رە د زڤرینەک ئان جھێرەنگکرنا کارێن پیشەیی دە. ” ئەڤ جڤاک دێ ل سەر بنگەھا کارانینا تەکنۆلۆژیەک گونجاو و کەسک بە، “جوورەیەک تەکنۆلۆژیەک نوو — ئان ئەکۆ-تەکنۆلۆژی –یا کو ژ ماکینەیێن ماقوول، پرالی پێک تێ، کو سەپانێن ھلبەرینەرێن وێ گرانی ل سەر دۆمداری و کالیتەیێ دکن، نە د کەڤنبوونێ دە ھاتنە چێکرن، و ھلبەرینا ھندکترینا کەلوومەلێن بێکێماسی، و گەریدەیا بلەزا کەلوومەلێن کو تێنە خەرجکرن دێ کاپاسیتەیێن ئەنەرژیێیێن بێداوییێن خوەزایێ بکار بینن – تاڤ و رێیێن ئاڤێ، جووداھیێن گەرماھیا ئەردێ. پربوونا ھیدرۆژەنێ ل دۆرا مە وەکی سۆتەمەنی — ژ بۆ کو ئەکۆ-جڤاکا ب مالزەمەیێن نە-گەماری ئان بەرماییێن کو دکارن وەرن ڤەزیڤراندن پەیدا بکن.” [بۆۆکچن، ئۆپ. جت. ، رووپ. ٦٨-٩]
لێبەلێ، ئەڤ نە ھەمییە. وەکی کو بۆۆکچن تەکەز دکە کو جڤاکەک ئەکۆلۆژیک “ژ جڤاکەک وێدەترە کو ھەول ددە بێھەڤسەنگیا زێدەیا کو د ناڤبەرا مرۆڤاھی و جیھانا خوەزایی دە ھەیە کۆنترۆل بکە. ب پرسگرێکێن تەکنیکی و سیاسییێن ھێسان، ئەڤ نێرینا ئانەمیکییا فۆنکسیۆنا جڤاکەک ووسا خراب دکە، پرسگرێکێن کو ژ ھێلا رەخنەگریا ئەکۆلۆژیک و وان بەر ب نێزیکاتیێن ب تەنێیێن تەکنیکی و ئنسترومەنتال ڤە دبەژ بۆ پرسگرێکێن ئەکۆلۆژیک، بەری ھەر تشتی، ھەستیاریەکە کو نە تەنێ رەخنەکرنا ھیەرارشیێیە، لێ نێرینەک ژ نوو ڤە ئاڤا دکە دامەزراندنا جوداھیان د ناڤ رێزەک ھیەرارشیک دەیە. [ کریزا نووژەن ، رووپ. ٢٤-٥]
ژ بەر ڤێ یەکێ ژی ئەکۆلۆژیستێن جڤاکی گرینگ دبینن کو ئێریشی ھیەرارشیێ و کاپیتالیزمێ بکن، نە شارستانیێ وەکە سەدەما بنگەھینا پرسگرێکێن ئەکۆلۆژیک. ئەڤ یەک ژ وان قادێن سەرەکەیە کو تێ دە ئەو ب رامانێن ئانارشیست “پرمیتیڤیست” رە ناپەژرینن،یێن کو ژ ھەمی ئالیێن ژیانا نووژەن رە پر رەخنەگرترن ، دگەل کو ھن کەس وێ گاڤێ دچن کو بانگا “داویا شارستانیێ” دکن ، د ناڤ دە، خویایە، ھەموو جورەیێن تەکنۆلۆژیێ و رێخستنا مەزن. ئەم ڤان رامانان د بەشا ئا.٣.٩ دە نیقاش دکن .
دڤێ ئەم ل ڤر زانبن کو ئانارشیستێن دن، ھەر چەندی ب گەلەمپەری ب ئانالیز و پێشنیارێن وێ رازی نە ژی، ب کووراھی رەخنە ل پشتگریا ئەکۆلۆژیا جڤاکییا ژ بۆ نامزەتێن ھلبژارتنێن شارەداریان دگرن. دگەل کو ئەکۆلۆژیستێن جڤاکی ڤێ یەکێ وەکی ناڤگینەک ئاڤاکرنا مەجلیسێن خوەرێڤەبەریا گەل و ئاڤاکرنا ھێزەک دژبەرا دەولەتێ دبینن، ھندک ئانارشیست قەبوول دکن. بەلێ، ئەو وێ وەکی خوەزایێ رەفۆرمیست دبینن و ھەم ژی ل سەر ئیمکانێن بکارانینا ھلبژارتنان ژ بۆ پێکانینا گوھەرینا جڤاکی ب بێھێڤی نە بێھێڤی نە (ل بەشا ژ.٥.١٤ بنێرە ژ بۆ نیقاشەک بەرفرەھتر). د شوونا وێ دە، ئەو چالاکیا راستەراست وەکی ئاموورەک ژ بۆ پێشدەبرنا رامانێن ئانارشیست و ئەکۆلۆژیک پێشنیار دکن، رەدکرنا ھلبژارتنان وەکی قۆناخەک کو د ئەنجامێ دە رامانێن رادیکال ئاڤ ددە و مرۆڤێن کو تێدە ھەنە خراب دکە (بنێرە بەشا ژ.٢ — چالاکیا راستەراست چیە؟ ).
د داویێ دە، “ئەکۆلۆژیا کوور” ھەیە، کو ژ بەر خوەزایا وێیا بیۆ-ناڤەندی، گەلەک ئانارشیست وەکی دژ-مرۆڤی رەد دکن. کێم ئانارشیست ھەنە کو دفکرن کو مرۆڤ، وەکی مرۆڤ، سەدەما کریزا ئەکۆلۆژیکن، کو گەلەک ئەکۆلۆژیستێن کوور خویا دکن کو پێشنیار دکن. میناکی، موڕای بۆۆکچن، ب تایبەتی د رەخنەیێن خوەیێن ل سەر ئەکۆلۆژیا کوور و رامانێن دژ-مرۆڤانیێیێن کو ب گەلەمپەری پێ رە تێکلدارن، ب تایبەتی ئەشکەرە بوویە (بنھێرن کیژان رێ ژ بۆ تەڤگەرا ئەکۆلۆژیێ؟، میناکی). داڤد واتسۆن ژی ل دژی ئەکۆلۆژیا کوور نیقاش کریە (بنھێرن ئەکۆلۆژیا کوور چقاسی کوورە؟ ب ناڤێ گەۆرگە برادفۆرد ھاتیە نڤیساندن). پرانییا ئانارشیستان وێ ئیدا بکن کو پرسگرێک نە گەل، لێ پەرگالا ھەیییە، و کو تەنێ مرۆڤ دکارە وێ بگوھەزینە. ب گۆتنێن موڕای بۆۆکچن:
“[پرسگرێکێن ئەکۆلۆژیا کوور] ژ خەلەکەک ئۆتۆریتەرا بیۆلۆژیا خاڤا کو عقانوونا خوەزاییع بکار تینە دا کو ھەستەک مرۆڤاھییا کو ھەر کو دچە کێم دبە ڤەشێرە و ل سەر نەزانینا کوورا راستیا جڤاکی ب پاشگوھکرنا راستیا کو ئەم قالا کاپیتالیزمێ دکن ڤەدشێرن. ، نە رازبەرەک ب ناڤێ عمرۆڤاھیع و عجڤاکع.» [ تھە پھلۆسۆپھی ئۆف سۆجال ئەجۆلۆگی ، ر. ١٦٠]
ژ بەر ڤێ یەکێ، وەکی کو مۆڕس دەستنیشان دکە، “ب تەڤاھی ل سەر کاتەگۆریا عمرۆڤاھیع سەکنین، ئەکۆلۆژیستێن کوور ئەسلێ جڤاکییێن پرسگرێکێن ئەکۆلۆژیک پاشگوھ دکن ئان ب تەڤاھی ڤەدشێرن، ئان ژی وەکی دن، بیۆلۆژییا کو د بنگەھ دە پرسگرێکێن جڤاکی نە.” ژ بۆ کو رەخنە و ئانالیزا ئەکۆلۆژیک بکەڤە ناڤا پرۆتەستۆیەکە سادەیا ل دژی نژادا مرۆڤ، سەدەم و دینامیکێن راستییێن وێرانکرنا ئەکۆلۆژیک پاشگوھ دکە و ژ بەر ڤێ یەکێ مسۆگەر دکە کو داوی ل ڤێ وێرانکرنێ نایێ دیتن. ب ھێسانی، ئەو نە “مرۆڤ”ن کو سووجدارن دەما کو پڕانیا مەزن د بریارێن کو باندۆرێ ل سەر ژیانا وان، جڤات، پیشەسازی و ئەکۆ-پەرگالێن وان دکە دە خوەدی گۆتنەک راست نینە. بەلێ، ئەو پەرگالەک ئابۆری و جڤاکییە کو قازانج و ھێزێ ل سەر مرۆڤان و گەرستێرکێ ب جیھ دکە. ب بالکشاندنا ل سەر “مرۆڤایەتیێ” (و ژ بەر ڤێ یەکێ فەرق ناکە د ناڤبەرا دەولەمەند و خزان، ژن و مێر، سپی و رەنگێن رەنگین، ئیستیسمارکار و مێتنگەران، زالم و بندەست) پەرگالا کو ئەم د بن دە دژین ب باندۆر تێ پاشگوھ کرن، و ھەر وەھا سەدەمێن سازوومانی ژی. پرسگرێکێن ئەکۆلۆژیک. ئەڤ یەک دکارە “د ئەنجامێن خوە دە ھەم رەاکسییۆنەر و ھەم ژی ئۆتۆریتەر بە ، ھەم ژی تێگھیشتنەک نایفا عخوەزایێع ل شوونا لێکۆلینەک رەخنەیییا پرسگرێک و فکارێن جڤاکییێن راستین دگرە.” [مۆڕس، ئۆپ. جت. ، ر. ١٣٥]
ل ھەمبەر رەخنەیەکە ئانارشیستا دۆمدارا ھن رامانێن بەردەڤک-کەسێن خوە، گەلەک ئەکۆلۆژیستێن کوور خوە ژ رامانێن دژ-مرۆڤانیێیێن کو ب تەڤگەرا وان ڤە گرێدایی نە دوور کەتنە. ئەکۆلۆژیا کوور، ب تایبەتی رێخستنا ئەارتھ فرست! (ئەف!)، ب دەمێ رە گەلەک گوھەری، و ئەف! نھا پێوەندیەکە نێزیکا خەباتێ ب کارکەرێن پیشەسازییێن جیھانێ (ئوو)، سەندیکایەکە سندیکالیست رە ھەیە. دگەل کو ئەکۆلۆژیا کوور نە خێزەک ئەکۆ-ئانارشیزمێیە، ئەو گەلەک رامانان پارڤە دکە و ژ ھێلا ئانارشیستان ڤە وەکی ئەف بێتر تێ پەژراندن! چەند رامانێن خوەیێن مسانترۆپیک رەد دکە و دەست پێ دکە کو ببینە کو پرسگرێک ھیەرارشییە، نە نژادا مرۆڤی (ژ بۆ نیقاشەک د ناڤبەرا موڕای بۆۆکچن و پێشەنگێ ئەارتھ فرستەر دە! داڤە فۆرەمان ل پرتووکا دەفەندنگ تھە ئەارتھ بنێرە ).