وەرگەرینا ماکینە

چێکرنا جڤاکەکە نوویا ل سەر بنگەھێ رێخستنێن ئازادیخواز وێ باندۆرەکە بێھەساب ل ژیانا رۆژانە بکە. دەستھلاتداریا ب میلیۆنان مرۆڤان دێ جڤاکێ ب ئاوایێن کو ئەم تەنێ دکارن تەخمین بکن ڤەگوھەرینە.
لێبەلێ، گەلەک کەس ڤان ئاوایێن رێخستنێ وەکی نەپراتیک و مەھکوومی تێکچوونێ دھەسبینن. ژ کەسێن کو دبێژن رێخستنێن کۆنفەدەرال، نە-دەستھلاتدار دێ تەڤلھەڤی و ژھەڤکەتنێ دەرخینن، ئانارشیست دبێژن کو فۆرما رێخستنێیا دەولەتپارێز، ناڤەندی و ھیەرارشیک ل شوونا تەڤلێبوونێ خەمساریێ، ل شوونا ھەڤگرتنێ دلتەنگیێ، ل شوونا یەکیتیێ یەکرەنگیێ و ل شوونا وێ ئەلیتێن ئیمتیاز چێدکە.یا وەکھەڤیێ.یا گرینگتر، رێخستنێن ب ڤی رەنگی ئینسیاتیفا تاکەکەسی ھلوەشینن و چالاکیا سەربخوە و رامانا رەخنەیی تێک ببن. (ژ بۆ بێتر ل سەر ھیەرارشیێ، ل بەشا ب.١ بنێرە — “چما ئانارشیست ل دژی دەستھلاتداری و ھیەرارشیێ نە؟” ).
ئەو رێخستنا ئازادیخواز دکارە بخەبتە و ل سەر بنگەھێ ئازادیێیە (و پێشڤە دخە) د تەڤگەرا ئانارشیستا سپانی دە ھاتە پێشاندان. فەننەر برۆجکوای، سەکرەتەرێ پارتیا کارکەرا سەربخوەیا بریتانی، دەما کو د دەما شۆرەشا ١٩٣٦-ئان دە سەردانا بارسەلۆنایێ کر، دەستنیشان کر کو “ھەڤبەندیا مەزنا کو د ناڤ ئانارشیستان دە ھەبوو ژ بەر وێ یەکێ بوو کو ھەر کەس خوە بسپێرە ھێزا خوە و نە گرێدایی سەرۆکاتیێ بوو. . رێخستن ژ بۆ سەرکەتی بن، نە ب گرسەیەک، لێ ب فەردێن ئازاد رە بێنە یەک کرن . ٦٧ف]
وەکی کو ژخوە تێرا خوە دیار کر، ئاڤاھییێن ھیەرارشیک، ناڤەندی ئازادییێ سینۆردار دکن. وەکی کو پرۆودھۆن دەستنیشان کر: “سیستەما ناڤەندیپارێز ژ ھێلا مەزناھی، سادەبوون و ئاڤاکرنێ ڤە پر باشە: تەنێ تشتەک ژێ تونەیە — فەرد ئێدی د پەرگالەک ووسا دە نە ئایدێ خوەیە، ئەو نکارە قیمەتا خوە، ژیانا خوە ھیس بکە و نا قەت ھەسابێ وی تێ گرتن.” [ژ ھێلا مارتن بوبەر ڤە ھاتی ڤەگۆتن، پاتھسن ئوتۆپا ، ر. ٣٣]
باندۆرێن ھیەرارشیێ ل دەردۆرا مە تێنە دیتن. ئەڤ کار ناکە. ھیەرارشی و دەستھلاتداری ل ھەر دەرێ ھەیە، ل جھێ کار، ل مالێ، ل کۆلانان. وەکی کو بۆب بلاجک دبێژە، “[ئ]گەر ھوون پرانیا ژیانا خوەیا ھشیار ب فەرمانان ئان رامووساندنا کەرێ دەرباس بکن، گەر ھوون ب ھیەرارشیێ رە ببن ئادەت، ھوونێ ببن پاسیڤ-ئاگرەسیڤ، سادۆ-مازۆشیست، خزمەتکار و گێژ، و ھوونێ ھلگرن. کو بار دکە ھەر ئالیەک ھەڤسەنگیا ژیانا وە.” [ “لبەرتاران وەک موھافەزەکار،” بەتالکرنا کار و گۆتارێن دن ، رووپەل ١٤٧-٨]
ئەڤ تێ وێ واتەیێ کو داویا ھیەرارشیێ د ژیانا رۆژانە دە تێ واتەیا ڤەگوھەرینەک مەزن . ئەوێ د ناڤ خوە دە ئاڤاکرنا رێخستنێن فەردی-ناڤەندی پێک بینە کو د ناڤ وان دە ھەر کەس دکارە کارینێن خوە ب تەڤاھی پێش بخە، و ب ڤی رەنگی پێش بخە. ب تەڤلێبوونا خوە و بەشداربوونا د بریارێن کو باندۆرێ ل وان دکە، جھێ کار، جڤاک و جڤاکا خوە دکن، دکارن پێشکەفتنا تەڤاھییا کاپاسیتەیێن خوەیێن تاکەکەسی مسۆگەر بکن.
ب تەڤلێبوونا ئازادا ھەموو ژیانا جڤاکی، ئەمێ زوو داوی ل نەوەکھەڤی و نەھەقیێ ببینن. ل شوونا کو مرۆڤێن کو ژ بۆ دەبارا خوە بکن و ژ بۆ زێدەکرنا سەروەت و ھێزا ھندکاییان وەکی د بن کاپیتالیزمێ دە وەرن بکار ئانین، داویا ھیەرارشیێ دێ (ب گۆتنا کرۆپۆتکن) “باشبوونا ھەر کەسی” ببینە و “دەما ھەری باشە ژ بۆ کارکەر مافێ خوەیێ میراتەیا ھەڤپار بدەست بخە و بکەڤە خوەدیتیێ.” [ فەتھا نان ، ر. ٣٥ و رووپ. ٤٤] ژ بەر کو تەنێ خوەدیکرنا ناڤگینێن ژیانێ (کارگەھ، خانی، ئەرد و ھود.) دکارە مسۆگەر بکە “ئازادی و ئەدالەت، ژ بەر کو ئازادی و ئەدالەت نە بریارە، لێ ئەنجاما سەرخوەبوونا ئابۆرییە. ئەو ژ ڤێ راستیێ دەردکەڤن. مرۆڤ دکارە بێیی کو ل سەر ئاخایەکی بژی و ژ کەدا خوە سوود وەربگرە. [رجاردۆ فلۆرەس ماگۆن، ئەرد و ئازادی ، ر. ٦٢] ژ بەر ڤێ یەکێ ئازادی ژ بۆ “مافێن کارانینێ” ژ ھۆلێ راکرنا مافێن ملکیەتا تایبەتا کاپیتالیست ھەوجە دکە . ( ژ بۆ بێتر ئاگاھداری ل بەشا ب.٣ بنێرە ). تشتەکی ئیرۆیینە، “ھلوەشاندنا ملک دێ گەل ژ مالوێرانی و بێخوەدیبوونێ رزگار بکە.” [ماخ باگنسک، “بێ ھکوومەتێ،” ئانارشی! ئانتۆلۆژیا دیا دایکا ئەمما گۆلدمان ، ر. ١١] ب ڤی ئاوایی ئانارشیزم سۆز ددە “ھەر دو شەرتێن بەختەواریێ — ئازادی و دەولەمەندی.” د ئانارشیێ دە “مرۆڤ وێ ب ئازادی و رەھەتیێ بژی”. [بەنژامن توجکەر، چما ئەز ئانارشیستم ، ر. ١٣٥ و رووپ. ١٣٦]
تەنێ د ھەر ئاستێ جڤاکێ دە خوەرێڤەبەری و لھەڤکرنا ئازاد دکارە بەرپرسیاری، ئینسیاتیف، ئاقل و ھەڤگرتنا فەرد و جڤاکێ پێش بخە. تەنێ رێخستنا ئانارشیست دھێلە کو ژێھاتیا مەزنا کو د ھوندورێ مرۆڤاھیێ دە ھەیە وەرە دەستەسەر کرن و بکار ئانین، ب پێڤاژۆیا دەولەمەندکرن و پێشڤەبرنا تاکەکەسی ڤە جڤاکێ دەولەمەند دکە. تەنێ ب تەڤلێکرنا ھەر کەسی د پێڤاژۆیا فکرین، پلانسازکرن، ھەڤرێزکرن و پێکانینا بریارێن کو باندۆرێ ل وان دکە، ئازادی و کەسایەتی ب تەڤاھی پێش دکەڤە و تێ پاراستن. ئانارشی وێ ئافرینەری و ژێھاتیبوونا گرسەیا گەلا ژ ئالیێ ھیەرارشیێ ڤە کۆلەتییە، بەردە.
ئانارشی ژ بۆ کەسێن کو تێ گۆتن ژ کاپیتالیزمێ و تێکلیێن دەستھلاتداریێ سوود وەردگرن ژی وێ ب کێری وان بێ. ئانارشیست “دپارێزن کو ھەم سەردەست و ھەم ژییێن سەردەست ژ ھێلا دەستھلاتداریێ ڤە تێنە خەرا کرن؛ ھەم ئیستیسمارکار و ھەم ژییێن مێتنگەر ب ئیستیسمارێ تێنە خەراکرن.” [پەتەر کرۆپۆتکن، ژ بۆ خوە تەڤبگەرن ، ر. ٨٣] ئەڤ ژ بەر ڤێ یەکێیە کو “[ئ]د ھەر تێکلیەکە ھیەرارشیک دە سەردەست و بندەست ژی ھەقێ خوە ددە. ب راستی بەردێلا عروومەتا فەرمانێع گرانە. ھەر زالم ژ ئەرکێن خوە ئاجز دبە. ئەو ژ بۆ کاشکرنا گرانیا مرییا پۆتانسیەلا ئافرینەرا رازایییا بندەست ل سەرانسەرێ ریا گەرا وییا ھیەرارشیک.” [ژ بۆ خوە، مافێ کوشتنێ ، تەز ٩٥]

وەرگەرینا ماکینە

ئانارشیست جڤاکەک نەناڤەندی، ل سەر بنگەھا کۆمەلەیا ئازاد دخوازن. ئەم ڤێ فۆرما جڤاکێیا ھەری باش دبینن ژ بۆ زێدەکرنا نرخێن کو مە ل ژۆر دیار کرنە — ئازادی، وەکھەڤی و ھەڤگرتن. تەنێ ب دەسەنترالیزاسیۆنەکە ماقوولا دەستھلاتداریێ، ھەم ژ ئالیێ ئاڤاھی و ھەم ژی ژ ئالیێ ئەردنیگاری ڤە، دکارە ئازادیا تاکەکەسی وەرە پێشەوازیکرن و تەشویقکرن. شاندکرنا دەستھلاتێ د دەستێ ھندکاھیەک دە، ئینکارکرنا ئەشکەرەیا ئازادی و روومەتا کەسانەیە. ئانارشیست ل شوونا کو رێڤەبرنا کارووبارێن خوە ژ مرۆڤان دوور بخن و بخن دەستێن کەسێن دن، رێخستنێن کو دەستھلاتداریێ کێم دکن، دەستھلاتداریێ د بنیادا خوە دە دھێلن، د دەستێن وانێن کو ژ ھەر بریارێن کو ھاتنە بدەستخستن دە باندۆر دبن.
کۆمەلا ئازاد کەڤرێ بنگەھینیێ جڤاکا ئانارشیستە. کەسێن کو ل گۆری خوە گونجاڤ دبینن دڤێ ئازاد بن، ژ بەر کو ئەڤ یەک بنگەھا ئازادی و روومەتا مرۆڤاتیێیە. لێبەلێ، ھەر پەیمانەک وەھا ئازاد دڤێ ل سەر بنگەھا دەسەنترالیزەکرنا ھێزێ بە؛ وەکی دن ئەوێ شێت بە (وەک د کاپیتالیزمێ دە)، ژ بەر کو تەنێ وەکھەڤی چارچۆوەیا جڤاکییا پێویست ژ بۆ مەزنبوون و پێشڤەچوونا ئازادیێ پەیدا دکە. ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارشیست پشتگریا کۆلەکتیفێن راستەراستێن دەمۆکراتیک دکن، ل سەر بنگەھا “یەک کەس یەک دەنگ” (ژ بۆ ئاقلێ دەمۆکراسیا راستەراست وەکی ھەڤتایێ سیاسییێ پەیمانا ئازاد، ل بەشا ئا.٢.١١ بنێرە — چما پرانیا ئانارشیستان پشتگرییا دەمۆکراسیا راستەراست دکن؟ ).
دڤێ ئەم ل ڤر دیار بکن کو جڤاکەک ئانارشیست تێ واتەیا رەوشەک ئیدیلیکا ئاھەنگێ کو ھەر کەس د ھوندورێ وێ دە بپەژرینە. دوور ژ وێ! وەکی کو لوگ گاڵەان دەستنیشان دکە، “[د]لھەڤکرن و ناکۆکی دێ ھەر تم ھەبن. ب راستی ئەو شەرتەک بنگەھینا پێشکەفتنا بێسینۆرن. لێ گاڤا کو قادا خوینییا پێشبازیا ھەیوانان – تێکۆشینا ژ بۆ خوارنێ – ژ ھۆلێ ھات راکرن، پرسگرێکێن لھەڤنەکرنێ بێیی کو خەتەریەکە ھەری بچووکا ل سەر نیزاما جڤاکی و ئازادیا تاکەکەسی وەرە چارەسەرکرن.” [ داویا ئانارشیزمێ؟ ، ر. ٢٨] ئانارشیزم ئارمانج دکە کو “روھێ ئینیسیاتیفێ د ناڤ کەسان و کۆمان دە رابکە.” ئەڤ دێ “د تێکلیێن خوەیێن ھەڤبەش دە تەڤگەرەک و ژیانەک ل سەر بنگەھێن تێگھیشتنا ئازاد ئاڤا بکن” و بپەژرینن کو ” جووربەجوور، ناکۆکی ژی، ژیانە و یەکرێزی مرنە. ” [پەتەر کرۆپۆتکن، ئانارچسم ، ر. ١٤٣]
ژ بەر ڤێ یەکێ، جڤاکەک ئانارشیست دێ ل سەر بنگەھا ناکۆکیا ھەڤکاریێ ئاڤا ببە، ژ بەر کو “[ج] پەڤچوون، ب سەرێ خوە نە زرارێیە… ناکۆکیێن ھەیی ھەنە [و دڤێ نەیێ ڤەشارتن]…یا کو ناکۆکیێ وێرانکەر دکە نە راستییە. ناکۆکی بخوە لێ زێدەکرنا پێشبازیێ.” ب راستی، “داخوازەک ھشکا ژ بۆ پەیمانێ تێ ڤێ واتەیێ کو مرۆڤ دێ ب باندۆر وەرن ئاستەنگ کرن کو شەھرەزاییا خوە بەشداری ھەولدانەک کۆمێ بکن.” [ئالفە کۆھن، نۆ جۆنتەست: تھە جاسە ئاگانست جۆمپەتتۆن ، ر. ١٥٦] ژ بەر ڤێ سەدەمێیە کو پرانیا ئانارشیستان د کۆمێن مەزن دە بریارا لھەڤکرنێ رەد دکن (بنێرە بەشا ئا.٢.١٢ ).
ژ بەر ڤێ یەکێ، د جڤاکەک ئانارشیست دە، کۆمەلە دێ ژ ھێلا مەجلیسێن گرسەیییێن ھەمی بەشداران ڤە، ل سەر بنگەھا نیقاشێن بەرفرەھ، نیقاش و ناکۆکیێن ھەڤکاریێیێن د ناڤبەرا وەکھەڤان دە، ب تەنێ کارێن ئیدارییێن کو ژ ھێلا کۆمیتەیێن ھلبژارتی ڤە تێنە مەشاندن، بێنە رێڤەبرن. ئەڤ کۆمیتە دێ ژ دەلەگەیێن ئەرکدار، ڤەگوھێز و دەمکییێن کو د بن چاڤێ مەجلیسا کو ئەو ھلبژارتیە دە ئەرکێن خوە پێک تینن، پێک وەرن. ژ بەر ڤێ یەکێ د جڤاکەک ئانارشیست دە، “ئەمێ ب خوە ل کارووبارێن خوە بنەرن و بریارێ بدن کا ئەمێ د دەرھەقێ وان دە چ بکن. و گاڤا کو ژ بۆ کو رامانێن خوە ب جھ بینن، ھەوجە بکە کو کەسەک بخە بەرپرسیارێ پرۆژەیەکێ، ئەمێ ببێژن. ب ڤی ئاوایی و ب ڤی ئاوایی تو تشتەکی دن نایێ کرن [بێیی] دەستھلاتداری، تەنێ ئەرکا کو ھەر کەسێ کو تێ دەیە. [ئەڕجۆ مالاتەستا، فرا جۆنتادن ، ر. ٣٤] گەر وەکیل ل دژی ئەرکا خوە تەڤبگەرن ئان ژی ھەول بدن کو باندۆر ئان خەباتا خوە ژیا کو مەجلیسێ بریار دایە وێدەتر بەرفرەھ بکن (ئانگۆ گەر دەست ب گرتنا بریارێن سیاسەتێ بکن)، دکارن تاڤلێ وەرن ببیرانین و بریارێن وان وەرن راکرن. ب ڤی ئاوایی رێخستن د دەستێ یەکیتیا کەسێن کو ئەو ئاڤا کرنە دە دمینە.
ئەڤ خوەبرێڤەبرنا ژ ئالیێ ئەندامێن کۆمەکە ل بنگەھێ و ھێزا ببیرخستنێ بنگەھێن بنگەھینێن ھەر رێخستنەکە ئانارشیستن. جووداھیا سەرەکەیا د ناڤبەرا پەرگالەک دەولەتپارێز ئان ھیەرارشیک و جڤاتەک ئانارشیست دە ئەوە کو کی دەستھلاتداریێ دگرە. میناک د سیستەمەکە پارلامەنی دە مرۆڤ دەستھلاتێ ددە کۆمەک نوونەران کو ژ بۆ دەمەک دیارکری ژ بۆ وان بریاران بدن. ما ئەو سۆزێن خوە پێک تینن نە گرینگە ژ بەر کو مرۆڤ نکارە وان ھەتا ھلبژارتنێن پێشوەخت بینە بیرا خوە. ھێز ل ژۆرە ویێن ل بنگەھێ تێنە ھێڤی کرن کو گوھ بدن. ب ھەمان ئاوایی، د کارگەھا کاپیتالیست دە، دەستھلاتداری د دەستێ ھندکاھیەک نەھلبژارتییا پاترۆن و رێڤەبەرێن ژۆرین دەیە و ژ کارکەران تێ خوەستن کو گوھ بدن وان.
د جڤاکا ئانارشیست دە ئەڤ تێکلی بەرۆڤاژی دبە. د جڤاتەکە ئانارشیست دە تو کەس ئان گرووپەک (ھلبژارتی ئان نەھلبژارتی) خوەدی دەستھلاتێ نە. ل شوونا ڤێ بریار ب پرەنسیبێن راستەراستێن دەمۆکراتیک تێنە گرتن و دەما کو ھەوجە بکە، جڤاک دکارە وەکیلان ھلبژێرن ئان ژی دەستنیشان بکن کو ڤان بریاران ب جھ بینن. جووداھیەک زەلال د ناڤبەرا چێکرنا سیاسەتێ دە (یا کو دکەڤە سەر ھەر کەسێ کو باندۆر دبە) و ھەڤرێزی و رێڤەبرنا ھەر سیاسەتەک پەژراندی (کو کارێ نوونەرانە) ھەیە.
ئەڤ جڤاکێن وەکھەڤیخوازێن کو ب پەیمانا ئازاد ھاتنە دامەزراندن، د ھەمان دەمێ دە ب ئاوایەکی ئازاد د کۆنفەدەراسیۆنان دە ب ھەڤ رە تەڤدگەرن. کۆنفەدەراسیۆنا ئازادا ب ڤی رەنگی وێ ژ بنی بەر ب ژۆر ڤە، ب بریارێن ژ مەجلیسێن بنگەھین بەر ب ژۆر ڤە وەرە مەشاندن. دێ کۆنفەدەراسیۆن ژی ب ھەمان شێوازێ کۆلەکتیف وەرن برێڤەبرن. دێ کۆنفەرانسێن ھەرێمییێن ھەرێمی، “نەتەوەیی” و ناڤنەتەوەیییێن برێکووپێک وەرن لدارخستن، کو تێ دە ھەمی مژار و پرسگرێکێن گرینگێن کو باندۆرێ ل کۆلەکتیفێن بەشدار دکن دێ وەرن نیقاش کرن. ھەر وھا، پرەنسیبێن بنگەھین، رێبەر و رامانێن جڤاکێ دێ وەرن نیقاشکرن و بریارێن سیاسەتێ وەرن گرتن، بکەڤن پراتیکێ، ڤەکۆلین و ھەڤرێزکرن. دەلەگە ب تەنێ “ئەو ئەرکێن خوەیێن کو ھاتنە دایین ببرن جڤینێن پێوەندیدار و ھەول بدن کو ھەوجەداری و داخوازێن خوەیێن جوربەجور ل ھەڤ بکن. دانووستاندن دێ ھەر دەم د بن کۆنترۆل و ئەرێکرنا کەسێن کو وان وەزیفەدار کرنە دە بە” و ژ بەر ڤێ یەکێ “ژ بلی مەترسیێ دێ تونە بە.” بەرژەوەندیا گەل [دێ] ژ بیر بکە.” [مالاتەستا، ئۆپ. جت. ، ر. ٣٦]
گەر ھەوجە بکە، ژ بۆ کۆۆردیناسیۆن و برێڤەبرنا بریارێن مەجلیسان و کۆنگرەیێن وان، د بن کۆنترۆلا توندا ژ ژێر دە وەکە کو ل ژۆر ھاتیە بەھسکرن، دێ کۆمیتەیێن چالاکیێ وەرن ئاڤاکرن. دەلەگەیێن ڤان ئۆرگانان دێ خوەدی ئەرکەک بسینۆر بن و، مینا دەلەگەیێن کۆنگرەیان، خوەدی ئەرکەک دیارکری بن — ئەو نکارن ل سەر ناڤێ کەسێن کو نوونەرێ وانن، بریاران بدن. ھەر ووسا، وەکە دەلەگەیێن کۆنفەرانس و کۆنگرەیان، وێ د سەری دە ژ ئالیێ مەجلیس و کۆنگرەیێن کو ئەو ژ وان دەرکەتنە وێ، د جھ دە وەرنا ببیرانین. ب ڤی ئاوایی ھەر کۆمیتەیێن کو ژ بۆ کۆۆردیناسیۆنا چالاکیێن تەڤلیبوونێ ھەوجە نە، ب گۆتنا مالاتەستا، دێ “ھەر دەم د بن کۆنترۆلا راستەراستا گەل دە بە” و ب ڤی رەنگی “بریارێن کو د مەجلیسێن گەل دە ھاتنە گرتن” وەرن ئیفادە کرن . [ ئەڕجۆ مالاتەستا: ژیان و رامانێن وی ، ر. ١٧٥ و رووپ. ١٢٩]
یا ھەری گرینگ ژی مەجلیسێن جڤاکێن بنگەھین دکارن ھەموو بریارێن کۆنفەرانسان ژ ھۆلێ راکن و ژ ھەر کۆنفەدەراسیۆنێ ڤەکشن. ھەر لھەڤکرنێن کو د دەما موزاکەرەیان دە ژ ئالیێ دەلەگەیان ڤە تێنە کرن، ژ بۆ پەژراندنێ دڤێ ڤەگەرن جڤاتا گشتی. بێیی وێ ئەرێکرنێ، ھەر لھەڤکرنێن کو ژ ھێلا نوونەرەکی ڤە تێنە کرن، ل سەر جڤاتا کو کارەک تایبەتی ژ کەسەک ئان کۆمیتەیەک تایبەتی رە ڤەقەتاندیە، نە مەجبوورییە. ھەروەھا، ئەو دکارن بانگی کۆنفێرانسێن کۆنفەدەرال بکن دا کو ل سەر گەشەدانێن نوو گۆتووبێژ بکن و کۆمیتەیێن چالاکیان ل سەر گوھەرتنا خوەستەکان ئاگاھدار بکن و وان شیرەتان بکن کو ل سەر ھەر گەشەدان و رامانان چ بکن.
ب گۆتنەکە دن، ھەر دەلەگەیێن کو د ناڤ رێخستنەک ئان جڤاتەک ئانارشیست دە ھەوجە دکن، نە نوونەرن (وەک کو د ھوکوومەتەک دەمۆکراتیک دە نە). کرۆپۆتکن جوداھیێ ئەشکەرە دکە:
“پرسا شاندەیا راستین ل ھەمبەر نوونەرتیێ دکارە باشتر وەرە فێم کرن ھەکە مرۆڤ سەد ئان دو سەد مێر [و ژنان] بفکرە،یێن کو ھەر رۆژ د کارێ خوە دە دجڤن و فکارێن ھەڤپار پارڤە دکن…یێن کو ھەر ئالیەک پرسا کو ئەلەقەدار دکە نیقاش کرنە. ژ وان رە بریارەک ھات گرتن و ئەو یەک ژ وان رە دشینن کو ب نوونەرێن دن رە ل ھەڤ بکن ھەڤالێن خوە گھاندنە ئەنجاما کو نکاربن تشتەکی فەرز بکن، ئەوێ ل تێگھشتنەکێ بگەرە و ب پێشنییازەک ھێسان ڤەگەرە کو ئەو دکارە قەبوول بکە ئان ژی رەد بکە تێ ھۆلێ.” [ وۆردس ئۆفا رەبەل ، ر. ١٣٢]
بەرەڤاژی پەرگالا نوونەرتیێ، دەستھلاتداری د دەستێ چەند کەسان دە نایێ شاندن. بەلێ، ھەر دەلەگە ژ کۆمەلەیا کو د رێزا یەکەم دە ئەو ھلبژارتیە (ئان ژی وەکی دن ھلبژارتیە) دەڤۆکەکە. دێ ھەموو دەلەگە و کۆمیتەیێن چالاکیێ بێن ئەرکدارکرن و ب لەزگینی بێن ببیرانین دا کو ئەو داخوازێن مەجلیسێن کو ژێ ھاتنە، نەیا خوە بینن زمان. ب ڤی ئاوایی ھکوومەت ب ئانارشی، شەبەکەیا کۆمەلە و جڤاکێن ئازاد کو وەک ھەڤ ل سەر بنگەھا سیستەما دەلەگەیێن ئەرکدار، ببیرخستنا تاڤلێ، پەیمانا ئازاد و فەدەراسیۆنا ئازاد ژ بنی ڤە، ب ھەڤ رە ھەڤکاریێ دکە.
تەنێ ئەڤ پەرگال وێ “رێخستنبوونا گەلا ئازاد، رێخستنبوونەک ژ بنی بەر ب ژۆر” مسۆگەر بکە. ئەڤ “فەدەراسیۆنا ئازاد ژ بنی بەر ب ژۆر” وێ ب “ھەڤالبەندیا” بنگەھین و فەدەراسیۆنا وان “پێشی کۆمینەکێ، پاشێ فەدەراسیۆنا کۆمونان ل ھەرێمان، ژ ھەرێمان د ناڤ ملەتان دە ویا نەتەوەیان ژی د ناڤ کۆمەلەیەکە براتییا ناڤنەتەوەیی دە” دەست پێ بکە. [مچاەل باکونن، تھە پۆلتجال پھلۆسۆپھی ئۆف باکونن ، ر. ٢٩٨] ئەڤ تۆرا جڤاکێن ئانارشیست دێ ل سەر سێ ئاستان بخەبتە. دێ “کۆمونێن سەربخوە ژ بۆ رێخستنا ھەرێمی، و فەدەراسیۆنێن سەندیکایان [ئانگۆ کۆمەلەیێن کارگەھان] ژ بۆ برێخستنکرنا مێران [و ژنان] ل گۆری فۆنکسیۆنێن وانێن جھێ ھەبن… [و] کۆمین و جڤاکێن ئازاد… ژ بۆ تێرکرنا ھەمی ھەوجەداریێن مومکن و خەیالی، ئابۆری، تەندورستی و پەروەردەھیێ ژ بۆ پاراستنا ھەڤدو، ژ بۆ پرۆپاگاندایا رامانان، ژ بۆ ھونەرێ، ژ بۆ کێفێ و ھود. [پەتەر کرۆپۆتکن، ئەڤۆلوتۆن ئاند ئەنڤرۆنمەنت ، ر. ٧٩] ھەمی وێ ل سەر بنگەھا خوەرێڤەبەری، کۆمەلەیا ئازاد، فەدەراسیۆنا ئازاد و ژ بنی ڤە خوە برێخستنکرن بن.
ب رێخستنکرنا ب ڤی رەنگی ھیەرارشیا د ھەموو قادێن ژیانێ دە ژ ھۆلێ تێ راکرن، ژ بەر کو کەسێن د بنکەیا رێخستنێ دە د دەستێ وان دە نە، دەلەگەیێن وان نە . تەنێ ئەڤ ئاوایێ رێخستنێ دکارە ئانارشیێ (ئینسیاتیف و بھێزکرنا ھەموویان) بخە شوونا ھوکوومەتێ (ئینسیاتیفا و ب ھێزکرنا چەند کەسان). ئەڤ فۆرما رێخستنێ دێ د ھەمی چالاکیێن کو ھەوجەداریا خەباتا کۆمێ و ھەڤرێزیا گەلەک کەسان ھەوجە دکە دە ھەبە. وەکی کو باکونن گۆت، ئەوێ ببە وەسیلەیا “تەڤلھەڤکرنا کەسان د ناڤ ستروکتورێن کو ئەو دکارن فێم بکن و کۆنترۆل بکن.” [ژ ھێلا جۆرنەلوس جاستۆرادس ڤە ھاتی ڤەگۆتن، نڤیسارێن سیاسی و جڤاکی ، ڤۆل. ٢، رووپ. ٩٧] ژ بۆ دەستپێشخەریێن تاکەکەسی، کەسێ بەشدار دێ وان برێڤە ببە.
وەکە کو تێ دیتن، ئانارشیست دخوازن جڤاکەک ل سەر بنگەھێن ستروکتورێن کو مسۆگەر دکە کو تو کەس ئان کۆم نکاربن دەستھلاتداریێ ل سەریێن دن ب دەست بخن ئاڤا بکن. لھەڤکرنا ئازاد، کۆنفەدەراسیۆن و ھێزا بیرکرنێ، ئەرکێن سابیت و ماوەیا بسینۆر مەکانیزمایێن کو ب وان ھێزان ژ دەستێن ھکوومەتان تێ دەرخستن و دکەڤە دەستێ کەسێن کو راستەراست ژ بریاران باندۆر دبن.
ژ بۆ نیقاشەک بەرفرەھ ل سەر کا جڤاکەک ئانارشیست دێ چاوا خویا بکە ل بەشا ئ بنێرە . لێ بەلێ ئانارشی نە ئارمانجەکە دوورە، بەلکی ئالیەکی تێکۆشینا ھەیییا ل دژی زلم و مێتنگەریێیە. وات و ئارمانج ب ھەڤ ڤە گرێدایی نە، ب چالاکیا راستەراست رە رێخستنێن بەشداریا گرسەیی دافرینە و مرۆڤان ئامادە دکە کو راستەراست بەرژەوەندیێن خوەیێن کەسانە و کۆلەکتیف برێڤە ببن. ژ بەر کو ئانارشیست وەکە کو ئەم د بەشا ئ.٢.٣ دە باھس دکن ، دبینن کو چەرچۆڤەیا جڤاکەک ئازاد ل سەر رێخستنێن کو بندەستان د تەکۆشینا خوەیا ل دژی کاپیتالیزمێ دە ل ڤر و نھا ئاڤا کرنە، دبینن. د ڤێ واتەیێ دە تێکۆشینا کۆلەکتیف ھەم رێخستن و ھەم ژی ھەلوەستێن تاکەکەسییێن کو ئانارشیزم ھەوجە دکە دافرینە. تێکۆشینا ل دژی زلمێ دبستانا ئانارشیێیە. ئەو نە تەنێ فێری مە دکە کا مەرڤ چاوا ئەم ئانارشیستن، لێ د ھەمان دەمێ دە نھێرینەک ژی ددە مە کو جڤاکەک ئانارشیست دێ چاوا بە، چارچۆوەیا وێیا رێخستنییا دەستپێکێ دکارە چاوا بە و ئەزموونا برێڤەبرنا چالاکیێن خوەیێن کو ژ بۆ کارکرنا جڤاکەک وەھا ھەوجەیە. ب ڤی رەنگی، ئانارشیست ھەول ددن کو جیھانەک کو ئەم دخوازن د تێکۆشینێن مەیێن ھەیی دە بافرینن و نافکرن کو رامانێن مە تەنێ “پشتی شۆرەشێ” تێنە سەپاندن. ب راستی، ب سەپاندنا پرەنسیبێن خوەیێن ئیرۆ ئەم ئانارشیێ ئەو قاس نێزکتر دکن.

وەرگەرینا ماکینە

نا. مە دیت کو ئانارشیست ژ ئۆتۆریتەریزمێ نەفرەت دکن. لێ ئەگەر مرۆڤ ئانتی-ئۆتۆریتەر بە، دڤێ ل دژی ھەموو سازیێن ھیەرارشیک دەرکەڤە، ژ بەر کو پرەنسیبا دەستھلاتداریێ دھەوینە. ژ بەر کو، ئەمما گۆلدمان گۆت، “نە تەنێ ھوکوومەت د واتەیا دەولەتێ دەیە کو ھەر نرخ و کالیتەیا کەسانە خەرا دکە. ئەو ھەمی دەستھلاتداریا تەڤلھەڤ و سەردەستیا سازوومانیێیە کو ژیانێ خەنقینە. ئەو خورافەتی، ئەفسانە، خوەروویە. ، دوورکەتن و بندەستیا کو دەستەکێ ددە دەستھلاتداری و سەردەستیا سازوومانیێ.” [ سۆر ئەمما سپەاکس ، ر. ٤٣٥] ئەڤ تێ وێ مانەیێ کو “ھەوجەیی دیتن و دەرباسکرنا ستروکتورێن ھیەرارشیێ، دەستھلاتداری و سەردەستیێ و ئاستەنگیێن ل سەر ئازادیێ ھەیە و دێ ھەبە: کۆلەتی، کۆلەتیا مەاش [ئانگۆ کاپیتالیزم]، نژادپەرەستی، زایەندپەرەستی، دبستانێن ئۆتۆریتەر و ھود.” [نۆام چۆمسکی، زمان و سیاسەت ، ر. ٣٦٤]
ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارشیستێ دۆمدار دڤێ ل دژی تێکلیێن ھیەرارشیک و ھەم ژی ل دژی دەولەتێ دەرکەڤە. چ ئابۆری، چ جڤاکی و چ سیاسی، ئانارشیستبوون تێ واتەیا ل دژی ھیەرارشیێ. ئارگومانا ڤێ یەکێ (ئەگەر کەسەک ھەوجە بکە) وھایە:
“ھەموو سازیێن ئۆتۆریتەر وەکی پیرامیدان تێنە ئۆرگانیزە کرن: دەولەت، پارگیدانیا تایبەتی ئان گەلەمپەری، ئارتێش، پۆلیس، دێر، زانینگەھ، نەخوەشخانە: ئەو ھەمی ئاڤاھیێن پیرامیدالن کو کۆمەک پچووکا بریاردێر ل ژۆر و بنگەھەکە بەرفرەھا کەسێن کو بریارێن وان د بنێ دە تێنە گرتن ، نە داخوازا گوھەرتنا ئەتیکەتان ل سەر قاتان دکە، نە کەسێن جودا ل سەر سەرێ خوە دخوازە، ئەو دخوازە کو ئەم ژ بنی ڤە ھلکشن.” [جۆلن وارد، ئانارچین ئاجتۆن ، ر. ٢٢]
ھیەرارشی “تایبەتمەندیەک ھەڤپار پارڤە دکن: ئەو پەرگالێن رێخستنکرییێن فەرمان و گوھدانێ نە” و ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارشیست ھەول ددن “ھیەرارشیێ ب سەرێ خوە ژ ھۆلێ راکن، نە کو تەنێ رەنگەکی ھیەرارشیێ ب یەکی دن ڤەگوھەرینن.” [بۆۆکچن، ئەکۆلۆژیا ئازادیێ ، ر. ٢٧] ھیەرارشیەک رێخستنەک پرامیدیکییە کو ژ رێزەک دەرەج، رێز، ئان ئۆفیسێن زێدەکرنا ھێز، پرەستیژ و (ب گەلەمپەری) بەردێل پێک تێ. زانیارێن کو ل سەر فۆرما ھیەرارشیک لێکۆلین کرنە، دیتنە کو دو پرەنسیبێن بنگەھینێن کو ئەو دھەوینە سەردەستی و ئیستیسمارن. وەک میناک، د گۆتارا خوەیا کلاسیک دە “پاترۆن چ دکن؟” ( رەڤەو ئۆف رادجال پۆلتجال ئەجۆنۆمی ، ڤۆل. ٦، نۆ. ٢)، لێکۆلینەک ل سەر کارگەھا نووژەن، ستەڤەن مارگلن دیت کو فۆنکسیۆنا سەرەکەیا ھیەرارشیا پارگیدانی نە بکێرھاتنا ھلبەرینا مەزنە (وەک کو کاپیتالیستان ئیدیا دکن)، لێ کۆنترۆلکرنا زێدەیا ل سەر کارکەرانە. ، ئارمانجا کۆنترۆلکرنا ب ڤی رەنگی ئیستسمارکرنا ب باندۆرترە.
کۆنترۆل د ھیەرارشیێ دە ب دارێ زۆرێ تێ پاراستن، ئانگۆ ب تەھدیدا جەزایێن نەیینییێن جورەیەکی: فزیکی، ئابۆری، پسیکۆلۆژیک، جڤاکی، ھود. کۆنترۆلا ب ڤی رەنگی، تەپساندنا موخالەفەتێ و سەرھلدانێ ژی تێ دە، ژ بەر ڤێ یەکێ ناڤەندیبوونێ ھەوجە دکە:ا کۆمەک تێکلیێن ھێزێیێن کو تێ دە کۆنترۆلا ھەری مەزن ژ ھێلا چەند کەسان ڤە ل ژۆر (ب تایبەتی سەرۆکێ رێخستنێ) تێ مەشاندن، لێیێن د رێزێن ناڤین دە پر کێمتر کۆنترۆلن ویێن ل ژێر ژی ھەما ھەما تونە نە.
ژ بەر کو سەردەستی، زۆرداری و ناڤەندیبوون تایبەتمەندیێن بنگەھینێن ئۆتۆریتەریزمێ نە و ژ بەر کو ئەو تایبەتمەندی د ھیەرارشیان دە جھ دگرن، ھەموو سازیێن ھیەرارشیک ژی ئۆتۆریتەرن. ژ بلی ڤێ، ژ بۆ ئانارشیستان، ھەر رێخستنەک کو ب ھیەرارشیێ، ناڤەندیپارێزی و ئۆتۆریتەریزمێ تێ نیشانکرن، دەولەتپارێزە، ئان ژی “دەولەتپارێز”ە. و ژ بەر کو ئانارشیست ھەم ل دژی تێکلیێن دەولەتێ و ھەم ژی ل دژی تێکلیێن ئۆتۆریتەرن، ھەر کەسێ کو نەخوازە ھەموو جوورەیێن ھیەرارشیێ ژ ھۆلێ راکە، نایێ گۆتن ئانارشیست. ئەڤ ژ بۆ فیرمایێن کاپیتالیست دەرباس دبە. وەکی کو نۆام چۆمسکی دەستنیشان دکە، ئاڤاھییا فیرمایا کاپیتالیست د خوەزایا خوە دە پر ھیەرارشیکە، ب راستی ژی فاشیستە:
“سیستەما فاشیست… [ە] موتلەقە – دەستھلاتداری ژ ژۆر بەر ب ژێر ڤە دچە… دەولەتا ئیدەال ئەوە کو ژ ژۆر ژێرە کۆنترۆلا گەلە ب ئەساسی ل گۆری فەرمانان.
“وەرن ئەم نھێرینەک ل پارگیدانیەک بکن. . . . [ئەز] گەر ھوون ل وان مێزە بکن، ھێز ب توندی بەر ب ژۆر ڤە دچە، ژ دەستەیا رێڤەبەر بگرە ھەیا رێڤەبەران بگرە ھەیا رێڤەبەرێن ژێرین ھەیا داویێ مرۆڤێن ل سەر دکانێ، پەیامان دنڤیسن، ژ بنی ڤە ھەرکینا ھێز و پلانسازیێ تونەیە، لێ ھەمان تشت د دەربارێ جڤاکا کۆلەدار دە ژی خێزە. [ کێپنگ تھە راببلەن لنە ، ر. ٢٣٧]
داڤد دەلەۆن ڤان وەکھەڤیێن د ناڤبەرا پارگیدانی و دەولەتێ دە باش دەستنیشان دکە دەما کو دنڤیسە:
“پرانیا کارگەھان مینا دیکتاتۆریێن لەشکەری نە.یێن ل ژێر کەسێن تایبەتن، سەرپەرەشتیار چاوشن، و ل سەر ھیەرارشیێ نە. رێخستن دکارە ھەر تشتی ژ جل و بەرگێن مە و شێوازا پۆرێ مە تایین بکە، ھەیا کو ئەم بەشەک مەزن ژ ژیانا خوە چاوا دەرباس دکن، د دەما ئەو دکارە ژ مە رە مەجبوور بکە کو ئەم بژیژکەک بژیژکی ببینن، ئەو دکارە دەما ئازاد ژ مە رە قەدەخە بکە کو ئەم بەشداری چالاکیا سیاسی ببن – ئەو دکارە بکار بینە ناسنامە و پۆلیسێن ئەولەھیێیێن چەکدار، ل گەل تەلەڤزیۆنێن گرتییێن کو ل مە تەماشە دکن، دکارە موخالفێن ب عژکاردەرخستنێن دیسیپلینێع جەزا بکە (وەکی کو گم ژ وان رە دبێژە)، ئان ژی ژ بەر شەرت و مەرجان ئەم نەچارن کو ئەم ژ کار دوور بخن ئەڤ یەک، یان ژی تەڤلی ب ملیۆنان بێکاران ببە، ھەما ھەما د ھەر کارەکی دە، ئەم تەنێ خوەدییێ عمافێع نە کو ئەم ل سەر لنگان کار بکن. پێل.” [ “ژ بۆ دەمۆکراسیا کو ئەم کار دکن: ماقوولیەک ژ بۆ خوە-رێڤەبەریا جڤاکی” ، ژ نوو ڤە ئنڤەنتنگ ئانارچی، ئاگان ، ھۆوارد ژ. ئەھرلچ (ئەد.)، ر. ١٩٣-٤]
ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارشیستێ ھەڤگرتی دڤێ ل دژی ھیەرارشیێ ب ھەموو شێوەیێن وێ، فیرمایا کاپیتالیست ژی د ناڤ دە بە. نەکرنا ڤێ یەکێ پشتگریکرنا ئارشیتییێیە –یا کو ئانارشیست، ب پێناسە، نکارە بکە. ب گۆتنەکە دن، ژ بۆ ئانارشیستان، “[ن] سۆزا ئیتاەتکرنێ، پەیمانێن کۆلەتیا (مەاش)، پەیمانێن کو قەبوولکرنا ستاتوویەکە بنەرد ھەوجە دکە، ھەموو نە رەوا نە ژ بەر کو ئەو خوەسەریا تاکەکەسی بسینۆر دکن و دھێلن.” [رۆبەرت گراھام، “تھە ئانارچست جۆنتراجت ، رەنڤەنتنگ ئانارچی، ئاگان ، ھۆوارد ژ. ئەھرلچ (ئەد.)، ر. ٧٧] ژ بەر ڤێ یەکێ ھیەرارشی ل دژی پرەنسیبێن بنگەھینە کو ئانارشیزمێ دمەشینە. تشتێ کو مە دکە مرۆڤ و “دڤەست” ئینکار دکە. س] کەسایەتیا تایبەتمەندیێن وێیێن ھەری یەکبوویی؛ ئەو تێگینا کو کەسەک ژێھاتییە کو نە تەنێ ب رێڤەبرنا ژیانا خوەیا کەسانە، لێ ب چارچۆوەیا وێیا ھەری گرینگ رە: چارچۆوەیا جڤاکی رە مژوول ببە، رەد دکە .” [موڕای بۆۆکچن، ئۆپ. جت. ، ر. ٢٠٢]
ھن کەس ئیدا دکن کو ھەیا کو کۆمەلەیەک دلخواز بە، کا ئەو خوەدیێ ئاڤاھیەک ھیەرارشیک بە، نە گرینگە. ئانارشیست ل ھەڤ ناکن. ئەڤ ژ بەر دو سەدەمانە.یا یەکەم، د بن کاپیتالیزمێ دە کارکەر ژ ھێلا ھەوجەداریا ئابۆری ڤە تێنە رێڤە کرن کو کەدا خوە (و ھەر وەھا ئازادیا خوە) بفرۆشن کەسێن کو خوەدیێ ئاموورێن ژیانێ نە. ئەڤ پێڤاژۆ شەرت و مەرجێن ئابۆرییێن کو کارکەر پێ رە روو ب روو دمینن ب ئافراندنا “جودابوونێن مەزن د دەولەمەندیێ دە… [وەک] کارکەران… کەدا خوە ب بھایەکی کو نرخا وێیا راستین نیشان نادە دفرۆشن ژ کاپیتالیست رە.” ژ بەر ڤێ یەکێ:
“ژ بۆ نموونە، کەسێن کو د پەیمانا کار دە نە وەک ھەڤ ئازاد و وەکھەڤ تێنە نیشاندان، ئەوە کو نەوەکھەڤیا گرانا ھێزا دانووستەندنێیا کو د ناڤبەرا کارکەر و کاردێر دە ھەیە ژ نەدیتی ڤە وەرە. دووڤ رە تێکلیا بندەستی و ئیستیسمارێ نیشان بدە. کو ب ئاوایەکی خوەزایی وەکی نیشانەیا ئازادیێ پێک تێ ئەڤە کو ھەم ب ئازادیا تاکەکەسی و ھەم ژی ل ئەدالەتا جڤاکی تناز بکە.” [رۆبەرت گراھام، ئۆپ. جت. ، ر. ٧٠]
ژ بەر ڤێ سەدەمێیە کو ئانارشیست پشتگری ددن چالاکی و رێخستنبوونا کۆلەکتیف: ئەو ھێزا دانووستاندنێیا مرۆڤێن کەدکار زێدە دکە و رێ ددە وان کو خوەسەریا خوە بپەژرینن (ل بەشا ژ بنێرە ).
یا دودویان، ئەگەر ئەم ھێمانا سەرەکە وەکی دلخوازی ​​ئان نەبوونا کۆمەلەیەکێ بگرن دەست، دڤێ ئەم ببێژن کو پەرگالا دەولەتێیا ھەیی دڤێ وەکی “ئانارشی” وەرە ھەسباندن. د دەمۆکراسیا مۆدەرن دە کەس نەچاری فەردەکی ناکە کو د دەولەتەک دیار دە بژی. ئەم ئازادن کو دەرکەڤن و بچن جیھەک دن. ب پاشگوھکرنا جەوھەرا ھییەرارشیکا کۆمەلەیێ، ھوون دکارن ب داوی ببن پشتگری بدن رێخستنێن کو ل سەر ئینکارکرنا ئازادیێ نە (د ناڤ دە پارگیدانیێن کاپیتالیست، ھێزێن چەکدار، دەولەت ژی) ھەمی ژ بەر کو ئەو “دلخواز”ن. وەکی کو بۆب بلاجک دبێژە، “[ب] شەیتانیکرنا ئۆتۆریتەریزما دەولەتێ دەما کو گوھ نەدە ئارانژمانێن بندەستێن وەکھەڤ، ھەر چەند ب پەیمان ڤە ھاتی پیرۆز کرن د پارگیدانیێن مەزنێن کو ئابۆریا جیھانێ کۆنترۆل دکن، د ھەری خراب دە فەتیشیزمە.” [ تھە لبەرتاران ئاس جۆنسەرڤاتڤە، تھە ئابۆلتۆن ئۆف وۆرک ئاند ئۆتھەر ئارتجلەس ، ر. ١٤٢] ئانارشی ژ بژارتنا سەردەستەک ژ ئازادبوونێ وێدەترە.
ژ بەر ڤێ یەکێ دژبەریا ھیەرارشیێ ھەلوەستەک ئانارشیستا سەرەکەیە، وەکی دن ھوون تەنێ دبن “ئارشیستەک دلخواز” – کو نە ئانارشیستە. ژ بۆ بێتر ل سەر ڤێ یەکێ ل بەشا ئا.٢.١٤ بنێرە ( چما دلخوازی ​​نە بەسە؟ ).
ئانارشیست ئیدا دکن کو رێخستن نە ھەوجەیە کو ھیەرارشیک بن، ئەو دکارن ل سەر بنگەھا ھەڤکاریێ د ناڤبەرا کەسێن وەکھەڤ دە کو راستەراست کارووبارێن خوە برێڤە دبن دە بن. ب ڤی ئاوایی ئەم دکارن بێیی ئاڤاھیێن ھیەرارشیک (ئانگۆ شاندنا دەستھلاتێ د دەستێ چەند کەسان دە) بکن. تەنێ دەما کو کۆمەلەیەک ژ ھێلا ئەندامێن خوە ڤە بخوە وەرە رێڤەبرن دکارە ب راستی ئانارشیست وەرە ھەسباندن.
ئەم پۆشمانن کو ئەم ڤێ خالێ دشۆپینن، لێ ھن ئاپۆلۆگیستێن کاپیتالیست، خویایە کو دخوازن ناڤێ “ئانارشیست” ژ بەر گرێدانا وێیا ب ئازادیێ رە ب ناڤ بکن، ڤێ داویێ ئیدا کرن کو مەرڤ دکارە د ھەمان دەمێ دە ھەم کاپیتالیست و ھەم ژی ئانارشیست بە (وەک کو د ھەمان دەمێ دە -کاپیتالیزم “ئانارکۆ” تێ گۆتن). دڤێ ئێدی ئەشکەرە ببە کو ژ بەر کو کاپیتالیزم ل سەر ھییەرارشیێ ھاتیە ئاڤاکرن (نەبێژن دەولەتپارێزی و ئیستیسمارێ)، “ئانارکۆ”-کاپیتالیزم د وارێ گۆتنان دە ناکۆکییە. (ژ بۆ بێتر ل سەر ڤێ، بەشا ف بنێرە )

وەرگەرینا ماکینە

ئازادی ب جەوھەرێ خوە نایێ دایین. کەسەک ب یەکی دن نکارە ئازاد ببە، لێ دڤێ ب ھەولدانا خوە زنجیرێن خوە بشکینە. بێ گومان، خوە-خەبات ژی دکارە ببە بەشەک ژ چالاکیا کۆلەکتیف، و د گەلەک رەوشان دە ژ بۆ بدەستخستنا ئارمانجێن خوە دڤێ ببە. وەکی کو ئەمما گۆلدمان دەستنیشان دکە:
“دیرۆک ژ مە رە دبێژە کو ھەر چینەک بندەست [ئان کۆم ئان فەردەک] ب ھەولێن خوە رزگاریا راستین ژ ئاخایێن خوە ب دەست خست.” [ سۆر ئەمما سپەاکس ، ر. ١٦٧]
ئەڤ ژ بەر کو ئانارشیست ناس دکن کو پەرگالێن ھیەرارشیک، مینا ھەر تێکلیەک جڤاکی، شەکل ددە وان مژاران. وەکی کو بۆۆکچن گۆت، ” جڤاکێن چینی ستروکتورێن مەیێن دەروونی ژ بۆ فەرمان ئان گوھدانێ برێخستن دکن.” ئەڤ تێ وێ واتەیێ کو مرۆڤ نرخێن جڤاکا ھیەرارشیک و چینایەتی د ھوندورێ خوە دە دھەوینە و ب ڤی رەنگی، “دەولەت نە تەنێ کۆمستێرکەک سازیێن بورۆکراتیک و زۆردارە. ئەو د ھەمان دەمێ دە رەوشەک دەروونییە، زھنیەتەک برێکووپێکە ژ بۆ رێزکرنا راستیێ… کاپاسیتەیا وێیە… ب دارێ زۆرێ دەستھلاتداری ھەر تم ب سینۆر بوویە بەرھەمێن شەرت و مەرجێن جڤاکی نە کو ڤێ ھێزێ مومکن دکە.” [ ئەکۆلۆژیا ئازادیێ ، ر. ١٥٩ و ر. ١٦٤-٥] خوە-رزگاربوون ئەوە کو ئەم ھەم زنجیرێن ھوندورین و ھەم ژییێن دەرڤە بشکینن ، خوە ب دەروونی و ھەم ژی ژ ئالیێ فزیکی ڤە ئازاد بکن.
ئانارشیستان ژ مێژ ڤە دگۆتن کو مرۆڤ تەنێ ب کرنێن خوە دکارن خوە ئازاد بکن. رێبازێن جھێرەنگێن کو ئانارشیستان ژ بۆ ئالیکاریا ڤێ پێڤاژۆیێ پێشنیار دکن، دێ د بەشا ژ دە ( “ئانارشیست چ دکن؟” ) وەرن نیقاش کرن و دێ ل ڤر نەیێ نیقاش کرن. لێبەلێ، ڤان رێبازان ھەمی مرۆڤێن کو خوە برێخستن دکن، ئاژاندەیێن خوە دەستنیشان دکن، و ب ئاوایێن کو وان ھێزدار دکە تەڤدگەرن و گرێدانا وان ب رێبەران رە ژ ھۆلێ رادکە دا کو تشتان ژ وان رە بکن. ئانارشیزم ل سەر بنگەھا کەسێن کو “ژ بۆ خوە تەڤدگەرن” پێک تێ (یا کو ئانارشیست ژێ رە دبێژن “چالاکیا راستەراست” – ل بەشا ژ.٢ ژ بۆ ھوورگولیان بنێرە).
چالاکیا راستەراست باندۆرەک ھێزدار و ئازادکەر ل سەر کەسێن کو د ناڤ خوە دە نە. خوە-چالاکی ئەوە کو ئافرینەری، ئینسیاتیف، خەیال و رامانا رەخنەیییا کەسێن کو د بن دەستھلاتداریێ دە نە، ب پێش ڤە ببە. ئەو ناڤگینا کو جڤاک دکارە بگوھەرەیە. وەکی کو ئەڕجۆ مالاتەستا دەستنیشان کر:
“د ناڤبەرا مرۆڤ و ھاویردۆرا وییا جڤاکی دە کریارەک بەرەڤاژی ھەیە. زلام جڤاکێ دکە تشتێ کو ئەوە و جڤاک زلامان دکە مینا کو ئەون، و ئەنجام ژ بەر ڤێ یەکێ جوورەیەک دۆرپێچەک خرابە. ژ بۆ ڤەگوھەرتنا جڤاکێ دڤێ مێر [ و ژن] وەرن گوھەرتن. و ژ بۆ ڤەگوھەرتنا مرۆڤان، دڤێ جڤاک بێ گوھەرتن ھەزار تێکۆشینێن ناڤخوەیی، ھەزار فاکتۆرێن مرۆڤی و خوەزایی.
“ژ ڤێ یەکێ ئیھتیمالا پێشکەتنێ… دڤێ ئەم ژ ھەموو رێ، ھەموو ئیمکان و فرسەندێن کو ھاویردۆرا ھەیی رێ ددە مە کو ئەم ل گۆری ھەڤرێیێن خوە [و ژن] تەڤبگەرن و وژدان و داخوازێن وان گەش بکن.” داخوازا وان گوھەرتنێن مەزنە،یێن کو ب ئاوایەکی ب باندۆر ل بەر خوە ددن ب خوە ھەموو پێشکەتن و ئازادیێن کو ئەو دخوازە و دەما کو ئەو بگھێژە رەوشا خوەستەکا وان، دڤێ ئەم گەل ھەر تم زێدەتر بخوازن و زەختێن خوە ل سەر دەستھلاتداریێ زێدە بکن ب تەڤاھی ئازادبوون پێک ھاتیە.” [ ئەڕجۆ مالاتەستا: ژیان و رامانێن وی ، رووپ. ١٨٨-٩]
جڤاک دەما کو ھەموو کەسان تەشە دکە، ب کرن، رامان و ئیدەالێن وان ژی ژ ئالیێ وان ڤە تێ ئافراندن. سازیێن دژوارێن کو ئازادیا مرۆڤ سینۆردار دکن، ژ بەر کو پێڤاژۆیا لێپرسینا تێکلیێن ئۆتۆریتەر ب گشتی ددە مەشاندن ژ ئالیێ دەروونی ڤە ئازادکەرە. ئەڤ پێڤاژۆ ب مە ددە زانین کا جڤاک چاوا دخەبتە، رامانێن مە دگوھەزینە و ئیدەالێن نوو دافرینە. ئەمما گۆلدمان جارەک دن بێژە: “رزگاریا راستین… د گیانێ ژنێ دە دەست پێ دکە.” و د مێران دە ژی، ئەم دکارن لێ زێدە بکن. تەنێ ل ڤرە کو ئەم دکارن “دەست ب نووژەنکرنا [خوە]یا ھوندورین بکن، [برینا] ژ گرانیا پێشدارازی، کەڤنەشۆپی و ئەدەتان.” [ ئۆپ. جت. ، ر. ١٦٧] لێ دڤێ ئەڤ پێڤاژۆ ب خوە ب رێ ڤە ببە، ژ بەر کو ماخ سترنەر دەستنیشان دکە، “مرۆڤێ کو تێ بەردان ژ بلی مەرڤەک ئازاد نە تشتەکە… کووچکەک کو پەرچەیەک زنجیرێ ب خوە رە دکشینە.” [ ئەگۆ ویا خوە ، ر. ١٦٨] ب گوھەرتنا دنیایێ، ب رەنگەک پچووک بە ژی، ئەم خوە دگوھەرینن.
د ھەڤپەیڤینەکێ دە د دەما شۆرەشا سپانی دە، ملیتانێ ئانارشیستێ سپانی دوروتت گۆت، “د دلێ مە دە جیھانەک نوو ھەیە.” تەنێ خوە-چالاکی و خوە-رزگارکرن رێ ددە مە کو ئەم ڤیزیۆنەک وەھا بافرینن و پێباوەریێ ددە مە کو ئەم ھەول بدن کو وێ د جیھانا راستین دە ب جھ بینن.
لێ ئانارشیست نافکرن کو دڤێ خوە-رزگاری ل بەندا پاشەرۆژێ بە، پشتی “شۆرەشا بروومەت”. کەسایەتی سیاسییە، و ل گۆری جەوھەرا جڤاکێ، ئەم چاوا ل ڤر و نھا تەڤدگەرن دێ باندۆرێ ل پێشەرۆژا جڤاک و ژیانا مە بکە. ژ بەر ڤێ یەکێ، د جڤاکا بەری ئانارشیست دە ژی ئانارشیست ھەول ددن کو، وەکی کو باکونن دبێژە، “نە تەنێ رامانان لێ ھەر وەھا راستیێن پاشەرۆژێ ب خوە” بافرینن. ئەم دکارن ب ئافراندنا تێکلی و رێخستنێن جڤاکییێن ئالتەرناتیف، د جڤاکەکە نە ئازاد دە وەکە مرۆڤێن ئازاد تەڤبگەرن. تەنێ ب چالاکیێن خوەیێن ل ڤر و نھا ئەم دکارن بنگەھا جڤاکەک ئازاد دەینن. وەکی دن، ئەڤ پێڤاژۆیا خوە-رزگاریێ ھەر دەم بەردەوام دکە:
“ھەر جوورە بندەست ھەر رۆژ کاپاسیتەیا خوە ژ بۆ خوە-رەفلەکسا رەخنەگر بکار تینن — ژ بەر ڤێ یەکێ ئاخایان تێنە ئاستەنگ کرن، دلتەنگ دبن و جارنان ژی تێنە رووخاندن. لێ ھەیا کو ئاخا نەیێن رووخاندن، ھەیا کو بندەست نەکەڤن ناڤ خەباتا سیاسی، دێ ت قاس رەفلەکسا رەخنەیی نەیێتە رووخاندن. داوی ل بندەستیا وان بینن و ئازادیا وان بینن.” [جارۆلە پاتەمان، پەیمانا زایەندی ، ر. ٢٠٥]
ئانارشیستان ئارمانج دکن کو ڤان مەیلێن د ژیانا رۆژانە دە تەشویق بکن، ژ بۆ رەدکرن، بەرخوەدان و تێکبرنا دەستھلاتداریێ و گھاندنا وان بەرب ئەنجاما خوەیا مەنتقی — جڤاکەک ژ فەردێن ئازاد، کو وەک ھەڤ د کۆمەلەیێن ئازاد و خوە-رێڤەبەر دە ھەڤکاریێ دکن. بێیی ڤێ پێڤاژۆیا خوەرێڤەبەریا رەخنەیی، بەرخوەدان و خوە-رزگاریێ جڤاکەک ئازاد نە پێکانە. ژ بەر ڤێ یەکێ، ژ بۆ ئانارشیستان، ئانارشیزم ژ بەرخوەدانا خوەزایییا مرۆڤێن بندەست تێ کو د ناڤ جیھانەک ھیەرارشیک دە وەکی فەردێن ئازاد تەڤدگەرن. ئەڤ پێڤاژۆیا بەرخوەدانێ ژ ئالیێ گەلەک ئانارشیستان ڤە تێ گۆتن “تێکۆشینا چینا” (کو ئەو مرۆڤێن چینا کارکەرن کو ب گشتی کۆما ھەری بندەستن د ناڤا جڤاکێ دە) ئان ژی ب گشتی “تێکۆشینا جڤاکی.” ئەڤ بەرخوەدانا رۆژانەیا ل ھەمبەری دەستھلاتداریێ (ب ھەموو شێوەیێن وێ) و داخوازا ئازادیێیا کو مفتەیا شۆرەشا ئانارشیستە. ژ بەر ڤێ سەدەمێیە کو “ئانارشیست تم و تم تەکەز دکن کو تێکۆشینا چینان تەکانە رێ ددە کارکەران [و کۆمێن دنێن بندەست] کو بگھیژن کۆنترۆلا چارەنووسا خوە.” [مارە-لۆوسە بەرنەر، نە رۆژھلات و نە ژی رۆژاڤا ، ر. ٣٢]
شۆرەش پێڤاژۆیەکە، نە بوویەرەکە، و ھەر “چالاکیا شۆرەشگەرییا خوەبەخش” ب گەلەمپەری ژ خەباتا ب سەبرا رێخستنی و پەروەردەھیا گەلەک سالانا مرۆڤێن خوەدی رامانێن “ئوتۆپیک” ئەنجام دگرە و ل سەر بنگەھا وێیە. پێڤاژۆیا “ئافراندنا جیھانا نوو د قالکێ کەڤن دە” (ژ بۆ کو بێژەیەک دنا ئوو بکار بینە )، ب ئاڤاکرنا سازی و تێکلیێن ئالتەرناتیف، تەنێ یەک پێکھاتەیەکە کو دڤێ کەڤنەشۆپیەک درێژا پابەندبوونا شۆرەشگەری و ملیتانیێ بە.
وەکی کو مالاتەستا ئەشکەرە کر، “تەشویقکرنا رێخستنێن گەلێرییێن ھەر جوورە ئەنجاما مەنتقییا رامانێن مەیێن بنگەھینە، و ژ بەر ڤێ یەکێ دڤێ ببە پارچەیەک بنگەھینا بەرنامەیا مە. … ئانارشیست ناخوازن گەل ئازاد بکن؛ ئەم دخوازن کو گەل ئازاد ببە. ژ خوە ئەم دخوازن کو رێ و رێبازێن نوویێن ژیانێ ژ لاشێ مرۆڤان دەربکەڤە و ھەر کو دچە ب پێش ڤە دچە. [ ئۆپ. جت. ، ر. ٩٠]
ھەیا کو پێڤاژۆیەک خوەرێڤەبەریێ پێک نەیێ، جڤاکەک ئازاد نە پێکانە. تەنێ دەما کو فەرد ھەم ژ ئالیێ ماددی (ب ھلوەشاندنا دەولەت و کاپیتالیزمێ) ھەم ژی ژ ئالیێ زێھنی (ب خوە ژ ھەلوێستێن بندەستێن ل ھەمبەری دەستھلاتداریێ رزگار ببن) خوە ئازاد بکن، وێ جڤاکەک ئازاد پێک وەرە. دڤێ ئەم ژ بیر نەکن کو دەستھلاتداریا سەرمایەدار و دەولەتپارێز، ھەتا رادەیەکی مەزن، دەستھلاتداریا ل سەر ھشێ کەسێن بندەستە (بێگومان ئەگەر سەردەستیا دەروونی تێک بچە و گەل دەست ب سەرھلدان و بەرخوەدانێ بکە، ب ھێزەکە مەزن تێ پشتگوھکرن). د راستیێ دە، ھێزەک گیانی وەکی رامانێن چینا سەردەست ل سەر جڤاکێ سەردەستە و د ھشێ بندەستان دە دەرباس دبە. ھەیا کو ئەڤ یەک بدۆمە، چینا کارکەر وێ ب دەستھلاتداری، زەخت و مێتنگەریێ رە وەکە رەوشا ئاسایییا ژیانێ قەبوول بکە. ئاقلێن کو بندەستێ دۆکترین و ھەلوەستێن ئەفەندیێن خوە بن، نکارن ھێڤیا بدەستخستنا ئازادیێ، سەرھلدان و شەر بکن. ژ بەر ڤێ یەکێ دڤێیێن بندەست سەردەستیا دەروونییا پەرگالا ھەیی دەرباس بکن بەری کو ئەو نیرێ وێ ژ سەر خوە باڤێژن (و، ئانارشیستان نیقاش دکن، چالاکیا راستەراست ئاموورا کرنا ھەردویانە — ل بەشێن ژ.٢ و ژ.٤ بنێرە ). کاپیتالیزم و دەولەتپارێزی بەری کو ژ ئالیێ مادی ڤە وەرە لێدان، دڤێ ب گیانی و تەۆریک وەرە لێدان (گەلەک ئانارشیست ڤێ رزگاریا دەروونی دبێژن “ھشمەندیا چین” – ل بەشا ب.٧.٤ بنێرە ). و خوە ئازادکرنا ب تێکۆشینا ل دژی زلمێ رێیا یەکانەیە. ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارشیستان تەشویق دکن (ب گۆتنا کرۆپۆتکن) “روھێ سەرھلدانێ”.
خوە-رزگاری بەرھەما تێکۆشین، خوەرێخستنبوون، ھەڤگرتن و چالاکیا راستەراستە. چالاکیا راستەراست ناڤگینا ئافراندنا ئانارشیستان، مرۆڤێن ئازادە، و ژ بەر ڤێ یەکێ “ئانارشیستان ھەر دەم شیرەت ل بەشداربوونا ئاکتیف د وان رێخستنێن کارکەران دە کرنە،یێن کو تێکۆشینا راستەراستا کەدێ ل دژی سەرمایە و پاراستڤانێ وێ، دەولەتێ دمەشینن.” ژ بەر کو “تێکۆشینەکە ب ڤی رەنگی… ژ ھەر ئاوایێ نەراستەراست چێتر، دھێلە کو خەباتکار د شەرت و مەرجێن ھەیییێن خەباتێ دە ھن پێشکەفتنێن دەمکی ب دەست بخە، د ھەمان دەمێ دە ئەو چاڤێن خوە ژ خرابیا کو ژ ھێلا کار ڤە تێ کرن ڤەدکە. کاپیتالیزم و دەولەتا کو دەستەکێ ددە وێ و فکرێن وییێن ل سەر ئیمکانا برێخستنکرنا سەرفکرن، ھلبەراندن و دانووستەندنێ بێیی دەستوەردانا سەرمایەدار و دەولەتێ ھشیار دکە، ئانگۆ ئیمکانا جڤاکەک ئازاد دبینە. کرۆپۆتکن، مینا گەلەک ئانارشیستان، تەڤگەرێن سەندیکالیست و سەندیکایان وەکی ناڤگینەک ژ بۆ پێشخستنا رامانێن ئازادیخواز د ناڤ جڤاکا ھەیی دە نیشان دا (تەڤی کو وی، مینا پرانیا ئانارشیستان، چالاکیا ئانارشیست تەنێ ب وان رە سینۆردار نەکریە). ب راستی ژی ھەر تەڤگەرەک کو “دەستوورێ بدە مێر و ژنێن کەدکار کو ھەڤگرتنا خوە پێک بینن و ب جڤاتا بەرژەوەندییێن خوە بھەسینن… رێ ل بەر ڤان تێگینێن کۆموونیست-ئانارشیزمێ ئامادە بکە، یانی تێکبرنێ. سەردەستیا گیانییا جڤاکا ھەیی د ناڤا مەژیێ بندەستان دە. [ ئەڤۆلوتۆن ئاند ئەنڤرۆنمەنت ، ر. ٨٣ و رووپ. ٨٥]
ژ بۆ ئانارشیستان، ب گۆتنا ملیتانەکی ئانارشیست سکۆتلاندی، “دیرۆکا پێشکەفتنا مرۆڤاھییێ وەکی دیرۆکا سەرھلدان و بێیتاەتییێ تێ دیتن، دگەل کو فەرد ژ بەر بندەستیا دەستھلاتداریێ ب جووربەجوور جەلەبێن وێ ڤە بێھێڤییە و دکارە روومەتا خوە بپارێزە. تەنێ ب سەرھلدان و بێیتاەتیێ.” [رۆبەرت لینن، نە چیرۆکەک ژیانێ، تەنێ پەلەک ژ وێ ، ر. ٧٧] ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارشیستان بالێ دکشینن سەر خوە-ئازادکرنا (و خوە-رێخستن، خوە-رێڤەبەری و خوە-چالاکبوونێ). نە ئەجێبە کو باکونن “سەرھلدان” وەکی یەک ژ “سێ پرەنسیبێن بنگەھین [کو] شەرتێن بنگەھینێن ھەمی پێشکەفتنا مرۆڤی، کۆلەکتیف ئان فەردی، د دیرۆکێ دە پێک تینن” دھەسبینە. [ خوەدێ و دەولەت ، ر. ١٢] ئەڤ تەنێ ژ بەر کو کەس و کۆم نکارن ژ ھێلا کەسێن دن ڤە، تەنێ ب خوە، ئازاد ببن. سەرھلدانەکە ب ڤی رەنگی (خوە-رزگارکرن) یەکانە رێیە کو جڤاکا ھەیی ئازادتر دبە و جڤاکەک ئانارشیست ژی ئیمکانە.

وەرگەرینا ماکینە

ھەڤگرتن، ئان ژی ئالیکاریا ھەڤ، رامانەک بنگەھینا ئانارشیزمێیە. ئەو گرێدانا د ناڤبەرا فەرد و جڤاکێ دەیە، رێگەزەکە کو ب وێ یەکێ فەرد دکارن ب ھەڤ رە بخەبتن دا کو بەرژەوەندییێن خوەیێن ھەڤپار پێک بینن د ھاویردۆرەک کو ھەم ئازادی و ھەم ژی وەکھەڤیێ پشتگری و مەزن دکە. ژ بۆ ئانارشیستان، ئالیکاریا ھەڤدو تایبەتمەندیەک بنگەھینا ژیانا مرۆڤانە، ھەم چاڤکانیا ھێز و بەختەواریێیە و ھەم ژی ژ بۆ ھەبوونەک ب تەڤاھی مرۆڤی پێدڤییەک بنگەھینە.
ئەرچ فرۆمم، پسیکۆلۆگ و ھومانیستێ سۆسیالیست، دەستنیشان دکە کو “داخوازا مرۆڤییا ژ بۆ یەکتیا ب کەسێن دن رە بجەربینە د شەرت و مەرجێن تایبەتییێن ھەبوونێ دە کو جەلەبێ مرۆڤان دیار دکە و یەک ژ مۆتیڤاسیۆنا ھەری خورتا تەڤگەرا مرۆڤانە.” [ بن ئان ھەبوون ، ر.١٠٧]
ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارشیست داخوازا ئاڤاکرنا “یەکیتیا” (کو تێگینا ماخ سترنەر بکار بینن) ب مرۆڤێن دن رە وەکی ھەوجەداریەک خوەزایی دھەسبینن. ئەڤ یەکیتی، ئان کۆمەلە، دڤێ ل سەر بنگەھێ وەکھەڤی و فەردییەتێ بن، ژ بۆ کو کەسێن کو تەڤ ل وان دبن ب تەڤاھی رازی بن — ئانگۆ دڤێ ئەو ب رەنگەکی ئانارشیست، ئانگۆ ب دلخوازی، نەمەرکەزی و نە ھیەرارشیک بێنە ئۆرگانیزە کرن.
ھەڤگرتن — ھەڤکاریا د ناڤبەرا کەسان دە — ژ بۆ ژیانێ پێویستە و دووری ئینکارکرنا ئازادیێیە. سۆلدارتی، دیت ئەڕجۆ مالاتەستا، “یەکانە ھاویردۆرا کو مرۆڤ دکارە کەسایەتیا خوە تێ دە ئیفادە بکە و پێشکەفتنا خوەیا ھەری باش ب دەست بخە و بەختەواریا ھەری مەزن ژێ سوود وەربگرە.” ئەڤ “ھەڤھاتنا کەسان ژ بۆ خوەشیا ھەر کەسی، و ژ بۆ خوەشیا ھەر کەسی”، ئەنجام ددە کو “ئازادیا ھەر کەسی نە ب سینۆرکری، لێ تێ تەمام کرن – ب راستی ژی دیتنا سەدەمێ پێویست د ناڤ دە – ئازادیا کەسێن دن.” [ ئانارشی ، ر. ٢٩] ب گۆتنەکە دن، ھەڤگرتن و ھەڤکاری تێ ڤێ واتەیێ کو ھەڤدو وەکی ھەڤوودو موامەلەکرن، رەد کرنا کەسێن دن وەکی رێگەزەک ژ بۆ ئارمانجێ و ئافراندنا تێکلیێن کو پشتگرییا ئازادییا ھەمییان دکە، نە کو چەندەک ل سەر گەلەکان سەردەست بن. ئەمما گۆلدمان ڤێ مژارێ دوبارە کر، و دەستنیشان کر “ئەڤ ھێزا بێھەمپایا کەسایەتیا مرۆڤ چ ئەنجامێن ئەجێب ب دەست خستیە دەما کو ب ھەڤکاریا ب کەسایەتیێن دن رە خورت ببە… ھەڤکاری – بەرەڤاژی پەڤچوون و تەکۆشینا ناڤخوەیی – ژ بۆ ژیانێ خەبتیە. و گەشەپێدانا جورەیێ تەنێ ئالیکاریا ھەڤدوو و ب دلخوازی ​​دکە. [ سۆر ئەمما سپەاکس ، ر. ١١٨]
ھەڤگرتن تێ واتەیا کو ژ بۆ بەرژەوەندی و ھەوجەداریێن مەیێن ھەڤپار ب ھەڤ رە ببن یەک. شێوەیێن کۆمەلەیێیێن کو ل سەر بنگەھێ ھەڤگرتنێ نە (ئانگۆیێن ل سەر نەوەکھەڤیێ ھاتنە دامەزراندن) دێ کەسایەتیا کەسێن کو د بن وان دە نە بشکینە. وەکی کو رەت ماروت دەستنیشان دکە، ئازادی ھەوجەیێ ھەڤگرتنێ، ناسکرنا بەرژەوەندیێن ھەڤپارە:
“ئەڤینا ھەری ب روومەت، پاک و راستا مرۆڤاتیێ ئەڤینا خوەیە. ئەز دخوازم ئازاد ببم! ھێڤیدارم کو بەختەوار بم! ئەز دخوازم قیمەتێ بدم ھەموو بەدەویێن جیھانێ. لێ ئازادیا من تەنێ دەما کو ھەموو مرۆڤێن دن مسۆگەر ببە. ل دۆرا من ئازادن، ئەز دکارم بەختەوار بم، گاڤا کو ھەمی مرۆڤێن ل دۆرا من بەختەوار بن دەما کو ئەز خوەدیێ زانینا ئەولەدارم کو مرۆڤێن دن ژی دکارن مینا من تێر بخون ، ب کێفا من رە، تەنێ ژ خوە ، گاڤا کو ئەز ل ھەمبەر ھەر خەتەرەک کو تەھدید دکە سەری ھلکم . ئازادیا من و بەختەواریا من. [رەت ماروت (ئاکا ب. تراڤەن)، کۆڤارا تھە برجکبورنەر کو ژ ھێلا کارل س. گوتھکە، ب. تراڤەن: ژیانا ل پشت ئەفسانەیان ، رووپ. ١٣٣-٤]
پراتکرنا ھەڤگرتنێ تێ ڤێ واتەیێ کو ئەم وەکی دروشما کارکەرێن پیشەسازیا جیھانێ دە دزانن کو “برینداریەک ژ یەکی رە زرارا ھەمییانە.” ژ بەر ڤێ یەکێ ھەڤگرتن ناڤگینا پاراستنا کەسایەتی و ئازادیێیە و ژ بەر ڤێ یەکێ ئیفادەیا بەرژەوەندیێیە. وەکی کو ئالفە کۆھن دەستنیشان دکە:
“دەما کو ئەم ل سەر ھەڤکاریێ دفکرن… ئەم مێل دکن کو تێگینێ ب ئیدەالیزما ھشمەندیا فوززی ڤە گرێبدن. … دبە کو ئەڤ ژ تەڤلھەڤکرنا ھەڤکاریێ ب ئالترویزمێ رە چێببە… ھەڤکاریا ستروکتورەل دوبەندیا ئەگۆیزم/ئالترویزما ئادەتی رەد دکە. تشتان ساز دکە کو ب ئالیکاریا تە ئەز د ھەمان دەمێ دە ئالیکاریا خوە دکم تەورا د دەستپێکێ دە دبە کو قەدەرا مە ب ھەڤ ڤە گرێدایی بە – ھلبژارتنەک پراگماتیک کو ل سەر کار و دبستانێ ھین ب باندۆرتر ژ پێشبازیێ پێک تێ. [ نۆ جۆنتەست: تھە جاسە ئاگانست جۆمپەتتۆن ، ر. ٧]
و، د ناڤ جڤاکەک ھیەرارشیک دە، ھەڤگرتن نە تەنێ ژ بەر رازیبوونا کو ددە مە، د ھەمان دەمێ دە ژ بەر کو پێدڤییە کو ئەم ل ھەمبەر دەستھلاتداران بسەکنن ژی گرینگە. گۆتنێن مالاتەستا ل ڤر تێکلدارن:
“گرسەیێن بندەستێن کو تو جاری ب تەڤاھی خوە ژ بندەستی و خزانیێ رە نەھشتنە و خوە تیبوونا ئەدالەت، ئازادی و بەختەواریێ نیشان ددن، دەست ب تێگھشتنێ دکن کو ژ بلی یەکیتی و ھەڤگرتنێ وێ نکاربن ئازادیا خوە پێک بینن. ھەموو بندەستان، ل ھەر دەرێ جیھانێ ب ئیستیسماران رە.” [ ئانارشی ، ر. ٣٣]
ب ھەڤگرتنێ ئەم دکارن ھێزا خوە زێدە بکن و تشتێ کو ئەم دخوازن ب دەست بخن. د داویێ دە، ب برێخستنکرنا کۆمان، ئەم دکارن دەست ب رێڤەبرنا کارووبارێن خوەیێن کۆلەکتیف ب ھەڤ رە بکن و ژ بەر ڤێ یەکێ جارەک و ھەر دەم سەرۆکێ خوە بگوھەزینن. ” سەندیکا دێ… ئیمکانێن کەسانە زێدە بکن و ملکێ وییێ ئێریشکار ئەولە بکن.” [ماخ سترنەر، تھە ئەگۆ ئاند ئتس ئۆون ، ر. ٢٥٨] ب تەڤلێبوونا ھەڤگرتنێ، ئەم دکارن پەرگالا ھەیی ژی ب دلێ خوە بگوھەزینن: “د یەکیتیێ دە ھێز ھەیە.” [ئالەخاندەر بەرکمان، ئانارشیزم چیە؟ ، ر. ٧٤]
ژ بەر ڤێ یەکێ ھەڤگرتن ئەوە کو ئەم دکارن ئازادیا خوە ب دەست بخن و مسۆگەر بکن. ئەم رازی نە کو ئەم ب ھەڤ رە بخەبتن دا کو ئەم نەچار بن کو ژ بۆ یەکی دن بخەبتن . ب پەژراندنا پارڤەکرنا ب ھەڤ رە ئەم ڤەبژارکێن خوە زێدە دکن دا کو ئەم بێتر ، نە کێم، کێفێ بکن. ئالیکاریا ھەڤدو د بەرژەوەندیا من دەیە — ئانگۆ، ئەز دبینم کو ب کێری من تێ کو ئەز ب کەسێن دن رە ل سەر بنگەھا رێزگرتنا ھەڤدو و وەکھەڤیا جڤاکی لھەڤھاتنان بکم؛ ژ بەر کو ئەگەر ئەز سەردەستیا کەسەکی بکم، ئەڤ تێ وێ واتەیێ کو شەرت و مەرجێن کو دەستوورێ ددن سەردەستیێ ھەنە، و ژ بەر ڤێ یەکێ ب ئیھتیمالەکە مەزن ئەز ژی د دۆرێ دە ببم سەردەست.
وەکی کو ماخ سترنەر دیت، ھەڤگرتن ئەوە کو ئەم پێ ئەولە ببن کو ئازادیا مە وەرە خورت کرن و ژیێن دەستھلاتدارێن کو دخوازن مە ب رێ ڤە ببن دپارێزن: “گەلۆ ھوون ب خوە تشتەک نەھەسبینن؟” ، دپرسە. “گەلۆ ھوون نەچارن کو بھێلن کەسەک ھەر تشتێ کو بخوازە ژ وە رە بکە؟ خوە بپارێزن و کەس دەستێ خوە نەدە وە. گەر ب میلیۆنان کەس ل پشت وە بن و پشتگریێ بدن وە، وێ ھنگێ ھوون ھێزەک ب ھەیبەتن و ھوونێ بێ دژواری ب سەر بکەڤن.” [د پرتووکا لوگ گاڵەانیا داویا ئانارشیزمێ دە ھاتیە گۆتن؟ ، ر. ٧٩ – وەرگەرا جھێرەنگ د تھە ئەگۆ ئاند ئتس ئۆون ، ر. ١٩٧]
ژ بەر ڤێ یەکێ ھەڤگرتن ژ ئانارشیستان رە گرینگە ژ بەر کو ئەو رێگەزەکە کو ئازادی دکارە ل ھەمبەر دەستھلاتداریێ وەرە ئافراندن و پاراستن. ھەڤگرتن ھێز و بەرھەما جەوھەرا مەیا جڤاکییە. لێبەلێ، ھەڤگرتن دڤێ ب “ھەردیزمێ” رە نەیێ تەڤلھەڤ کرن، کو تێ واتەیا ب پاسیف شۆپاندنا رێبەرەک. ژ بۆ بباندۆر بە دڤێ ھەڤگرتن ژ ئالیێ مرۆڤێن ئازاد ڤە، ب ھەڤ رە وەکە ھەڤ بێ ئاڤاکرن . “ئەما مەزن” نە ھەڤگرتنە، ھەر چەند خوەستەکا “ھەردیتیێ” بەرھەما ھەوجەداریا مەیا ب ھەڤگرتن و یەکیتیێیە. ئەو “ھەڤگرتنەک”ە کو ژ ھێلا جڤاکا ھیەرارشیک ڤە ھاتی خەرا کرن، کو تێ دە مرۆڤ مەجبوورن کو ب کۆردانی گوھ بدن رێبەران.

وەرگەرینا ماکینە

وەکی کو ل ژۆر ھاتی بەھس کرن ، ئانارشیست ژ بۆ وەکھەڤیا جڤاکی ڤەقەتاندی نە ژ بەر کو ئەو چارچۆڤەیەک یەکانەیە کو تێ دە ئازادیا کەسانە دکارە گەش ببە. لێبەلێ، ل سەر “وەکھەڤیێ” گەلەک بێواتە ھاتنە نڤیساندن، و پر تشتێن کو ب گەلەمپەری د دەربارێ وێ دە تێنە باوەر کرن ب راستی پر ئەجێبن. بەریا کو ئەم نیقاش بکن کا ئانارشیست ب وەکھەڤیێ تێ چ واتەیێ، دڤێ ئەم دەستنیشان بکن کو ئەم ب چ مەبەستێ نە .
ئانارشیست ب “وەکھەڤیا بەخشینێ” باوەر ناکن ، کو نە تەنێ تونەیە، لێ ھەکە وەرە پێکانین دێ پر نەخوەستی بە. ھەر کەس یەکتایە. جووداھیێن مرۆڤانێن ب بیۆلۆژیکی دیارکری نە تەنێ ھەنە، لێ “سەدەمەک کێفخوەشیێ نە، نە ترس و پۆشمانن.” چما؟ ژ بەر کو “ژیانا د ناڤ کلۆنان دە دێ نە ھێژا بە کو وەرە ژیان کرن، و کەسەک ساخلەم دێ تەنێ شا ببە کویێن دن خوەدی کاپاسیتەیێن کو ئەو پارڤە ناکن.” [نۆام چۆمسکی، مارکسسم، ئانارچسم، ئاند ئالتەرناتڤە فوتورەس ، ر. ٧٨٢]
کو ھن کەس ب جددی پێشنیار دکن کو ئانارشیست ژ “وەکھەڤیێ” تێ واتەیا کو دڤێ ھەر کەس وەک ھەڤ بە ، رەفلەکسەکە خەمگینە ل سەر رەوشا چاندا رەوشەنبیرییا ئیرۆیین و خەرابوونا پەیڤان — گەندەلیەک کو تێ بکار ئانین دا کو بالا خوە ژ پەرگالەک نەھەق و ئۆتۆریتەر بکشینە. مرۆڤان بشۆپینە ناڤ نیقاشێن بیۆلۆژیێ. ئەرچ فرۆمم دەستنیشان کر: “تایبەتمەندیا خوە ب تو ئاوایی ناکۆکیا پرەنسیبا وەکھەڤیێ ناکە،” ئەرچ فرۆمم دەستنیشان کر، “تەزا کو مرۆڤ وەکھەڤ ژ دایک دبن، تێ وێ واتەیێ کو ئەو ھەمی ھەمان تایبەتمەندیێن بنگەھینێن مرۆڤی پارڤە دکن، کو ئەو ھەمان چارەنووسا بنگەھینا مرۆڤان پارڤە دکن. د دەربارێ ئازادی و بەختەواریێ دە ھەموویان خوەدی ھەمان ئیدایێ نە، ئەڤ تێ وێ مانەیێ کو تێکلیا وانا ھەڤگرتنێیە، نە تێکلیا سەردەستی-تەسلیمبوونێیە. [ ترسا ئازادیێ ، ر. ٢٢٨] ژ بەر ڤێ یەکێ دێ راستتر بە کو ئەم ببێژن کو ئانارشیست ل وەکھەڤیێ دگەرن ژ بەر کو ئەم دزانن کو ھەر کەس جوودایە و، ژ بەر ڤێ یەکێ، ل پەژراندن و پێشڤەبرنا تاما وێ یەکانەتیێ دگەرن.
ئانارشیست ژی ئالیگرێ “وەکھەڤیا ئەنجامێ” نە. داخوازا مە تونە کو ئەم د جڤاکەکێ دە بژین کو ھەر کەس ھەمان مالی وەردگرە، د ھەمان مالێ دە دژی، ھەمان ئونیفۆرمێ ل خوە دکە و ھود. ژیانێ (ل مجدۆنالدساتۆن ئۆف سۆجەتییا گەۆرگە رەتزەر بنێرە کا چما کاپیتالیزم بەر ب ستانداردکرن و لھەڤھاتنیێ ڤە دچە). ب گۆتنێن ئالەخاندەر بەرکمان:
“روھێ دەستھلاتداری، قانوون، نڤیسکی و نەنڤیساندی، کەڤنەشۆپی و ئادەتی مە نەچار دکە کو بکەڤە زۆزانەک ھەڤپار و زلامەک [ئان ژن] دکە ئۆتۆماسیۆنەک بێ ئیرادە بێ سەرخوەبوون ئان فەرد… ئەم ھەمی قوربانیێن وێ نە، و تەنێ ھێزا ئاوارتە د شکاندنا زنجیرێن خوە دە ب سەر دکەڤە، و ئەو تەنێ ھنەکی.” [ ئانارشیزم چیە؟ ، ر. ١٦٥]
ئانارشیستان، ژ بەر ڤێ یەکێ، ھندکن کو بخوازن ڤێ “چیرا ھەڤپار” ھین کوورتر بکن. بەلێ ئەم دخوازن د سەری دە وێ و ھەر تێکلی و سازوومانا جڤاکییا کو وێ دافرینە تونە بکن.
“وەکھەڤیا ئەنجامێ” تەنێ ب زۆرێ دکارە وەرە دەستنیشان کرن و دۆماندن، کو ئەو ژی نابە وەکھەڤی، ژ بەر کو ھن ھێز ژیێن دن زێدەترن! “وەکھەڤیا ئەنجامێ” ب تایبەتی ژ ھێلا ئانارشیستان ڤە تێ نەفرەت کرن، ژ بەر کو ئەم پێ دزانن کو ھەر کەسەک ھەوجەداری، شیان، داخواز و بەرژەوەندییێن جوودا ھەنە. ژ بۆ کو ھەموو وەک ھەڤ بخون دێ ببە زولم. ئەشکەرەیە کو گەر کەسەک ھەوجەدارێ دەرمانکرنا بژیژکی بە ویێ دن نە ھەوجە بە، ئەو لێنھێرینا بژیژکی “وەکھەڤ” وەرناگرن. ھەمان تشت ژ بۆ ھەوجەداریێن مرۆڤانێن دن ژی دەرباس دبە. وەکی کو ئالەخاندەر بەرکمان گۆت:
“وەکھەڤی نایێ واتەیا وەکھەڤی، لێ دەرفەتەک وەکھەڤە… خەلەتیێ نەکن کو وەکھەڤیا ئازادیێ ب وەکھەڤیا زۆرێیا کامپا مەھکوومان رە ناس بکن. وەکھەڤیا ئانارشیستا راست تێ واتەیا ئازادیێ، نە ھەژمارێ. ئەڤ نایێ وێ واتەیێ کو دڤێ ھەر کەس بخون، ڤەخون، ئان ژی ھەمان تشتان ل خوە بکن، ھەمان کاری بکن، ئان ژی ب ھەمان رەنگی بژین: ب راستی بەرەڤاژی.
“پێدڤی و چێژێن تاکەکەسی ژ ھەڤ جودا نە، چاوا کو خوازی ​​ژ ھەڤ جودا نە. ژ بۆ تێرکرنا وان دەرفەتەک وەکھەڤە کو وەکھەڤیا راستین پێک تینە.
“دوور ژ ئاستیکرنێ، وەکھەڤییەک وەھا دەری ل بەر جووربەجوور چالاکی و پێشکەفتنا ھەری مەزن ڤەدکە. ژ بەر کو کاراکتەرا مرۆڤی جھێرەنگە… دەرفەتا ئازادا ئیفادەکرن و کرنا کەسایەتیا وە تێ واتەیا پێشخستنا جوداھیێن خوەزایی و جوداھیان.” [ ئۆپ. جت. ، رووپ ١٦٤-٥]
ژ بۆ ئانارشیستان، “تێگینێن” “وەکھەڤیێ” وەکی “وەکھەڤیا ئەنجامێ” ئان “وەکھەڤیا بەخشێ” بێواتە نە. لێبەلێ، د جڤاکەک ھیەرارشیک دە، “وەکھەڤیا دەرفەتان” و “وەکھەڤیا ئەنجامێ” ب ھەڤ ڤە گرێدایی نە . میناک د بن کاپیتالیزمێ دە، فرسەندێن کو ھەر نفش پێ رە روو ب روو دمینن، ب ئەنجامێنیێن بەرێ ڤە گرێدایی نە. ئەڤ تێ وێ واتەیێ کو د بن کاپیتالیزمێ دە “وەکھەڤیا دەرفەتان” بێیی “وەکھەڤیا ئەنجامێ” (د واتەیا داھات و چاڤکانیان دە) بێواتە دبە، ژ بەر کو ژ بۆ نەباتێن میلیۆنەرەک ویێن میلیۆنەران وەکھەڤیەک راستین تونە. شووژنا رێ.یێن کو ژ بۆ “وەکھەڤیا دەرفەتان” نیقاشان دکن دەما کو گوھ نادن ئاستەنگێن کو ژ بەر ئەنجامێن بەرێ ھاتنە ئافراندن، دەستنیشان دکن کو ئەو نزانن ئەو ل سەر چ داخڤن — فرسەند د جڤاکەک ھیەرارشیک دە نە تەنێ ب رێیەک ڤەکری لێ ھەر وەھا ب دەستپێکەک وەکھەڤ ڤە گرێدایییە. ژ ڤێ راستیا ئەشکەرە تێگھیشتنا شاش دەردکەڤە کو ئانارشیست “وەکھەڤیا ئەنجامێ” دخوازن — لێ ئەڤ یەک ژ بۆ پەرگالەک ھیەرارشیک دەرباس دبە، د جڤاکەک ئازاد دە ئەڤ یەک نابە (وەک کو ئەمێ ببینن).
وەکھەڤی، د تەۆریا ئانارشیست دە، نایێ واتەیا ئینکارکرنا جھێرەنگی ئان یەکتاتیا تاکەکەسی. وەکی کو باکونن دبینە:
“پشتی کو وەکھەڤی ب سەر کەت و باش وەرە ساز کرن، گەلۆ دێ کاپاسیتەیێن کەسانەیێن جھێرەنگ و ئاستێن وانێن ئەنەرژیێ ژ ھەڤ جودا نەبن؟ ھن دێ ھەبن، دبە کو نە ب قاسی نوھا نە، لێ بێ گومان ھن دێ ھەر گاڤ ھەبن. ب گۆتنێیە کو ھەمان دار تو جاری دو پەلێن یەکسان دگرە، و ئەڤ یەک دێ ھەر دەم راست بە، کو ژ پەلان پرترە ب سایا ڤێ جھێرەنگیێ، مرۆڤاھی تەڤھەڤیەک کۆلەکتیفە کو تێ دە یەک فەرد ھەموویێن دن تەمام دکە و ھەوجەداریا وان ب وان رە ھەیە ھەڤگرتنە ژ بۆ وەکھەڤیێ. [ “پەروەردەھیا ھەمی” ، باکونین بنگەھین ، رووپەل ١١٧-٨]
وەکھەڤی ژ بۆ ئانارشیستان تێ واتەیا وەکھەڤیا جڤاکی ، ئان ژی، ب گۆتنا موڕای بۆۆکچن، “وەکھەڤیا نەوەکھەڤان” (ھنەک وەک مالاتەستا تێگەھا “وەکھەڤیا شەرتان” ژ بۆ ئیفادەکرنا ھەمان رامانێ بکار ئانین). واتەیا وی ب ڤێ یەکێ ئەوە کو جڤاکەک ئانارشیست جوداھیا کارین و ھەوجەداریا کەسان ناس دکە لێ ناھێلە کو ئەڤ جوداھی ببن ھێز. جووداھیێن تاکەکەسی، ب گۆتنەکە دن، “دێ تو ئەنجامەک تونە بە، ژ بەر کو نەوەکھەڤی د راستیێ دە د کۆلەکتیفێ دە وندا دبە دەما کو ئەو نکاربە خوە بگھینە ھن چیرۆک ئان سازیەک قانوونی.” [مچاەل باکونن، خوەدێ و دەولەت ، ر. ٥٣]
ھەگەر تێکلیێن جڤاکییێن ھیەرارشیک و ھێزێن کو وان دافرینن، ژ بۆیێن کو تەڤلێبوونێ تەشویق دکن و ل سەر ئەساسێ “یەک کەس، یەک دەنگ” بێن ئاڤاکرن، جوداھیێن خوەزایی نکارن ببن ھێزا ھیەرارشیک. وەکە میناک، بێیی مافێن ملکیەتا کاپیتالیست، رێ و رێبازێن کو ھندکاھیەک بکاربە ئاموورێ ژیانێ (ماکینە و ئەرد) یەکدەستدار بکە و خوە ب کارێ کەسێن دن ب رێیا سیستەما مووچە و فایزێ (قەزەنج، کرێ و فایز) دەولەمەند بکە، نامینە. ب ھەمان ئاوایی، گەر کارکەر کارێ خوە ب رێ ڤە ببن، چینەکە سەرمایەداران تونە کو ب کەدا خوە دەولەمەند ببن. ب ڤی ئاوایی پرۆودھۆن:
“نھا، ئەسلێ ڤێ نەوەکھەڤیێ دکارە چ بە؟
“وەکی کو ئەم دبینن، … ئەو ئەسلێ خوە د ناڤ جڤاکێ دە پێکانینا ڤێ ئابستراکاسیۆنا سێالییە: سەرمایە، کەد و ژێھاتی.
“ژ بەر کو جڤاک ل گۆری سێ شەرتێن فۆرمولێ خوە د ناڤ سێ کاتەگۆریێن ھەموەلاتیێ دە دابەش کریە. . . . کو ھەر دەم جھێتیێن کاستێ ھاتنە دەستەسەر کرن، و نیڤێ نژادا مرۆڤی کۆلەتیایێ دن دکە … سۆسیالیزم ب ڤی رەنگی پێک تێ. ژ بۆ کو ھەر ھەموەلاتی د ھەمان دەمێ دە، ب ھەمان رەنگی، بکە سەرمایەدار و پسپۆر، فۆرمولا ئاریستۆکراتییا کەدکار-سەرمایەیێ کێم بکە. [ نە خوەدا، نە مامۆستە ، ڤۆل. ١، رووپ. ٥٧-٨]
مینا ھەموو ئانارشیستان، پرۆودھۆن ژی ئەڤ یەکبوونا فۆنکسییۆنان وەک مفتەیا وەکھەڤی و ئازادیێ دیت و خوە-رێڤەبەری وەکی ناڤگینا بدەستخستنا وێ پێشنیار کر. ژ بەر ڤێ یەکێ خوەرێڤەبەری مفتەیا وەکھەڤیا جڤاکییە. وەکھەڤیا جڤاکی ل جیھێ کار، وەک نموونە، تێ ڤێ واتەیێ کو ھەر کەس د بریارێن سیاسەتێ دە ل سەر کا چاوا جیھێ کار پێش دکەڤە و دگوھەزینە دە خوەدی گۆتنەک وەکھەڤە. ئانارشیست باوەرمەندێن خورتن ب ماکسما “تشتێ کو دەست ددە ھەر تشتی، ژ ھێلا ھەر کەسی ڤە بریار تێ دایین.”
ئەڤ نایێ وێ واتەیێ، بێ گومان، کو پسپۆری دێ پاشگوھ ببە ئان کو ھەر کەس دێ ھەر تشتی بریار بدە. ب قاسی پسپۆریێ، مرۆڤێن جھێرەنگ خوەدان بەرژەوەندی، ژێھاتیبوون و ژێھاتیبوونێن جھێ نە، ژ بەر ڤێ یەکێ دیارە کو ئەوێ بخوازن کو تشتێن جھێرەنگ بخوینن و جوورەیێن خەباتێ بکن. د ھەمان دەمێ دە دیارە کو دەما مرۆڤ نەخوەش دبن ب بژیشکەک — پسپۆرەک — رە شێور دکن کو کارێ خوە ب خوە برێڤە دبە نە کو ژ ھێلا کۆمیتە ڤە وەرە رێڤە کرن. ئەم پۆشمانن کو دڤێ ئەم ڤان خالان بینن زمان، لێ دەما کو مژارێن وەکھەڤیا جڤاکی و خوەرێڤەبەریا کارکەران ھاتن رۆژەڤێ، ھن کەس دەست ب گۆتنێن پووچ دکن. ئاقلێ ھەڤپارە کو نەخوەشخانەیەک کو ب رەنگەک وەکھەڤییا جڤاکی تێ رێڤەبرن دێ دەنگدانا کارمەندێن نە-بژیژکی ل سەر کا بژیژک چاوا ئەمەلیاتەکێ بکن نەگرە !
ب راستی، وەکھەڤیا جڤاکی و ئازادیا تاکەکەسی ژ ھەڤ نایێن جوداکرن. بێیی خوەبرێڤەبرنا کۆلەکتیفا بریارێن کو باندۆرێ ل کۆمەکێ دکە (وەکھەڤی) ژ بۆ تەمامکرنا خوەسەریا تاکەکەسییا بریارێن کو باندۆرێ ل سەر فەردێ دکن (ئازادی)، جڤاکەک ئازاد نە ممکوونە. چمکی بێیی ھەردویان، ھنەک دێ ل سەریێن دن خوەدی ھێز بن، ژ بۆ وان بریاران بدن (ئانگۆ رێڤەبرنا وان)، و ب ڤی رەنگی ھن دێ ژیێن دن ئازادتر بن. ئەڤ تێ وێ واتەیێ، تەنێ ژ بۆ ئەشکەرەکرنا ئەشکەرە، ئانارشیست د ھەمی وارێن ژیانێ دە وەکھەڤیێ دگەرن، نە تەنێ د وارێ دەولەمەندیێ دە. ئانارشیست “ژ ھەر کەسی رە نە تەنێ پیڤانا وییا [ئان وێ]یا دەولەمەندیا جڤاکێ لێ ھەر وەھا پارا وییا ھێزا جڤاکی ژی داخواز دکن.” [مالاتەستا ئاند ھامۆن، نۆ گۆدس، نۆ ماستەرس ، ڤۆل. ٢، رووپ. ٢٠] ژ بەر ڤێ یەکێ خوە-رێڤەبەری ھەوجەیە کو ھەم ئازادی و ھەم ژی وەکھەڤی مسۆگەر بکە.
وەکھەڤیا جڤاکی ژ بۆ کەسان پێویستە کو ھەم خوە ب رێڤە ببن ھەم ژی خوە ئیفادە بکن، ژ بەر کو خوە-رێڤەبەریا کو تێ واتەیا “کەسێن کو ب ھەڤالێن خوە رە د تێکلیێن روو ب روو دە دخەبتن دا کو یەکتا پەرسپەکتیفا خوە بگھینن کارسازیا چارەسەرکرنا ھەڤپار.” پرسگرێکان و پێکانینا ئارمانجێن ھەڤپار.” [گەۆرگە بەنەڵۆ، ژ ئەردێ ئوپ ، ر. ١٦٠] ژ بەر ڤێ یەکێ وەکھەڤی دەستوورێ ددە ئیفادەکرنا کەسایەتیێ و ژ بەر ڤێ یەکێ ژ بۆ ئازادیا کەسان بنگەھەک پێویستە.
بەشا ف.٣ ( “ئانارکۆع-کاپیتالیست چما قیمەتێ کێم ئان ژی قەت قیمەتێ نادن وەکھەڤیێ؟” ) رامانێن ئانارشیستێن ل سەر وەکھەڤیێ بێتر نیقاش دکە. گۆتارا نۆام چۆمسکی “وەکھەڤی” (د تھە چۆمسکی رەادەر دە ھەیە ) کورتەیەک باشا رامانێن ئازادیخوازێن ل سەر ڤێ مژارێیە.

وەرگەرینا ماکینە

نا. ئانارشیست د وێ باوەریێ دە نە کو دڤێ ھەر کەس بکاربە ” تشتێ کو بخوازە بکە”، ژ بەر کو ھن کریار ھەر گاڤ ئینکارکرنا ئازادیا کەسێن دن ڤەدھەوینە.
مەسەلا، ئانارشیست ژ بۆ تەجاوزکرن، ئیستیسمارکرن ئان ژی ب دارێ زۆرێ دەستەکێ نادن “ئازادیێ”. ئەم ژی تەھەمولا دەستھلاتداریێ ناکن. بەرەڤاژی ڤێ، ژ بەر کو دەستھلاتداری ژ بۆ ئازادی، وەکھەڤی و ھەڤگرتنێ خەتەرناکە (نەبێژن روومەتا مرۆڤان)، ئانارشیست ھەوجەداریا بەرخوەدانێ و ھلوەشاندنا وێ ناس دکن.
بکارانینا دەستھلاتداریێ نە ئازادییە. “مافێ” کەسی تونەیە کو لیێن دن ھوکوم بکە. وەکی کو مالاتەستا دەستنیشان دکە، ئانارشیزم پشتگری ددە “ئازادیا ژ بۆ ھەر کەسی… ب تەنێ سینۆرێ ئازادیا وەکھەڤ ژ بۆیێن دن؛ ئەڤ نایێ وێ واتەیێ… کو ئەم “ئازادیا”یا ئیستیسمارکرن، چەوساندن ناس دکن، و دخوازن رێز ژێ بگرن. ، فەرمان کرن، کو ئەڤ زلمە و بێ گومان نە ئازادییە.” [ ئەڕجۆ مالاتەستا: ژیان و رامانێن وی ، ر. ٥٣]
د جڤاکا کاپیتالیست دە، بەرخوەدانا ل ھەمبەر ھەر جوورە دەستھلاتداریا ھیەرارشیک نیشانا مرۆڤەکی ئازادە — چ تایبەت (سەرۆک) بە، چ گشتی (دەولەت). وەکی کو ھەنری داڤد تھۆرەاو د گۆتارا خوەیا ل سەر ” بێگوھداریا سڤیل ” (١٨٤٧) دە دەستنیشان کر .
“بێگوھداری بنگەھا راستینا ئازادیێیە. دڤێ گوھدێر کۆلە بن.”