Coup is the State, Revolution is Liberty!

July 17, 2016

The coup, which has been an inevitable reality of the state presence in this geography since the military coup of 1980, arose after 36 years, on the night of July 15. Many state buildings were blocked for a few hours during the military mobilisation based in Istanbul and Ankara. The coup started with flypast of fighter jets in Ankara and blocking of bridges in Istanbul by soldiers, and continued with taking hostage of chief of general staff and tank noise and gun shots in the streets. Many state buildings were shot by F16s and helicopters including the parliament building and the headquarters of National Intelligence Organisation; There were clash of arms in many places between soldiers and police. Following the events, national state television broadcast was cut and the coup declaration signed ‘Peace at Home Council” was read. When the ”5 Hour Coup” ended, more than one hundred soldiers, more than eighty police officers and more than eighty anti-coup protesters died. 2839 soldiers, among them many high ranked ones, were taken into custody.

During this 36 years period, the coup as a tool of political oppression, violence and suppression, has been used as a threat by the army over and over again. No doubt, for us, the oppressed, the coup means torture, suppression and massacre of the peoples in this geography in these periods. It’s evident that a structure which takes its power from the massacres it makes, would continue making massacres in the name of “protect the indivisible unity of the country”. The recent coup is a result of power groups fighting for power inside the state. Perhaps, the hidden existence of power groups outside the state pushes its definition to a wider scale. However, there is no doubt that the ones who reinforced their power as a result of this 5 hour coup are the current government and the head of state.

The night that started as a military coup was made into a “democracy holiday” while the state power gained control. Ruling party, AKP, gained the title of “repelled a coup” with its victory against the coup, on top its legitimacy over its “being elected”. Throughout the night, all TV channels made broadcasts that served this victory and made the propaganda of the illusion of democracy personified on Tayyip Erdoğan. This propaganda was also made continuously by the media that was known to be opposing. It this fight for state power, media not only took side with Tayyip Erdoğan, but also played the role of channelling people to the streets.

As well as the media, the opposing parties in the parliament which did not “spare” their support for AKP since the start of this process; fell into the “prevent others from making politics” trap of state power. Their stance “taking sides with democracy against the coup” as a mask of their political unawareness. This indicates clearly that in the short term, they will not mobilize other than reinforced state power politics. Defining the ones who “will die when Tayyip Erdoğan says die, will shoot when he says shoot”, filling the squares with “we want death penalty” slogans, focused on lynching anyone who comes across, as “democracy supporters”; isn’t this a sign of political stagnation of the same opposing parties?

With this coup and the victory against the coup, AKP now has the environment that it needs to create the ideological transformation on society. The “50% that hardly contained themselves at home” which was shown as threat by Tayyip Erdoğan during the Gezi Protests, were on the streets. The fascist culture which is an important part of the ideological transformation taking place from the law system to social life, was awakened with the ones mobilized by the state onto the streets. Not only that, they were guised as people trying to hold their power of democracy… It’s not hard to guess how these “democratic mobilizations” will face the oppressed in different ways in different places. We have already heard news of lynch activity towards the ones not taking sides with reinforced power of the state.

This fight of power groups trying to acquire the state power which operates on top of rising economic and political injustice; is nothing but the perpetuating of authority of oppressors on the oppressed, in order to destroy the freedom of the oppressed. There is no doubt that neither the visible or invisible dictatorship, nor the military of civil structures, nor the coup, nor the elections of political powers that are the enemy of the people, has anything to do with the will of the people. We, who believe that free life cannot be created by a coup or by elections, recognize the existence of the state as a coup to freedom and our revolt will continue until it creates a free world. The state is the coup, revolution is freedom. What we all need, is not get hopes up on the fights between authorities, but to known that hope is revolution for freedom.

Devrimci Anarşist Faaliyet (DAF)

Erdogan policies have played a major role in the Region

Erdogan policies have played a major role in the Region

By Zaher Baher

July 2016

In this article I will try to show how the regional policies, executed by Erdogan and his AKP (Adalet ve Kalkınma Partisi – Justice and Development Party) in respect of Rojava, Bakur and Iraqui Kurdistan, meet the goals of the Turkey’s president.

None of these policies are in the interest of Turkey. They already have suicidal impact on the country’s social, economic and political situation. In future it may even cause a military coup in Turkey.

As for the economic situation, the biggest damage is done to the tourism sector.

  • 8% of the workforce working in the tourist industry generates 12.9% of Turkey’s GDP.

  • According to Burak Cosan, The Daily News Istanbul, in 2014 almost 42m people visited Turkey.

  • Murat Ersoy, the head of the Tourism Investors Association in a press meeting on the 1st of June 2016 said “Our country’s loss in tourism revenue may increase up to $15 billion over this year and the decline in tourist numbers by 30 percent compared to 2015”.

  • The number of foreign arrivals visiting Turkey declined by 28% in April to 1.75 million compared to the same month of 2015, marking the steepest decline since May 1999, according to data by the Tourism Ministry.

  • The number of foreign people visiting Turkey decreased by 16.5% to 5.82 million in the first four months of this year compared to the same period of 2015.

  • In the first three months of 2016, tourism revenue decreased to $4.07 billion with a 16.5% drop, according to data that was released by the Turkish Statistics Institute (TÜİK) on April 29.

  • Tourism revenue was $31.5 billion in 2015, an 8.3 percent decline compared to the previous year. Leading Turkish tourism player expects $15 bln loss in revenue

We can all see at present that the social and political situation is getting worse as well. I believe the problems Turkey is currently facing are caused by ISIS which Erdogan has based his entire policy on.

How did that come about?

From the very beginning I said and believed that the main aim of invading Mosul by ISIS was because of Rojava and its social movement. The Democratic Self Administration (DSA) in Rojava up to this moment is exemplary not only in this region, but can be said for other parts of the world. As much as Erdogan is unhappy with the type of administration like the Kurdistan Regional Government (KRG), compliant in meeting his demands completely, he deeply hates DSA, which does not yield to his will.

The so called “international community” may have approved Erdogan’s war against Rojava in 2014. But instead of getting Turkey involved directly, he decided to use a proxy a terrorist group, ostensibly independent from Turkey. The problem was the terrorist groups supported by Saudi Arabia and Qatar were not strong enough to defeat YPG/J (the people and the women protection Units). Erdogan had to choose the most fanatical, brutal and ideological one, ISIS, to achieve all his plans with a very little risk.

Why Erdogan and his National Intelligence Organization (MIT) have chosen Mosul for ISIS?

There were many reasons for Mosul chosen to be invaded by Erdogan and his MIT plans. The historical reason is, Mosul was one of the regions of the Ottoman Empire in the olden days; it is very close to both Turkey & Syria; it is also well connected by public transport with both of these countries. The Community of Ezidis mainly situated in that area, and also the closeness of Mosul to Kurdish towns like Erbil, Duhok, Tikrit and Kirkuk. The region of Mosul is very rich with oil. It was one of the weakest points in the country, probably second to Falluja. The vast majority of its residents are Sunni who resent the central government. They were marginalized and having very difficult time on the hands of the Iraqi army, police and the security. There were also several minor reasons in favor of this option.

Using ISIS to invade Mosul

The important point in this article is the invasion of Mosul. Without this operation it would have been impossible for Erdogan to carry out the rest of his plans successfully and to play a major role in the region.

Following the invasion of Mosul, ISIS declared al-Raqqah its Caliphate capital. The connection between these two cities is strong. The land controlled by ISIS has expanded, al-Raqqah became stronger. The invasion has made it easy for Turkey to support ISIS politically and militarily. In the meantime, ISIS supported the state of Turkey by supplying it cheap oil and caused an influx of refugees, used by Erdogan as a bargaining chip in trading with Europe. Erdogan made it easy for ISIS to enter Turkey to terrorize the Kurdish and killing innocent people.

ISIS forces were under 5000, whereas the Iraqi forces were over 60.000 and equipped with new weapons including helicopters and tanks. It appeared, there was a conspiracy between Erdogan, KRG, Qatar and the Iraqi military generals in Mosul. Mosul was an easy victory for ISIS. There was no bloody battle; the entire town was taken within less than 24 hours. ISIS managed to gain many new powerful weapons easily that nobody could have expected. This boosted the confidence of ISIS and it then made its next move, to Kobane.

Why was Kobane, not Jazeera?

In order to execute their plans, Erdogan and MIT had to choose Kobane or Jazeera as their target. Distance wise, Qamishli in Jazeera is closer to Mosul at around 150 km, whilst from al-Raqqah is around 370 km. However, there were many other reasons to choose Kobane instead.

  • Kobane is smaller than Jazeera in size and in population, as such it would be easier to control.

  • Secondly, Kobane is between Afrin and Jazeera. Taking Kobane would cut the communications between remaining cantons.

  • Thirdly, Kobane is poorer than Jezeera economically; its YPG/J forces are smaller as compared with Jazeera. Furthermore, Assad’s has an army stationed in Qamishli and it is still there up to now; the army controls a few kilometers within Qamishli, the postal service and the airport. Kobane is free from Assad’s control.

  • The state of Turkey could support ISIS in Kobane and around Kobane through Sruce easier and better than supporting ISIS though Nusaybin, neighbor of Qamishli.

  • Finally, al-Raqqah is much closer to Kobane than Qamishli to Kobane.

I believe until the defeat of ISIS in January 2015 in Kobane, Erdogan and MIT policies were successful. In June and July of last year Erdogan adopted a couple more policies. Both policies were created to terrorize Kurdish people.

First, they did not approve the outcome of the general election held in June 2015 while the Peoples’ Democratic Party (HDP) achieved excellent result well above the election threshold and gained 80 seats.

The second policy was his fascist attitude towards Kurdish people by terrorizing them, killing innocent people, arresting activists and creating a climate that was easy for ISIS to use suicide bombers. In July 2015, the suicide bomber attacked a gathering of a large group of leftist youth, communists and anarchists in Sruce; many people were killed and injured.

Erdogan was the beneficiary of using terror policy for three reasons. First, grounding a lot of forces there and restricted the freedom of movement to people. Second, made claim to his own people,Europe and the world that ISIS is his enemy too. Third, provoking PKK to start a war that gave him the justification to cancel the peace process and entering the war with Kurdish people all the way.

Alas, Erdogan was very successful and managed to provoke PKK and go with his tactic. Now the killing, arresting people, enforcing Curfew in Kurdish towns and cities, starving people withdrawing the political immunity on the HDP MPs continues. He also sacked 134 of the heads of Municipalities and replaced them with his supporters. All of this has been carried out in the eyes of US and the Western countries. All of this damaged the social movement in Bakur and were in the interest of Turkey government, its MIT, the right wing and racist groups.

Another success of Erdogan’s was that since 05/07/15 he hasn’t let Ocalan to be seen by any of his people including his own lawyers. This cut off the entire communication between Ocalan and PKK or other forces. This policy has again served the state of Turkey but not the Kurds from Rojava or Bakur.

Erdogan Policy in regards to Syria and Rojava

In this point of my article I draw the attention of the readers to both successful and failed policies of Erdogan.

Failures:

  • Bringing down a Russian fighter Jet and killing its pilots was a disaster for Erdogan. He was not able to participate in the war in Syrian skies, and it also economically and politically damaged Turkey. In effect, president Putin introduced boycott of Turkey as a tourist destination.

  • Erdogan also failed in convincing US and Western countries to set up a none-fly zone in Rojava. His main aim was just to fight the YPG/J forces there.

  • Another failure policy was he could not go ahead with the joint plan with Saudi Arabia to take their forces into Syria to support the terrorist group against Assad’s forces and YPG/J in the same time. By supporting ISIS and other terrorist groups damage was done to diplomatic relationship of Turkey and the USA.

At the same time, Erdogan scored some successes.

  • Economically, ISIS supported Turkey by providing very cheap oil, letting some of the companies in Turkey using the Syrian children labors, and also using refugees as a bargaining chip with Europe.

  • Normalizing diplomatic relationship with Egypt and also with Israel.

  • Erdogan and MIT managed to form a military group from Syrian Turkmen against Assad and use them directly, supporting and providing them everything to make them powerful enough to claim that they represent all Turkmen in Syria.

  • He also managed to make Kurdish opposition political parties (ENKS), the Syrian Kurdish National Council (that occasionally commit terrorist act especially in Jazeera), stand up against YPG/J and DSA.

  • The most successful policy of Erdogan and MIT was making ISIS so powerful against YPG/J that pushed them in line of US and jointly fighting ISIS. YPG/J now are facing the most terrible war perhaps after Kobane, with support of US forces to liberate the Caliphate capital, al-Raqqah.

Erdogan policy in regards to Iran:

Erdogan and MIT have a double policies towards Iran. On one hand the Kurdish question became a common problem for both of them, that can make them friends. On the other hand the same issue can make them enemies if Iran starts supporting PKK or PYD.

In the meantime, it is quite obvious that a big number of Iranian solders are taking part in the war side by side with Assad’s forces and Assad received other help from Iran. Assad also relies on support from Lebanese “Hezbollah” who are supported by Iran as well. Meanwhile Turkey is indirectly working on weakening Iran as a close ally of Iraqi government by supporting ISIS against Iraq. At the moment Iran-Turkey economical relationship is getting better and that is helping them to improve their political relationship too.

Erdogan’s policy in regards of Iraq and KRG

Erdogan and MIT used ISIS not only in Syria and Rojava. In fact ISIS was the most powerful and active group that Turkey has been using to execute their policy against the Iraqi government and KRG.

ISIS managed to invade Mosul, the second town of Iraq and became a major threat. Invading Mosul meant the other towns and cities in that region, like Erbil, Tikrit and Kirkuk faced a big threat as well. ISIS managed to control entire oil fields and refineries in the area; the income from their production fueled ISIS’ war effort instead of the government. Invading Mosul revived the old historic question of Mosul that always was in Erdogan’s mind. He wanted to annex it for Turkey.

I believe this can be one of the reason as to why Erdogan last year before the eyes of so called “international community“ brought 5000 heavy military forces with variety of different weapons, including tanks, to the border of Iraq close enough to Mosul. Since then Iraq keeps demanding Turkey to withdraw its forces, while Erdogan keeps ignoring these demands.

By invading Mosul ISIS controlled the dam of Mosul that can threat flooding Baghdad and many small towns and villages in the middle of Iraq. In supporting ISIS in invading Mosul, Erdogan managed to give strength to Arab Sunni tribes in the region at least if they do not support ISIS, they abstain to support the Iraqi government. Invading Mosul pushed the Iraqi government into deep debt by borrowing lots of money and buying more weapons. ISIS became more powerful and started to threaten to occupy Baghdad.

In 2014 ISIS rendered nearly a third of the country out of government control by taking more cities like Fallujah, Tikrit, Ramadi, Hit, Rutba and Telafar, with many villages. The threat of ISIS to Iraq was very real, up to this moment there has been no peace, no security in Baghdad and a few more towns in middle of Iraq.

In addition to all that Erdogan fighter jets since July of 2015 and even before that every week regularly crossed the borders and bombed heavily Qandil Mountain and the villages in the bottom of the mountain. This has caused the killing of so many people, injuring many more, displacing hundreds of family and killing their cows, cattle, dogs, sheep and destroying the environment.

In regards to Kurdistan and KRG, Erdogan brought them endless war. In this war Kurdish Peshmerga became the main forces to fight ISIS. The war between the Kurds and ISIS made Kurds an enemy of Sunnis and to certain extent to Arabs as a whole and the Iraqi government. In the meantime the war made KRG be more dependent on Turkey and closer to US and Western countries. In effect Iraqi Kurdistan has become a big military base for Turkey and US.

By using ISIS in the region of Mosul so successfully, Erdogan managed to make KRG in particular and Kurdistan in general almost a part of Turkey. He is working on Iraqi Turkmens as well to increase the dispute between them and Kurdish communities and to escalate the tension. The dependence from Turkey made KRG, particularly Barzani Party, KDP, the main enemy not just of PKK and PYD, in fact to whole Kurdish society in Rojava and Bakur. From time to time, obviously at the order of Erdogan, Barzani even closes KRG borders completely. The most recent embargo was almost for 3 months between March of this year and June. Even worse is the fact that Barzani became silent about everything that happens in Bakur and Rojava. He neither supports the Kurds there, nor protest against the state of Turkey.

ISIS also put the Kurdish Islamic political organizations under pressure. They must clarify their attitude towards ISIS, either “with us or against us“. In Iraqi Kurdistan we have a couple of Islamic political organizations and both have their own MPs in KRGs’ Parliament. However one of them is very pro-Erdogan and both of them so far have not denounced ISIS as a non-Islamic group. The vast majority of Kurdish does believe they are sleepy cells of ISIS. They might be right.

One more important effect of arriving ISIS to Mosul and the rest of Kurdish areas, was preservation of the position held by Barzani and his government. Despite the bad situation of KRG economy, people there are reluctant to protest. They have made people scared to go on strike, protest, even demanding their wage, salary. At the moment the KRG employees are getting less than half of their salary even they do not get that regularly. They are three to four months behind. This has affected the markets badly, whole services, projects have been stopped and poverty for many people will soon become unavoidable. Whenever and wherever people try to complain and protest they were told “they have to be grateful, at least they do not live under ISIS control and should not rock the boats because this is in the interest of ISIS and other our enemies”

Erdogan and his MIT policies for the time being were right and met their aims, even if they create a damage for Turkey in the long run. They were good for Erdogan, AKP and bad for Kurdish people and the rest of the region. It looks like Erdogan and his AKP now want to change their policy from war to peace with everybody except the Kurdish society. His future peace policy in the region certainly will be if not aimed to eliminate Rojava cantons, at least to reform them in the KRG manner.

Zaherbaher.com

ڕۆڵ و کاریگه‌ریی سیاسه‌ته‌کانی ئه‌ردوگان له‌سه‌ر‌ ناوچه‌که

ڕۆڵ و کاریگه‌ریی سیاسه‌ته‌کانی ئه‌ردوگان له‌سه‌ر‌ ناوچه‌که

زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

05 /07/2016

به‌شی دووهه‌م و کۆتایی:

سیاسه‌تی ئه‌ردوگان و میتله‌ به‌رامبه‌ر سوریا و ڕۆژاودا:

له‌م به‌شه‌دا من ده‌مه‌وێت ته‌نها سه‌رکه‌تن و نوشستی سیاسه‌ته‌کانی ئه‌ردۆگان باس بکه‌م.

نشوستییه‌کانی ئه‌ردۆگان له‌ ڕۆژاوا و سوریادا: خستنه‌خواره‌وه‌ی فڕۆکه ‌سه‌ربازییه‌که‌ی ڕوسیا،‌کوشتنی فڕۆکه‌ونه‌کان، بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ تورکیا نه‌یتوانی به‌ فڕۆکه‌ به‌شداری شه‌ڕ دژی هێزه‌کانی ئه‌سه‌د و هێزه‌کانی ڕۆژاوا بکات ، دیسانه‌وه‌ له‌ ڕوی ئابووریی و په‌یوه‌ندی دیبلۆماسیانه‌ی نێواننیشیان، تورکیا خه‌ساره‌یه‌کی گه‌وره‌ی کرد ، هه‌ر به‌ ته‌نها له‌ که‌رته‌کانی گه‌شتوگوزاردا 4 ملیۆن گه‌شتکه‌ری ڕوسی، له‌ ده‌ستدا. نوشستێکی دیکه‌ نه‌یتوانی ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا بۆ دانانی زۆنی دژه‌ فڕین له‌ ڕۆژاوادا که‌ ئامانجی سه‌ره‌کی ئه‌و لێره‌دا ته‌نها لێدان بوو له‌ هێزه‌کانی یه‌په‌گه‌ و یه‌په‌ژه‌ و په‌یه‌ده‌، ڕازی بکات. دیسانه‌وه‌ پلانه‌که‌ی له‌ته‌ك حکومه‌تی سعودییه‌ بۆ هێنانی هێزه‌کانیان بۆناو سوریا بۆ یارمه‌تیدانی گروپه‌ تیرۆریسته‌کان له‌ جه‌نگیاندا دژی ئه‌سه‌د و هه‌م دژی هێزه‌کانی ڕۆژاواش، نشوستێکی دیکه‌ بوو.‌ ئه‌مه‌ریکا له‌به‌ر ئه‌م سیاسه‌تانه‌ تا ڕاده‌یه‌ك فشاری خستۆته‌ سه‌ری و په‌یوه‌ندی هه‌نووکه‌ییان ،به‌ره‌وپێشه‌و ناڕوات.

سیاسه‌ته‌ سه‌رکه‌وتووه‌کانی: له‌ ڕوی ئابورییه‌وه‌ داعش نه‌وتێکی زۆری بۆ دابینکرد ، کارکردن به‌ منداڵان و مێردمنداڵانی په‌نابه‌رانی سوری له‌ به‌رژه‌وندی خاوه‌نکاره‌کاندا، هه‌روه‌ها ڕێککه‌وتنه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ میسر و خؤشکردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئیسرائیل. دروسکتردنی هێزێکی دژ به‌ ئه‌سه‌د له‌ژێرناوی تورکمانه‌کانتاکو به‌ ڕاسته‌وخو به‌کاریان بهێنێت و بیانکاته‌ ده‌مڕاستی تورکمانه‌کانی ڕؤژاوا و سوریا، هه‌روه‌ها به‌کارهێنانی هه‌ندێك له‌ پارته‌کانی نێو ئه‌نه‌که‌سه‌ و چه‌کداره‌کانیان دژ به‌ یه‌په‌گه‌ و یه‌په‌ژه‌ و ناو به‌ناو ئه‌نجامدانی کاری تیرۆریستانه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ کانتۆنی جه‌زیره‌. له‌هه‌ره ‌سیاسه‌ته‌ سه‌رکه‌تووه‌کانی ئه‌ردوگان، ‌ به‌هێزکردنی هێزه‌ تیرۆریسته‌کانه‌ به‌تایبه‌ت داعش ، له‌ به‌رامبه‌ر‌ هێزه‌کانی یه‌په‌گه‌و یه‌په‌ژه، بوو. که‌ به‌م کاره‌ش ئه‌وانی خستنه‌ به‌ره‌ی ئه‌مه‌ریکا و شه‌ڕی هاوبه‌شیان دژی داعش و له‌ ئێستاشدا پایته‌ختی خه‌لافه‌ت، شاری ڕه‌قه‌یان، پێئازادبکه‌ن‌.

سیاسه‌تی ئه‌ردوگان ومیتله‌ به‌رامبه‌ر ئێراندا:

ئه‌ردوگان له‌ به‌رمبه‌ر ئێراندا سیاسه‌تێکی دووفاقه‌یی هه‌یه‌ ، له‌ سه‌رێکه‌وه‌ کێشه‌ی کورد له‌ هه‌ردوو وڵاتدا بووه‌ته‌ کارت و ئامانجێك، که‌ ئه‌م کێشه‌یه‌ ده‌توانێت هه‌م په‌یوه‌ندی نێوانیان خۆش بکات هه‌م تێکیشی بدات، که‌ ئه‌مه‌ دژایه‌تی ناڕا‌سته‌وخۆی یه‌کدیش، ده‌گرێته‌وه‌ . ئاشکرایه‌ که‌ ژماره‌یه‌کی زۆری چه‌کدارانی ئێران له‌ پاسداران و له‌شکری یاسایی یارمه‌تی ئه‌سه‌د و حکومه‌ته‌که‌ی ده‌ده‌ن، ‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌یارمه‌تی ئێران بۆ حیزبوڵایلوبنان . تورکیاش به‌ ڕۆڵی خۆی به‌ یارمه‌تی داعش کنه‌ له‌ حکومه‌تی ئێرانی ده‌کات له‌ ڕێگای عێراقه‌وه‌ به‌ هه‌وڵی په‌راوێزخستنی عێراق، له‌ ناوچه‌کدا ، که‌ حکومه‌تی عێراقی حکومه‌تێکی شیعه‌یه‌ و هاوپه‌یمان و هاومه‌زهه‌بی حکومه‌تی ئێرانییه‌

له‌ ئیستادا وه‌کو ئه‌وه‌ی که‌ ده‌یانبینین تاڕاده‌یه‌ك ئێران و تورکیا هه‌ندێك په‌یوه‌ندی ئابووریی له‌ نێوانیاندا به‌رده‌وامه‌ له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌شدان که‌ په‌یوه‌ندی سیاسیشیان ،‌ به‌ره‌و باشتر به‌رن .

سیاسه‌تی ئه‌ردوگان له‌ به‌رامبه‌ر عێراق و حکومه‌تی هه‌رێمدا:‌

ئه‌ردوگان و میتداعشیان ته‌نها له‌ ڕۆژاوا سوریادا به‌کارنه‌هێنا ، به‌ڵکو داعش وه‌ره‌قه‌یه‌کی گرنگی ده‌ستی تورکیا و هه‌ڵسوڕاوێکی زۆر چالاکیش بوو که تورکیا‌ توانی هاوکات دژی حکومه‌تی عێرا ق و دژی حکومه‌تی هه‌رێمیش، بۆ‌ سوود‌ی خۆیان زۆر به‌باشی به‌کاریان بهێنن.

له‌ به‌رامبه‌ر عێراقدا توانی دووهه‌م شاری عێراق که‌ موسڵ بوو ببچڕێت ‌ و له‌وێوه‌ هه‌نگاوه‌کانی دیکه‌ی بنێت. به‌داگیرکردنی موسڵ نه‌ك مه‌ترسی له‌ سه‌ر شار و شارۆچکه‌کان و دێهاته‌کانی ده‌ڤه‌ری موسڵ، دروستکرد، به‌ڵکو ئه‌م مه‌ترسییه‌‌ ته‌نییه‌وه‌ بۆ که‌رکوك و هه‌ولێر تکریت و فه‌لوجه‌ و ڕومادییه‌ و هیت و ڕوتبه‌ش‌. له‌ ساڵی 2014 ده‌دا نزیکه‌ی سێیه‌کی عێراق له‌ژێر کۆنترۆڵی داعشدا بوو . هه‌روه‌ها به‌شێکی ئابووریی عێراقیشی به‌ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی پاڵاوتنه‌کانی نه‌وت و بیره‌ نه‌وتییه‌کان، له‌ لایه‌ن داعشه‌وه‌، له‌ده‌ست عێراق کرده‌وه‌ ‌. گرفتی دابه‌شکردنی عێراق و کێشه‌ی کۆنی ویلایه‌تی موسڵی زیندووکرده‌وه‌. ‌ به‌داگیرکردنی موسڵ به‌نداوی موسڵ که‌وته‌ ده‌ستی داعش و تا ئێستاش ئه‌و وه‌کو چه‌کی هه‌ڕه‌شه‌ دژ به‌ حکومه‌تی عیراق به‌کاریده‌هێنێت. توانی گوڕوتینێکی زۆر به‌ خێڵ و عه‌شایه‌ری عه‌ره‌بی ‌ سونی مه‌زهه‌بی ئه‌وێ، بدات، گه‌ر نه‌شتوانن پشتگیری داعشیش بکه‌ن ، پشتگیری حکومه‌تی عێراقیش نه‌که‌ن . عێراقی خسته‌ ژێر قه‌رزێکی زیاتری چه‌كکڕین و مامه‌ڵه‌ی مه‌ترسیدار له‌گه‌ڵ سندوقی دراوی نێوده‌وڵه‌تییه‌وه‌ ، به‌مه‌ش عێراقی زیاتر خسته‌ باوه‌شی ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا . گرتنی موسڵ، داعشی کرد به‌و هێزه‌ی که‌ له‌سه‌ره‌‌تادا ته‌نانه‌ت هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ گرتنی به‌غدا ده‌کرد‌ ، وه‌کو پێشتر وتم پێگه‌ی داعش له‌ ڕومادییه‌ و و فه‌لوجه‌ و تکریت ڕوتبه‌ و هیت و ته‌لعه‌فه‌ر و زۆر شارۆچکه‌ی دیکه‌ به‌هیزتر کرد، به‌مه‌ش داعشی کرده‌ مه‌ترسییه‌کی سه‌ره‌کی که‌ تائێشتاش ئاسوده‌یی و ئاشتی له‌ ناوه‌ڕاستی عێراقدا نییه. گرتنی موسڵ له‌ لایه‌ن داعشه‌وه‌ کارئاسایی بۆ تورکیا کرد که‌ له‌ ساڵی پاردا به‌دیار چاوی کۆمۆنێتی نێوده‌وڵه‌تییه‌وه‌ زیاتر له‌ 5 هه‌زار سه‌ربازی به‌هه‌موو جۆره‌ چه‌کێکه‌وه‌ هێنایه‌ نێو خاکی عێراقه‌وه و‌ تا ئێستاش ئه‌و هێزه‌ له‌وێ نیشته‌جێیه‌ و عێراقیش ئه‌مه‌نده‌ لاوازه‌ له‌ به‌رامبه‌ریدا ‌ ده‌سته‌وه‌ستانه‌. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ تورکیا ڕۆژانه‌ سنوری عێراق به‌ ته‌یاره‌ ده‌به‌زێنێت و ماڵ و دێهاتی ئه‌و بنارانه‌ی شاخی قه‌ندیل‌ بۆردمان ده‌کات و ژینگه‌ و سروشتی ئه‌وێ وێرانده‌کات.

هه‌رچیش په‌یوه‌ندی به‌ کوردستانه‌وه‌‌ به‌ گشتی و حکومه‌تی هه‌رێم به‌ تایبه‌تی هه‌یه‌، شه‌ڕێکی گه‌وره‌ی زه‌ره‌رمه‌ندی درێژخایه‌نی بۆ ناوچه‌که،‌ دروستکرد و کوردی کرده‌ واجیهه‌یه‌کی گه‌وره‌ی به‌هێزی دژ به‌ داعش، دژ به‌ سونه‌، تا ڕاده‌یه‌ك خستییه به‌ره‌ی دژ به‌ عه‌ره‌ب و دژ به‌ حکومه‌تی ناوه‌ندی له‌ لایه‌که‌وه‌ و له‌لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ کردییه‌ زیاتر وابه‌سته‌ی تورکیا. حکومه‌تی هه‌رێم و خودی کوردستان به‌ شێوه‌یه‌ک له‌ شێوه‌کان بونه‌ته‌ بنکه‌یه‌کی ئه‌مه‌ریکی و تورکی ، ئه‌وه‌نده‌ی دیکه‌ حکومه‌تی هه‌رێمی له‌ ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا، نزیکتر کرده‌وه‌. تورکیا به‌ سیاسه‌تی به‌کارهینانی داعش زۆر ‌کارایانه‌ توانی ئه‌وه‌نده‌ی تر کوردستان به‌ گشتی و حکومه‌تی هه‌رێـم به‌ تایبه‌تی له‌ هه‌موو ڕویه‌که‌وه‌ بکاته‌ پاشکۆی تورکیا و ناوبه‌ناویش کار له‌سه‌ر کێشه‌ی تورکمانه‌کانی که‌رکوك، ده‌کات ‌. دووژمنایه‌تی حکومه‌تی هه‌رێمی کرده‌ سه‌ره‌کی نه‌ك هه‌ر دژ به‌ په‌که‌که‌و په‌یه‌ده‌ و یه‌په‌گه‌ و یه‌په‌ژه‌ به‌ڵکو به‌ سه‌رجه‌می کوردانی باکور و ڕۆژاوا و چاوپۆشی له‌ هه‌موو ئه‌و کوشتن بڕینه‌ که‌ به‌رامبه‌ریان له‌ لایه‌ن تورکیاوه‌، ده‌کرێت ، بکات. له‌ لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ ناو به‌ناویش ته‌نانه‌ت سنوری ڕۆژاواشیان لێداده‌خات وه‌کو چۆن ئه‌مساڵ بۆ ماوه‌ی 3 مانگ هیچ جۆره‌ یارمه‌تییه‌ک نه‌گه‌تیشته‌ ڕۆژاوا. نه‌ك هه‌ر ئه‌مانه‌ به‌ڵکو داعش فشاریشی بۆ‌ نێوه‌ند و حیزب و ڕێکخراوه‌ ئیسلامیه‌کانیش، هێنا، که‌ ده‌بێت چ به‌ ئاشکرا یا به‌ نهێنی هه‌ڵوێستی خۆیان له‌ داعش هه‌بێت ، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی که‌ هیچیان تا ئێستا نه‌یانتوانیوه‌ که‌ ته‌کفیری داعش بکه‌ن ئه‌مه‌ بێ له‌وه‌ی که‌ یه‌کگرتووزۆر ‌ نزیکه‌ له‌ تورکیاوه و‌ له‌ هه‌ندێك هه‌ڵوێستیاندا لایه‌نگری داعش ده‌که‌ن.

له‌مانه‌ش واوه‌ تر داعش توانیشی ته‌مه‌نی حکومه‌تی هه‌رێم به‌ گشتی و پارتی دیمۆکراتی کوردستان به‌تایبه‌تی، درێژبکاته‌وه‌، ئه‌ویش به‌ هه‌بوونی مه‌ترسی داعش. مووچه‌یان له‌ خه‌ڵکی گرته‌وه، هه‌ژارییان خسته‌وه‌، ته‌واوی پرۆژه‌ی ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ و خزمه‌تگوزارییه‌کانیان، ڕاگرت ‌، به‌مانه‌ وایان له‌ خه‌ڵك کرد هێشتا هه‌ر ڕازیبن، به‌و ژیانه‌ و له‌هه‌وڵی چالاکی و ناڕه‌زایی کاریگه‌رانه‌ له‌ دژیاندا، به‌ پاساوی کردنی ‌ ئه‌مانه‌ له‌ به‌رژه‌وندی داعش ده‌بێت، نه‌بن.

هه‌موو ئه‌و ورده‌کاریانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنن ، که‌ سیاسه‌ته‌کانی ئه‌ردوگان و ئاکه‌په‌ و میت؛ تائه‌م کاته‌ش ئه‌و ئامانجانه‌ی که‌ ئه‌م سیاسه‌تانه‌ی له‌ سه‌ر‌ه‌تادا بۆ داڕێژراون‌ ، پێکاوه‌ و له‌ هه‌موو ڕویه‌که‌وه‌ به‌ زیانی کورد له‌ باشوور و باکوور و ڕۆژاوا، کۆتایی هاتووه‌ . . ‌له‌ ئێشتاشدا ئه‌ردوگان خه‌ریکی پرۆسه‌ی ئاشتیکردنه‌ له‌گه‌ڵ دوژمنان و ناحه‌زانیدا ، دیاره‌ سیساسه‌تی ئاشتیانه‌ی داهاتوشی هه‌ر‌ وه‌کو سیاسه‌تی شه‌ڕی ئێستای هه‌ر له‌ دژی کورد ده‌بێت، گه‌ر کار له‌سه‌ر نه‌مانی کانتۆنه‌کانی ڕۆژاوا نه‌کات ئه‌وه‌ به‌ دڵنیاییه‌وه‌ کار له‌سه‌ر شێواندیان ده‌کات بۆ جۆرێك له‌ حکومه‌ته‌ گه‌نده‌ڵه‌ وابه‌سته‌که‌ی هه‌رێم.

Zaherbaher.com

‌ ‌

 

ڕۆڵ و کاریگه‌ریی سیاسه‌ته‌کانی ئه‌ردوگان له‌سه‌ر‌ ناوچه‌که

ڕۆڵ و کاریگه‌ریی سیاسه‌ته‌کانی ئه‌ردوگان له‌سه‌ر‌ ناوچه‌که

زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

05 /07/2016

به‌شی یه‌که‌م:

له‌م وتاره‌دا ده‌مه‌وێت سه‌باره‌ت به‌ سیاسه‌ته‌کانی ئه‌ردوگان و حیزبه‌که‌ی ، ئاکه‌په‌، له‌ عێراق و ئێران و تورکیا و سوریادا به‌ گشتی و سه‌باره‌ت به‌ ڕۆژاوا و باکوور به‌ تایبه‌تی، که‌ تا چه‌ندێك توانیوێتی ئامانجه‌کانی خۆی بپێکێت، بدوێم.

بێگومان سیاسه‌ته‌کانی ئه‌ردوگان بۆ خودی تورکیا خۆ کوژییه‌ و نه‌ له‌ ئێستاو نه‌ له‌ داهاتووشدا به‌هیچ شێوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندی کۆمه‌ڵی تورکیادا ‌ به‌ هه‌موو پێکهاته‌کانییه‌و ، نییه ‌و نابێت ، هه‌ر له‌ ئێستاوه‌ کارایی خۆی له‌ سه‌ر باری سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری ئه‌و وڵاته‌ داناوه‌ و له‌ ئاینده‌شدا ‌ ده‌بێته‌ کێشه‌یه‌کی سه‌ره‌کی ‌ که‌ ڕه‌نگه‌ ببیته‌ هۆکاری گۆڕانکاری گه‌وره‌ له‌وێ.

کاریگه‌ریی ئه‌م سیاسه‌تانه‌ له‌ بواری کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیدا ‌ به‌ ئاشکرا دیاره‌ . له‌ بواری ئابووریشدا ، له‌ سه‌دا 8 ی کرێکارانی ئه‌وێ له‌ به‌شی گه‌شت و گوزاریدا کار ده‌که‌ن که‌ له‌ سه‌دا 12.9 ی داهاتی تورکیا پێكده‌هینێت. له‌ ساڵی 2014 دا نزیکه‌ی 42 ملیۆن گه‌شتیار چونه‌ته‌‌ ئه‌وێ. به‌ڵام به‌ گوێره‌ی قسه‌ی مورات ئێرسۆیسه‌رۆکی جه‌معییه‌ی گه‌شتوگوزاری تورکیا: “له‌ ئه‌مساڵدا به‌ به‌راورد به‌ ساڵی 2015 تورکیا 15 ملیار دۆلار له‌ ده‌ستده‌دا، چونکه‌ ژماره‌ی گه‌شتیاران به‌ ڕیژه‌ی له‌ سه‌دا 30 داده‌به‌زێت. له‌ مانگی نیسانی ئه‌مساڵ به‌‌ ڕێژه‌ی له‌سه‌دا 28 که‌ ده‌کاته‌ 1.75 ملیۆن که‌س به‌ به‌راورد به‌ ساڵی 2015 ی هه‌مان مانگ، دابه‌زیوه‌ …… له‌ 4 مانگی ئه‌مساڵدا ڕێژه‌ی گه‌شتیاران به‌ ڕیژه‌ی له‌ سه‌دا 16.5 ، که‌ ده‌کاته‌ 5.82 ملیۆن که‌س هاتۆته‌ خواره‌وه‌“.‌

Leading Turkish tourism player expects $15 bln loss in revenue

 

به‌ڕای من بناخه‌ی ئه‌و کێشانه‌ی سه‌ره‌وه‌ی تورکیا، ده‌گه‌ڕیته‌وه‌ بۆ سیاسه‌ته‌که‌ی ئه‌ردوغان که‌ له‌سه‌ر داعش و هێزی داعش ، هه‌ڵیچنیوه‌.

ئه‌مه‌ چۆن؟

من هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ باوه‌ڕم وابووه‌ که‌ هۆکاری سه‌ره‌کی هێنانی داعش بۆ عێراق و داگیرکردنی موسڵ بۆ هه‌ره‌سپێهێنانی ئه‌زموونی ڕۆژاوا، بوو.

هه‌ڵبه‌ته‌ هه‌موان ده‌زانین که‌ بوونی ئیداره‌یه‌کی کوردی له‌ ڕۆژاوادا ، که‌ تا ئێستا ‌ له‌ هه‌ر هه‌موو ناوچه‌که‌و بگره‌ له‌ به‌شێکی زۆری جیهانیشدا ، نموونه‌ییه‌،، جێی ڕه‌زامه‌ندی ئه‌ردوگان و حکومه‌ته‌که‌ی نییه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌و به‌ ئیداره‌یه‌کی وه‌کو هه‌رێمیش که‌ ‌ له‌ بنده‌ستی خۆی و پاشکۆی خۆیه‌تی ، هه‌ر قایل نییه‌‌‌ . ئێ خۆناشکرێت سنوری وڵاتێکی دراوسێ ببه‌زێنێت و جه‌نگێکی گه‌وره‌ له‌وێدا دژی په‌یه‌ده‌ و خۆسه‌رییه‌کانی ڕۆژاوا هه‌ڵگیرسێنیت. گه‌ر چی ‌ ئه‌ردۆگان ڕه‌نگه‌ له لایه‌ن کۆمۆنێتی نێوده‌وڵه‌تی له‌مه‌دا پشتگیری لێبکرایه‌، به‌ڵام ناتوانێت به‌و ئاشکرایه‌ ده‌ستبکێشێته‌ خاکی وڵاتێکی دیکه‌وه‌ و شه‌ڕێکی خوێناوی دروست بکات . هاوکاتیش داعش و گروپه‌ تیرۆریستییه‌کانی دیکه‌ که‌ له‌ وه‌کاله‌تی تورکیا و سعودییه‌ و قه‌ته‌ره‌وه‌ جه‌نگیان ده‌کرد ئه‌و هێزه‌یان نه‌بوو که‌ ‌یه‌په‌گه‌ و یه‌په‌ژه‌ ببه‌زێنن. باشترین کارێك هه‌ڵبژاردن و به‌هێزکردنی هه‌ره گروپه‌‌ دڕنده‌که‌یانه‌ که‌ خاوه‌نی پایه‌ و ئایدۆلۆجیایه‌کی کاریگه‌ره‌‌ ، تاکو به‌هێزیان بکات و بیانکاته‌ ئه‌و‌ هێزه‌ سه‌ره‌کییه‌ی که‌ چه‌نده‌ها ئامانجیان له‌ یه‌ك کاتدا، بۆ بپێکێت ، بێ ئه‌وه‌ی که‌ خۆی تییادا زه‌ره‌رمه‌ندێکی گه‌وره‌ ببێت.

بۆچی موسڵ؟

هه‌ڵبژاردنی موسڵ – و داگیرکردنی بۆ په‌لاماردان و به‌ڕێکردنی ته‌واوی پلانه‌کان،‌ حساباتی خۆی هه‌بوو، له‌وانه‌ : هۆکاری مێژویی پێشینه‌‌ی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌، نزیکی له‌ سنوری تورکیا و سوریاوه‌ ، ڕێگای باشی به‌ستنه‌وه‌ی موسڵ به‌ هه‌ردو وڵاته‌وه‌، نیشته‌جێبونی ئێزیدییه‌کان له‌و ده‌ڤه‌ره‌، نزیکیی موسڵ له‌ که‌رکوك و هه‌ولێر و تکریت، ده‌وڵه‌مه‌ندی ده‌ڤه‌ری موسڵ به‌ سامانی نه‌وت. موسڵ خاڵێکی هه‌ره‌ لاوازی حکومه‌تی عێراق بوو، نزیکه‌ی ته‌واوی دانیشتوانی سونی مه‌زهه‌بن‌، ڕکوکینه‌ی دانیشتوانه‌که‌ی به‌ په‌راوێزخستنیان و مامه‌ڵه‌ی ‌ خراپییان له‌ لایه‌ن کاربه‌ده‌ستان و هێزه ‌سه‌ربازییه‌کانی عێراق. ئه‌مانه‌و گه‌لێک هۆکاری دیکه‌ ڕۆڵیان له‌ هه‌ڵبژاردنی موسڵ بۆ فه‌تحی هێزی داعش و به‌ڕێکردنی پلانه‌کانی ئه‌ردوگان، بینی.

به‌کارهێنانی داعش و داگیرکردنی موسڵ ‌:

له‌ سه‌ره‌تادا چه‌ند هۆکارێکم له‌ بیانوه‌کانی ئه‌ردوگان که‌ داعشی وه‌کو هێزێکی سه‌ره‌کی به‌کارهێنا، باسکرد. ئه‌وه‌ی خاڵی سه‌ره‌کییه له‌م وتاره‌دا داگیرکردنی موسڵه‌ چونکه‌ داگیرکردنی موسڵ پراکتیزه‌کردنی سه‌رچاوه‌ی سیاسه‌ته‌کانی ئه‌ردوگان بوو. به‌ بێ داگیرکردنی موسڵ سه‌راپای پلانه‌کانی ئه‌ردۆگان فه‌شه‌لی ده‌هێناو ئه‌و وه‌رچه‌رخانه‌ گه‌وره‌یه‌ش ‌‌ ناوچه‌که‌دا ڕوینه‌ده‌دا.

به‌داگیرکردنی موسڵ توانرا ڕه‌قه‌ی پایته‌ختی داعشی پێ پته‌وتر بکرێت و پانتایی حوکمی داعش و کۆنترۆڵکردنی زیاتری بۆ ڕه‌خسا. ئه‌مه‌ش وه‌کو دواتر ده‌رکه‌وت کارئاسایییه‌کی زۆری بۆ تورکیا بۆ‌ هاوکاری داعش له‌ مه‌یدانی سیاسی و سه‌ربازید، هاوکاتیش یارمه‌تی داعش به‌ ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌کردنی کاری تیرۆریستی و هێڕشی ده‌سته‌ویه‌خه ‌و بازرگانی به‌ په‌نابه‌رانه‌وه‌ و ‌ داهاتی نه‌وتیش، کرد.

گرتنی موسڵ و به‌ده‌ستهێنانی ئه‌و هه‌مو ته‌قه‌مه‌نی و که‌ره‌سه‌ سه‌ربازییا‌نه، به‌و ئاسانییه‌ له‌ لایه‌ن که‌متر له‌ 5 هه‌زار چه‌کداری داعشه‌وه‌ له‌ به‌رامبه‌ر به‌ نزیکه‌ی 60 هه‌زار له‌ هێزی سوپای عێراقی به‌هه‌موو چه‌کێکی نوێی سه‌ربازییه‌وه‌ هه‌تا هه‌لی کۆپته‌ریش، که‌ پلانێکی پێشینه‌یی بۆ کرابوو وه‌کو نیمچه‌ کوده‌تایه‌ك، وابوو. ئه‌م کارئاساییه گه‌وره‌یه‌ بۆ داگیرکردنی ئه‌و شاره‌ گه‌وره‌ی عێراق کرابوو، بۆ شارێكی دیکه‌ مه‌حاڵ بوو، هه‌ر ئه‌وه‌ش‌ بوو که‌ داعش له‌ ماوه‌ی شه‌وو ڕۆژێکدا توانی هه‌ر هه‌موو شاری موسڵ کۆنترۆڵ بکات.

ئه‌م هه‌نگاوه‌ش خستنه‌گه‌ڕی پلانی دووهه‌م که‌ هێڕشکردنه‌ سه‌ر کۆبانیبوو، به‌ تازه‌ترین چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی سه‌ربازی و به‌ یه‌کبه‌ستنه‌وه‌ی ڕه‌قه‌ و موسڵه‌وه، ئاسانکرد‌ .

بۆچی کۆبانی؟

ئه‌ردوگان و میتیتورکی له‌ نێوانی کانتۆنی جه‌زیره‌ و کۆبانیدا ده‌بوایه‌ یه‌کێکیانیان هه‌ڵبژاردایه‌. بۆ ئه‌مه‌ش ده‌بوایه‌ هه‌موو ورده‌کاریی و لێکدانه‌وه‌یه‌کی بۆ بکرێت، وه‌کو: نزیكیان له‌ ‌ موسڵه‌وه‌ . ئه‌گه‌ر چی دووری شاری موسڵ بۆ ڕه‌قه‘‌ 372 کیلۆمه‌تره‌ و بۆ قامیشلۆ ته‌نها 150 کیلۆمه‌تره‌ ، به‌ڵام دانیشتوانی جه‌زیره‌ چه‌ند ئه‌وه‌نده‌یه‌کی دایشتوانی کۆبانی ده‌بن، له‌ ڕوی ئابوریشه‌وه‌ جه‌زیره‌ پته‌وتره‌ تاکو کۆبانی ، له‌ ڕوی پانتایییه‌وه‌ جه‌زیره‌ له‌ کۆبانی گه‌وره‌تره‌ ، کۆبانی له‌ ناوه‌ڕاستی جه‌زیره‌ و عه‌فرین –دایه‌ که‌ به‌ستنه‌وه‌ی جه‌زیره‌ و عه‌فرین به‌ گرتنی کۆبانی یاهه‌ر هه‌بوونی شه‌ڕ له‌وێ، ڕۆڵیکی یه‌کجار گه‌وره‌ی ده‌بینی. هێزی یه‌په‌گه‌ و یه‌په‌ژه‌ له‌ جه‌زیره‌ زۆر زیاتر بوون تاکو کۆبانی. له‌ قامیشلۆ، ئه‌و کاته‌ش و ئێستاش هێزی سه‌ربازی ئه‌سه‌دی لێیه‌و چه‌ند کیلۆمه‌تر دووجایه‌یه‌ک خاکیان به‌ فڕؤکه‌خانه‌ و ده‌زگه‌ی پۆستی قامیشلۆیان له‌ داستدایه‌ ، به‌ڵام کۆبانی هێزی ئه‌سه‌دی لێنه‌بوو. ڕاگه‌یشتنی هیزی تورکیا به‌ داعشدا له‌ جه‌زیره‌ گرانتر بوو تاکو کۆبانی. نزیکیی ڕه‌قهله‌ کۆبانییه‌وه‌ ‌ تاکو جه‌زیره‌ ‌ و یارمه‌تی و هاوکاری تورکیاش بۆ داعش له‌ سنوری سروسوه‌ ئاسانتر بوو تاکو له‌ سنوری نوسه‌یبینبۆ داعش. ‌ گه‌لێك هۆکاری دیکه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی کۆبانیدا ، له‌ لایه‌ن میتیتورکییه‌وه‌ تاووتوێ کراوه‌.

من وای ده‌بینم تا کانونی دووهه‌می 2015 که‌ داعش له‌‌ هێڕشه‌که‌ی بۆ سه‌ر کۆبانی نوشستی هێنا ، سیاسه‌ته‌کانی ئه‌ردوگان و میتسه‌رکه‌وتووبون . له‌ مانگی حوزه‌یران و ته‌موزی 2015 دا دوو سیاسه‌تی دیکه‌ی گرته‌ به‌ر ، که‌ جه‌وهه‌ری هه‌ردوکیان تیرۆر و ترساندنی کوردی باکوور بوو که‌ یه‌که‌میان هه‌ڵوه‌وشانه‌وه‌ی هه‌ڵبژاه‌دنه‌که‌ی 15/06/08 بوو که‌ هه‌ده‌په‌ سه‌رکه‌وتنێکی باشی به‌ده‌ستهێنا و له‌ هه‌ڵبژاردنه‌که‌ی مانگی نۆڤه‌مبه‌ردا ڕاده‌ی سه‌رکه‌وتنه‌که‌ به‌ گه‌لێك هۆکار ، که‌متر بووه‌وه‌ . سیاسه‌تی دووهه‌م به‌ڕێکردنی پرۆسه‌ی تیرۆر و کوشتن و بڕین به‌ ڕێگا خۆشكردن بۆ خۆکوژانی داعش تاکو تیرۆری خه‌ڵکی بکه‌ن وه‌کو ئه‌وه‌ی که‌ له‌ سروسکرا و ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ لاوانی کوڕ و كچی کۆمۆنیست و سۆشیالیست ئه‌نارکست بوونه‌ قوربانی. له‌مه‌دا ئه‌‌ردوگان سێ مه‌به‌ستی هه‌بوو : یه‌که‌م هێنانه‌وه‌ و چڕکردنه‌وه‌ی هێزه‌کانی له‌وێدا و که‌مکردنه‌وه‌ی ئازادییه‌کانی خه‌ڵکی. دووهه‌م: هیمای ئه‌وه‌ بدات به‌ گه‌لانی تورکیا و ئه‌وروپاش که‌ داعش دژایه‌تی ئه‌ویش ده‌کات. سێهه‌م : تێوه‌گلانی په‌که‌که‌ له‌ دروستکردنه‌وه‌ی شه‌ڕ و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی پرۆسه‌ی ئاشتی.‌ به‌داخه‌وه‌ له‌مه‌یشدا ئه‌ردۆگان سه‌ره‌که‌وتنی به‌ده‌ستهێنا. ئه‌م کوشتن و بڕین و وێرانکردنه‌ی که‌‌ ئێستا له‌ باکوردا به‌ڕێده‌کرێت، گرتنه‌به‌ری سیاسه‌تی قه‌ده‌خه‌کردنی هاتووچۆو برسیکردنی خه‌ڵکی و کۆمه‌ڵکوژی و لابردنی پارێزبه‌ندی (حه‌سانه)‌ی سیاسی له‌سه‌ر ئه‌ندام په‌ڕله‌مانه‌کانی هه‌ده‌پهو لابردنی گه‌لێك له‌ سه‌ره‌كشاره‌وانییه‌کان و دانانی که‌سانی دیکه‌ی سه‌ر به‌ ئاکه‌په‌ و گه‌لێکی دیکه‌ که‌ هه‌ر هه‌مووی به‌به‌رچاوی ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوادا ده‌کرێت،‌ هه‌مووی به‌ زه‌ره‌ری بزوتنه‌وه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌ی باکور و به‌ قازنجی ئه‌ردوگان و میتیتورکی و لایه‌نه‌ نه‌ژادپه‌رست و ڕاستڕه‌وه‌کان، ده‌گه‌ڕیته‌وه‌.

سیساسه‌تێکی دیکه‌ی سه‌ره‌که‌وتوانه‌ی ئه‌ردوگان ئه‌وه‌بوو که‌ له‌ 05/07/2015 وه‌ ڕێگای دیتنی ئۆجه‌لانی بڕیوه‌ و له‌و ڕۆژه‌وه‌ ته‌نانه‌ت پارێزه‌ره‌کانیشی نه‌یانتوانیوه‌ بیبینن. کردنی ئه‌مه‌ش یانی بڕینی هه‌موو جۆره‌ په‌یوه‌ندییه‌کی نێوانی ئۆجه‌لان و په‌که‌که‌ و هێزه‌کانی دیکه‌شه‌ ، که‌ به‌ڕای من ئه‌مه‌ش به‌ سوودی ئاکه‌په‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ و به‌زه‌ره‌ری کوردانی باکوور و ڕؤژااوا.

درێژه‌ی هه‌یه‌

Zaherbaher.com

 

له‌ بنچینه‌دا شه‌ڕی یه‌كه‌می ئه‌ناركیزم شه‌ڕه‌ له‌گه‌ڵ دۆگماتیزم

حه‌سه‌ن جودی

٢٣/ ٦ / ٢٠١٦

چەند سەرنجێك لەسەر وتاری ” ئایا بزوتنه‌وه‌ی ئه‌نارکیستی له‌ باشووردا بوونی هه‌یه‌؟ زاهیر باهیر ٩/٦/٢٠١٦ ” *

پاش خوێندنەوەی وتارەکە، کە به‌ پرسیاری ئایا (بزووتنه‌وه‌ی ئه‌ناركیستی له‌ باشووردا بوونی هه‌یه‌؟) دەستپێدەکات، لە ھۆشی مندا چەند سەرنجێک سەریانھەڵدا. بە دیتنی من سه‌ره‌تایه‌كی باشه، به‌ڵام كه‌مه‌،‌ بۆ قسه‌كردن له‌سه‌ر پرسێكی گرنگ و له ‌هه‌مانكاتدا په‌راوێزخراو. ئه‌م بابه‌ته‌ هێژای قسه‌ له‌سه‌ر كردنه‌. چونكه‌ ئه‌و  پرسیاره‌ هاوپێچیشه‌ له‌گه‌ڵ پرسیارگه‌لی وه‌ك : له‌ كۆی خۆرهه‌ڵاتی ناویندا چشتێك هه‌بووه‌ یان هه‌یه‌ ناوی ئه‌ناركیستی بێت.؟ مه‌گه‌ر له‌به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستاندا بزووتنه‌وه‌ی ئه‌ناركیستی بوونی هه‌یه‌؟ ئه‌وه‌ی زۆر گرنگه‌؛ پێویستبوو پرسێكی دیكه‌ش به‌دوای ئه‌و پرسه‌دا هاتبایه‌: داخوا توانستیده‌ركه‌وتنی بزووتنه‌وه‌ یان ره‌وتێكی ئه‌ناركیستی هه‌یه‌؟

پێم وایه‌؛ مرۆڤ به‌ كرده‌ی ئه‌ناركیستیانه‌یه‌وه‌ له‌ مێگه‌لایه‌تیه‌وه‌ به‌ره‌و  مرۆڤبوون و كۆمه‌ڵگابوون هه‌نگاوی هه‌ڵهێناوه‌، ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگابوون له‌ مێگه‌لبوونیش جیا ده‌كاته‌وه‌، هه‌ر ته‌نیا رێكخسته‌بوونی كۆمه‌ڵگا له‌ چوارچێوه‌ی فۆرمه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان نه‌بووه‌، به‌ڵكو كرده‌ ئه‌ناركیستییه‌كانی تاكه‌كانیشی كۆمه‌ڵگابوونی ئافراندووه‌ و پێشیخستووه‌. دواتر كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتی وه‌ك چڕبوونه‌وه‌ی هێزی پیاو و به‌دواشیدا هێزی چینێك فۆرمی وه‌رگرت، ئیدی ئه‌ناركیستی له‌ناواخنی هه‌موو بزووتنه‌وه‌ دژه‌ ده‌سه‌ڵاتدارییه‌كان وه‌ك ره‌وتێك، به‌ كاره‌كته‌ر و چه‌مك و كرده‌وه‌وه‌ زیندووێتی به‌ خۆی و به‌ ره‌وتی كۆمه‌ڵگابوون داوه‌.  بۆیه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتی چه‌نده‌ شه‌ڕ بووه‌ له‌گه‌ڵ فۆرمه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ سروشتییه‌كان له‌هه‌مانكاتدا شه‌ڕیش بووه‌ له‌گه‌ڵ ره‌وته‌ ئه‌ناركیستییه‌كاندا. ئه‌ناركیستی ئه‌وه‌نده‌ ئاوێته‌ی كۆمه‌ڵگا بووه‌، تا ئه‌و راده‌یه‌ی وه‌ك به‌شێك له‌ وزه‌ی دینامیكی كۆمه‌ڵگا یان زیندووێتی كۆمه‌ڵگا خۆی و كۆمه‌ڵگای به‌ زیندووێتی هێشتۆته‌وه‌ و له‌به‌رامبه‌ر به‌ ره‌وت و هێزه‌ ده‌سه‌ڵاتخوازه‌كان سه‌نگه‌ربه‌ند بووه‌. ته‌نانه‌ت سیسته‌مه‌ ده‌سه‌ڵاتدارییه‌كان تێكۆشانی كۆمه‌ڵگا ئازاد و ئازادیخوازه‌كانی به‌ ره‌وتی ئه‌ناركیستی (ئاژاوه‌گێڕی، ئیبلیسی، دژه‌ خودا، دژه‌ یاسا، دژه‌ سیسته‌م…هتد ) ناساندووه‌ و به‌ر نه‌فره‌تی خۆی داون‌ و ته‌نانه‌ت كۆمه‌ڵگاشی هانداوه‌ كه‌ دژی ئه‌و وزه‌یه‌ی دینامیكی زیندووی خۆی بوه‌ستێته‌وه‌.

ئیدی مێژووی مرۆڤایه‌تی له‌ رووێكیه‌وه؛‌ مێژووی ململانێی نێوان ره‌وته‌ ئه‌ناركیستییه‌كان و ره‌وته‌ ده‌سه‌ڵاتخوازه‌كان بووه‌.‌ مسۆگه‌ر له‌ ململانێی نێوان فۆرمی قوچكه‌یی ده‌سه‌ڵاتدارێتی و فۆرمه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی كۆمه‌ڵگادا ره‌وته‌ ئه‌ناركیستییه‌كان له‌به‌ره‌ی دژه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتیدا سه‌نگه‌ربه‌ند بوونه‌. ئه‌گه‌ر مرۆڤ زێده‌ڕۆیی نه‌كات ئه‌وا ده‌كرێ بگووترێ؛ سه‌ره‌تای هه‌موو بزووتنه‌وه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ دژه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتییه‌كان به‌ رۆحی ئه‌ناركیستی و له‌میانه‌ی چه‌مك و كرده‌ ئه‌ناركیستییه‌كانه‌وه‌ ده‌ستیپێكردووه‌ و پاشان فۆرمی رێكخسته‌یی كۆمه‌ڵایه‌تی وه‌رگرتووه‌. دواتر له‌گه‌ڵ تۆكمه‌بوونی رێكخسته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان سه‌ره‌تا هه‌وڵی په‌راوێزخستن و پاشان ناشیرینكردن و به‌دواشیدا وه‌ده‌رنانی كاره‌كته‌ره‌ ئه‌ناركیستییه‌كان خۆی قاڵبگیر كردووه‌ و ئیدی خۆی خزاندۆته‌ ناو فۆرمه‌ ده‌سه‌ڵاتخوازه‌ قوچكه‌ییه‌كانه‌وه‌. وه‌ده‌رنانی ره‌وتی ئه‌ناركیستی له‌ هه‌ناوی كۆمه‌ڵگادا واتا وه‌ده‌رنانی زیندووێتییه‌ له‌ كۆمه‌ڵگادا، ئیفلیچكردنی به‌شێكی دینامیكی كۆمه‌ڵگایه‌. به‌بێ رۆحی ئه‌ناركیستی هه‌رجۆره‌ رێكخسته‌بوونێكی كۆمه‌ڵگا به‌ره‌و قوچكه‌ییبوون و قاڵبگه‌ری ده‌ڕوات. ئیدی وه‌ده‌رنانی رۆحی ئه‌ناركیستی و نیشاندانی به‌ حه‌رامزاده‌یی له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵگاوه‌ واتا ئاراسته‌گرتنی كۆمه‌ڵگا به‌ره‌و باوه‌شی سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتگه‌ری.

لێره‌وه‌؛ یه‌كه‌م كاردانه‌وه‌ی ئه‌ناركیستی ئه‌مجاره‌ له‌به‌رامبه‌ر به‌ فۆرمه‌ قاڵبگرتووه‌ داخراوه‌كانی خودی كۆمه‌ڵگایه‌‌، له‌به‌رامبه‌ر به‌ قاڵبه‌ هزرییه‌ دۆگماكانی كۆمه‌ڵگایه‌. له‌ بنچینه‌دا شه‌ڕی یه‌كه‌می ئه‌ناركیزم شه‌ڕه‌ له‌گه‌ڵ دۆگماتیزم. چ له‌نێو كۆمه‌ڵگا و چ له‌به‌رامبه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵاتدا. ده‌سه‌ڵات بۆخۆیشی وشكترین فۆرمی دۆگمایه‌ و به‌رهه‌می دۆگماتیزمه‌. هه‌موو ئایدیۆلۆژییه‌ دۆگماتیكه‌كان مه‌حكومن به‌وه‌ی ببنه‌ ئایدیۆلۆژیای ده‌سه‌ڵاتدارێتی.   ‌

كه‌واته‌ ئه‌ناركیزم هه‌ر ته‌نیا ره‌وتێكی دژه‌ ده‌سه‌ڵات نییه‌، به‌ڵكو له‌ بنچینه‌دا ره‌وتێكی دژه‌ دۆگماتیزمه‌. ئه‌ناركیزم هه‌ر ته‌نیا ره‌وتێكی دژه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتی نییه‌، به‌ڵكو پارادیمێكی بیركردنه‌وه‌ و ژیان و چالاكییه‌. پێكهاته‌یه‌كی گرنگی هووشتنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگای سروشتییه‌. بۆ ئه‌وه‌ی پرۆسه‌ی كۆمه‌ڵگابوون نه‌بێته‌ پرۆسه‌ی له‌قاڵبدانی كۆمه‌ڵگا، بۆ ئه‌وه‌ی رێكخسته‌بوون نه‌بێته هۆی تێكدانی سروشتی گه‌شه‌سه‌ندوویی و گۆڕانكاری به‌رده‌وامی كۆمه‌ڵگا و به‌دوایدا ‌هاوسه‌نگی خۆی له‌ده‌ست نه‌دات، ره‌وته‌ ئه‌ناركیستییه‌كان (به‌ كاره‌كته‌ر و چه‌مك و چالاكییه‌وه‌) ره‌وتی ژیانیین و پارسه‌نگی هاوسه‌نگڕاگرتنی پرۆسه‌ی كۆمه‌ڵگابوونن.

له‌م روانگه‌یه‌وه‌ پێم وایه‌؛ كۆمه‌ڵگا نییه‌ بێ ره‌وتی ئه‌ناركیستی بێت. واتا له‌هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌دا و له‌هه‌ر قۆناخ و دۆخێكی خۆیدا كاره‌كته‌ر و چه‌مك و چالاكی ئه‌ناركیستیانه خۆی نمایش ده‌كات‌. چه‌نده‌ ئه‌و ره‌وته‌ هاوكاتی پرۆسه‌ی رێكخسته‌بوون خۆی به‌ زیندوویی هێشتبێته‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ كۆمه‌ڵگا زیندوو بووه‌ و ئه‌وه‌نده‌ش توانیویه‌تی له‌به‌رامبه‌ر به‌ سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدارێتی سه‌نگه‌ربه‌ند بێت. له‌مه‌دا ده‌خوازم ئه‌وه‌ بخه‌مه‌ڕوو كه‌ ئه‌ناركیستی و رێكخسته‌بوونی پێكهاته‌‌كانی كۆمه‌ڵگا له‌ناو یه‌ك و ئاوێته‌ی یه‌كن و له‌هه‌مانكاتیشدا هاودژی یه‌كتریشن و به‌بێ یه‌كتر واتایان كه‌مده‌بێته‌وه‌ و بوونێتیان لاواز و بێ به‌رگه‌ ده‌بن. ئه‌وه‌ی پێی ده‌گووترێت “دینامیكی زیندووی كۆمه‌ڵگا” له‌ دوو دۆخدا دێته‌دی: یه‌كه‌میان؛ چه‌نده‌ ئه‌ناركیستبوون و رێكخسته‌بوون له‌نێو ئاوێته‌یی و دژبووندا له‌نێو پێكداخشان (احتكاك)ی پۆزه‌تیڤ دان. دووه‌میشیان چه‌نده‌ له‌به‌رامبه‌ر به‌ سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدارێتی له‌نێو پێكداخشانی نێگه‌تیڤ دان.

بۆیه‌ كۆمه‌ڵگای باشووریش بێ ئه‌و ره‌وته‌ نه‌بووه‌ و ئێستاش بێ ئه‌و ره‌وته‌ نییه‌. به‌ڵام چۆن؟ كێشه‌كه‌ له‌وه‌ دایه‌ به‌ گشتی هێشتا تاوتوێی ره‌وتی خۆرهه‌ڵاتیانه‌ی ره‌وتی ئه‌ناركیستی نه‌كراوه‌ كه‌ چ كاره‌كته‌ر و چه‌مك و چالاكییه‌ك بووه‌ و هه‌یه‌؟! ئه‌مه‌ بۆ كوردستان و به‌تایبه‌تتر بۆ باشووری كوردستانیش هه‌ر وه‌هایه‌. راسته‌ بیرمه‌ندان له‌ خۆرئاوا ره‌وتی ئه‌ناركیستیان خزانده‌ نێو لێتۆژینه‌وه‌ هزری و فه‌لسه‌فییه‌كان و ره‌هه‌نده‌كانیانی لێكدایه‌وه‌ و ئیدی به‌دوایدا ئه‌ناركیستی خۆی گه‌یانده‌ چه‌مك و كاره‌كته‌ر و جوڵه‌ی دیاریكراو و چوارچێوه‌یه‌كی هزری به‌نێوی (ئه‌ناركیزم)ه‌وه‌ وه‌رگرتووه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ دۆخێكه‌ زیاتر مۆركی جڤاكی خۆرئاوایی وه‌رگرتووه‌ و به‌رهه‌می جڤاكی نێو مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌دارییه‌ له‌ خۆرئاوا. واتا ڤێرژنێكی خۆرئاوایی ئه‌ناركیزمه‌. ئه‌ی ڤێرژنه‌ خۆرهه‌ڵاتییه‌كه‌ی كوا؟ وێڕای گووتنی ئه‌و راستییه‌ سه‌باره‌ت به‌ ئاراسته‌ و ڤێرژنه‌ خۆرئاواییه‌كه‌ی ره‌وتی ئه‌ناركیستی، به‌ڵام خۆ ئه‌ناركیزم هه‌ر ته‌نیا به‌رهه‌می جڤاكی خۆرئاوایی نییه. ئه‌گه‌ر وا بیربكه‌ینه‌وه‌ ئه‌وا پێم وایه‌ ده‌كه‌وینه‌ ژێر كاریگه‌ری ناوه‌ندگه‌ریی (سه‌نترالیزم)ی خۆرئاواییه‌وه‌، كه‌ خۆی له‌خۆیدا ئه‌و ناوه‌ندگه‌راییه‌ به‌رهه‌می ئه‌و مۆدێرنیته‌یه‌یه‌ كه‌ ئه‌ناركیزمی خۆرئاوایی له‌به‌رامبه‌ردا ده‌ركه‌وتووه‌.

به‌ كورتی؛ ئه‌ناركیستی وه‌ك ره‌وتێكی جوڵه‌داری نێو جڤاكه‌ زیندووه‌كان، له‌ جڤاكه‌كانی خۆرهه‌ڵات و له‌ جڤاكی باشووریشدا ده‌كرێ سیما و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی ده‌ستنیشان بكرێ و هه‌وڵی دیتنه‌وه‌ی كاره‌كته‌ر و چه‌مك و چالاكییه‌كانی بدرێت. چونكه‌ ئه‌م جوگرافیایه‌ و كۆمه‌ڵگاكانی ناوه‌ند و بێشكه‌ی دۆگماتیزمه‌. خۆ ناكرێ دۆگماتیزم هه‌بێ و دژه‌كه‌ی نه‌بێ؟!! ره‌نگبێ له‌ داهاتوودا ده‌رفه‌تی قسه‌ و باسی زیاتر بره‌خسێ و زیاتر مانیفێست بكرێ.

له‌ كۆتاییدا؛ ئه‌مه‌ هه‌ندێك سه‌رنج بوون، كه‌ ده‌كرێ بۆ من سه‌ره‌تایه‌كی بچووك بێت بۆ ئه‌گه‌ری قسه‌كردنی زیاتر سه‌باره‌ت به‌ ئه‌ناركیزم و ئه‌ناركیستی و رۆحه‌ زیندووه‌كه‌ی نێو كۆمه‌ڵگای مرۆیی.

——————————————

*                    http://zaherbaher.com

 

پاشکۆ *

دانییل غیرین
و. له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: سه‌لام عارف

شۆڕشی ئایاری ١٩٦٨** تێسره‌وانێکی توندی ڕاماڵ بوو، کە  گه‌نجان به‌رپایانکرد، تەنیا گه‌نجانی خوێندکار نه‌بوون،بەڵکو ئەوە گه‌نجانی کرێکاریش بوون، که‌  هاتبوونە بەر‌ده‌م ھاوەڵ و ھاوڕێ خوێندکاره‌کانیان‌، ئه‌وان هه‌ردوولا، چ له‌ زانکۆ وچ له‌ کارگه‌ که‌وڵده‌کران دیکتاتۆریی گەوران و مامۆستایان و خاوه‌نکاران و بەرپرسانی سه‌ندیکاکان بە به‌ر ڕه‌خنه‌درا، ئه‌و ته‌قینه‌وه‌یه‌ به‌شێوه‌یه‌کی چاوه‌ڕواننه‌کراو، تا ڕاده‌یه‌ك ئازادیخوازانە بوو.

ئه‌و شۆڕشه‌ تەنیا ڕه‌خنه‌گرتن نه‌بوو له‌ کۆمەڵی بۆرژوازی، ڕه‌خنه‌ش بوو له‌ کۆمونیزمی پاش ستالین، ساڵ دوای ساڵ له‌ بواری زانکۆییدا قوڵتر ده‌بوه‌وه‌، به‌تایبه‌تی پاش ئه‌و جه‌نگه‌ی که‌ کۆمه‌ڵه‌ی  سیتوانیستەکان ( الوضعانیة – SITUTIONNIST )*** دژی هه‌ژاری له‌نێو خوێندکاران به‌رپایکرد، ئه‌و جه‌نگه‌ بوو به‌ بانگه‌واز بۆ  بزوتنه‌وه‌ی خوێندکارانی زۆر وڵات، به‌ تایبه‌تی ئه‌ڵمانیا، کاری ڕاسته‌وخۆ بوو به‌ چه‌کی ده‌ستی، بۆ ڕێگه‌ ناڕه‌وا په‌نایده‌برد، جێگه‌ی کارکردنه‌کانی داگیرده‌کرد، به‌ توندوتیژی شۆڕشگێڕانە وه‌ڵامی توندوتیژی کۆنخوازیی ده‌دایه‌وه‌، به‌بێ هیچ ڕاڕایی و سڵکردنەوەیەك به‌ هه‌موو بیروباوه‌ڕ و پێکهاته‌یه‌کی پێشودا پێداچوونەوە و هەڵسەنگاندنی دەکرد، مۆنۆلۆجیی مامۆستایی**** ڕه‌تکرده‌وه‌، هه‌روه‌ها ڕه‌تکردنه‌وه‌ی دارایی خاوه‌نکار، ڕاده‌یه‌کیشی بۆ له‌خۆباییبوون و شه‌یدایی لووتبه‌رزانە دانا، بۆ گفتوگۆی ده‌نگه‌ جیاوازه‌کان و په‌یوه‌ندییه‌کانی نێوان خه‌ڵك چه‌ند حه‌فته‌یه‌ك تاقیکردنه‌وه‌یه‌کی درەوشاوە دیموکراتی به‌رقه‌رارکرد، کۆبوونەوە و یەکتردیتنەکان هێنده‌ زۆر بوون له‌ ژماردن نه‌ده‌هاتن، شۆڕش به‌ که‌یفێکی زۆره‌وه‌ له‌و کۆبوونەوە و یەکتردیتنانەدا له‌ گۆزه‌ی ئازادی ده‌خوارده‌وه‌، له‌ گۆڕه‌پانه‌ گشتییه‌کاندا هه‌موو که‌س به‌ ئازادی بیرۆکە و بۆچوونەکانی خۆی  ده‌رده‌بڕین، گۆڕه‌پانه‌کان بووبوون به‌ پۆلی ڕاسته‌قینه‌ی خوێندن، هاتوچۆ وه‌ستابوو، یاخیبووان و ڕه‌تکه‌ره‌وه‌کان له‌ قەراخی شه‌قامه‌کاندا به‌ قوڵی و به‌ ئاشکرا سه‌رقاڵی باسکردنی ستراتیجی جه‌نگی داهاتوو بوون، گۆڕه‌پانه‌کان و ڕاڕه‌وه‌کانی “سۆربۆن” بووبوون به‌ شانه‌کانی شۆڕش، هه‌موو که‌س ده‌یتوانی سەربکێشێتە ئەو شوێنانە، ته‌وژم و ئاراستە‌ شۆڕشگێڕه‌کان مینبه‌ری خۆیان هه‌بوو، ده‌یانتوانی به‌ ئازادی بانگه‌واز و ئه‌ده‌بیاتی خۆیان بڵاوبکه‌ته‌وه‌.

له‌و که‌شه‌ ئازادییه‌ سەپێندراوه‌دا ئازادیخوازه‌کان توانیان له‌ قاوغه‌ کۆنه‌که‌ی خۆیان بێنه‌ ده‌ره‌وه ‌و شانبه‌شانی مارکسیستە‌کان بجه‌نگن، هه‌رچه‌نده‌ مارکسیستەکان‌ ده‌سه‌ڵاتخواز بوون،به‌ڵام ئازادیخوازه‌کان ئەوەیان پشتگوێخست، دوور له‌ ئاوەزی دوژمنایه‌تی له‌ شانی ئەوان ده‌جه‌نگان، له‌و  قۆناخه‌دا جیاوازییه‌کانی ڕابوردوو پشتگۆێخرابوون،له‌و قۆناخه‌دا دوور لە گیانی کێبڕكێ و پێشڕه‌وخوازیی  هه‌موو شتێك ملکه‌چی یەلگرتن و پشتگیری و برایه‌تی بوو دژی دوژمنی هاوبه‌ش، دوور لە گیانی کێبڕکێکاری و پێشڕه‌وخوازیی‌، ئاڵا سوورو ڕه‌شه‌کان و ئاڵا سووره‌کان له ‌شانی یه‌کدی هه‌ڵکرا بوون و ده‌شه‌کانه‌وه‌.

هه‌موو ده‌سه‌ڵاتێك له‌ژێر خاكنراو کرایه‌ نیشانه‌ی تیروتوانج و گاڵته‌جاڕی، ئه‌فسانه‌ی “پیری ئه‌لیزه‌”‌ هه‌ڵوه‌شێنرایه‌وه‌، سه‌رۆککۆماری فه‌ره‌نسی، واته‌ “دیگۆل” که‌ به‌ڕێز و مایه‌ی گرنگییپێدان بوو، کرایه‌ کاریکاتۆر و قه‌شمه‌ری،  “دیگۆلی فه‌وزا” بە ئەو دەگوترا ***** به‌ هه‌مان ئاواز به‌ بێده‌نگی و نەدیدەگرتنێکی کوشنده‌ ئاشی جه‌نه‌بازیی په‌رله‌مانی “په‌رله‌مانی فه‌ڕه‌نسی” سوک و قێزه‌ون و ئینکارکرا ؛ درێژتریین ڕێپێوانی خوێنکاران به‌نێو پاریس ئه‌نجامدرا، کاتێك ئه‌و ڕێپێوانه‌ گه‌یشته‌ به‌رده‌می کۆشکی “بۆربۆن” واته‌ باره‌گای “په‌رله‌مان” ئاوڕی لە ئەو نه‌درایه‌وه‌، وه‌کو ئەوەی بوونی نه‌بێت‌، هیچ  و هیچ به‌هایه‌کی نەبێت.‌

ئایاری ١٩٦٨ی مه‌زن بۆ ماوه‌ی چه‌ند حه‌فته‌یه‌ك، واژه‌یه‌کی دڵڕفێنی جادوویی له‌ به‌شه‌کانی خوێندن و کارگه‌کان  ده‌نگیدایه‌وه‌، ده‌رباره‌ی ئه‌و واژه‌یه‌ گفتوگۆیه‌کی بەردەوام دەکرا و ده‌گه‌ڕێندرایه‌وه‌ بۆ ساڵانی ڕابوردوو و لەتەك شیکارییه‌کان و تاقیکردنه‌وه‌کانی سه‌رده‌م گرێده‌درا‌، ئه‌و واژه‌یه‌ “خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری” بوو، ده‌رباره‌ی ئەزموون‌ی هه‌ره‌وه‌زییه‌کانی ئیسپانیای ١٩٣٦ گفتوگۆیه‌کی زۆر دەکرا، ئێواران کارگه‌ران ده‌هاتن بۆ زانکۆی “سۆربۆن”، تا ئه‌و چاره‌سەرییه‌ فێربن و بۆ جێگه‌ی کار و پیشه‌کانیان بیگۆێزنه‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ مانگرتنه‌کان ئامێره‌کانی که‌فته‌کار کردبوو، بەڵام شۆڕشی ١٩٦٨ نه‌یتوانی “خۆبه‌ڕێوە‌به‌ری”  کردەییبکاتەوە و له‌ لێواری کاردا وه‌ستا، سەرەڕای ئه‌وه‌ش که‌ “خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری” ناحه‌زی زۆربوو، ڕه‌خنه‌یه‌کی زۆری لە ئەو ده‌گیرا، به‌ڵام توانی لەنێو‌ هۆشی خه‌ڵکی جێگه‌ی خۆی بکاته‌وه‌، جارێکی دیکە دره‌نگ یا زوو سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌.
————–
* وەرگیراو لە په‌ڕتووکی (التحرریة من العقیدة الی الممارسة) دانییل غیرین

** مەبەست ڕووداوەکانی‌ شۆڕشی ١٩٦٨ی فه‌ره‌نسەیه‌، شۆڕشی خوێنکاران، چه‌پڕه‌و، ئازادیخواز، به‌ ئاڕاسته‌یه‌کی پێشکه‌ورنخواز، کاریگه‌ریه‌کی مه‌زنی لەسەر بیر و باوه‌ڕی باو، که‌ له‌ کۆمەڵی فه‌ره‌نسی ئه‌ستوور ڕه‌گیداکوتیبوو، بیر و باوه‌ڕه‌کانی مارکس و باکۆنین  بزوێنه‌ری سه‌ره‌کیبوون، بەبێ گومان له‌ته‌ك ئه‌وانیشدا  شۆڕشگێڕه‌کانی دیکە – گیڤارا- ماو – لینین. و.ع

***الوضعانیة‌ ؛ بزوتنه‌وه‌یه‌کی چه‌پڕه‌وی په‌ڕگیر بوو‌، دژی بنه‌مای پێکهاته‌کانی کۆمەڵی باو بوو‌، له‌سه‌ر ئه‌وه‌ جه‌ختیده‌کرده‌وه‌، که‌ کۆی دامه‌زراوه‌کان له‌ جێبه‌جێکردنی سه‌رمایه‌داری به‌شدارن ، داوای ژیانه‌وه‌ی به‌هاکانی شیعر و سه‌فاهه‌ت و برایه‌تی و سۆسیالیزمی ده‌کرد. و.ع

**** لێره‌دا مه‌به‌ست له‌ گوتنه‌وه‌ی وانه‌کانه‌، یان خوێندن و فێرکارییه‌، به‌بێ به‌شداری خوێندکاران. و.ع

***** گه‌مه‌کردنه‌ به‌ وشه، چونکە‌ “دیگۆڵ” وشه‌ی ئاژاوەی به‌کاربردووه‌ و گوتویه‌تی “به‌ڵێ چاکسازی، نه‌ك بێسەرەوبەرەیی، بەرانبەر بە ئەو شۆڕشی ١٩٦٨ وه‌ڵامی به ئەو‌ داوه‌ته‌وه‌ ” به‌ڵێ بێسەرەوبەرەییە‌، لەبەرئەوەی کە‌  نوێنه‌رایەتی سمبۆله‌کانی سیستمی بۆرژوازی سه‌رمایه‌داری ناکات ” و.ع

خۆنیشاندانی ئەنارکیستانی تورکیە

SYRIA: Syria’s forgotten revolutionaries: an interview with Leila Al-Shami

SYRIA: Syria’s forgotten revolutionaries: an interview with Leila Al-Shami

rsz_screen_shot_2015-10-07_at_30630_pm     June 22, 2016, Source: bookwitty

Patrick Ward

In 2011 the Arab Spring swept the Middle East and North Africa. Millions of people rose up against dictatorships across the region, toppling governments in Egypt, Tunisia and Yemen, with the Libyan regime also falling following Western intervention. Among the countries in which revolution seemed to be on the cards was of course Syria. But, five years later, the country is in turmoil, with President Bashar Al-Assad clinging to the power he has left with the backing of the military might of Russia, Iran, Hezbollah and others. Facing them are reactionary Islamist forces such as Islamic State/Daesh and Jabhat Al-Nusra. The situation looks increasingly hopeless, and it is generally portrayed in the media as a battle between equally horrific forces, with ordinary people reduced to spectators desperately attempting to avoid barrel bombs or making terrifying journeys out of the country as refugees.

But there is a side to the story that is often overlooked – that of the continued resilience and self-organisation of Syrians resisting both the regime and groups like ISIS. This is the subject of Burning Country: Syrians in Revolution and War by Leila Al-Shami and Robin Yassin-Kassab, a comprehensive account of Syria’s recent history told often through the stories of people on the ground.

I spoke to Al-Shami about why contesting the prevalent narratives on Syria is so important.

Why did you write Burning Country?

There was a lot being written about Syria, a lot being written about Syrians, but very little that actually spoke to Syrians and asked them how they themselves define what’s happening in their country. So we really wanted to bring Syrian voices to the forefront, and to speak with people who had been involved in the revolution and see how they felt, to hear their story and to enable other people to hear their story.

I think in general a lot of the narrative on Syria, whether it’s been through people writing books or through mainstream journalism, has been looking at Syria either through a humanitarian lens or through an extremist lens. So, really wanting to see Syrians as either victims or terrorists, but not really wanting to see Syrians as agents of change.

Many people seem to think that the situation in Syria is simply too complicated to understand. Why do you think that view has become so common?

I think that a lot of mainstream journalism, which people depend on for a lot of their information on Syria, has been extremely poor. By focusing on issues such as the humanitarian crisis or the extremism, what people are getting are symptoms rather than causes. So people do not feel, often, that they have a real understanding of why this happened or what the dynamics on the ground are. For example, if you are looking at the refugee crisis only through a humanitarian lens, you are not looking at the causes of the refugee crisis. It’s going to be very difficult to find a solution, because there isn’t a humanitarian solution to a political problem.

One argument that comes across very strongly in your book is that there’s been a level of misinformation about the situation – of a regime that’s hated by the United States on the one side and on the other side you have forces like Daesh/ISIS and Al-Nusra, supported by Saudi Arabia, Turkey etc. That seems to have become quite a dominant idea in sections of the left, for example.

I think a huge problem is people coming to the Middle East through a pre-2011 paradigm, and they are trying to interpret things as they interpreted struggles that happened in the Middle East before. But of course the whole region changed radically in 2011 when there were transnational uprisings from Egypt to Bahrain to Yemen, all across the region.

This has been hugely problematic, because there is this very dominant narrative in sections of the left that the regime is a resistance regime, but this narrative doesn’t match reality. It doesn’t explain the role of the Assad regime, of Assad the father in Lebanon, the massacres of Palestinians in the Lebanese camps that occurred during the 1980s. It doesn’t explain why Bashar Al-Assad worked with the Americans for the extraordinary renditions, when the Americans were handing over suspected terrorists to the Syrian regime basically for torture by proxy. That was throughout the war on terror.

This resistance narrative has persisted, but the thing is that the regime has used this resistance narrative to build popular support, and it did manage to do that both within Syria and across the wider Arab region because it was speaking the same kind of anti-Western, anti-Zionist rhetoric, which was in line with popular sentiment on the street. But a lot of this rhetoric was really to justify internal repression.

For example, you have the emergency law that was put in place, which was ostensibly because Syria was at war with Israel. But really that was the war which suspended all the constitutional rights of Syrian citizens and greatly empowered the security forces, so that was the law that was used to round up and detain dissidents to take them to military courts. But at the same time, the borders with Israel remained quiet, there weren’t serious efforts to liberate the occupied Golan, for example. The Syrian borders with Israel were quieter, more peaceful even than borders that had peace deals with Israel, such as Egypt and Jordan. So the resistance narrative doesn’t match up.

And there is absolutely no evidence whatsoever that the Saudi regime or the Turkish regime are funding Daesh, and it seems highly unlikely that they will. If you look at Daesh’s statements, one of its main targets is to bring down the Saudi regime. I think it’s certainly the case that individuals in Saudi Arabia have sent money to Daesh, and Saudi Arabia until fairly recently has played a very negative role in not clamping down on those financial transfers to Daesh from citizens within its territory. But I don’t see any evidence that the Saudi regime itself is funding Daesh, there is enough we can criticise the Saudi regime for without making stuff up.

What has been the role of the United States in supporting forces hostile to the regime?

The United States support for Free Syrian Army militias on the ground has never really been any more than rhetoric. It’s never really given any serious support to them. The main thing that opposition fighters on the ground need is heavy anti-aircraft weapons to defend communities from air force attacks, which are the main cause of civilian deaths inside Syria. The Americans have never sent in those anti-aircraft weapons and their most significant military intervention has actually been to veto other countries from sending in those weapons to FSA fighters. Some things have gone in, lighter weapons, a lot of things like night vision goggles have gone in, but that’s not what these groups need. And also with the weapons that have been going in, it sometimes seems designed to pressure Assad to the negotiating table, to create a stalemate. Some gains will be made as a consequence of that in the battle field, and then the weapon supply dries up, so there’s always this small gains being made, the weapons dry up and then of course the regime makes gains. So it seems that this stalemate is just maintained much of the time.

That seems in stark contrast to the way Russia and Iran are giving support to the Assad regime.

The regime has massive amounts of financial and military support from its backers, both Russia and Iran. There should be strong sanctions on countries sending weapons to the regime.

Where does this leave the revolution, and the self-organisation of those besieged from all sides?

Communities have had to self-organise for survival because as the state’s collapsed in large parts of the country or has been pushed out. People have had to come together to keep life functioning in those areas. And I think this is one of the really remarkable things about the Syrian revolution and the untold story is how people are creating alternatives to authoritarianism in these immensely challenging circumstances when they are being bombed by their own government, they are being bombed by foreign governments, they are under attack from Islamic extremists, they are being starved, they are being gassed. But they are also trying to create ways of organising which are democratic, which is much more community-based, to keep their communities being able to stay in those areas.

In the book you mention how a number of ideas, such as Islamism and anarchism, are part of the debates in how these communities should be organised.

There are so many different ideas going around, and that’s the result of the revolutionary situation. People are really discussing and debating and trying out new ways of organising and new ideas. The self-organised communities are under threat not only from the regime but also by Islamist extremist groups, and in some areas there has been a power struggle, around the councils and within the communities as other groups have also tried to impose structures on the people. Today in Idlib it was the 85th day of protests against Jabhat Al-Nusra in Marat Numan, so the people have been very clear that they don’t want Jabhat Al-Nusra to stay in Marat Numan. They are very clear that they do not want to replace one authoritarian system with another. Idlib is under very heavy bombardment at the moment from the regime, and by Russia, and it’s exactly to destroy these self-organised and democratic communities. They are not ISIS, they are not these extremist groups, they are FSA militias and self-organised communities.

What’s the best way of offering solidarity to the Syrians?

There are serious humanitarian issues that need to be addressed, there are still many communities in Syria which are under siege. The UN set the deadline of 1 June to airdrop to these communities, and that’s deadline’s passed and there’s been no airdrops. Now the UN is saying that it’s wanting permission from the regime, the people responsible for the siege of these communities, to access those areas. Today in Daraya they’ve actually sent in some aid, and what they’ve sent are mosquito nets while the people are starving, it’s an absolutely desperate situation and I think one very important form of solidarity is to call on the UN to call on those governments to ensure that aid gets to those areas.

But we can’t do this all through a humanitarian lens, there has to be a political solution to this problem, there has to be a real and meaningful peace process which is inclusive, and ultimately has representatives from the ground included in it.

In terms of solidarity, there hasn’t been much visible solidarity with Syria and I think that’s hugely problematic that that’s been the case. I think it’s amazing that at the moment when you’re having this massive slaughter, this constant bombardment, there aren’t people in their thousands, in their millions out on the street calling for it to stop.

Is that something that people feel betrayed over?

Of course they feel betrayed over it, and I’m sure they are no longer waiting for solidarity from the outside world, I think those days have long gone.

Do you have hope that the regime will fall, and that something somehow positive can come afterwards?

In many ways the regime has already fallen, because it is completely reliant on foreign powers for survival. It is completely dependent on Iranian and Hezbollah, and Shia militias from Iraq and from Afghanistan and from all over, for ground forces, and on the Russian air force. It’s not managing to take and control territory, and it’s unlikely that it’s going to be able to take back the massive sections of the country which it’s now lost. But I don’t see any quick solutions to this problem. I can’t predict what the future will be, I’m fearful that there will be some kind of partition scenario, some kind of imperial carve-up imposed from outside, it’s so difficult to tell.

But what I would be fairly certain of is that I think that throughout the region the return to the security state is not going to be something which is going to happen. I think the region has changed dramatically and that we’re in a long process of change.

کورته‌یه‌ك ده‌رباره‌ی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری*

دانییل غیرین
و. له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: سه‌لام عارف

تێکشکانی شۆڕشی ئیسپانی، هزری ئازادیخوازی له‌ قه‌ڵا تاقانه‌که‌ی بێبه‌شکرد ، ئه‌و تێکشکانه‌ بارێکی گرانبوو، به‌ڵام له‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا هزری ئازادیخوازی به‌ په‌رشوبڵاوی و که‌مێکیش به‌نائومێدییه‌وه‌ سه‌رفرازبوو، تاڕاده‌یه‌کیش بڕوای به‌خۆی نه‌مابوو، له‌ڕاستیدا حوکمی مێژوو، حوکمێکی ڕه‌ق و بێبه‌زه‌ییانە بوو، له‌ هه‌ندێك لایه‌نیشه‌وه‌ نادادپه‌روه‌رانه‌ بوو، چونکه‌ ئازادیخوازی ‌هۆی سه‌ره‌کی ئه‌و تێکشکانه‌ نه‌بوو، سه‌رکه‌وتنه‌کانی فرانکۆ له‌وێوه‌ سه‌رچاوه‌یان نه‌گرتبوو، هەرچەندە که‌ هه‌ره‌وه‌زییه‌کان له‌ بارێکی زۆر ناهه‌مواردا سه‌ریانهه‌ڵدا، کەچی زۆر ئه‌نجامی پۆزه‌تیڤیان ‌لێکه‌وته‌وه‌ ‌، ئه‌و ئه‌نجامانه‌ نه‌ناسراوبوون، بێکەڵککرابوون، تاوانبارکرابوون، له‌ته‌ك تێپه‌ڕبوونی ساڵه‌کاندا سۆسیالیزم،دوای قوتاربوونی له‌ پێشبڕکێکاری سه‌ره‌کی، واته‌”ئازادیخوازی”، وه‌ك سه‌رۆکی دونیا مایه‌وه‌.

سه‌رکه‌وتنه‌ سه‌ربازییه‌کانی یه‌کێتی سۆڤیه‌ت به‌سه‌ر هیتله‌ر، ساڵی ١٩٤٥ گومانان لێنه‌ده‌کرا له‌سه‌ر ئاستی ته‌کنیکی مه‌زن بوون، به‌ڵام ئه‌و سه‌رکه‌وتنانه‌ کاتی بوون، له‌ به‌رژه‌وه‌ندی سۆسیالیزمی ده‌وڵه‌تچی به‌ خێروبه‌ره‌که‌ت شکانه‌وه‌، به‌ڵام له‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا، خێرا به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی زیاده‌ڕۆییه‌کانی ئه‌و سیستەمه‌ سه‌ریهه‌ڵدا، به‌ واتایه‌کی دی بیرۆکه‌ی دژ به‌ ناوه‌ندێتی ده‌وڵه‌تچی سه‌ریهه‌ڵدا، ده‌رخرا که‌ ئیفلیجکه‌ره‌، پێویسته‌ نه‌رمونیانتر بێت، یه‌که‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌کان سه‌ربه‌خۆبن، گه‌ر کارگه‌ران سه‌ربه‌خۆبن و خاوه‌نی قسە‌ی خۆیان بن، باشتر کارده‌که‌ن، له‌ یه‌کێك له‌و وڵاتانه‌دا که‌ ژێرده‌سته‌ی ) ستالین (بوون، دیارده‌یه‌ك سه‌ریهه‌ڵدا، که‌ له‌ زمانی پزیشکیدا پێیده‌وترێت “تەنە دژه‌کان”، ئه‌و وڵاته‌ یوگۆسلاڤیا بوو، هه‌رچه‌نده‌ یوگۆسلاڤیا ده‌سبه‌سه‌ر بوو، به‌ڵام ده‌ستدرایه‌ پیاداچوونەوە ‌و هه‌ڵسه‌نگاندنی نووسینه‌کان و ئه‌و بیر و باوه‌ڕه‌ نه‌گۆڕانەی‌، که‌ خۆیان له‌ خۆیاندا دژه‌ ئابووریی بوون، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش ده‌ستکرا به‌ گه‌ڕان به‌دوای پێغه‌مبه‌ردیده‌ شاراوه‌کانی (پرۆدۆن) و خرانه‌ڕوو، هه‌روه‌ها خستنه‌ڕووی هه‌ندێك بازنە ئازادیخوازی (zones libairtaire) نه‌ناسراوی هزری (مارکس) و(لینین) دۆزرانه‌وه ‌و به‌قووڵی شرۆڤەی لەنێوچوونی ده‌وڵه‌ت خرایه‌ڕوو، ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ له‌وێ نه‌ك هه‌ر له‌ناونه‌براو، به‌ڵکو له‌ موفره‌داته‌ ڕامیارییه‌کانیشدا، کرابوو به‌ واژه‌یه‌کی پیرۆز و په‌رستگه‌ئاسای پووچه‌ڵ، به‌و چه‌شنه‌ ئه‌و پرسه‌ گه‌ڕێنرایه‌وه‌ بۆ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ کورته‌‌، که‌ بۆ‌لشه‌فیزم و دیموکراسی خواره‌وه‌ له‌یه‌کده‌چوون، واته‌ سه‌رده‌می “ئه‌نجومه‌نه‌ کرێکارییه‌کان/ السوڤیتات” ئه‌و ماوە کورتە‌‌، که‌ سودمه‌نده‌کانی سه‌رده‌می ئۆکتۆبه‌ر سودیان لێ وه‌رگرت و دواتر له‌بیرخۆیان برده‌وه‌، ئه‌و واژه‌یه‌ش واته‌ “ئه‌نجومه‌نه‌ کرێکارییه‌کان” سه‌روبه‌ر پڕ به‌پێستی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌، هاوکات ئاگایی و سه‌رنج گه‌ڕێنرایه‌وه‌ بۆ لای کۆڕه‌ کرێکاییه‌کانی کارگه‌کانی ئه‌و سەرده‌مه‌، که‌ تووشی په‌تای شۆڕش بووبوون، جگه‌ له‌وه‌ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی به‌ ئاگایی بۆ لای کۆڕه‌کانی ئیتالیا و ئه‌ڵمانیا و هه‌نگاریا.

له‌و باره‌یه‌وه‌ نوسه‌ری ئیتالی (ڕۆبێرتۆ گویدوچیچی Roberto Guiducici له‌ گۆڤاری Argument ده‌پرسێت و ده‌نووسێت “ستالینزم له‌به‌ر هه‌ندێك هۆ بیرۆکه‌ی کۆڕه‌کانی خنکاند، ئایا ده‌توانرێت ئه‌و بیرۆکه‌یه‌ بگه‌ڕێنرێته‌وه‌”

جه‌زائیر دوای ڕزگاربوونی له‌ داگیرکه‌ر،سه‌رکرده‌ نوێکان ده‌ستیاندایه‌‌ دامه‌زراوه‌کردنی هه‌موو ئه‌و سامانانه‌، که‌ جوتیاران و کرێکاران خۆبه‌خۆیی داگیریانکردبوون، ئه‌و سامانانه‌ ڕه‌واکران، بۆ به‌ دامه‌زراوه‌کردنیان نموونه‌ی یوگۆسلاڤیا گیرایه‌به‌ر، مه‌رجی سه‌ره‌کی خۆبه‌ڕێوه‌بەریی ئه‌وه‌یه‌، ده‌بێت باڵه‌کانی نه‌قرتێنرێت، وێنه‌ی هه‌ره‌وه‌زییه‌کانی ١٩٣٦- ١٩٣٧ی ئیسپانیا، ده‌بێت ئاراستەی دیموکراتیی و ئازادیخوازانە بێت، تا بپەرژێته‌ سەر ده‌ستخستنی ئابووریی له‌لایه‌ن خودی به‌رهه‌مهێنه‌ران خۆیانه‌وه‌، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش، هه‌موو دامه‌زراوه‌یه‌ك ده‌بێته‌ نوێنه‌رایەتی کرێکاری، که‌ له‌ سێ پلەبەندی‌ پێکهاتبێت؛ ئه‌نجومه‌نی سەرکردەیی گشتی، ئه‌نجومه‌نی کرێکاری، که‌ ئه‌نجومه‌نێکی گچکه‌کراوه‌یه‌ و تایبه‌ته‌ به‌ ئاڵوگۆڕکاری، ئامرازی جێبه‌جێکردن، که‌ هه‌ڵده‌ستێت به‌ لێپیچینه‌وه‌ و تێبینیدان و ده‌رباره‌ی ڕەوایەتی، هه‌روه‌ها دژی به‌ هه‌ڕه‌شه‌ی بیرۆکراتی ڕاوه‌ستاوه‌، بۆ ئه‌وه‌ی نه‌توانرێت، ده‌ستووری هه‌تا هه‌تایی مانه‌وه‌ی هه‌ڵبژێراوان باوبکرێت،ده‌بێت هه‌ڵبژێروان نوێبکرێنه‌وه‌ و ڕاسته‌وخۆش له‌ به‌رهه‌مهێناندا ڕۆڵبگێرن……..تد، له‌ یوگۆسلاڤیا ده‌توانرێت له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌ره‌وه‌زییه‌ گشتییه‌کانی دامه‌زراوه‌ مه‌زنه‌کان، بیروڕای کارگه‌ران وه‌ربگیرێت،هه‌ره‌وه‌زییه‌ گشتییه‌کان، هه‌ره‌وزی یه‌که‌کانی کارن، ئاسۆی داهاتوو، له‌ وه‌دا خۆی ده‌نوێت، که‌ شاره‌وانی به‌رده‌وام جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کاته‌وه‌، که‌ ده‌بێت کاروباره‌ گشتییه‌کان له‌ ناوه‌ندێتی دووربن ، ته‌نها له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌یی ناوه‌ندێتی موماره‌سه‌ بکرێت ، ئەگه‌ر له‌ چواچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی-دکتاتۆری یان سه‌ربازی- پۆلیسی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری تاقیبکرێته‌وه‌ – هێدی هێدی ئه‌و خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه، له‌و ڕازونیازانه‌‌ دوورده‌که‌وێته‌وه‌، چونکه‌ په‌یکه‌ر پابه‌ندی تاکه‌ پارتییه‌ [حزبە]، سه‌رکرده‌ییکردن ده‌بێته‌ سه‌رکرده‌ییکردنێکی سه‌پێنراوی باوکسالارانه ‌و له‌ژێر هیچ چاودێرییەکدا نییه‌، به‌و جۆره‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ئابووری له‌ نێوان بیروباوه‌ره‌ ڕامیارییه‌کانی ده‌سه‌ڵاتگه‌رایی و بیروباوه‌ڕه‌کانی ئازادیخوازیی هیچ له‌یه‌کچوون و هاوڕه‌گه‌زییه‌ك نییه‌، له ‌ڕوویه‌کی دییه‌وه‌، له‌ته‌ك هه‌موو به‌ ئاگایبوون و دڵسۆزییەک بۆ ‌ڕه‌واکاری، هێشتا له‌نێو ئه‌و دامه‌زراوانه‌ی که‌ ڕه‌واییان بە ئەوان به‌خشراوه‌، هه‌ر مه‌ترسی سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی بیرۆکراتی له‌ ئارادا هەیه‌، چونکه‌ له‌ خوێندن و زانیاری ته‌کنیکیدا زۆر له‌ کارگه‌ران پێنه‌گه‌یوون، تا بەکرده‌یی بتوانن له‌خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریدا به‌شداریبکه‌ن، جگه ‌له‌وه‌ هێشتا ئه‌قڵیه‌تیان ئه‌قڵیه‌تی کاری کرێگرته‌ کۆنه‌که‌یه‌، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ مایه‌ی ئه‌وه‌، که ‌به‌ سانایی ده‌ستبه‌رداری ده‌ستڕۆشتنه‌کانی خۆیان ببن و بیانده‌نه‌وە ده‌ست به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان، ئه‌نجام که‌مینه‌یه‌ك، به‌ ئیمتیازێکی زۆره‌وه‌ ده‌ستده‌گرێت به‌سه‌ر به‌ڕێوه‌به‌ری دامه‌زراوه‌دا و به‌ ئاره‌زوی خۆی ڕه‌فتاری پێوه‌ده‌کات و به‌بێ هیچ چاودێرێك فه‌رمانڕه‌وایی خۆی مسۆگەرده‌کات،له‌ واقعه‌که‌ داده‌بڕێت و بناخه‌ کرێکارییه‌که‌ ناناسێته‌وه‌، به‌خراپی و قێزکردنه‌وه‌ هه‌ڵسوکه‌وتی له‌ته‌کدا ده‌کات، به‌و جۆره‌ کارگه‌ران له‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری ده‌تره‌کێنه‌وه‌.

له‌ کۆتایدا، زۆرجار دڕنده‌ی و داپڵۆسینی ده‌وڵه‌ت به‌نهێنی، به‌ چه‌شنێك جێبەجێده‌کرێت، به‌ڕێوه‌به‌ری ڕاسته‌قینه‌ له‌ده‌ست خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری ده‌رده‌چێت، هه‌رچه‌نده‌ به‌ یاسا دیاریکراوه‌، که‌ پێویسته‌ بۆ هه‌موو پرس و بابه‌تێك پرسیار به‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌کان بکرێت، که‌چی ده‌وڵه‌ت له‌ پاڵ دەزگەکان خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری، به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان داده‌مه‌زرێنێت، بەبێ ئه‌وه‌ی هیچ پرسیارێك له ‌وان بکرێت، هه‌ندێک جار ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌رانه‌ سنووری ڕه‌وایی ده‌به‌زێنن، وه‌ك خاوه‌نکاره‌ کۆنه‌کان ڕەفتارده‌که‌ن، له‌ دامه‌زراوه‌ مه‌زنه‌کانی یوگۆسلاڤیا، دامه‌زراندنی به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان کاری تایبه‌تی ده‌وڵه‌ت بوو، مارشاڵ ) تیتۆ (Tito ئه‌و پێگه‌یه‌ی بۆ”پاسه‌وانه‌ کۆنه‌کان” ته‌رخانکردبوو.

سه‌رباری ئه‌وه‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری له‌سه‌ر ئاستی پاره‌وپول په‌یوه‌ندییه‌کی نه‌پساوی به‌ ده‌وڵه‌ته‌وه‌ هه‌بوو، ژیانی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری له‌سه‌ر ئه‌وه‌ وه‌ستاوه‌، که‌ ده‌وڵه‌ت به‌ ئاره‌زووی خۆی بە ئەو ده‌یدات، خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری ته‌نها بۆی هه‌یه‌ به‌شێکی که‌می قازانجه‌کان بەکاربەرێت، ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه‌، له‌به‌ره‌وه‌ به‌ش به‌ش ده‌درێته‌ خه‌زێنه‌ی ده‌وڵه‌ت، ده‌وڵه‌تیش بۆ پێشخستنی که‌رته‌ ئابوورییه‌ دواکه‌وتوه‌کان و کرێی ئامێری حوکمڕانی – سوپا – پاراستن – پۆلیس – به‌کاریده‌هێنێت، بڕێکی که‌میش ده‌داته‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌کان، که‌می ئه‌و بڕه‌ش پشتساردبوونه‌وه‌ی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌کانی لێده‌که‌وێته‌وه‌.

له‌لایه‌کی دکه‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی، هیج پرسیارێك به‌ بناخە بکرێت، دامه‌زراوه‌کان ملکه‌چی پلانه‌ ئابوورییه‌کان ده‌کرێن،له‌ مه‌نگه‌نه‌دانی ئازادی جموجوڵه‌کان له‌وێوه‌ سه‌چاوه‌ده‌گرێت، له‌ جه‌زائیر خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری ناچارکرا له‌ بازرگانیکردن به‌ به‌شێکی زۆری به‌رهه‌مهێنان ده‌ستبه‌رداريێت و بیداته‌ ده‌ست ده‌وڵه‌ت.

به‌شێوه‌یه‌کی گشتی بیرۆکراتی ده‌وڵه‌تی تۆتالیتاری به‌ چاوێکی ناڕازیبوونه‌وه‌، ده‌ڕوانێته‌ ئاراستەی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی، ھەر ئاوا کە (پرۆدۆن) تێبینیکردوه‌ ” بیرۆکراسی بێجگە لە ده‌سه‌ڵاتی خۆی، هیچ ده‌سه‌ڵاتێکی دیکە په‌سه‌ندناکات، ئه‌و له‌ به‌هاوبه‌شیکردن ده‌تۆقێت، حەزی لە خۆماڵیکردنه‌، واته‌ ئه‌و حەزی لە به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ڕاسته‌وخۆی فه‌رمانبه‌ره‌کانی ده‌وڵه‌ته‌، ئه‌و حەزە‌ ده‌چۆڕێته‌ نێو ده‌ستدرێژکاریی بۆ سه‌ر به‌خۆییه‌کان ‌و به‌ سنوردارکردنی ده‌ستڕۆییه‌کانی، گه‌ر بۆی بلوێت قووتدانیشی تەواودەبێت.

تاک-پارتیی به‌هه‌مان بڕواوه‌، ده‌ڕوانێته‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی، ئه‌ویش حەزی به‌بوونی پێشبڕکێکار نییە و ناڕازییه‌، گه‌ر ڕۆژێك له‌ ڕۆژان بەوە ڕازیبوو، ته‌نها بۆ ئه‌وه‌یه‌، که‌ بیخنکێنێت و قووتیبدات، لق و پۆپه‌کانی پارتیی له‌ هه‌موو دامه‌زراوه‌کاندا قوتکراونه‌ته‌وه ‌و خوازیار و ئاماده‌ی خۆتێهه‌ڵقورتاندنن له‌ به‌ڕێوه‌به‌ردن، تا کارگه‌ران به‌ دوو ئاڕاسته‌دا بخنه‌گه‌ڕ و بیانکه‌نه‌ ئامرازی‌ گوێڕایه‌ڵ، له‌لایه‌ك پلانگێڕی پێشتر ئامادەکراو بۆ شێواندنی لیستی کاندیده‌کان، له‌لایه‌کی دیکه‌وه‌، به‌ نابیناییکردن و به‌ هه‌ڵه‌دابردنی کۆڕه‌ کرێکارییه‌کان، تا هه‌ندێك بڕیاربده‌ن، که‌ له‌وه‌وبه‌ر لەسەریان بڕیاردراوە، هه‌روه‌ها گه‌مه‌کردن و ئاڕاسته‌کردنی کۆنگره‌ نیشتمانییه‌کانی کارگه‌ران‌

له‌ دامه‌زراوه‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌کاندا، مه‌یلی خۆبەسێی [خودکەفایی]، به ‌ڕووی ده‌سه‌ڵاتچێتی و ناوه‌ندچێتی قوتبوونه‌وه‌ و ته‌قینه‌وه‌، ئاوا هه‌ڵسوکه‌وتیده‌کرد، که‌ له‌ هه‌ندێك دارایی گچکه‌ گچکه‌ی هاوبه‌ش “هاریکار” پێکهاتووه‌ و که‌مکردنی ژماره‌ی کرێکاران له‌وێوه‌ سه‌رچاوه‌یگرت، که‌مبونه‌وه‌ی ژماره‌ی کرێکاران، له‌ کاتی دابه‌شکردندا زیاتر له‌وه‌ده‌چوو، که‌ قاڵبه‌ کێكێك به‌سه‌ر که‌متریین ژماره‌دا دابه‌شبکه‌ییت ، هه‌ر ئه‌وه‌ش وه‌های کرد، که‌ له ‌هه‌ر شتێك بڕێکی که‌م به‌رهه‌مبهێنرێت،ئه‌و حاڵه‌ته‌ خۆی سەپاند و جێگه‌ی پسپۆڕکاری گرته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ له‌ یوگۆسلاڤیا هه‌وڵدرا پلانه‌کان و سیستمه‌کان بگۆڕدرێن، به‌ جۆرێك، که‌ له‌ په‌رژه‌وه‌ندی هه‌ره‌وه‌زی بێت، یوگۆسلاڤیا له‌سه‌ر پێشبڕکێی ئازاد به‌رده‌وامبوو، که‌ گوایه‌ وزه‌به‌خشه ‌و بۆ بەکاربەر به‌فه‌ڕه‌، به‌ڵام مه‌یلی خۆبوون نابه‌رابه‌ری گوزه‌رانکردنی دامه‌زراوه‌کانی خوڵقاند، هه‌روه‌ها بووه‌ هۆی دروستبوونی زۆر باری نەزانیی ئابووری.
به‌و چه‌شنه‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری، وێنه‌ی جۆلانه‌یه‌ك له‌ نێوان ئه‌و دوو جه‌مسه‌ره‌دا جۆلانه‌ی ده‌کرد، واته‌ له‌نێوان جه‌مسه‌ری له ‌ڕاده‌به‌ده‌ری سه‌ربه‌خۆیی و جه‌مسه‌ری ناوه‌ندێتی، ده‌سه‌ڵاتگه‌رایی و ئازادیخوازی- سه‌ربازی و کریکاری،یوگۆسلاڤیا، چه‌ندیین ساڵ به‌ شێوازێکی تایبه‌ت، به‌سه‌ربه‌خۆبوون، ناوه‌ندێتی ڕاستکرده‌وه‌، به‌بێ ئه‌وه‌ی بگاته‌ “چاره‌سه‌ری مامناوه‌ند”

ده‌رکه‌وت، که‌ ده‌توانرا به‌بوونی بزوتنه‌وه‌یه‌کی سه‌ندیکایی ڕاسته‌قینه‌ی سه‌ربه‌خۆ له‌ ده‌وڵه‌ت و تاکه‌ پارتیی، له‌ زۆر خاڵه‌ بێهێزه‌کانی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری خۆلابدرێت، به‌و مه‌رجه‌ی سه‌ندیکا سه‌ندیکایه‌ك بێت ده‌ستکردی کارگه‌ران خۆیان بێت و یارمه‌تیبدرێت خاوه‌نی ئه‌قڵیه‌تێکی ئازادیخوازی سه‌ندیکایی بێت، له‌ چه‌شنی ئەنارکۆ سه‌ندیکالیستی ئیسپانی بزوێنه‌ری بێت، بێگومان گه‌ر به‌و چه‌شنه‌ نه‌بێت،ڕۆڵێکی لاوه‌کی ده‌بینێت، ده‌بێته‌ “ئامێرێکی بێفه‌ڕ”، یان ده‌بێته‌ ملهوڕی ده‌وڵه‌ت و پارتییی تاك، ئه‌و کاته‌ بۆ گونجاندنی سه‌ربه‌خۆیی له‌ته‌ك ناوه‌ندێتی، ڕۆڵێکی پچڕپچڕ و په‌رشوبڵاو ده‌بینێت، ئه‌و واته‌ سه‌ندیکا له‌ خراپتریین حاڵه‌تدا، له‌ ئامێری تۆتالیتاری ڕامیاری ڕۆڵی باشتر ده‌بینێت ، چونکه‌ سه‌ندیکا لە‌نێو جه‌رگه‌ی کارگه‌رانه‌وه‌ سه‌رهه‌ڵده‌دات، هه‌ر له‌و ڕێگه‌یه‌شه‌وه‌ شوناسنامه‌ی خۆی ده‌رده‌بڕێت و ته‌واویده‌کات، واته‌ ئامێرێکه‌ توانای ئه‌وه‌ی هه‌یه‌، که‌ لەیەکچوون دروستبکات، له‌نێوان ئه‌و هێزانه‌دا که‌ له‌ ناوه‌نده‌وه‌ ده‌رده‌چێن و ئه‌و هێزانه‌، که‌ به‌ره‌وپیریان ده‌چن) پرۆدۆن( واته‌نی ” ئه‌و تەبایی و لێکچوونەی ده‌توانێت چاره‌سه‌ری دژایه‌تییه‌کانی نێو خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری بکات.

پێویست ناکات تابلۆکه‌ ڕه‌شبکرێته‌وه‌، واته‌ ڕه‌شبینی باوبکرێت، گومانی تیادا نییه‌، که‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دوژمنی به‌ توانا و سه‌رسه‌ختی زۆره‌، هێشتاکه‌ هیوایان ماوه‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری پوچه‌ڵبکه‌ن، له‌و وڵاتانه‌دا، که‌ تیایاندا تاقیکرایه‌وه،‌ ڕاسته‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری کارایی خۆی ده‌رخست، ڕێگه‌خۆشکه‌ر بوو تا کرێکاران ئاسۆی نوێ ببینن، هه‌روه‌ها که‌مێکیش به‌ختیاری بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌، له‌ ئه‌قڵیاندا شۆڕشی ڕاسته‌قینه‌ دروستبوو، ڕه‌چه‌ڵه‌کی سۆسیالیزمی ڕه‌سه‌ن جێگه‌ی خۆیکرده‌وه‌، له‌ته‌ك هه‌موو ڕاڕاییه‌کاندا، ماوه‌ی مه‌شقکردن، زۆر ئه‌نجامی باشی به‌ده‌سته‌وه‌دا .

ئه‌و بازنه‌ گچکه‌ ئازادیخوازانه‌، که‌ له ‌ده‌ره‌وه‌ به‌دواچوونی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریان ده‌کرد، به‌ چاوێکی پارێزگاریخوازییه‌وه‌ ده‌یانڕوانییه‌ ئه‌و خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌، له‌وێوه‌ ئه‌وه‌یان به‌دیده‌کرد، که‌ به‌شێك له‌ نموونه‌که‌ی ئه‌وان گوازراوه‌ته‌وه‌ بۆنێو واقع،به‌ڵام له‌ تاقیکردنه‌وه‌دا وه‌ك ئه‌و وێنه‌یه‌ ده‌رناچێت، که‌ کۆمونیزمی ئازادیخواز وێنه‌ی کێشاوه‌، به‌ڵکو ته‌واو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ڕووده‌دات،ئه‌وه‌ش ئاساییه‌، که‌ له‌و وێنه‌یه‌ نییه‌، که‌ کۆمونیزمی ئازادیخواز وێنه‌ی نه‌خشاندوه‌، چونکه‌ له‌ چوارچێوه‌ی “ده‌سه‌ڵاتگه‌رایی” ڕوده‌دات و له‌ ئازادیخوازیی دوورده‌که‌وێته‌وه ‌و هه‌میشه‌ بوونی مه‌ترسی شێرپه‌نجه‌ی ده‌سه‌ڵاتی سه‌پێنراو له‌ ئارادا هەیه‌، که‌ قوتیبدات، له‌ ڕاستیدا ئەگه‌ر به‌باشی له‌ نزیکه‌وه‌ و به‌ بێلایه‌نی پێشکاتییه‌وه‌ بڕوانینه‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی، هه‌ندێك نیشانه‌ی هانده‌ر ده‌بینرێن.

له‌ یوگۆسلاڤیا خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری ئامرازی به‌ دیموکراتیکردنی ڕژێمه‌، له‌ سایه‌ی ئه‌ودا، له‌ بار و که‌شی کرێکاریدا به‌گوێرەی بنه‌مای ته‌ندروست، ڕۆڵی پارتیی وه‌ك سه‌رکرده ‌و پێشڕه‌و دیاریناکرێت، ته‌نها وه‌ك بزوێنه‌ر دیاریده‌کرێت،به‌ باشتریین نواندنه‌وه‌ کادیره‌کانی نوێنه‌رایه‌تی جه‌ماوه‌ر ده‌که‌ن، زیاتر هه‌ست به‌ حه‌ز و ویسته‌کانی ده‌که‌ن.

کۆمه‌ڵناسی فه‌ره‌نسی (ئالبێرت مایستەر Albert Meister) له‌ خوێندنه‌وه‌ی دیارده‌ی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی یوگۆسلاڤیا، ئەوە تێبینیده‌کات و ده‌ڵێت “خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری له‌ته‌ك خۆیدا “میکرۆبی دیموکراتی” هه‌ڵگرتووه‌، ئەگه‌ر کار ئاوا بڕوات ماوه‌یه‌کی دیکە پارتییش ده‌گرێته‌وه‌، به‌لای پارتییه‌وه‌ ئه‌وه‌ ته‌نها “هۆی سه‌ره‌کیه‌” بۆ چه‌سپکردنی ئه‌ندامه بنکەییەکانی به‌ جه‌ماوه‌ری کرێکاره‌وه‌، هه‌ر خۆی ئه‌و پێشکه‌وتنه‌ بوو، بووه‌ هۆی ئه‌وه‌، که‌ تیئۆرسنەکانی یوگۆسلاڤیا، که‌ زمانێك به‌کاربهێنن، زۆر زه‌حمه‌ته‌ که‌سی ئازادیخواز بتوانێت لە ئەو ڕه‌خنه‌بگرێت، یه‌کێك له‌و تیۆرزانانه‌ (ستان کاڤیسك Stan Kavcic) گوتوویه‌تی “ناکرێت سبه‌ی له‌ یوگۆسلاڤیا، پارتییەکی ڕامیار، یان ده‌وڵه‌ت هێزێکی کاریگه‌ری سۆسیالیست بێت، ئەگه‌ر له‌ سه‌ره‌وه‌ به‌ره‌و بناخه‌ کاربکات”، به‌ڵکو ئه‌و هاونیشتمانییانه‌، که‌ جێگه‌ و پێگه‌یان ڕێگه‌یانده‌ده‌ن، له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ کاربکه‌ن، ده‌توانن بەبێ ترس بڕیاری ئه‌وه‌ بده‌ن، که ‌به‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی ڕزگاریان ده‌بێت ، سیستمی دیسپلین و ملکه‌چی، دوو تایبەتمەندیی و سیمای هه‌موو پارتییێکی ڕامیارن.

له‌ جه‌زائیر خۆبه‌ڕێوه‌بردن زۆری نه‌خایاند، به‌رپرسیاری”به‌ره‌ی نیشتمانی” به‌ ناوی (حسین زهوان) به‌ ڕاشکاویی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری بە به‌ر نه‌شته‌ری ڕه‌خنه دا‌، هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای ١٩٦٤ ده‌زگای حوکمڕانی، خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی به‌جێهێشت، به‌شێوازێکی سه‌ربازیی له‌ته‌کیدا هه‌ڵسوکه‌وتیده‌کرد، به‌ گوته‌ی ئه‌و کەسە ‌”پرسەکه‌ سۆسیالیزم نییه‌، ته‌نها گۆڕینی به‌هره‌کێشییه‌” نووسه‌ری ئه‌و بابه‌ته‌ داوایکرد که ‌”به‌رهه‌مهێنه‌ران سه‌روه‌ری به‌رهه‌مه‌کانیان بن”، ته‌نها له‌ پێناوی ئه‌و ئامانجانه‌دا بزوێنه‌ر نه‌بن، که‌ نامۆن و بە سۆسیالیزم پەیوەستنین.‌

***

به‌ کورتی، له‌ته‌ك هه‌موو ئه‌و بارسه‌نگی و دژایه‌تیانه‌دا، که‌ به‌ره‌وڕووی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی بوونه‌وه‌، ئیتر ئه‌و بارسه‌نگی و دژایه‌تییانه‌، هه‌ر چیه‌ك بووبن، پرۆسه‌ی کۆتاییپێهێنانی دارایی ده‌ستیپێکرد، یان هه‌ر هیچ نه‌بێت، خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی ڕێگه‌یخۆشکرد، تا جه‌ماوهر‌ فێری بنه‌ماکانی دیموکراسی ڕاسته‌وخۆ ببێت، به‌ واتایه‌کی دیکە فێری کارکردنی له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ ببێت، هه‌روه‌ها بزوێنه‌ر و هانده‌ری ده‌ستپێشخه‌رییه‌ ئازاده‌کان بێت، زیاتر هه‌ستی‌ بەرپرسراوەتی که‌سیی به‌هێزبکات، تاکو جێگه‌ی ڕۆڵی نێگه‌تیڤی کڕنووشبردنی باوی کۆمونیزمی ده‌وڵه‌تچی بگرێته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ فێربوونی هه‌موو ئه‌وانه‌، کارێکی ئاسان نییه ‌و له‌سه‌رخۆ و خاوخلیچکه‌، بێگومان ئه‌و فێربوونه‌، له‌ هه‌ڵه‌کردن و گێرمه‌وکێشه ‌و گه‌ڕه‌لاوژێ به‌ده‌رنییه‌، هه‌ندێك له‌ چاودێران ئاوای دەبینن‌، که‌ له‌ته‌ك بارگرانی و زۆرخه‌ری و دواکه‌وتنی گەشەکردن، ئه‌وه‌ له‌ ڕژێمی دۆرزن گه‌لێ چاکتره‌، درۆی بریقه‌دار بۆ ڕژێمی “کرێکاری”ی ساخته‌ی کۆمونیزمی ده‌وڵه‌تچی ڕوخێنه‌ر و بکوژی ده‌ستپێشخه‌ریی گەلی، بێجگه ‌له‌وه‌ی کە له‌ته‌ك هه‌ندێك ده‌سکه‌وتی مادی گرانبه‌هادا ناکۆكە، ئیفلیجکه‌ری به‌رهه‌مهێنانیشە، کۆمونیزمی ده‌وڵه‌تچی هیچ بڕوایه‌کی به‌ سۆسیالیزم نامێنێت.

***

هه‌رچه‌نده‌ گه‌لێ دره‌نگبوو، گه‌ر ئازادیخوازی نه‌درایه‌ته‌به‌ر گورزی ده‌سه‌ڵاتسه‌پێنیی، ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ له‌ ئارادا بوو،له‌ یه‌کێتی سۆڤیه‌ت به‌ر له‌ ڕوخانی به‌ شێوازی ئابووریدا چاوبخشێنرێته‌وه‌،‌ ١٥ی تشرینی ١٩٦٤ خرۆشۆڤ له‌ نا-ناوه‌ندێتی پیشه‌سازیی تێگه‌یشت، سه‌ره‌تای کانونی١٩٦٤، ڕۆژنامه‌ی-پراڤدا- به‌ تایتڵی “ده‌وڵه‌تی گه‌ل” بابه‌تێکی دوورودرێژی بڵاوکرده‌وه‌، ده‌رباره‌ی بنه‌ما جیاوازه‌کانی نێوان”ده‌وڵه‌تی گه‌ل” و “ده‌وڵه‌تی پرۆلیتاریا” جیاوه‌زیه‌كە بریتی بوو له‌وه‌، که‌ “ده‌وڵه‌تی هه‌موو گه‌ل” دیموکراتییه‌، به‌شداریکردنی جه‌ماوه‌ر مسۆگه‌ره‌، په‌نابردنه‌به‌ر خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌ڵ‌، بایه‌خدان به‌ سۆڤێته‌ کرێکارییه‌کان و سه‌ندیکاکان………..تد

١٦ی شوباتی ١٩٦٥ (میشێل تاتو Michel Tatu ) له‌ ڕۆژنامه‌ی – لۆمۆند-ی فه‌ره‌نسی ڕوونیکرده‌وه‌، که‌ هه‌موو ئه‌و خراپییانه‌، که‌ ماشێنی بیرۆکراتی سۆڤیه‌تی توشییانبووه‌، له‌پێش هه‌موویانه‌وه‌ ئابووریه‌که‌ی، زۆر مه‌ترسیداره‌، ئه‌و ئاسته‌ ته‌کنیکییه‌ی ئابووری ئێستا، زۆر له‌ ده‌سه‌ڵاتی بیرۆکراتی به‌سه‌ر به‌ڕێوه‌بردن زیاتره‌، لە ئێستادا هیچ به‌ڕێوه‌به‌رێك له‌ به‌ڕێوه‌به‌ره‌کانی دامه‌زراوه‌کان ناتوانێت ده‌رباره‌ی هیچ شتێك، هیچ بڕیارێك بدات، به‌بێ ئاگاداری نووسینگە/ ئۆفیسەکانی سەرەوە، زۆر جار ژماره‌کانی نووسینگەکانی سەرەوە خۆی له‌ ٦ نووسینگە ده‌دات ، که‌س له‌ مه‌زنی پێشکه‌وتنی ته‌کنیکی و زانستی (٣٠) سی ساڵه‌ی نه‌خشه‌ی ستالینی نکۆڵیناکات، سەره‌نجام ئه‌و ئابووریه‌ له‌ ڕیزی ئابوورییه‌ پێشکه‌وتوه‌کاندایه‌ ،به‌ڵام ئه‌و بناخه‌ کۆنه‌، که ‌ئه‌و بواره‌ی ڕه‌خساندووه‌، تاکو بگاته‌ ئه‌و ئاسته‌، به‌ هیچ کلۆجێك له‌ته‌ك ئه‌و ئابوورییه‌دا ناگونجێت،جا له‌ بۆ “قڕکردنی ئه‌و به‌سته‌ڵه‌که‌، که‌وا له‌ سه‌ره‌وە بۆ خواره‌وه‌ باڵیکێشاوه‌، پێویسته‌ چاکسازیی زۆر زۆرتر بکرێت، پێویسته‌ له‌ ئاوەز و ڕێبازدا به‌ جۆرێکی نوێ گۆڕانێکی زۆر بکرێت، بۆ ناشتنی ستالینیزم (ئێرنست ماندیل) له‌ گۆڤاری ( سەردەمی ھاوچەرخ Les temp modernes) نووسیویه‌تی “به‌مه‌رجێك ئه‌و ئاڕاسته‌یه‌ لەنێو‌ نا-ناوه‌ندێتی گیرنه‌خوات ، واته‌ له‌ سه‌ربه‌خۆیی به‌ڕێوه‌بردنی دامه‌زراوه‌کاندا چه‌قنه‌به‌ستێت”.

ئێمه‌ له‌و بڕوایه‌دا بووین، که‌ تێداچوونی ڕژێمی ئێستای سۆڤیه‌ت، ده‌بێته‌ مایه‌ی گه‌ڕانه‌وه‌ی سه‌رمایه‌داریی تایبه‌ت، له‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا، که‌ که‌سێکی دژه‌ سۆسیالیستی بوو، (مێشێل غادیر) بڕوای ئاوا نه‌بوو، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌و بڕوای ئاوا بوو، که‌ تێداچوونی ڕژێمی ئێستا ده‌بێته‌ مایه‌ی شۆڕشی “حه‌تمی” و دروشمه‌ کۆنه‌کانی١٩١٧ ده‌هێنێته‌وه‌ گۆڕێ، واته‌ دروشمی هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌کان بۆ کۆڕه‌ کرێکارییه‌کان، هه‌روه‌ها سه‌ندیکالیزمی ئاگا ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌، ئه‌وه‌ ناناوه‌ندێتی نییه‌، که‌ جێگه‌ی ناوه‌ندێتی ده‌گرێته‌وه‌، به‌ڵکو فیدریالیزمه.

ئه‌و پێشبینییه‌ کورته‌ له‌ته‌ك کورته‌ی هزریارێکی دیکە، واته‌ (جورجیس گورڤیچ Gorges Gurvitch) یه‌کده‌گرێته‌وه‌،به‌ دیتنی ئه‌و هزیاره‌، سه‌رکه‌وتنی ئاراستە نا-ناوه‌ندیگه‌راکان مسۆگەرنییه‌، ئه‌و ئاراستانە‌ له‌ ده‌ستپێکدان، بە‌وه‌دا ئاوا ده‌رده‌که‌وێت، که‌ له‌و بواره‌دا (پرۆدۆن) بیروباوه‌ڕه‌کانی خۆی زۆر باشتر له‌وه‌ پێکاوه‌، که‌ ئێمه‌ چاوه‌ڕێمانده‌کرد.

له‌ کوبا فۆرمی ڕوسی باوه‌، ئابووریناسی کاسترۆیی (ڕۆنێ دیمۆن Réné Dumon) له‌ په‌ڕتوکی )ناوه‌ندێتی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر) ، ڕه‌خنه‌ له‌ ئابووری کاسترۆیی ده‌گرێت و ئاماژە بە هه‌ڵه‌کانی “ده‌سه‌ڵاتگه‌رایی” دەدات، وه‌زاره‌ت هه‌وڵده‌دات خۆی کارگه‌ران به‌ڕێوه‌به‌رێت، ئه‌وه‌ش ئاوا ده‌کات، سەرە‌نجام به‌پێچه‌وانه‌ی خواست و ویسته‌کانه‌وه‌ ده‌ربچێت، ویستی جێبه‌جێکردنی ڕێکخستنی به‌ناوه‌ندیکراو، کرده‌یی (……) ده‌بێته‌ مایه‌ی دروستبوونی بێسەرەوبەرەیی و بێتوانیی و هێزنه‌شکان به‌سه‌ر شته‌کان، شتێك، ئه‌وه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بزریی چاودێرکردنی کاره‌ سه‌ره‌کییه‌کان‌، دواتر ڕه‌خنه‌که‌ی ڕووده‌کاته‌ مۆنۆپۆلکردن و دابه‌شکردنی ده‌وڵه‌تی و، ده‌ڵێت ده‌توانرێت له‌و ئیفلیجیه‌ خۆی لابدات، براده‌ره‌ پۆڵۆنیه‌که‌ی (ڕۆنێ دۆمۆن) گوتوویه‌تی سه‌رله‌نوێ کوبا هه‌موو هه‌ڵه‌ ئابووریه‌کانی وڵاته‌ سۆسیالیسته‌کان دووباره‌ده‌کاته‌وه‌،به‌کورتی نوسه‌ر داوا له‌ ڕژێمی کوبا ده‌کات،که‌ به‌ سه‌ربه‌خۆیی یه‌که‌کانی به‌رهه‌مهێنان پشتببه‌ستێت، هه‌روه‌ها له‌ بواری کشتوکاڵیدا به‌ فیدرالی هه‌ره‌وه‌زییه‌ گچکه‌کانی به‌رهه‌مهێنانی کشتوکاڵی پشتببه‌ستێت و سڵنه‌کاته‌وه ‌و چاره‌سه‌ر له‌ ڕسته‌یه‌کدا چڕبکاته‌وه‌، ئه‌وه‌ش ئه‌وه‌یه‌ ‌، کە خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری توانای ئه‌وه‌ی هه‌یه‌، فیدریالیزمی هه‌ره‌وه‌زییه‌کان و پلانڕێژی پێکه‌وه‌ بگونجێنێت.

شێوێنه‌ران و چه‌واشه‌کاران، ئازایخوازییان فڕێدابووه‌ نێو تاریکاییه‌که‌وه‌، ده‌مێك نییه‌، که‌ ئازادیخوازیی له‌و تاریکییه‌ ڕزگاربووه‌، ئه‌م ڕۆژ ده‌بینیین، که‌ مرۆڤه‌کانی سه‌ر ڕووبه‌رێکی فراوانی گۆی زه‌وی، زۆریان چه‌شتوه ‌و گیرۆده‌ی ده‌ستی کۆمونیزمی ده‌وڵه‌تچین‌، ئه‌وه‌تا ئازادیخوازی به‌ نیوه‌ تۆقیوویی و شڵه‌ژاوییه‌وه‌، به‌ گوڕ و به‌ کەڵكوه‌رگرتنێکی زۆره‌وه‌ سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌، بۆ هه‌ڵگرتنی هه‌نگاوه‌ ده‌ستپێکه‌کان به‌ره‌و بنیاتنانی کۆمه‌ڵی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ر، ئازادیخوازی له‌و جۆره‌ هه‌نگاوانه‌ی هه‌ڵگرتووه‌، که‌ دامه‌زێنه‌رانی ئازادیخوازیی سه‌ده‌ی ڕابوردوو هه‌ڵیانگرتبوو، ئه‌وه‌ش واتای ئه‌وه‌ نییه‌، که‌ ئازادیخوازی ئه‌م ڕۆژ هه‌موو هه‌نگاوه‌کانی ئه‌وانی په‌سه‌ندکردووه‌، نه‌خێر زیاتر هه‌وڵیداوه‌ زانیارییه‌کانی هه‌ڵهێنجێت و کەڵکیان لێ وه‌بگرێت، تا بتوانێت، به‌باشی بیانکاته‌ ئه‌رکی کۆتایی ئه‌م سه‌ده‌یه ‌و به‌باشتریین شێوه‌ له‌سه‌ر ئاستی ئابووریی و ڕامیاریی بگه‌یه‌نرێته‌ مه‌نزڵ، به‌بێ پساندنی کۆته‌ پۆڵاییه‌که‌” ستالینزم” ئه‌وه‌ش ئەستەمە‌ له ‌بۆ ئه‌وه‌ش نابێت ده‌ستبه‌رداری کاکڵه‌ی بیروباوه‌ڕه‌کانی سۆسیالیزمی ڕه‌سه‌ن ببین، مه‌به‌ست له‌ سۆسیالیزمی ماره‌بڕاوه‌ له‌ ئازادی.

سه‌رده‌می شۆڕشی ١٨٤٨ )پرۆدۆن( بڕوای وابوو، که‌ هێشتا کاتی ئه‌وه‌ نه‌هاتووه‌، داوا له‌ دروستکارانی شۆڕش بکرێت، قه‌ڵمبازبده‌ن و به‌ یه‌کژه‌م ئازادیخوازی پراکتیزه‌بکه‌ن، له‌ بزری ئه‌و پرۆگرامه‌دا، واته‌ پرۆگرامی ئازادیخوازی، پرۆگرامی”لانی که‌می” پێشنیارکرد، پله‌ به‌ پله‌ چه‌کزکردنی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت، له‌ هه‌مان کاتدا پێشخستنی ده‌سه‌ڵاته‌ گەلییەکانی خواره‌وه‌، له‌ ڕێگه‌ی یانه‌کانه‌وه ‌-Les Clubs- واته‌ له‌و چه‌شنه‌ که‌ سه‌ده‌ی بیسته‌م به‌-کۆڕه‌کان- ناویانده‌رکردم، دیاره‌ که‌ پرۆگرامێكی له‌و چه‌شنه‌، چه‌قی بیرکردنه‌وه‌ی هۆشمه‌ند و نا هۆشمه‌ندانه‌ی هه‌ندێك له‌ سۆسیالیسته‌کانی سه‌رده‌مه‌.

ئازادیخوازی بوار و به‌ختی نوێبونه‌وه‌ی له‌به‌رده‌م ھەیه‌، تا بتوانێت له‌ بواری تیئۆری و واقع، هزر و توانای خۆی ده‌ستبخاته‌وه‌، به‌و مه‌رجه‌ هه‌موو ئه‌و ساختانه‌ پوچه‌ڵبکاته‌وه‌، که‌ به‌ ده‌م و ناوی ئه‌وه‌وه‌ هه‌ڵبه‌ستراون و ئازادیخوازییان کرده‌ قوربانی. (جواکین مورین) ئاواته‌خوازه‌، که‌ ئازادیخوازی ئیسپانیا قڕیتێکه‌وێت و دوایبڕێت،ساڵی١٩٢٤ گوتویه‌تی ئازادیخوازی، ده‌توانێت ته‌نها له‌ هه‌ندێك”وڵاتی دواکه‌وت و لای جه‌ماوه‌ری گەلیی بمێنێته‌وه‌، ئه‌وه‌ش له‌به‌رئه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ر تێوه‌گلاوه‌ و په‌روه‌رده‌ی سۆسیالیزمیش که‌م و نزمه‌ و جه‌ماوه‌ر به‌ره‌ڵاکراوه‌ و دراوه‌ته‌ ده‌ست غه‌ریزه‌ سروشتیه‌کانی، به‌ کورتی ئه‌و ده‌ڵێت ” ئەگه‌ر ئازادیخوازێك ڕووناکبیر ببێت و پێشبکه‌وێت و ئاستی به‌رزببێته‌وه‌، خۆی له‌خۆیه‌وه‌ وازده‌هێنێت و ده‌وه‌ستێت”

(جان مێترۆ Jean Maitro) مێژوونوسی ئازادیخوازی فه‌ره‌نسی، له‌ لای خۆیه‌وه‌، به‌ که‌یفی خۆی ئازادیخوازی و ناڕێکخستن، یان (بێسەرەوبەرەیی) تێکه‌ڵوپێکه‌ڵکردوه‌، ئه‌و وه‌های نیشانده‌دات، که‌ ئازادیخوازی، به‌ر له‌ سه‌ده‌ی نۆزده‌ مرد، له‌به‌رئه‌وه‌ی چه‌رخه‌که‌مان چه‌رخی “نه‌خشه‌کێشان، ڕێکخستن، ڕێکوپێکییه‌” ماوه‌یه‌که‌ کەسێکی به‌ریتانی(جۆرج ودکوك) بڕوای وایه‌، که‌ ده‌توانێت،ئازادیخوازی به‌وه‌ تاوانباربکات، که‌ ئایدیالیسته‌، دژه‌-ته‌وژمی مێژووه‌، پڕە له‌ دیتنی داهاتوویی ئایدیالیستی ، لکاوه‌ به‌ خه‌سڵه‌ته‌کانی ڕابوردوه‌وه‌، پسپۆڕێکی دیکەی ئینگلیز، به‌ناوی(جایمس جول) گه‌ره‌کیه‌تی به‌هه‌رچی نرخێك بێت، ئازادیخوازی وه‌ها نمایشبکات، که‌ هاوچه‌رخی نییه‌، تێگه‌یشتنی دژی پێشکه‌وتنی پیشه‌سازی مه‌زنه‌، دژی به‌ میلیبوونی به‌رهه‌م و بەکاربردنە‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی ڕۆمانتکیه‌، کۆنه‌په‌رسته‌، کۆمه‌ڵگه‌ی به‌سه‌چوو نیشانده‌دات، که‌ ‌ له‌ پیشه‌کاران و جوتیاران پێکهاتووه ، ئه‌وه‌ش ڕه‌تکردنه‌وه‌ی ته‌واوی ڕاستیه‌کانی سه‌ده‌ی بیسته‌م و تێگه‌یشتنی ئابوورییه‌.

لەنێو‌ لاپه‌ڕه‌کانی پێشووتر هه‌وڵماندا، ئه‌وه‌ بخه‌ینه‌ڕوو، که‌ ئه‌و وێنه‌کێشراوانه‌ ده‌رباره‌ی ئازادیخوازی به‌ هیچ کلۆجێك‌ به‌ ئازادیخوازییه‌وه پەیوەندییان نییه، ئازادیخوازی له‌سه‌ر ده‌ستی (باکۆنین) قه‌شه‌نگتر خۆی ده‌ربڕی، ئازادیخوازی دروستکاره‌ و له‌سه‌ر بناخه‌ی ڕێکخستن و خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری و یەکانگیربوون و ئامێتەبوون، ناوه‌ندێتی نه‌سه‌پێنراو و فیدرالیزم، پته‌و ڕاوه‌ستاوه‌، ئازادیخوازی له‌سه‌ر پیشه‌سازی مه‌زنی نوێ سه‌قامگیره‌، ته‌کنیکی نوێ و پرۆلیتاریای نوێ و به‌و هه‌موو تایبەتمەندییانه‌وه‌ ھی ئەم سەردەمەیە، واته‌ سه‌ده‌ی بیسته‌م، ئه‌وه‌ی دونیای سه‌رده‌م پێویستی نییه،‌ کۆمونیزمی ده‌وڵه‌تچیه‌، نه‌ك ئازادیخوازی.

به‌ده‌م بۆڵه‌بۆڵ و ناڕازیبوونه‌وه‌ (جوان مورین) ساڵی ١٩٢٤ بڕیاری ئه‌و بیرۆکه‌یه‌ ده‌دات، که‌ مێژوو فێریکردیین، ‌”هه‌ڵسانی به‌ گوڕ و به‌ توند” نیشانه‌ی بێهێزی و بزری ئازادیخوازییه‌، پیڤ پیڤ له‌و بڕیاره‌، ته‌نها له‌نێو ئەو بیرۆکه‌ قه‌شمه‌ره‌، پێخه‌مبه‌ربینی ئه‌و مارکسیسته‌ ئیسپانییه‌ ده‌رده‌که‌وێت.

———————————————————————————-
* بەشێك لە په‌ڕتووکی (التحرریة من العقیدة الی الممارسة) دانییل غیرین.

تظاهرات میلیونی ١۴ ژوئن پاریس در تاریخ جنبش کارگری ثبت خواهد شد

تظاهرات میلیونی ١۴ ژوئن پاریس در تاریخ جنبش کارگری ثبت خواهد شد

 

بیش از سه ماه است که جنبش کارگری فرانسه وارد مبارزه ای بی سابقه علیه تعرض گسترده نظم سرمایه داری علیه دستاوردهای خود شده است.

دولت حزب سوسیالیست فرانسه حدود چهار ماه پیش لایحه ای را به نام «قانون کار» یا الخمری (وزیر کنونی کار) ارائه داد. این قانون که در بیش از پانصد صفحه تهیه شده است بنیان قانون کار موجود را کاملاً به نفع کارفرمایان و سرمایه داران تغییر خواهد داد. هر چند در قانون کار موجود نیز در بیش از سی صد مورد دست و بال سرمایه دار برای اخراج کارگر، به کار واداشتن بیش تر او و غیره موجود است، اما همین قانون دارای بندهای فراوانی است که بخشی از حقوق کارگران را به یمن مبارزاتشان در بیش از یک سده تأمین می کند. اکنون رئیس جمهور فرانسوا اولاند، نخست وزیر مانوئل والس و وزیر کار مریم الخمری می خواهند همین بندها را نیز از قانون کار حذف کنند و وضعیت کاری زحمتکشان را به قرن نوزدهم میلادی عقب ببرند. البته این سه نفر در این کارزار تنها نیستند. کارفرمایان و اتحادیه اشان که «مدف» نام دارد، مجموعه ی رسانه های بزرگ فرانسه که در دست ۹ میلیاردر هستند، اتحادیه های زرد همچون ث. اف. د. ت. (کنفدراسیون دمکراتیک زحمتکشان فرانسه)، تعدادی اتاق اندیشه، حزب جمهوری خواهان (اپوزیسیون) و غیره در یک صف واحد قرار گرفته اند و هیچ ترفندی را برای تصویب قانون مذکور از نظر دور نمی کنند. آقای رئیس جمهور کارگران اعتصابگر و تظاهرکننده را اقلیتی ناچیز می داند. پی یر گاتاز، رئیس سندیکای کارفرمایان، ث. ژ. ت. (کنفدراسیون عمومی کار) را بی سروپا می نامد. هفته نامه هایی همچون لوپوآن دو دشمن فرانسه را داعش و ث. ژ. ت. تحلیل می کند. تلویزیون های خبری همچون ب. اف. ام. ت. و. کارگران مبارز را عقب مانده جلوه می دهد و یکی از سخنگویان حزب جمهوری خواهان می پندارد که ث. ژ. ت. دیوانه شده است!

هر چند کنسرت کرکننده ی دولت – کارفرمایان – رسانه های بزرگ – اتاق های اندیشه – اپوزیسیون اصلی کنونی در چارچوب حزب جمهوری خواهان در یک همنوازی بی سابقه شب و روز علیه معترضان ساز می زنند، اما نتوانستند پس از سه ماه افکار عمومی را به سمت خود بکشانند و بر اساس نظرسنجی هایی که خود اینان می کنند بیش از ۷٠ % مردم خواهان بازپس گیری لایحه موسوم به «قانون کار» هستند.

جنبش اعتراضی علیه قانون کار ابتدا با تظاهرات و اعتصابات یک روزه در ماه مارس ۲٠١۶ آغاز شد. اعتصابات در یک ماه اخیر بیش از پیش گسترده شدند و دیگر یک روزه نبودند. ترس و وحشت دولت و کارفرمایان زمانی بیش تر شد که شش پالایشگاه از هشت پالایشگاه نفتی که فرانسه دارد وارد اعتصاب نامحدود شدند. کارگران راه آهن و قطارهای شهری از روز نهم ژوئن وارد اعتصاب نامحدود شدند. کارگران برق با روشی خاص وارد اعتصاب شدند، آنان تولید برق را کم کردند و بهای آن را برای دو میلیون خانواده پایین آوردند. کارگران برق در حرکتی نمادین به یکی از ویلاهای پی یر گاتاز، رئیس مدف، سندیکای کارفرمایان، رفتند و نه فقط برق آن را قطع کردند، بلکه کنتورش را از جا درآوردند! اعتصاب چند روزه ی رفتگران در پاریس و بلوکه کردن مراکزی که زباله ها را می سوزانند، این شهر را با مشکلات فراوانی رو به رو کرد. اعتصاب کارگران بارانداز در شمال و جنوب ترخیص و بارگیری کشتی ها را به شدت مختل کرده است.

جنگ دولت، کارفرمایان و رسانه ها علیه مبارزات جاری فقط در تبلیغاتشان خلاصه نشد. زمانی که کارگران نفتگر اعتصاب نامحدود خود را اعلام نمودند، دولت اعلام کرد که فرانسه دارای مخازن استراتژیک سوخت است که می توانند برای صد و پانزده روز بنزین و گازوئیل به پمپ بنزین ها بفرستند. شرکت نفتی توتال از سویی اعلام کرد که در آینده برای سرمایه گذاری در فرانسه بیش تر سخت گیری خواهد کرد و از سوی دیگر به دولت اعلام کرد که به جای سی صد تانکر سوخت رسانی نه صد عدد از این کامیون ها را در اختیار می گذارد، این در حالی بود که ناگهان تعداد زیادی کامیون تانکر با شماره های غیرفرانسوی پیرامون پمپ بنزین ها دیده شدند. خلاصه این که دولت حزب سوسیالیست با یاری شرکت نفتی توتال که جزو شش شرکت بزرگ نفتی جهان است توانست تا حدودی اعتصاب کارگران نفت را بشکند. شهرداری پاریس نیز که اکنون در دست حزب سوسیالیست است اعلام کرد که از شرکت های خصوصی خواسته است که زباله ها را جمع آوری کنند.

قانون کار الخمری با استفاده از ماده چهل و نهم و بند سه قانون اساسی فرانسه از پارلمان گذشت. این ماده قانون اساسی به دولت اجازه می دهد تا قانونی را بدون رأی گیری از وکلای مجلس بگذراند. دولت مانوئل والس به این بند قانون اساسی متوسل شد چرا که می دانست که علیرغم اکثریت سوسیالیست در پارلمان کنونی دست کم چهل نفر از نمایندگان حزب خودش قرار گذاشته اند که رأی منفی به این قانون بدهند. این در حالی بود که در سال ۲٠٠۶، فرانسوا اولاند که در اپوزیسیون بود همین بند قانون اساسی را ضددمکراتیک نامیده بود! این قانون برای بررسی روز سیزدهم ژوئن به مجلس سنا رفت. از آن جایی که مجلس سنا دارای اکثریتی دست راستی است، اعلام شده است که سناتورها قصد دارند این قانون را بیش از آن چه هست علیه کارگران بنویسند! چنین بود که روز سه شنبه ١۴ ژوئن ۲٠١۶ برای نخستین بار در سه ماه اخیر اتحادیه های کارگری تصمیم گرفتند تظاهرات ملی در پاریس برپا کنند. لذا کارگران از شهرهای گوناگون به پاریس آمدند. تظاهرات که از میدان ایتالیای پاریس آغاز شد در مسیری طولانی با شرکت بیش از یک میلیون نفر می خواست خود را به میدان انولید برساند، اما پلیس پیشاپیش میدان مقصد را کاملاً محاصره کرده و بسته بود. در پایان تظاهرات عده ای از کارگران بارانداز که از شهرهای جنوبی فرانسه آمده بودند با پلیس درگیر شدند. متأسفانه یکی از گلوله های گاز اشک آور که پلیس به سمت تظاهرکنندگان فرستاده مستقیماً به گردن فردی خورده و او در وضعیتی بین مرگ و زندگی است. پلیس چند ساعت پیش تر برای نخستین بار از کامیون های آب پاش استفاده کرد و طبق معمول تعداد زیادی گلوله پلاستیکی نیز شلیک شدند. عده ای از جوانان خمشگین نیز شیشه های چند بانک و مغازه های زنجیزه ای چند ملیتی را شکستند. آنان همچنین ایستگاه های اتوبوس و تابلوهای تبلیغاتی را داغان نمودند.

پیش تر فیلیپ مارتینز، دبیر عمومی ث. ژ. ت. اعلام کرده بود که برخی از شرکت های اتوبوسرانی در شهرستان ها از آوردن کارگران این اتحادیه به پاریس سرباز زده اند، با این حال بیش از شش صد اتوبوس روز ١۴ ژوئن به پاریس آمدند.

هر چند رسانه های بزرگ، دولت، کارفرمایان و اپوزیسیون سیاسی دست راستی بیش از پیش به نقش ث. ژ. ت.، این اتحادیه کارگری صد و بیست ساله، در جنبش کنونی اشاره می کنند، اما در واقع چندین اتحادیه مبارزات کنونی را به پیش می برند. به جز ث. ژ. ت. که نخستین سندیکای فرانسه است، سندیکای کارگری اف. او. (نیروی کارگری)، یک اتحادیه دانشجویی، یک اتحادیه دانش آموزی و یک اتحادیه کارمندان با هم اینترسندیکا تشکیل داده اند. به جز این ها سندیکاهای دیگری از جمله اس. یو. د. (همبستگی) . ث. ان. ت. (سندیکای ملی زحمکشان) فعالانه در جنبش شرکت دارند. برای مثال اس. یو. د. که از ث. ژ. ت. رادیکال تر است دومین سندیکای کارگران راه آهن و قطارهای شهر است و بدون آن امکان راه اندازی اعتصاب در این بخش وجود نداشت. ث. ان. ت. نیز اتحادیه ای آنارکوسندیکالیستی است  وفعالانه در تظاهرات ١۴ ژوئن پاریس شرکت کرد. آنارکوسندیکالیست های ث. ان. ت. در بخش هایی همچون ساختمان سازی، کارگران نظافت و بخش رایانه فعال تر است.

تظاهرات یک میلیون نفری روز ١۴ ژوئن در پاریس و به طور کلی جنبش چند ماه اخیر در فرانسه بی شک از این جنبه در تاریخ جنبش کارگری ثبت خواهد شد که برای نخستین بار زمانی که دولتی «چپ» بر سر کار بوده است به این گستردگی جنبش اعتراضی کارگری به راه افتاده است.

رسانه های بزرگ اعلام کرده بودند که تظاهرات ١۴ ژوئن جزو آخرین تلاش های ث. ژ. ت.  خواهد بود. اما دفتر مرکزی این سندیکا دو تاریخ ۲٣ و ۲۸ ژوئن آینده را برای اکسیون های گسترده در سطح فرانسه در نظر گرفته است. این در حالی است که همه روزه در گوشه و کنار این کشور اکسیون های متعددی علیه قانون کار الخمری صورت می گیرند.

کارگران برای این که بتوانند در اعتصابات و تظاهرات روزهای آینده شرکت کنند، صندوق اعتصابی به شکل انلاین ترتیب داده اند. این صندوق در طی چند روز بیش از چهارصد هزار یورو جمع آوری کرد. البته اتحادیه ها همیشه مبالغی از حق عضویت هایشان را در صندوق های اعتصاب پس انداز می کنند. کارگر نفتگری هم به خبرنگار تلویزیونی گفت که او همیشه یک ماه دستمزد برای روزهای اعتصاب پس انداز دارد. کارگر دیگری نیز گفت که یک کشاورز به پیکت کارگران نفت آمد و یک هزار کیلو سیب زمینی برایشان آورد تا به خانواده هایشان بدهند!

 

نادر تیف

پاریس – شامگاه ١۴ ژوئن ۲٠١۶