Anarchist FAQمێتاLatiniمێتاكوردی - Kurdiمێتاوه‌رگێڕانمێتاکوردیی-کورمانجی

B.3.1 Ferqa di navbera milk û milkê taybet de çi ye?

Wergera Makîne

Anarşîst “mulkê taybet” (an jî bi kurtasî “mulkî” ) wekî monopolên dewletê yên parastî yên hin tiştan an îmtiyazên ku ji bo kontrolkirin û îstismarkirina yên din têne bikar anîn pênase dikin. Ji aliyê din ve , “xwedîbûn” xwediyê tiştên ku ji bo îstismarkirina kesên din nayên bikaranîn e (mînak erebe, sarinc, firçeya diranan, hwd.). Ji ber vê yekê gelek tişt li gorî ka ew çawa têne bikar anîn dikarin wekî milk an xwedan bêne hesibandin.
Bi kurtî, anarşîst alîgirê cureyê milk in ku “nikare ji bo îstismarkirina yekî din were bikar anîn — ew cûreyên milkên kesane yên ku em ji zarokatiyê de berhev dikin û dibin beşek ji jiyana me.” Em li dijî celebê milkê “ku tenê ji bo îstismarkirina mirovan dikare were bikar anîn — erd û avahî, amûrên hilberîn û belavkirinê, madeyên xav û madeyên çêkirî, pere û sermaye.” [Nicholas Walter, About Anarchism , r. 40] Wek qaîde, anarşîst li dijî wan formên milkiyetê yên ku xwediyên çend kesan in, lê ji hêla kesên din ve têne bikar anîn, radiwestin. Ev dibe sedem ku yên berê yên paşîn kontrol bikin û wan bikar bînin da ku ji wan re zêdebûnek çêbike (an rasterast, wekî mesela karmendek, an neyekser, di rewşa kirêdar de).
Ya sereke ev e ku “xwedîbûn” di têgeha “mafên bikar anînê” an “fêdehiyê” de ye dema ku “mulkê taybet” di veqetandina di navbera bikarhêner û xwedaniyê de ye. Mesela, maleke ku meriv tê de dijî, mal û milk e, lê ku meriv wê bi qazancê bide kesekî din, dibe milk. Bi heman awayî, eger yek sawê bikar bîne da ku debara xwe bike wek xeratparêzek xwebexş, saw milk e; lê eger yek kesên din bi meaş bixebitîne da ku sawê ji bo berjewendiya xwe bi kar bîne, ew milk e. Hêjayî gotinê ye ku kargeheke kapîtalîst, ku li ser karkeran bi fermana patronan tê dayîn, mînaka “mulkê” ye lê kooperatîfek, ku karker karê xwe bi xwe birêve dibin, mînaka “xwedîderketinê” ye. Ji bo gotina Proudhon:
“Xwedî mirovek e ku bi mutleq kontrola amûreke hilberînê heye, bêyî ku bixwe bikar bîne ji berhemê kêfê digire. Ji bo vê yekê ew bi deyn dide.” [ Op. Cit. , r. 293]
Her çend di destpêkê de kirina vê ciyawaziyê tevlihev be jî, fêmkirina cewhera civaka kapîtalîst pir bikêr e. Kapîtalîst mêl dikin ku peyva “mulkê” bikar bînin ji firçeya diranan bigire heya pargîdaniyek transneteweyî – du tiştên pir cûda, bi bandorên pir cûda li ser civakê. Ji ber vê yekê Proudhon:
“Di eslê xwe de peyva mal û milk hevwate bû bi xwedîbûna xwerû an takekesî re. Ew mafê taybetî yê her ferdî yê bikaranîna tiştekî destnîşan dikir. Lê dema ku ev mafê karanînê … bû çalak û serekî — ango dema ku sûdmend mafê xwe guhert. ji bo ku ew tişt bi xwe ji bo mafê bikaranîna wê ji aliyê keda cîranê xwe ve bi kar bîne — paşê milk cewherê xwe guhert û ev fikir tevlihev bû.” [ Op. Cit. , rûpel 395-6]
Proudhon bi awayekî grafîkî ferqê nîşan da ku evîndar wekî xwedan, û mêrek wekî xwedan berhev dike! Wekî ku wî tekez kir, “pênaseya dualî ya milkê — doman û xwedan — girîngiya herî bilind e; û divê bi zelalî were fam kirin, da ku were fam kirin” anarşîzm bi rastî li ser çi ye. Ji ber vê yekê dema ku hin kes dikarin bipirsin ka çima em vê cûdahiyê dikin, sedem zelal e. Wekî ku Proudhon got, “gunca ye ku meriv tiştên cûda bi navên cuda bi nav bike, heke em navê ‘mulkê’ ji bo ya pêşîn [xwedî] bihêlin, divê em ji ya paşîn re [navçeya milkê] re bibêjin talan, repine, talankirin. Berevajî vê, em navê ‘mulkê’ ji bo ya paşîn veqetandine, divê em ya pêşîn bi têgîna xwedan an hevwateya din destnîşan bikin, wekî din divê em bi hevwateyek ne xweş re mijûl bibin.” [ Op. Cit. , r. 65 û rûp. 373]
Cûdahiya di navbera mal û milk de ji celebên têkiliyên desthilatdariyê ku her yek çêdike tê dîtin. Mînaka cîhê kar a kapîtalîst, eşkere ye ku yên ku xwediyê cîhê kar in diyar dikin ku ew çawa tê bikar anîn, ne yên ku karê rastîn dikin. Ev dibe sedema sîstemeke hema hema totalîter. Wekî ku Noam Chomsky destnîşan dike, “têgîna ‘totalîter’ pir rast e. Saziyek mirovî tune ku bi qasî pargîdaniyek karsaziyê nêzikî totalîtarîzmê bibe. Mebesta min ew e ku hêz bi tevahî ji jor-berê ve ye. Hûn dikarin li cîhek di hundurê wê de bin û hûn bigirin. fermanên ji jor û xwarê wan di dawiyê de, ew di destê xwedan û veberhênerên. Ji ber vê yekê hilberînerê rastîn ne çalakiya xwe, ne hilberîna keda xwe û ne jî amûrên hilberînê yên ku bikar tînin kontrol dike. Di civakên çîna nûjen de, hilberîner di pozîsyona bindestiyê de ye ji wan kesên ku bi rastî xwedan an rêvebirina pêvajoya hilberînê ne.
Di civakek anarşîst de, wekî ku hate destnîşan kirin, karanîna rastîn tenê sernav tê hesibandin. Ev tê wê wateyê ku kargehek ji hêla kesên ku di hundurê wê de dixebitin tê organîzekirin û rêvebirin, bi vî rengî hiyerarşiyê kêm dike û azadî û wekheviya di nav civakê de zêde dike. Ji ber vê yekê dijberiya anarşîst a li hemberî milkiyeta taybet û kapîtalîzmê bi awayekî xwezayî ji prensîb û ramanên bingehîn ên anarşîzmê diherike. Ji ber vê yekê hemî anarşîst bi Proudhon re dipejirînin:
“Xwedî mafek e, milk li dijî heqê ye. Mal û milkê xwe bihêlin.” [ Op. Cit. , r. 271]
Çawa ku Alexander Berkman vê cudahiyê vedibêje, anarşîzm “xwedîtiya taybet a amûrên hilberandin û belavkirinê radike, û bi wê re dibe karsaziya kapîtalîst. Xwedîderketina kesane tenê di tiştên ku hûn bikar tînin de dimîne. Ji ber vê yekê, saeta we ya we ye, lê kargeha saetê aîdê we ye. Erd, makîne û hemî karûbarên giştî yên din dê bibe milkê kolektîf, ne ku were kirîn û ne jî were firotin. [ Anarşîzm çi ye? , r. 217]
Ev tehlîlkirina cureyên cuda yên milkiyetê di dilê anarşîzma civakî û ferdperest de ye. Ev tê wê wateyê ku hemî anarşîst hewl didin ku nerînên mirovan li ser tiştên ku divê wekî formên maldariyê bêne hesibandin biguhezînin, bi mebesta ku bibînin ku “nêrîna anarşîst a ku dagîrkirin û bikar anîn divê şert û mercên xwedîkirina erdan bihêle û sînordar bike, dibe nêrîna serdest” û ji ber vê yekê piştrast dikin ku “ferd. Divê êdî ji aliyê hevrêyên xwe ve ji bilî dagirkirina şexsî û çandinî [ango bikaranîna] axê, neyên parastin.” [Benjamin Tucker, The Individualist Anarchists , r. 159 û rûp. 85] Cûdahiyên sereke, wekî ku me di beşa A.3.1 de destnîşan kir , ew e ku ew çawa vê prensîbê bikar tînin.
Ev piştgiriya anarşîst a ji bo xwedîtiyê nayê wateya perçebûna rêxistinên mezin ên wekî kargeh an cîhên din ên kar ên ku ji bo xebatê hewcedariya hejmareke mezin ji mirovan heye. Dûr ji wê. Anarşîst ji bo komeleyê wekî temamkerê xwedîtiyê nîqaş dikin. Ev tê wateya sepandina “dagîrkirin û bikaranîn” li ser milkê ku ji hêla bêtir kesan ve tê xebitandin, dibe sedema xebata têkildar, ango yên ku bi hev re dixebitin (ango milkek diyarkirî bikar tînin) rêvebirin û keda xwe wekî rêveberiyek xweser, rasterast demokratîk. , komeleya wekhevan (bi gelemperî bi kurtasî “xwe-rêveberî” tê gotin ).
Ev bi awayekî mantiqî ji teoriya xwedîderketinê, ya “dagîrkirin û bikaranîn” diherike. Ji ber ku eger hilberandin bi koman bê kirin, kî ye dagirkerê zagonî yê axê? Kardêr an rêveberê wan? Eşkere ne, ji ber ku ew bi pênase ji ya ku dikarin bi xwe bikar bînin zêdetir dagir dikin. Eşkere ye ku komeleya kesên ku bi xebatê re mijûl dibin dikare bibe bersiva yekane ya maqûl. Ji ber vê yekê şîroveya Proudhon ku “hemû sermayeya berhevkirî milkê civakî ye, kes nikare bibe xwediyê wê yê taybetî.” “Ji bo hilweşandina despotîzm û newekheviya şert û mercan, divê mêr… bibin hevkar” û ev tê wateya xwerêveberiya karkeran – “serok, perwerdekar, serpereşt… divê ji hêla kedkaran ve ji kedkaran werin hilbijartin.” [Proudhon, Op. Cit. , r. 130, rûp. 372 û rûp. 137]
Bi vî awayî, anarşîst, bi gotinên Proudhon, li “hilweşandina proleteryayê” digerin û ramanek sereke ya ramanên me dihesibînin ku “Demokrasiya Pîşesazî… Divê Feodalîzma Pîşesazî bi ser bikeve.” [Proudhon, Nivîsarên Hilbijartî yên Pierre-Joseph Proudhon , r. 179 û rûp. 167] Ji ber vê yekê civakeke anarşîst dê li ser bingeha xwedîtiyê bê avakirin, bi xwebirêvebirina karkeran re di her astê de ji cîhê kar an çandiniyê ya herî piçûk a yek kesî bigire heya pîşesaziya mezin (li beşa I.3 ji bo nîqaşên zêdetir binêre).
Eşkere ye ku, hingê, hemî anarşîst hewl didin ku mafên milkiyetê veguherînin û sînordar bikin. Dê mafên milkiyetê yên kapîtalîst bihata qedandin û pergalek nû ya ku di feraseta xwedîderketin û karanînê de ye, bihata destpêkirin. Digel ku cewhera rastîn a wê pergala nû di navbera dibistanên ramana anarşîst de cûda dibe, prensîbên bingehîn heman in ku ew ji heman teoriya anarşîst a milkiyetê derdikevin ku di Proudhon de, Taybetmendî Çi ye?.
Girîng e, William Godwin di Lêpirsîna xwe ya Derbarê Dadmendiya Siyasî de heman xalê di derbarê cûdahiya di navbera mal û milk de (her çend ne bi heman zimanî) dike, pêncî sal beriya Proudhon, ku cihê wê yê navendî di ramana anarşîst de destnîşan dike. Ji bo Godwin, milkên cûrbecûr hebûn. Yek celebek “împaratoriya ku her [kes] li ser hilberîna pîşesaziya xwe ya [an wê] mafdar e.” Lêbelê, celebek din “pergalek, bi çi awayî were saz kirin, ku merivek bi wê re dikeve şiyana hilanîna hilberên pîşesaziya merivek din.” Ev “cûre milkê rasterast di nakokiyek” de bi celebê berê re ye (hevsengiya wî bi ramanên anarşîst ên paşerojê re balkêş e). Ji bo Godwin, newekhevî di feqîran de ruhek “xizmetkar” çêdike û ji bilî vê, kesê ku “ji xizaniyê re çêdibe, dibe ku bi navekî din were gotin, wekî kole çêbibe.” [ The Anarchist Writings of William Godwin , r. 133, rûp. 134, rûp. 125 û rûp. 126]
Ne hewce ye ku were gotin, anarşîst di karanîna vê termînolojiyê de bi tevahî hevgirtî ne. Wek mînak hinekan çînên sermayedar û axayan wek “çinên xwedan” bi nav dikin. Yên din tercîh dikin ku li şûna “mala taybet” li şûna ” xwedîbûn” an “sermaye” peyva ” mala kesane” bikar bînin. Hin, mîna gelek anarşîstên ferdperest, têgîna “mulkê” bi awayekî giştî bi kar tînin û di warê erd, xanî û cîhên kar de bi “dagîrkirin û bikaranîn” bi nav dikin. Lêbelê, bêyî ku peyvên taybetî têne bikar anîn, ramana sereke yek e.

Anarchist FAQمێتاكوردی - Kurdiمێتاوه‌رگێڕانمێتاکوردیی-کورمانجی

ب.٣ چما ئانارشیست ل دژی ملکیەتا تایبەتن؟

وەرگەرا ماکینە

تایبەتمەندی یەک ژ وان سێ تشتانە کو ھەمی ئانارشیست ل دژی دەستھلاتداریا ھیەرارشیک و دەولەتێ نە. ئیرۆ پەرگالا سەردەستا ملکیەتا تایبەت ب خوەزایا کاپیتالیستە و ژ بەر ڤێ یەکێ، ئانارشیست مەیلا خوە ل سەر ڤێ سیستەمێ و رەژیما وێیا مافێن ملکیەتێ دکن. ئەمێ ل ڤر ڤێ یەکێ نیشان بدن، لێ ژ بەر ڤێ یەکێ، ئەم نافکرن کو ئانارشیست شێوازێن دنێن رەژیما ملکیەتا تایبەت (وەک، بێژە، فەۆدالیزم) قەبوول ناکن. ئەڤ نە وسایە — ئانارشیست ل دژی ھەر جورە رەژیما مافێن ملکیەتێ نە کو د ئەنجامێ دە گەلەک ژ بۆ ھندک دخەبتن.
دژبەریا ئانارشیستا ل ھەمبەری ملکیەتا تایبەت ل سەر دو نیقاشێن گرێدایی، دسەکنە. ڤانا ب تەسیسێن پرۆودھۆن (ژ مولکیەت چیە؟ کو “مولک دزییە” و “مولک دەسپۆتیزمە” ھاتن کورتکرن. ب گۆتنا وی، “مالییەت… وەکھەڤیێ ب مافێن دوورکەتن و زێدەبوونێ و ئازادی ب دەسپۆتیزمێ بنپێ دکە. ژ بەر ڤێ یەکێ، ئانارشیست ل دژی ملکیەتا تایبەت (ئانگۆ کاپیتالیزمێ) نە ، ژ بەر کو ئەو چاڤکانیا دەستھلاتداریا ب زۆرێ، ھیەرارشیک و ئیستیسمارێیە. ژ بەر ڤێ یەکێ، ئیمتیاز و نەوەکھەڤیا ئەلیتان ھەم د وارێ دەولەمەندی و ھەم ژی ژ ئالیێ ھێزێ ڤە ل سەر بنگەھا نەوەکھەڤیێیە.
ئەمێ ھەر ئارگومانەک ب رێزێ کورت بکن.
گۆتنا “مال دزییە” یەک ژ گۆتنێن ھەری ناڤدارێن ئانارشیزمێیە. ب راستی، نە زێدەگاڤە کو مرۆڤ ببێژە کو کەسێ کو ڤێ گۆتنێ رەد بکە نە ئانارشیستە. ئەڤ ماخم ب دو ئاوایێن تێکلدار دخەبتە.یا یەکەم، ئەو ڤێ راستیێ ناس دکە کو ئەرد و چاڤکانیێن وێ، میراتا ھەڤپارا ھەمییان، ژ ھێلا چەند کەسان ڤە ھاتنە مۆنۆپۆل کرن.یا دویەمین ژی، دبێژە کو د ئەنجاما ڤێ یەکێ دە،یێن کو خوەدی ملکن،یێن کو نە خوەدی دکن، ئیستسمار دکن. ژ بەر کویێن کو نە خوەدیێ وانن نەچارن کو کەدا خوە بدن ئان بفرۆشنیێن کو خوەدیێن وانن دا کو بگھیژن چاڤکانیێن کو ژ بۆ ژیان و خەباتێ ھەوجە نە (وەک جیھێن کار، ماکینە، ئەرد، کرەد، خانی، ھلبەرێن د بن پاتەنتان دە. ، ویێن وەکی — ژ بۆ بێتر نیقاشێ ل بەشا ب.٣.٢ بنێرە ).
وەکی کو ئەم د بەشا ب.٣.٣ دە نیقاش دکن ، ئەڤ ئیستیسمار (دزی) ژ وێ یەکێ دەردکەڤە کو کارکەر نە خوەدیێ ئاموورێن ھلبەرینێیێن کو بکار تینن ئان ژی کۆنترۆل ناکن و د ئەنجامێ دە ژ ھێلا کەسێن کو د دەمژمێرێن کار دە دکن ڤە تێنە کۆنترۆل کرن. ئەڤ بیانیکرنا کۆنترۆلا ل سەر کەدێ ژ بۆ پاترۆن، کاردێر د رەوشەکێ دە دھێلە کو وێ کەدێ ئیستیسمار بکە — دا کو کارکەر ژ ھەقدەستێ خوە زێدەتر ھلبەرینێ بکە. ژ بەر ڤێ یەکێ ژی پاترۆن کارکەر دخەبتینە. ڤێ یەکێ ب کرێ، فایز و مافێن ملکیەتا رەوشەنبیری رە بکن یەک و ئەم رازا پاراستنا پەرگالا کاپیتالیست ببینن ژ بەر کو ھەمی رێ ددن کو نەوەکھەڤیێن مەزنێن دەولەمەندیێ بەردەوام بکن و چاڤکانیێن جیھانێ د دەستێ چەند کەسان دە بھێلن.
لێ دیسا ژی کەد نایێ بیانیکرن. ژ بەر ڤێ یەکێ دەما کو ھوون کەدا خوە دفرۆشن ھوون خوە، ئازادیا خوە، ژ بۆ دەما ناڤبۆری دفرۆشن. ئەڤ مە دگھینە سەدەما دویەمین کو ئانارشیست ل دژی ملکیەتا تایبەت دەردکەڤن، راستیا کو ئەو تێکلیێن جڤاکییێن ئۆتۆریتەر چێدکە. ژ بۆ ھەمی ئانارشیستێن راستین، ملک وەکی چاڤکانیا دەستھلاتداریێ، ب راستی ژی دەسپۆتیزمێ، دژبەرییە. ل سەر ڤێ مژارێ ژ بۆ گۆتنا پرۆودھۆن:
“خوەدی، دز، لەھەنگ، سەردەست – ژ بەر کو ڤان ناڤان ھەمواتە نە – ئیرادەیا خوە وەکی قانوون فەرز دکە، نە دژبەری و نە ژی د بن کۆنترۆلێ دەیە؛ ئانگۆ ئەو ب یەکجاری خوە وەکی دەستھلاتداریا قانووندانین و ئیجرایێ نیشان ددە. خوەدیکرنا دەسپۆتیزمێ ئەو قاس ئەشکەرەیە، کو مرۆڤ پێ باوەر ببە، ئەو چیە کو دقەومە و ئەگەر مال و ملکن، چما خوەدان پادیشاھ نەبن پادیشاھ، ل گۆری ھێزا خوە دۆمان، چاوا دبە کو ھوکوومەتەک خوەدان ژ بلی کاۆس و تەڤلھەڤیێ تشتەک بە؟” [ ئۆپ. جت. ، رووپ. ٢٦٦-٧]
ب گۆتنەکە دن، ملکێ تایبەت دەولەتەک پچووکە، کو خوەدان ملک وەکی “خوەدێ سەردەست” ل سەر ملکێ وان تەڤدگەرە، و ژ بەر ڤێ یەکێ پادیشاھێ موتلەقێن کەسێن کو وێ بکار تینن. مینا ھەر مۆنارشیێ، کارکەر ژی مژارا سەرمایەدارە، دەما ل ملکێ خوەیە نەچارە کو فەرمان، قانوون و بریارێن وان بشۆپینە. ئەڤ، ئەشکەرە، ئینکارکرنا تەڤاھییا ئازادیێیە (و روومەتا، ئەم دکارن دەستنیشان بکن، ژ بەر کو مەرڤ ل پەی فەرمانان کێم دکە). و ژ بەر ڤێ یەکێ ژی ملکیەتا تایبەت (کاپیتالیزم) پێویستی ب بەشداربوون، باندۆر و کۆنترۆلکرنا کەسێن کو ئاموورێن ژیانێ بکار تینن، لێ نە خوەدیێ وانن، دەردخە ھۆلێ.
بێ گومان، راستە کو ملکێ تایبەت قادەک بریارگرتنێیا بێ دەستوەردانێن دەرڤە پەیدا دکە — لێ تەنێ ژ بۆ خوەدیێن ملک. لێ ژ بۆ کەسێن کو نە خوەدیێن ملکن رەوش ب ئاوایەکی رادیکال جودا بە. د پەرگالەکە ب تەنێ ملکیەتا تایبەت دە تو قادەکە وسایا ئازادیێ گارانتی ناکە. تەنێ ئازادیا وان ھەیە کو ئازادیا خوە بفرۆشن کەسێن خوەدی ملکێن تایبەت. گەر ئەز ژ یەک پارچەیەک ملکێ تایبەت ھاتم دەرخستن، ئەز دکارم بچم کو دەرێ؟ ل تو دەرێ، ھەیا کو خوەدانەک دن رازی نەبە کو ئەز بگھیژم پارچا ملکێ وانێ تایبەت. ئەڤ تێ وێ واتەیێ کو ھەر جھێ کو ئەز بکاربم بسەکنم جیھەکە کو مافێ من تونە کو بێیی دەستوور راوەستم و، د ئەنجامێ دە، ئەز تەنێ ب ئێشا ئەلیتا خوەدان ملک ھەیە. ژ بەر ڤێ یەکێ پرۆودھۆن:
“چاوا کو مرۆڤ بەرێ ئاخا خوە ب کەدخواری و ھورمەتا خوەدێ گرتیە، ئیرۆ ژی کەدکار کەدا خوە ب ئیھتییات و ھەوجەداریێن خوەدێ و خوەدان دگرە.” [پرۆودھۆن، ئۆپ. جت. ، ر. ١٢٨]
ئەڤ تێ وێ مانەیێ کو ژ پەیداکرنا قادەکە سەرخوەبوونێ دوور، جڤاکەک کو تێ دە ھەمی مال و ملکێن تایبەت بن، ب ڤی ئاوایی مالووملکان ب تەڤاھی ب کەسێن خوەدی ملک ڤە گرێدایییە. ئەڤ یەک مسۆگەر دکە کو ئیستسمارکرنا کەدا یەکی دن پێک تێ و ھن کەس د بن ئیرادەیا کەسێن دن دە نە، ئەڤ یەک بەرۆڤاژیکرنا سۆزێن پارێزڤانێن ملکە. ژ بەر جەوھەرێ ملکێ کو ئەو دپارێزن ئەڤ نە ئەجێبە:
“موخالیفێن مە… ب ئادەتەن کو مافێ ملکیەتا تایبەت رەوا بکن، دیار دکن کو ملک شەرت و گارانتیا ئازادیێیە.
“و ئەم ژی ب وان رە دپەژرینن. ما ئەم چەند جاران نابێژن خزانی کۆلەتییە؟
“لێ وێ دەمێ چما ئەم ل دژی وان دەردکەڤن؟
“سەدەم ئەشکەرەیە: د راستیێ دە ملکێ کو ئەو دپارێزن ملکێ کاپیتالیستە، ئانگۆ ملکێ کو دەستوورێ ددە خوەدیێن خوە کو ژ کارێ کەسێن دن بژین و ژ بەر ڤێ یەکێ گرێدایی ھەبوونا چینەک ژ میراس و بێخوەدییانە، کو نەچارن کو خوە بفرۆشن. کەدا ژ بۆ خوەدیێن ملک ژ بۆ مەاشێ د بن نرخێ خوە دە ئەڤ تێ وێ واتەیێ کو کارکەران د بن جەلەبەک کۆلەتیێ دەیە، کو ھەر چەند د ئاستا توندیێ دە جوودا بە، ھەر دەم تێ واتەیا کێمبوونا ماددی و خرابوونا ئەخلاقی. سەدەما بنگەھینا ھەموو نەخوەشیێن کو نیزاما جڤاکییا ئیرۆیینە.” [مالاتەستا، شۆرەشا ئانارشیست ، ر. ١١٣]
بێ گومان، دێ وەرە ئیتراز کرن کو کەس نەچاری کارکەرەک ناکە کو ژ بۆ پاترۆنێ دیارکری بخەبتە. لێبەلێ، گاڤا کو ئەم د بەشا ب.٤.٣ دە نیقاش دکن ، ئەڤ ئیددیا (دگەل کو راست بە) خالێ ژ دەست ددە. دەما کو کارکەر نەچارن کو ژ بۆ پاترۆنەک تایبەتی بخەبتن ، ئەو نەچارن کو ژ بۆ پاترۆنەک بخەبتن. ژ بەر کو ب راستی تو رێیەک دن ژ بۆ ژیانێ تونەیە — ھەمی ڤەبژارکێن دنێن ئابۆری ب زۆرا دەولەتێ ژ دەستێ وان ھاتنە گرتن. ئەنجاما نەتیجە ئەڤە کو چینا کارکەر نەچارە کو خوە ب کرێ بدە کەسێن خوەدی ملک و، د ئەنجامێ دە، کەدکار “ئازادیا خوە فرۆتیە و تەسلیمی پاترۆنێ خوە کریە” . [پرۆودھۆن، ئۆپ. جت. ، ر. ١٣٠]
ژ بەر ڤێ یەکێ ملکێ تایبەت، د ناڤ جڤاکێ دە فۆرمەک پر تایبەتییا سازوومانیا دەستھلاتداریێ چێدکە، ئاڤاھیەک کو تێ دە چەند کەس د دەمژمێرێن خەباتێ دە پران برێڤە دبن. ئەڤ تێکلیێن ھلبەراندنێ د جەوھەرێ خوە دە ئۆتۆریتەرن و پەرگالا چینا کاپیتالیست پێک تینن و ددۆمینن. وەختا کو ھوون تێکەڤن دەریێ کارگەھێ ئان ژی دەریێ ئۆفیسێ، ھوون ھەموو مافێن خوەیێن بنگەھینێن مرۆڤی ژ دەست ددن. تو ئازادیا ئاخافتنێ، رێخستنبوونێ و مافێ تەیێ کۆمبوونێ تونەیە. گەر ژ وە ھات خوەستن کو ھوون قیمەتێن خوە، پێشانیێن خوە، دادبار و روومەتا خوە پاشگوھ بکن و گاڤا ھوون تێکەڤن مالا خوە وان ل بەر دەری بھێلن، ھوونێ ب ھەقی وێ زلمێ بھەسبینن، لێ ئەوە کو ھوون د دەما خەباتێ دە دکن. کارکەرەک. تو گۆتنەک ل سەر چ دقەومە تونە. ھەر وەھا دبە کو ھوون ھەسپەک بن (ژ بۆ کو ئانالۆژیا ژۆھن لۆجکە بکار بینن – ل بەشا ب.٤.٢ بنێرە ) ئان ژی پەرچەیەک ماکینەیێ.
ژ بەر ڤێ یەکێ نە ئەجێبە کو ئانارشیست ل دژی ملکیەتا تایبەت وەکی ئانارشیێ “نەبوونا ئاخایەک، سەروەرەک”ە [پرۆودھۆن، ئۆپ. جت. ، ر. ٢٦٤] و ژ کاپیتالیزمێ رە دبێژن ئەو چیە، ئانگۆ کۆلەتیا مەاش !
ژ بەر ڤان سەدەمان، ئانارشیست ب رۆوسسەاو رە دپەژرینن دەما کو وی گۆت:
“مرۆڤێ پێشییێ کو پارسەیەک زەڤی دۆرپێچ کر، فکری کو ببێژە عەڤیا من ئەع و مرۆڤێن کو تێرا خوە سادە دیتن کو ژێ باوەر بکن، دامەزرینەرێ راستینێ جڤاکا سڤیل بوو. چقاس سووج، شەر، کوشتن، چەند مخابن. و دبە کو نژادا مرۆڤاھی ژ ترسان خلاس ببوویا ژ ئالیێیێ کو، دەما کو ستوونان راکربوو یان ژی خەندەک تژی دکر، ژ ھەڤالێن خوە رە دگۆت: “ھای ژ گوھدانا ڤی خاپینۆک ھەبە ئەگەر ھوون ژ بیر بکن فێکیێن ئەردێیێن ھەر کەسی نە و کو ئەرد نە ئایدی تو کەسییە، وەندا دبە.ع” [ “دیسجۆورسە ئۆن ئنەقوالتی،” تھە سۆجال جۆنتراجت ئاند دسجۆورسەس ، ر. ٨٤]
ئەڤ دژبەریا ئانارشیستا ل دژی کاپیتالیزمێ راڤە دکە. ئەو ژ ھێلا دو تایبەتمەندیێن سەرەکە ڤە تێ نیشانکرن، “مولکێ تایبەت” (ئان ژی د ھن رەوشان دە، ملکێ دەولەتێ — بنێرە ل بەشا ب.٣.٥ ) و ژ بەر ڤێ یەکێ، کەدا مەاش و ئیستیسمار و دەستھلاتداری. وەکی دن، ژ بۆ پەرگالەک وەھا دەولەتەک ھەوجە دکە کو خوە بدۆمینە “ھەتا کو د ناڤ جڤاکێ دە کۆمەک ئینسانێن خوەدی و نەخوەدی د دژمناتیێ دە روو ب روو بمینن، دەولەت ژ بۆ پاراستنا ئیمتیازێن خوە دێ ژ ھندکاییا خوەدان رە نەچار بە.” ” [رودۆلف رۆجکەر، ئانارکۆ-سندیکالیزم، ر. ١١] ژ بەر ڤێ یەکێ خوەدانیا تایبەتا ئاموورێن ھلبەرینێ تەنێ ھەکە دەولەتەک ھەبە، ئانگۆ مەکانیزمایێن زۆرێیێن رێخستنکرییێن د دەستێ چینا خوەدان دە ھەبە (ل بەشا ب.٢ بنێرە ).
ھەر وەھا، دڤێ ب ھێسانی وەرە دیتن کو کاپیتالیزم، ب دایینا “مافەک” ئیدەۆلۆژیکییا کو ژ ملکیەتا تایبەت رە نایێ ڤەقەتاندن، دێ د بەلاڤکرنا چاڤکانیێن دەرڤە دە ژی زوو نەوەکھەڤیان دەرخە ھۆلێ، و کو ئەڤ نەوەکھەڤیا د بەلاڤکرنا چاڤکانیێ دە دێ ببە سەدەم. نەوەکھەڤیەک دن د پۆزیسیۆنێن دانووستەندنێیێن مال و ملکێ کێم دە. دەما کو لێبۆریندارێن کاپیتالیزمێ ب گەلەمپەری ھەول ددن کو ملکێ تایبەت ب ئیدایا کو “خوەدیتن” “مافەک گەردوونییە” رەوا بکن (ل بەشا ب.٤.٢ بنێرە — “گەلۆ کاپیتالیزم ل سەر بنگەھا خوە-خوەدیبوونێیە؟” )، ئەشکەرەیە کو کاپیتالیزم ب راستی خوەسەریا گەردوونی ب فەراسەتا خەلەتا خوە-خوەدیدەرکەتنێ (ژ بەر کو ئیترازا تێگینا خوە-خوەدیتنێ ل سەر ئیدەالێیە کو مرۆڤ نە وەکی ناڤگینەک، لێ تەنێ وەکی ئارمانجەک ب سەرێ خوە تێنە بکار ئانین) ڤەدھەوینە. لێ بەلێ پەرگالا کاپیتالیست خوەسەری و ئازادیا تاکەکەسی خەرا کریە و ب ئاوایەکی ئیرۆنیک گۆتنا “خوەدیدەرکەتنا ل خوە” ژ خوە رە کریە بنگەھ. د بن کاپیتالیزمێ دە، وەک کو دێ د بەشا ب.٤ دە وەرە دیتن ، پر کەس ب گەلەمپەری د رەوشەک دە تێنە ھشتن کو بژارەیا وانا چێترین ئەوە کو دەستوورێ بدن خوە کو تەنێ ب وان ئاوایێن کو ب مانتقێ ب خوەدانیا راستین رە ل ھەڤ ناکن، ئانگۆ خوەسەریا کو تێ بکار ئانین. ئەو د دەستپێکێ دە تێگەھەک بالکێش دکە.
تەنێ سۆسیالیزما ئازادیخواز دکارە ئەرێکرنا خوەسەریا واتەدار و ئازادیا تاکەکەسییا کو خوەسەری سۆز ددە، د دەما ئاڤاکرنا شەرت و مەرجێن کو وێ گارانتی دکە، بدۆمینە. تەنێ ب ژ ھۆلێ راکرنا ملکیەتا تایبەت دکارە بگھێژە ناڤگینێن ژیانێ ژ بۆ ھەموویان، ژ بەر ڤێ یەکێ خوەسەریا کو خوەسەری سۆزا وێ ددە، لێ نکارە ب گەردوونیکرنا خوەرێڤەبەریا د ھەموو ئالیێن ژیانێ دە راستیەک پێک بینە.
بەریا کو ئەم ل سەر ئالیێن دژ-ئازادییێن کاپیتالیزمێ وەرن نیقاشکرن، وێ ھەوجە بە کو مەرڤ “مولکێ تایبەت” ژ “مال و ملکێن کەسانە” جوداتر وەرە پێناسە کرن و ب ھوورگولی وەرە خویانگ کرن کو چمایا پێشین ھەوجەیێ پاراستنا دەولەتێیە و ئیستیسمارکەرە.

Anarchist FAQمێتاLatiniمێتاكوردی - Kurdiمێتاوه‌رگێڕانمێتاکوردیی-کورمانجی

B.3 Çima anarşîst li dijî milkiyeta taybet in?

Wergera Makîne

Taybetmendî yek ji wan sê tiştan e ku hemî anarşîst li dijî desthilatdariya hiyerarşîk û dewletê ne. Îro pergala serdest a milkiyeta taybet bi xwezaya kapîtalîst e û ji ber vê yekê, anarşîst meyla xwe li ser vê sîstemê û rejîma wê ya mafên milkiyetê dikin. Em ê li vir vê yekê nîşan bidin, lê ji ber vê yekê, em nafikirin ku anarşîst şêwazên din ên rejîma milkiyeta taybet (wek, bêje, feodalîzm) qebûl nakin. Ev ne wisa ye — anarşîst li dijî her cure rejîma mafên milkiyetê ne ku di encamê de gelek ji bo hindik dixebitin.
Dijberiya anarşîst a li hemberî milkiyeta taybet li ser du nîqaşên girêdayî, disekine. Vana bi tesîsên Proudhon (ji Mulkiyet çi ye? ku “mulk dizî ye” û “mulk despotîzm e” hatin kurtkirin. Bi gotina wî, “Malîyet… wekheviyê bi mafên dûrketin û zêdebûnê û azadî bi despotîzmê binpê dike. Ji ber vê yekê, anarşîst li dijî milkiyeta taybet (ango kapîtalîzmê) ne , ji ber ku ew çavkaniya desthilatdariya bi zorê, hiyerarşîk û îstîsmarê ye. Ji ber vê yekê, îmtiyaz û newekheviya elîtan hem di warê dewlemendî û hem jî ji aliyê hêzê ve li ser bingeha newekheviyê ye.
Em ê her argumanek bi rêzê kurt bikin.
Gotina “mal dizî ye” yek ji gotinên herî navdar ên anarşîzmê ye. Bi rastî, ne zêdegav e ku mirov bibêje ku kesê ku vê gotinê red bike ne anarşîst e. Ev maxim bi du awayên têkildar dixebite. Ya yekem, ew vê rastiyê nas dike ku erd û çavkaniyên wê, mîrata hevpar a hemîyan, ji hêla çend kesan ve hatine monopol kirin. Ya duyemîn jî, dibêje ku di encama vê yekê de, yên ku xwedî milk in, yên ku ne xwedî dikin, îstismar dikin. Ji ber ku yên ku ne xwediyê wan in neçar in ku keda xwe bidin an bifroşin yên ku xwediyên wan in da ku bigihîjin çavkaniyên ku ji bo jiyan û xebatê hewce ne (wek cîhên kar, makîne, erd, kredi, xanî, hilberên di bin patentan de. , û yên wekî — ji bo bêtir nîqaşê li beşa B.3.2 binêre ).
Wekî ku em di beşa B.3.3 de nîqaş dikin , ev îstîsmar (dizî) ji wê yekê derdikeve ku karker ne xwediyê amûrên hilberînê yên ku bikar tînin an jî kontrol nakin û di encamê de ji hêla kesên ku di demjimêrên kar de dikin ve têne kontrol kirin. Ev biyanîkirina kontrola li ser kedê ji bo patron, kardêr di rewşekê de dihêle ku wê kedê îstîsmar bike — da ku karker ji heqdestê xwe zêdetir hilberînê bike. Ji ber vê yekê jî patron karker dixebitîne. Vê yekê bi kirê, faîz û mafên milkiyeta rewşenbîrî re bikin yek û em raza parastina pergala kapîtalîst bibînin ji ber ku hemî rê didin ku newekheviyên mezin ên dewlemendiyê berdewam bikin û çavkaniyên cîhanê di destê çend kesan de bihêlin.
Lê dîsa jî ked nayê biyanîkirin. Ji ber vê yekê dema ku hûn keda xwe difroşin hûn xwe, azadiya xwe, ji bo dema navborî difiroşin. Ev me digihîne sedema duyemîn ku anarşîst li dijî milkiyeta taybet derdikevin, rastiya ku ew têkiliyên civakî yên otorîter çêdike. Ji bo hemî anarşîstên rastîn, milk wekî çavkaniya desthilatdariyê, bi rastî jî despotîzmê, dijberî ye. Li ser vê mijarê ji bo gotina Proudhon:
“Xwedî, diz, leheng, serdest – ji ber ku van navan hemwate ne – îradeya xwe wekî qanûn ferz dike, ne dijberî û ne jî di bin kontrolê de ye; ango ew bi yekcarî xwe wekî desthilatdariya qanûndanîn û îcrayê nîşan dide. Xwedîkirina despotîzmê ew qas eşkere ye, ku mirov pê bawer bibe, ew çi ye ku diqewime û eger mal û milk in, çima xwedan padîşah nebin padîşah, li gorî hêza xwe doman, çawa dibe ku hukûmetek xwedan ji bilî kaos û tevliheviyê tiştek be?” [ Op. Cit. , rûp. 266-7]
Bi gotineke din, milkê taybet dewletek piçûk e, ku xwedan milk wekî “xwedê serdest” li ser milkê wan tevdigere, û ji ber vê yekê padîşahê mutleq ên kesên ku wê bikar tînin. Mîna her monarşiyê, karker jî mijara sermayedar e, dema li milkê xwe ye neçar e ku ferman, qanûn û biryarên wan bişopîne. Ev, eşkere, înkarkirina tevahî ya azadiyê ye (û rûmeta, em dikarin destnîşan bikin, ji ber ku meriv li pey fermanan kêm dike). Û ji ber vê yekê jî milkiyeta taybet (kapîtalîzm) pêwîstî bi beşdarbûn, bandor û kontrolkirina kesên ku amûrên jiyanê bikar tînin, lê ne xwediyê wan in, derdixe holê.
Bê guman, rast e ku milkê taybet qadek biryargirtinê ya bê destwerdanên derve peyda dike — lê tenê ji bo xwediyên milk. Lê ji bo kesên ku ne xwediyên milk in rewş bi awayekî radîkal cuda be. Di pergaleke bi tenê milkiyeta taybet de tu qadeke wisa ya azadiyê garantî nake. Tenê azadiya wan heye ku azadiya xwe bifroşin kesên xwedî milkên taybet. Ger ez ji yek parçeyek milkê taybet hatim derxistin, ez dikarim biçim ku derê? Li tu derê, heya ku xwedanek din razî nebe ku ez bigihîjim parça milkê wan ê taybet. Ev tê wê wateyê ku her cihê ku ez bikaribim bisekinim cîhek e ku mafê min tune ku bêyî destûr rawestim û, di encamê de, ez tenê bi êşa elîta xwedan milk heye. Ji ber vê yekê Proudhon:
“Çawa ku mirov berê axa xwe bi kedxwarî û hurmeta xwedê girtiye, îro jî kedkar keda xwe bi îhtîyat û hewcedariyên xwedê û xwedan digire.” [Proudhon, Op. Cit. , r. 128]
Ev tê wê maneyê ku ji peydakirina qadeke serxwebûnê dûr, civakek ku tê de hemî mal û milkên taybet bin, bi vî awayî malûmilkan bi tevahî bi kesên xwedî milk ve girêdayî ye. Ev yek misoger dike ku îstismarkirina keda yekî din pêk tê û hin kes di bin îradeya kesên din de ne, ev yek berovajîkirina sozên parêzvanên milk e. Ji ber cewherê milkê ku ew diparêzin ev ne ecêb e:
“Muxalîfên me… bi adeten ku mafê milkiyeta taybet rewa bikin, diyar dikin ku milk şert û garantiya azadiyê ye.
“Û em jî bi wan re dipejirînin. Ma em çend caran nabêjin xizanî koletî ye?
“Lê wê demê çima em li dijî wan derdikevin?
“Sedem eşkere ye: di rastiyê de milkê ku ew diparêzin milkê kapîtalîst e, ango milkê ku destûrê dide xwediyên xwe ku ji karê kesên din bijîn û ji ber vê yekê girêdayî hebûna çînek ji mîras û bêxwedîyan e, ku neçar in ku xwe bifroşin. keda ji bo xwediyên milk ji bo meaşê di bin nirxê xwe de ev tê wê wateyê ku karkeran di bin celebek koletiyê de ye, ku her çend di asta tundiyê de cûda be, her dem tê wateya kêmbûna maddî û xirabûna exlaqî. sedema bingehîn a hemû nexweşiyên ku nîzama civakî ya îroyîn e.” [Malatesta, Şoreşa Anarşîst , r. 113]
Bê guman, dê were îtiraz kirin ku kes neçarî karkerek nake ku ji bo patronê diyarkirî bixebite. Lêbelê, gava ku em di beşa B.4.3 de nîqaş dikin , ev îddîa (digel ku rast be) xalê ji dest dide. Dema ku karker neçar in ku ji bo patronek taybetî bixebitin , ew neçar in ku ji bo patronek bixebitin. Ji ber ku bi rastî tu rêyek din ji bo jiyanê tune ye — hemî vebijarkên din ên aborî bi zora dewletê ji destê wan hatine girtin. Encama netîce ev e ku çîna karker neçar e ku xwe bi kirê bide kesên xwedî milk û, di encamê de, kedkar “Azadiya xwe firotiye û teslîmî patronê xwe kiriye” . [Proudhon, Op. Cit. , r. 130]
Ji ber vê yekê milkê taybet, di nav civakê de formek pir taybetî ya sazûmaniya desthilatdariyê çêdike, avahiyek ku tê de çend kes di demjimêrên xebatê de piran birêve dibin. Ev têkiliyên hilberandinê di cewherê xwe de otorîter in û pergala çîna kapîtalîst pêk tînin û didomînin. Wexta ku hûn têkevin deriyê kargehê an jî deriyê ofîsê, hûn hemû mafên xwe yên bingehîn ên mirovî ji dest didin. Tu azadiya axaftinê, rêxistinbûnê û mafê te yê kombûnê tune ye. Ger ji we hat xwestin ku hûn qîmetên xwe, pêşaniyên xwe, dadbar û rûmeta xwe paşguh bikin û gava hûn têkevin mala xwe wan li ber derî bihêlin, hûn ê bi heqî wê zilmê bihesibînin, lê ew e ku hûn di dema xebatê de dikin. karkerek. Tu gotinek li ser çi diqewime tune. Her weha dibe ku hûn hespek bin (ji bo ku analojiya John Locke bikar bînin – li beşa B.4.2 binêre ) an jî perçeyek makîneyê.
Ji ber vê yekê ne ecêb e ku anarşîst li dijî milkiyeta taybet wekî Anarşiyê “nebûna axayek, serwerek” e [Proudhon, Op. Cit. , r. 264] û ji kapîtalîzmê re dibêjin ew çi ye, ango koletiya meaş !
Ji ber van sedeman, anarşîst bi Rousseau re dipejirînin dema ku wî got:
“Mirovê pêşî yê ku parseyek zevî dorpêç kir, fikirî ku bibêje ‘ev ya min e’ û mirovên ku têra xwe sade dîtin ku jê bawer bikin, damezrînerê rastîn ê civaka sivîl bû. Çiqas sûc, şer, kuştin, çend mixabin. Û dibe ku nijada mirovahî ji tirsan xilas bibûya ji aliyê yê ku, dema ku stûnan rakiribû yan jî xendek tijî dikir, ji hevalên xwe re digot: “Hay ji guhdana vî xapînok hebe eger hûn ji bîr bikin fêkiyên erdê yên her kesî ne û ku erd ne aîdî tu kesî ye, wenda dibe.'” [ “Dîscourse on Inequality,” The Social Contract and Discourses , r. 84]
Ev dijberiya anarşîst a li dijî kapîtalîzmê rave dike. Ew ji hêla du taybetmendiyên sereke ve tê nîşankirin, “mulkê taybet” (an jî di hin rewşan de, milkê dewletê — binêre li beşa B.3.5 ) û ji ber vê yekê, keda meaş û îstîsmar û desthilatdarî. Wekî din, ji bo pergalek weha dewletek hewce dike ku xwe bidomîne “heta ku di nav civakê de komek însanên xwedî û nexwedî di dijminatiyê de rû bi rû bimînin, dewlet ji bo parastina îmtiyazên xwe dê ji hindikayiya xwedan re neçar be.” ” [Rudolf Rocker, Anarko-Sindîkalîzm, r. 11] Ji ber vê yekê xwedaniya taybet a amûrên hilberînê tenê heke dewletek hebe, ango mekanîzmayên zorê yên rêxistinkirî yên di destê çîna xwedan de hebe (li beşa B.2 binêre ).
Her weha, divê bi hêsanî were dîtin ku kapîtalîzm, bi dayîna “mafek” îdeolojîkî ya ku ji milkiyeta taybet re nayê veqetandin, dê di belavkirina çavkaniyên derve de jî zû newekheviyan derxe holê, û ku ev newekheviya di belavkirina çavkaniyê de dê bibe sedem. newekheviyek din di pozîsyonên danûstendinê yên mal û milkê kêm de. Dema ku lêborîndarên kapîtalîzmê bi gelemperî hewl didin ku milkê taybet bi îdiaya ku “xwedîtin” “mafek gerdûnî ye” rewa bikin (li beşa B.4.2 binêre — “Gelo kapîtalîzm li ser bingeha xwe-xwedîbûnê ye?” ), eşkere ye ku kapîtalîzm bi rastî xweseriya gerdûnî bi feraseta xelet a xwe-xwedîderketinê (ji ber ku îtiraza têgîna xwe-xwedîtinê li ser îdealê ye ku mirov ne wekî navgînek, lê tenê wekî armancek bi serê xwe têne bikar anîn) vedihewîne. Lê belê pergala kapîtalîst xweserî û azadiya takekesî xera kiriye û bi awayekî îronîk gotina “xwedîderketina li xwe” ji xwe re kiriye bingeh. Di bin kapîtalîzmê de, wek ku dê di beşa B.4 de were dîtin , pir kes bi gelemperî di rewşek de têne hiştin ku bijareya wan a çêtirîn ew e ku destûrê bidin xwe ku tenê bi wan awayên ku bi mantiqê bi xwedaniya rastîn re li hev nakin, ango xweseriya ku tê bikar anîn. ew di destpêkê de têgehek balkêş dike.
Tenê sosyalîzma azadîxwaz dikare erêkirina xweseriya watedar û azadiya takekesî ya ku xweserî soz dide, di dema avakirina şert û mercên ku wê garantî dike, bidomîne. Tenê bi ji holê rakirina milkiyeta taybet dikare bigihêje navgînên jiyanê ji bo hemûyan, ji ber vê yekê xweseriya ku xweserî soza wê dide, lê nikare bi gerdûnîkirina xwerêveberiya di hemû aliyên jiyanê de rastiyek pêk bîne.
Beriya ku em li ser aliyên dij-azadî yên kapîtalîzmê werin nîqaşkirin, wê hewce be ku meriv “mulkê taybet” ji “mal û milkên kesane” cudatir were pênase kirin û bi hûrgulî were xuyang kirin ku çima ya pêşîn hewceyê parastina dewletê ye û îstîsmarker e.

كوردی - Kurdiمێتاهه‌واڵ و ڕاپۆرت

ناتانیاهو بۆ داپۆشینی کارەساتی 7ی ئۆکتۆبەری 2023  و گەندەڵییەکانی سەرۆکی شن بێت-ی دەرکرد

21/03/2025

ڕۆنێن باڕ کە سەرۆکی تۆڕی سیخوڕی ناوەوەی ئیسرائیل بوو، بەناوی شن بێت پاش هەوڵێکی زۆر ناتانیاهو توانی کابینەی حکومەتەکەی بە دەرکردنی ڕازی بکات . 

ناتانیاهو هەفتەیەکە لە هەوڵی ئەو کارەدایە و 3 ڕۆژیش بە هەزاران کەس لە ئیسرائیل هاتنە سەر شەقامەکان بۆ بەرگریکردن لە ڕۆنێن باڕ تاکو لە پۆستەکەیدا بمێنێتەوە .  ئەمە جگە لەوەی کە زۆرێك لە کاربەردەستانی کۆن و سەرۆکی کۆنی دەزگە سیخوڕییەکەش و جەماعەتی موعارەزە و ڕێکخراوی مەدنی ناحکومی هەموویان موعاریز بوون بە بڕیارەکەی ناتانیاهو کە پێشتریش داواکاری گشتی-شی دەرکرد .

پەیوەندی نێوانی ڕۆنێن باڕ و نەتیاناهو خراپ بوو چونکە ئەو لە لێپێچینەوە و دۆزینەوەی زانیارییەکاندا بوو کە هەندێك لە سەرکردەکانی حەماس لە ڕێگەی قەتەرەوە هاوکاری داراییان پێگەیشتووە .  ناتیاناهۆش لەبەرانبەر ئەمەدا ئەوی تاوانار و لۆمە دەکرد بەوەی کە ئاسایشی ئیسرائیلی نەپاراستووە بۆیە ئەوەی 7ی ئۆکتۆبەر ڕویداوە.  

دواتر  پەیوەندییەکانی نێوانیان  خراپتر بوو دوای بڵاوبوونەوەی ڕاپۆرتی ناوخۆیی شین بێت لە 4ی ئازاردا سەبارەت بە هێرشەکەی 7ی ئۆکتۆبەر کە دان بە شکستەکانی دەزگاکە خۆیدا دەنێت بەڵام ئاماژەی بە پرس و کێشە سیساسییەکانیش کردوە.

ناتانیاهۆ لە کۆتایی دادگاییکردنییەکەی کە لەسەر گەندەڵی بەردەوامە، ڕووبەڕووی سزای زیندانیکردن دەبێتەوە. ئەو کە تەمەنی 75 ساڵە، کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی 1996 هاتۆتە سەر دەسەڵات و 17 ساڵ سەرۆک وەزیران بووە.

لە لێکۆڵینەوەکاندا شەن بێت  لێکۆڵینەوە لە یاریدەدەرە نزیکەکانی نەتانیاهۆ دەکات بەهۆی پێشێلکردنی ئاسایشی نیشتمانی، لەوانە دزەپێکردنی بەڵگەنامەی نهێنی بۆ میدیا بیانییەکان، هەروەها گوایە پارەیان لە قەتەر وەرگرتووە، کە ناسراوە بەوەی هاوکاری دارایی بەرچاوی بە حەماس داوە.

كوردی - Kurdiمێتاهه‌واڵ و ڕاپۆرت

مانگرتنی کرێکارانی کۆکەرەوەی خۆڵ و خاشاک لە بێرمینگەهامی بریتانیا بەردەوامە

21/03/2025

نۆ هەفتەیە مانگرتنی کرێکارانی کۆکەرەوەی خۆڵ و خاشاك لە شاری بێرمەنگەهام بەردەوامە لە ڕۆژی 11 ی مانگیشەوە مانگرتنەکەیان جدییتر و گشتگیرتر کرد کە 400 کرێکار بەشدارییان کردووە .

مانگرتنەکە بە هۆی یاسای نوێی شارەوانی شارەکەوەیە کە بۆ دەستگرتن بە پارەوە 150 کرێکار بێ کار دەکات ئەوانی دیکەش هەندێکیان تا 8000 پاوەند لە موچەکەیان ساڵانە کەم دەبێتەوە. 

دوێنێ 5 شەمە، 20ی مانگ، جارتێکی دیکە نقابەی کرێکارەکان لەگەڵ بەرپرسانی شارەوانی گفتوگۆی دیکەیان کرد بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە بەڵام شارەوانی ئامادە نەبوو داخوازییەکانی کرێكاران جێ بەجێ بکات بۆیە گفتوگۆکە لە ئێستادا بێ ئەنجام مایەوە .

حکومەتی پارتی کرێکاران جیاوازییەکی ئاوایان نییە لەگەڵ حکومەتە پێشینەکانی حیزبی موحافیزین ، خەڵکی زۆر ناڕازییە  لێیان لە ئیدارەدانی کۆمەڵ .  بە ماوەیەك دوای ئەوەی هاتنە سەر حوکم لە سەدا 44 خەڵکی ڕایان وابوو کە ئەمان وڵات باش بەڕێوە نابەن، ئێستا ئەو ڕێژەیە بەرزبووەتەوە بۆ لە سەدا 68 .

گەلێك لە شارەوانییەکانی بریتانیا مایەپوچ بوون یاخود لەسەر قەراغی مایەپوچین حکومەتیش هاوکارییەکی وایان ناکات کە بتوانن چارەسەری کێشەکانی شارەوانییەکان بکات ، گوایە پارەی نییە ، کە ئەمە لە کاتێکدا کە خەڵکی ئەوە زۆر باش دەزانێت کە بە ملیار پاوەند دەنێرێت بۆ هاوکاری ئۆکرانیا جگە لە ناوبەناو ناردنی پارە و هاوکاری سەربازیی. حکومەت پەیمانی داوە کە هەتا ساڵی 2029 هەموو ساڵیك 3 ملیار پاوەند هاوکاری حکومەتی ئۆکرانیا بکات .

 لە لایەکی دیکەوە حکومەتە نایەوێت باجی دەوڵەمەندان و سامانداران و باجی سەر کۆمپانیاکان زیاد بکات کەچی ئامادەیە پارەی وەزارەتی بەرگریی زیاد بکای کە هیچ مەترسییەك لەسەر وجودی بریتانیا نییە نە لە ئێستا و نە لە داهاتووشدا، هاوکاتیش پارەی لە بیمەکان بڕی و هاوکاری وزەی بۆ خانەنشینان کە ساڵانە 200 پاوەند بوو بڕی و هاوکاری پیران و پەککەوتانیش زۆر کەم دەکاتەوە و پرۆسەی داخوازی ئەو هاوکارییەش زۆر زۆر گران دەکات بە جۆرێک کە لە 10 کەسدا یەكێك نەتوانێت لە تێستەکەدا سەرکەوتووبێت..

هەموو ئەمانە ناڕەزایی خەڵکی بریتانی زۆر زیاتر کردووە .

DeutschمێتاEnglishمێتاGermanyمێتافارسیمێتاكوردی - Kurdiمێتایاداوەریمێتاکوردیی-سۆرانیمێتاگشتیمێتاخاطراتمێتاعربی

on march 23, is the death Anniversary of Comrade Niusha (Shirin-dukht)

۲۳ی ئازار ساڵیادی مەرگی هاوڕێ نیوشا (شیرین‌دوخت) هاوڕێ نیوشا لەدایکبووی ئێران/تاران و فارسی زمان بوو، بەڵام ئەو تێکۆشەرێکی جەهانیی ئەنارشیست بوو، لە هەر کوێ خەبات هەبوایە، ئەو لەوێ چالاکی و پشتیوانی دەکرد:ساڵی ٢٠٠٩ لە پاش یەکەمین کۆبوونەوەی ئەنارشیستانی ئێران لە شاری کۆڵن، چالاکانە لەتەک هاوڕێیانی کاف ، ئافک بەشداری کۆبوونەوە و چالاکییەکانی دەکرد، لەوانە کۆبوونەوەی مانگانەی ئەو فۆڕوومە و بەشداری خۆنیشاندانەکانی یەکی ئایاری شاری کۆڵن / بۆن / ڤوپێرتاڵ / دۆرموند و بەرلین … بەشداری مێزکتێبی ئەنارشیستی ڕۆژی یەکی ئایار لە شاری کۆڵن، زۆربەی چالاکییە خۆجێییەکانی کۆڵن و دەوروبەری ..تد دەکرد. دوایین چالاکییە سەرەکییەکانی ئەو:
  • کۆمەک و پشتیوانی بۆ پەنابەران لەنێو کەمپەکانی شاری کۆڵن ساڵی ٢٠١٤ – ٢٠١
 
  • کۆکردنەوەی کۆمەکی پۆشاکی و خۆراکی و پارەیی بۆ پەنابەران و کۆچەرانی ڕوو لە دەریای نێوەڕاست و هەروەها  بۆ گرووپە فریاگوزارەکان لە کەنارەکانی ئیتالیا
 
  • هاوپشتیکردن لە ڕاپەرینی (ژن-ژیان-ئازادی) لە هەموو هەرێمەکانی ئێران و کۆکردنەوەی کۆمەک بۆ زیندانیکراوانی ئەو ڕاپەڕینە و خێزانەکانیان و گەیاندنی دەنگ و هەواڵی ڕۆژانەی ڕاپەڕیوان بە جیهانی دەرەوەی ئێران.
 
  • هاوپشتیکردن لە ڕاپەڕینی سوودان و بزووتنەوەی کۆمیتەکانی هاریکاری هاوسێیەتی و گەیاندنی دەنگی ئەوان بە گۆشەکانی دیکەی جیهانی (دەرەوەی سوودان). بەشداری چالاکانەی لەنێو گرووپی هاوپشتی شۆڕشگەرانەی نێوان ئێران و سوودان.
 
  • پشتیوانی و چالاکی لەتەک گرووپەکانی ژینگەپارێزی، منداڵپارێزی، ئاژەڵدۆستی، ڤێگان، گرووپەکانی ژنانی ڕادیکاڵ لە ئاڵمانیا و ئێران و وڵاتانی دیکە …
 
  • کۆمەک و پشتیوانی لە پەنابەران و کۆچەرانی ئەفغانی لە ئێران و وەستانەوە دژی ڕاسیزمی ئێرانی
 
  • وەستانەوەی بەردەوام  لە دژی  ژنانی دەسەڵاتخواز و حکوومەتگەرا  و ڕیفۆرمیستی سەرمایەداری.
 
  • ئەوانە و زۆر چالاکی دیکە لەسەر شێوازی دایرێکت ئاکتسیۆن.
یادی هاوڕێ نیوشا و گشت گیانبەخشانی ئەنارشیست بەرز و بەڕێز بمێنێت سەکۆی ئەنارشیستانی کوردیی-زمان
٢١ی ئازاری ٢٠٢٥ https://linktr.ee/anarkistan   ++++++++++++ ٢٣ مارس، سالگرد درگذشت رفیق نیوشا (شیرین‌دخت) فارسی ترجمە ماشینی رفیق نیوشا در ایران/تهران به دنیا آمد و فارسی صحبت می کرد، اما یک فعال آنارشیست جهانی بود. او در جلسات ماهانه فوروم‌ها، تظاهرات اول ماه مه در کلن، بن، ووپرتال، دورموند و برلین شرکت کرد و در برگزاری میز کتاب آنارشیستی اول ماه مه در هویمارکت شهر کلن، و بسیاری از فعالیت های محلی در کلن و اطراف آن شرکت کرد. مهمترین فعالیت های اخیر وی:
  • سال ٢٠١٤ – ٢٠١٥ کمک به پناهندگان در اردوگاه های کلن کمک رسانی کرد.
  • جمع آوری پوشاک، غذا و کمک های مالی برای پناهندگان و مهاجران در دریای مدیترانه و همچنین برای گروه های امدادی در سواحل ایتالیا.
  • حمایت از قیام (زن-زندگی-آزادی) در تمام مناطق ایران (کوردستان، بلوجستان، خوزستان و …) و جمع آوری کمک برای زندانیان این قیام و خانواده هایشان و رساندن صدا و اخبار روزانه قیام به جهان خارج از ایران.
  • حمایت از قیام سودان و حرکت کمیته های همکاری همسایگی و رساندن صدای آنها به سایر نقاط جهان (خارج از سودان). مشارکت فعال در گروه همبستگی انقلابی ایران و سودان.
  • حمایت و فعالیت با محیط زیست، حمایت از کودکان، حمایت از حیوانات، وگان، گروه های زنان رادیکال در آلمان، ایران و سایر کشورها
  • حمایت از پناهندگان و مهاجران افغان در ایران و ایستادگی در برابر نژادپرستی ایرانی.
  • ایستادگی مستمر در برابر زنان اصلاح طلب استبدادی، حکومتی و سرمایه دار.
  • اینها و بسیاری دیگر از فعالیتهای اقدام مستقیم.
یاد و خاطره رفیق نیوشا و همه شهدای آنارشیست گرامی و گرامی باد ٢٠٢٥/٠٣/٢١ فوروم آنارشیست‌های کوردی-زبان https://linktr.ee/anarkistan   +++++++++ عربی ترجمة الآلیة 23 مارس ذكرى وفاة الرفيقة نيوشا (شيرين‌دوخت) يصادف الثالث والعشرون من مارس ذكرى وفاة الرفيقة نيوشا (شيرين دوخت). وُلدت الرفيقة نيوشا في إيران/طهران، وكانت تتحدث الفارسية، لكنها كانت ناشطة أناركية عالمية. شاركت في مظاهرات الأول من مايو في كولونيا، وبون، وفوبرتال، ودورموند، وبرلين. كما شاركت في مائدة الأناركيين في كولونيا، وفي معظم الأنشطة المحلية في كولونيا ومحيطها، وغيرها. أهم أنشطته الأخيرة:
  • مساعدة اللاجئين في المخيمات في كولونيا السنة 2014 – 2015
  •   جمع الملابس والطعام والمساعدات المالية للاجئين والمهاجرين في البحر الأبيض المتوسط، وكذلك لمجموعات الإغاثة على الساحل الإيطالي
  • دعم الانتفاضة (المرأة – الحياة – الحرية) في كافة مناطق إيران وجمع المساعدات لسجناء هذه الانتفاضة وعائلاتهم ونقل صوت الانتفاضة وأخبارها اليومية إلى العالم خارج إيران.
  • دعم الانتفاضة السودانية وحركة لجان التعاون الجواري وإيصال أصواتهم إلى أجزاء أخرى من العالم (خارج السودان). المشاركة الفعالة في مجموعة التضامن الثوري بين إيران والسودان.
  • الدعم والأنشطة مع الجماعات البيئية ورعاية الطفل ورعاية الحيوان والجماعات النباتية وجماعات النساء الراديكاليات في ألمانيا وإيران ودول أخرى
  • دعم اللاجئين والمهاجرين الأفغان في إيران والوقوف ضد العنصرية الإيرانية
  • الوقوف المستمر ضد المرأة الإصلاحية الاستبدادية والحكومية والرأسمالية
  • هذه وغيرها الكثير من أنشطة العمل المباشر
لتظل ذكرى الرفيق نيوشا وجميع الشهداء الأناركيين عالية ومشرفة المنتدی الأنارکیو الناطقو باللغة الکردیة ٢٠٢٥/٠٣/٢١ https://linktr.ee/anarkistan   ++++++++++++

kurdish kurmanji

Wergera Makîne

23’ê Adarê Salvegera Wefata Rêheval Newşa (Şîrîn-dûxt)

Rêheval Niuşa li Îran/Tehranê ji dayik bû û bi farisî diaxivî, lê çalakvanek anarşîst a cîhanê bû. Ew beşdarî civînên mehane yên forumê, xwenîşandanên 1ê Gulanê yên li Koln, Bonn, Wuppertal, Dormund û Berlînê, Maseya Anarşîst a Yekê Gulanê ya li Kolnê û gelek çalakiyên herêmî yên li Koln û derdora wê bû. Çalakiyên wî yên herî dawî:

  • Alîkariya penaberan li kampên li Kolnê 2014 -2015.
  • Komkirina cil û berg, xwarin û alîkariyên aborî ji bo penaber û koçberên li Derya Spî û her wiha ji bo komên alîkariyê yên li peravên Îtalyayê.
  • Piştgiriya ji serhildana (Jin-Jiyan-Azadî) li hemû herêmên Îranê û komkirina alîkariyan ji bo girtiyên vê serhildanê û malbatên wan û gihandina deng û nûçeyên rojane yên serhildanê bo cîhanên derveyî Îranê.
  • Piştgiriya serhildana Sûdanê û tevgera komîteyên hevkariya taxan û gihandina dengên wan li deverên din ên cîhanê (derveyî Sûdanê). Beşdarbûna çalak di Koma Hevgirtina Şoreşgerî ya di navbera Îran û Sûdanê de.
  • Li Elmanya, Îran û welatên din piştgirî û çalakiyên bi komên jinan ên hawirdor, parastina zarokan, parastina heywanan, vegan, radîkal re.
  • Piştgiriya penaber û koçberên Efxanî yên li Îranê û rawestana li hember nijadperestiya Îranê.
  • Li dijî jinên otorîter, desthilatdar û kapîtalîst reformîst bênavber rawestin.

Ev û gelek çalakiyên çalakiya rasterast ên din.

Bîranîna rêheval Nîûşa û hemû şehîdên anarşîst bilind û bi rûmet be.

Foruma Anarşîstên kurdîziman 21. Adarê 2025 https://linktr.ee/anarkistan

++++++++++++++ deutsch Am 23. März ist der Todestag unserer Genossin Niusha (Shirin-dukht). Die Genossin Niusha wurde in Teheran/Iran geboren und sprach Persisch, war aber eine global aktive Anarchistin. Sie nahm an Demonstrationen in Köln, Bonn, Wuppertal, Dortmund und Berlin, sowie in Paris teil. Sie beteiligte sich am Anarchistischen Infotisch zum 1. Mai in Köln und an den meisten lokalen Aktivitäten in und um Köln usw. Ihre letzten Hauptaktivitäten waren:
  • Hilfe und Unterstützung für Flüchtlinge in den Flüchtlingslagern in Köln 2014 – 2015
  • Sammeln von Kleidung, Nahrungsmitteln und Bargeld für Flüchtlinge und Migrant*innen auf dem Weg ins Mittelmeer, sowie für Hilfsorganisationen an der italienischen Küste
  • Unterstützung des Aufstands (Frauen-Leben-Freiheit) in allen Regionen des Iran und Sammeln von Hilfsgütern für die Gefangenen dieses Aufstands und deren Familien, sowie Verbreitung ihrer Stimme und der täglichen Nachrichten über den Aufstand in der Welt außerhalb des Iran.
  • Unterstützung des sudanesischen Aufstands und der Bewegung der Nachbarschaftskooperationskomitees und dafür sorgen, dass ihre Stimmen in anderen Teilen der Welt (außerhalb des Sudan) Gehör finden. Aktive Teilnahme an der Revolutionären Solidaritätsgruppe zwischen Iran und Sudan.
  • Unterstützung und Aktivitäten mit Umwelt-, Kinderschutz-, Tierschutz-, Veganismus- und radikalen Frauengruppen in Deutschland, Iran und anderen Ländern
  • Hilfe und Unterstützung von Migrant*inneen im Iran und Kampf gegen den iranischen Rassismus
  • kontinuierlicher Widerstand gegen autoritäre, staatliche und kapitalistische, reformistische Frauen
  • und viele andere direkte Aktionsaktivitäten…
Möge das Andenken an unsere Genossin Niusha und an alle anarchistischen Märtyrer*innen hoch abgesehen und ehrenvoll bleiben. Kurdischsprachiges Anarchistisches Forum 21. März 2025 https://linktr.ee/anarkistan +++++++++ english Machine translation
  1. On March 23, the death of our comrade Niusha (Shirin-Dukht) is.
The comrade Niusha was born in Tehran/Iran and spoke Persian, but was a globally active anarchist. She took part in demonstrations in Cologne, Bonn, Wuppertal, Dortmund and Berlin, as well as in Paris. She participated in the anarchist infotically on May 1st in Cologne and in most local activities in and around Cologne, etc. Their last main activities were:
  • Help and support for refugees in the refugee camps in Cologne 2014 – 2015
  • Collecting clothing, food and cash for refugees and migrants on the way to the Mediterranean, as well as for aid organizations on the Italian coast
  • Support of the uprising (freedom of women) in all regions of Iran and collect relief goods for the prisoners of this uprising and their families, as well as the spread of their voice and daily news about the uprising in the world outside of Iran.
  • Support of the Sudanese uprising and the movement of the neighborhood cooperation committee and ensure that their voices are heard in other parts of the world (outside of Sudan). Active participation in the revolutionary solidarity group between Iran and Sudan.
  • Support and activities with environmental, child protection, animal welfare, veganism and radical women’s groups in Germany, Iran and other countries
  • Help and support of migrants in Iran and fight against Iranian racism
  • Continuous resistance to authoritarian, state and capitalist, reformist women
  • and many other direct action activities …
May the memory of our comrade Niusha and all anarchist martyrs are not targeted and honorable. Kurdish-speaking anarchist Forum March 21 2025 https://linktr.ee/anarkistan

Anarchist FAQمێتاكوردی - Kurdiمێتاوه‌رگێڕانمێتاکوردیی-کورمانجی

ب.٢.٦ د ناڤ جڤاکێ دە دەولەت دکارە ببە ھێزەک سەربخوە؟

وەرگەرا ماکینە

ئەرێ دکارە. ژ بەر ھێزا ماکینا دەولەتێ، دێ زەھمەت بە کو مەرڤ باوەر بکە کو ئەو ھەر گاڤ تەنێ ژ بۆ ھندکاھیا ئابۆرییا سەردەستا د جڤاکێ دە ببە ئاموورەک. ل گۆری ئاڤاھی و ھێزێن خوە، دکارە وان ژ بۆ بەرژەوەندیێن خوە ب کار بینە. ب راستی، د ھن رەوشان دە ئەو دکارە ببە چینا سەردەست بخوە.
لێ بەلێ، د دەمێن نۆرمال دە دەولەت، وەکە کو مە د بەشا ب.٢.١ دە ژی گۆت ، ئاموورەکە چینا کاپیتالیستە. ئەڤ یەک، دڤێ وەرە چەسپاندن، نایێ وێ واتەیێ کو ئەو ھەر گاڤ “چاڤ ب چاڤ” دبینن. سیاسەتمەدارێن بلند، وەک نموونە، بەشەک ژ ئەلیتا دەستھلاتدارن، لێ ئەو ب بەشێن دن رە د پێشبازیێ دە نە. ب سەر دە ژی، بەشێن جودایێن چینا کاپیتالیست ژ بۆ بەرژەوەندی، باندۆرا سیاسی، ئیمتیاز و ھود، ل ھەمبەر ھەڤ دکەڤن پێشبازیێ. مالاتەستا، ئانگاشت دکر، بوورژوووازی، “ھەر دەم د ناڤ خوە دە د شەر دە نە… ژ بەر ڤێ یەکێ لیستکێن سونگان، مانەڤرایان. تاویز و ڤەکشاندن، ھەولدانێن پەیداکرنا ھەڤالبەندان د ناڤ گەل دە ل دژی کەڤنەپەرەستان و د ناڤ کەڤنەپەرەستان دە ل دژی گەل.” [ ئانارشی ، ر. ٢٥] ئەڤ تێ وێ مانەیێ کو بەشێن جودایێن چینا سەردەست، ل گۆری بەرژەوەندییێن خوە، دێ ل دۆرا پارتییێن جھێ کۆم ببن، و ئەڤ پارتی دێ ژ بۆ پێشدەبرنا ڤان بەرژەوەندییان ھەول بدن کو ببن خوەدی ھێز. دبە کو ئەڤ یەک ب بەشێن دنێن چینا کاپیتالیست رە بکەڤە ناڤا ناکۆکیێ. دەولەت ناڤگینا چارەسەرکرنا ڤان ناکۆکیانە.
ژ بەر کو رۆلا دەولەتێ ئەوە کو شەرت و مەرجێن ھەری باش ژ بۆ سەرمایەیێ ب تەڤاھی دابین بکە، ئەڤ تێ وێ واتەیێ کو دەما ھەوجە بکە، دکارە ل دژی بەرژەوەندیێن ھن بەشێن چینا کاپیتالیست بخەبتە و دکە. ژ بۆ پێکانینا ڤێ فۆنکسییۆنێ دڤێ دەولەت ژ سەرمایەدارێن تاکەکەسی یان ژی شیرکەتان را بە. تشتێ کو دکارە دەولەتێ وەکی سازیەک جڤاکییا بێالی بدە خویا کرن و دکارە مرۆڤان بخاپینە کو بفکرە کو ئەو بەرژەوەندیا جڤاکێ تەمسیل دکە. لێ دیسا ژی ئەڤ یەکجار بێالیبوون د دەربارێ شیرکەتێن کاپیتالیستێن تاکەکەسی دە تەنێ وەکی ئیفادەیا رۆلا وێیا وەکی ئاموورەک سەرمایێ ب گشتی ھەیە. وەکی دن، بێیی پەرەیێن باجێیێن کارسازیێن سەرکەتی دێ دەولەت قەلس ببە و ژ بەر ڤێ یەکێ دەولەت ژ بۆ نرخا زێدەیا کو ژ ھێلا چینا کارکەر ڤە ھاتی ھلبەراندن ب کاپیتالیستان رە د پێشبازیێ دەیە. ژ بەر ڤێ یەکێ رەتۆریکا دژ-دەولەتێیا کارسازیا مەزنا کو دکارە وان کەسێن کو ھایا وان ژ خوەزایا دەستانییا کاپیتالیزما نووژەنا دەولەتێ تونەیە بخاپینە.
وەکی کو چۆمسکی دەستنیشان دکە:
“د ناڤبەرا بەرژەوەندییێن کارساز و دەولەتا کاپیتالیست دە ھەر دەم جوورەیەک تێکلیا ھەزکرن-نەفرەتێ ھەیە. ژ ئالیەکێ ڤە کارساز دەولەتەک ب ھێز دخوازە کو بازارێن نەلرێتی برێکووپێک بکە، کارووبار و یارمەتیدان بدە کارسازیێ، زێدە بکە و گھاندنا بازارێن بیانی بپارێزە و بپارێزە. چاڤکانی و ھود. ژ ئالیێ دن ڤە، کارسازی ھەڤرکەک ب ھێز ناخوازە، ب تایبەتی،یێ کو بەرسڤێ بدە بەرژەوەندییێن جھێرەنگ، بەرژەوەندییێن گەلێری و ل سەر داھات ئان ھێزێ سیاسەتێن ب باندۆرەک ڤەبەلاڤکەر بمەشینە. [ ترننگ تھە تدە ، ر. ٢١١]
ژ بەر ڤێ یەکێ، دەولەت گەلەک جاران ب بەشێن چینا کاپیتالیست رە د ناڤ ناکۆکیێ دەیە، چاوا کو بەشێن وێ چینا دەولەتێ ژ بۆ بەرژەوەندیێن خوە د چارچۆڤەیا گشتییا پاراستنا پەرگالا کاپیتالیست دە بکار تینن (ئانگۆ بەرژەوەندیێن چینا سەردەست وەک چین. ). رۆلا دەولەتێ ئەوە کو ناکۆکیێن ب ڤی رەنگی د ناڤ وێ چینێ دە ب ئاوایەکی ئاشتیانە چارەسەر بکە. د بن کاپیتالیزما نووژەن دە، ئەڤ یەک ب گەلەمپەری ب پێڤاژۆیا “دەمۆکراتیک” (د ناڤ ڤێ پێڤاژۆیێ دە شانسێ ھلبژارتنا نوونەرێن ئەلیتێیێن کو ھەری کێم زەختێ ل مە دکن) تێ کرن .
پەڤچوونێن وەھا جارنان نەرینا دەولەتێ ددن کو لاشەک “بێالی”یە، لێ ئەڤ خەیالەکە — ئەو ژ بۆ پاراستنا ھێز و ئیمتیازێن چینی ھەیە — لێ تام کیژان چین دپارێزە دکارە بگوھەزینە. ئانارشیست دەما کو دپەژرینن کو دەولەت ھێز و پۆزیسیۆنا چینا سەردەستا ئابۆری د ناڤ جڤاکێ دە دپارێزە، د ھەمان دەمێ دە دەستنیشان دکن کو دەولەت، ژ بەر جەوھەرا خوەیا ھیەرارشیک، خوەدیێ بەرژەوەندیێن خوەیە. ژ بەر ڤێ یەکێ ئەو تەنێ وەکی ئاموورا چینا سەردەستا ئابۆرییا د جڤاکێ دە نایێ ھەسباندن. دەولەت دینامیکێن خوە ھەنە، ژ بەر ئاڤاھیا خوە، کو چین و بەرژەوەندی و ئیمتیازێن خوەیێن چینایەتی چێدکە (و رێ ددە وان کو ژ بن کۆنترۆلا چینا سەردەستا ئابۆری برەڤن و ل پەی بەرژەوەندیێن خوە بن، کێم ئان زێدە). وەکی کو مالاتەستا گۆتیە “ھکوومەت، ھەر چەند ژ بوورژوووازیێ و خزمەتکار و پارێزگەرێ وێ دەرکەڤە ژی، مینا ھەر خزمەتکار و ھەر پارێزگەرەک، مەیل دکە کو بگھیژە ئازادیا خوە و سەردەستیا کێ دپارێزە.” [ ئۆپ. جت. ، ر. ٢٥]
ژ بەر ڤێ یەکێ، د سیستەمەکە چینییا وەکە کاپیتالیزمێ دە ژی، دەولەت دکارە ژ ئەلیتا دەستھلاتدار سەربخوە تەڤبگەرە و ب پۆتانسیەل ل دژی بەرژەوەندیێن وان تەڤبگەرە. ژ بەر کو بەشەک ژ رۆلا وێ ناڤبەینکاریا د ناڤبەرا سەرمایەدارێن/شرکەتێن تاکەکەسی دەیە، پێویستیا وێ ب ھێزەک تێر ھەیە کو وان تەشھیر بکە و ئەڤ ژی ھەوجە دکە کو دەولەت ژ چینا کو بەرژەوەندییێن وێ ب گشتی دپارێزە، ھنەکی سەربخوە بە. و سەرخوەبوونەکە وھا دکارە ژ بۆ بەرژەوەندیێن خوە ب کار بینە، ھەتا زەرارێ بدە چینا کاپیتالیست، گەر شەرت و مەرج دەستوورێ بدن. گەر چینا کاپیتالیست قەلس بە یان ژی پارچە ببە، وێ دەمێ دەولەت دکارە خوەسەریا خوە ل ھەمبەر ئەلیتا ئابۆرییا سەردەست ب کار بینە، ل دژی سەرمایەداران ب تەڤاھی ئاموورێن کو ب گەلەمپەری ژ بۆ بەرژەوەندییێن خوە ژ بۆ وان کەسان ب کار تینە. و ھێزان.
ئەڤ تێ وێ مانەیێ کو دەولەت نە تەنێ “پارێزڤانێ سەرمایەیێ” ژ بۆ وێ “ژ خوە رە ژینداریەکە خوە ھەیە و ژ چینێن دن پێ ڤە چینەکە جڤاکییا رەسەن پێک تینە… و ئەڤ چین خوەدیێ پارازیت و فایزێیێن تایبەتە. بەرژەوەندیێن دنێن کو دەولەت ب خوە ئیدا دکە کو نوونەرتیا وان دکە، د ناڤا ناکۆکیێ دەیە. ژ کووچکێ جەردەڤانێن سەرمایەداران.” [لوگ فاببر، ژ ھێلا داڤد بەڕی ڤە ھاتی ڤەگۆتن، دیرۆکا تەڤگەرا ئانارشیستا فرەنسی، ١٩١٧-١٩٤٥ ، ر. ٣٩]
ژ بەر ڤێ یەکێ ماکینەیا دەولەتێ (و ئاڤاھی)، دەما کو فۆرما وێیا نووژەن ب کاپیتالیزمێ ڤە گرێدایییە، نکارە وەکی ئاموورەک کو ژ ھێلا پرانیێ ڤە تێ بکار ئانین وەرە دیتن. ژ بەر کو “دەولەت، ھەر دەولەت – تەورا ب شێوازێ ھەری لیبەرال و دەمۆکراتیک ل خوە بکە ژی – ب ئەسلێ خوە خوە دسپێرە سەردەستیێ، و ل سەر شیدەتێ، ئانگۆ ل سەر دەسپۆتیزمێ – دەسپۆتیزمەک ڤەشارتی لێ نە کێمتر خەتەرناک. ” دەولەت “ھێز، دەستھلاتداری، سەردەستیێ نیشان ددە؛ د راستیێ دە نەوەکھەڤیێ فەرز دکە.” [ فەلسەفەیا سیاسییا مچاەل باکونن ، ر. ٢١١ و رووپ. ٢٤٠] ژ بەر ڤێ یەکێ دەولەت خوەدی مانتقێ خوەیێ تایبەت، پێشانینێن خوە و لەزا خوە ھەیە. ئەو جھێ خوەیێ دەستھلاتداریێ پێک تینە کو نە تەنێ ژێدەرەکە ھێزا چینا ئابۆرییە. ژ بەر ڤێ یەکێ، دەولەت دکارە ل دەرڤەیی کۆنترۆلا چینا سەردەستا ئابۆری بە و ھەوجە ناکە کو تێکلیێن ئابۆری نیشان بدە.
ئەڤ یەک ژ بەر جەوھەرا وێیا ھیەرارشیک و ناڤەندییە، کو ھێز ددە ھندک کەسێن کو ماکینەیا دەولەتێ کۆنترۆل دکن — “[ە]ھەر ھێزەک دەولەتی، ھەر ھکوومەتەک، ب جەوھەرێ خوە خوە ل دەر و دۆرا گەل ب جھ دکە و ب نەچاری وان د بن دارێ زۆرێ دە دخە بن دەستێ رێخستن و رێخستنەکێ. ژ بۆ ئارمانجێن کو بیانی نە و ل دژی ھەوجەداری و داخوازێن راستینێن گەلن.” ھەگەر “تەڤاھیا پرۆلەتەریا… [ببن] ئەندامێن ھوکوومەتێ… نە ھکوومەت، نە دەولەت چێدبە، لێ ھەکە دەولەتەک ھەبە دێیێن کو تێنە رێڤەبرن ویێن کۆلەدار ژی ھەبن”. [ باکونن ل سەر ئانارشیزمێ ، ر. ٣٢٨ و رووپ. ٣٣٠]
ب گۆتنەکە دن، بورۆکراسیا دەولەتێ ب خوە راستەراست زۆردارە و دکارە ژ چینەکە ئابۆرییا سەردەست سەربخوە بژی. ب گۆتنێن پێخەمبەرییێن باکونن:
“مە د دیرۆکێ دە چ دیتیە؟ دەولەت ھەر تم بوویە میراتەیا چەند چینێن خوەدی ئیمتیاز: چینا پیرۆز، ئەسلزادە، بوورژوووازی — و د داویێ دە، دەما کو ھەموو چینێن دن خوە وەستاندنە، چینا بورۆکراسیێ دکەڤە دەورێ. و پاشێ دەولەت دکەڤە، ئان ژی رادبە، ئەگەر ھوون بخوازن، ل پۆزیسیۆنا ماکینەیێ.” [ فەلسەفەیا سیاسییا مچاەل باکونن ، ر. ٢٠٨]
ئەڤ نە ئەجێبە. ژ بۆ ئانارشیستان، “رێخستنا دەولەتێ… [ئەو] ھێزا کو ھندکاھیان ژ بۆ دامەزراندن و برێخستنکرنا دەستھلاتداریا خوە ل سەر گرسەیان سەری لێ ددن.” ئەڤ نایێ وێ واتەیێ کو ئەڤ ھندکاھی ھەوجە نە کو د جڤاکێ دە د وارێ ئابۆری دە چینا سەردەست بن. دەولەت “ئاڤاھیەکە کو ژ بۆ بەرژەوەندیا ئاخا، کاپیتالیزم و فەرمیەتپارێزیێ ھاتیە ئاڤاکرنە.” [ ئەڤۆلوتۆن ئاند ئەنڤرۆنمەنت ، ر. ٨٢ و رووپ. ١٠٥] ژ بەر ڤێ یەکێ، ئەم نکارن تەخمین بکن کو ژ ھۆلێ راکرنا یەک ئان ژی دو ژ ڤێ سێتیا نەپیرۆز دێ ببە سەدەما ئازادیێ و نە ژی کو ھەر سێ ژی بیێن دن رە تام ھەمان بەرژەوەندی ئان ھێزێ پارڤە دکن. ژ بەر ڤێ یەکێ، د ھن رەوشان دە، چینا ئاخا دکارە ل سەر بەرژەوەندییێن چینا کاپیتالیست (و بەرەڤاژی) بەرژەوەندییێن خوە پێش بخە، دەما کو بورۆکراسیا دەولەتێ دکارە ل سەر ھەسابێ ھەردویان مەزن ببە.
ژ بەر ڤێ یەکێ، گرینگە کو وەرە دەستنیشان کرن کو ھندکاھیا کو دەولەت بەرژەوەندییێن وان دپارێزە نە ھەوجەیە کو د وارێ ئابۆری دە سەردەست بە (ھەر چەند ب گەلەمپەری ووسا بە). د بن ھن مەرجان دە کاھینەک دکارە ببە چینەک سەردەست، وەکی کۆمەک لەشکەری ئان بورۆکراسی. ئەڤ تێ وێ واتەیێ کو دەولەت د ھەمان دەمێ دە دکارە ئەلیتا سەردەستا ئابۆری ژی وەکی چینا ئیستیسمارکەر ب باندۆر بکە . ژ بەر کو ئانارشیست دەولەتێ وەک خوەدی بەرژەوەندییێن (چینی)یێن خوە دبینن.
وەکە کو ئەم د بەشا ھ.٣.٩ دە ب بەرفرەھی نیقاش دکن ، دەولەت نکارە تەنێ وەکی ئاموورەک (ئابۆری) دەستھلاتداریا چینێ وەرە ھەسباندن. دیرۆک گەلەک جڤاکان نیشان دایە کو دەولەت ب خوە چینا سەردەست بوو و ل ور چینەکە دنا ئابۆرییا سەردەست تونەبوو. تەجرووبەیا رووسیایا سۆڤیەتێ راستبوونا ڤێ ئانالیزێ نیشان ددە. راستیا شۆرەشا رووسیایێ ب ئیدایا مارکسیست رە بەرەڤاژی بوو کو دەولەتەک ب تەنێ ئاموورەک دەستھلاتداریا چینێیە و ژ بەر ڤێ یەکێ، چینا کارکەر ھەوجە دکە کو دەولەتا خوە ئاڤا بکە کو تێ دە جڤاکێ برێڤە ببە. ل شوونا کو ببە ئاموورەک کو مرۆڤێن چینا کارکەر بکارن جڤاکێ ل گۆری بەرژەوەندیێن خوە ب رێ ڤە ببن و ڤەگوھەرینن، دەولەتا نوویا کو ژ ھێلا شۆرەشا رووسیایێ ڤە ھاتی ئافراندن زوو بوو ھێزەک ل سەر چینا کو ئیدیا دکر کو نوونەرتیا وێ دکە ( ژ بۆ بێتر ل سەر ڤێ یەکێ ل بەشا ھ.٦ بنێرە) . چینا کارکەر ژ ئالیێ دەولەتا نوو و بورۆکراسیا وێ ڤە، نە ژ ئالیێ چینا کاپیتالیست ڤە وەکە بەرێ دھات ئیستیسمارکرن و سەردەستکرن. ئەڤ ب تەسادوفی پێک نەھات. وەکە کو ئەم د بەشا ھ.٣.٧ دە باھس دکن ، دەولەتێ ھن تایبەتمەندیێن (وەکی ناڤەندپارێزی، دەستھلاتداری و ھود.) ب پێش خستیە کو ئەرکا وێیا وەکی جیبجیکرنا دەستھلاتداریا ھندکاییان ب جھ تینە. پاراستنا وان تایبەتمەندیان بێ گومان تێ واتەیا گرتنا پەیورا کو ئەو ژ بۆ خزمەتێ ھاتنە ئافراندن.
ژ بەر ڤێ یەکێ، ب کورتاسی، رۆلا دەولەتێ ئەوە کو ژ بۆ بەرژەوەندییێن ھندکاھییێن/چنێن ئابۆرییێن سەردەست و ژ بۆ بەرژەوەندییێن خوە، فەرد و چینا کارکەر ب تەڤاھی تەپس بکە. ئەو “جڤاکەک ژ بۆ سیگۆرتا ھەڤبەش د ناڤبەرا ئاخا، فەرماندارێ لەشکەری، دادوەر، کاھین و پاشێ سەرمایەدار دە، ژ بۆ پشتگریکرنا دەستھلاتداریا دنا ل سەر گەل، و ژ بۆ ئیستسمارکرنا خزانیا گرسەیان و دەولەمەندبوونا.” خوە.” ئەڤ ئەسلێ دەولەتێ بوو ؛ دیرۆکا وێ وھا بوو و جەوھەرا وێیا نھا ژی وھایە. [کرۆپۆتکن، ئەڤۆلوتۆن ئاند ئەنڤرۆنمەنت ، ر. ٩٤]
ژ بەر ڤێ یەکێ دەما کو دەولەت ئاموورەک دەستھلاتداریا چینێیە، نە ژخوەبەر تێ وێ واتەیێ کو ب بەشێن چینا کو تەمسیل دکە رە ناکۆکی و نە ژی دڤێ ببە ئاموورا چینەک ئابۆرییا سەردەست. لێبەلێ، تشتەک پشتراستە. دەولەت ژ بۆ ئازادیا بندەستان نە ئاموورەک گونجاوە.

Anarchist FAQمێتاLatiniمێتاكوردی - Kurdiمێتاکوردیی-کورمانجی

B.2.6 Di nav civakê de dewlet dikare bibe hêzek serbixwe?

Wergera Makîne

Erê dikare. Ji ber hêza makîna dewletê, dê zehmet be ku meriv bawer bike ku ew her gav tenê ji bo hindikahiya aborî ya serdest a di civakê de bibe amûrek. Li gorî avahî û hêzên xwe, dikare wan ji bo berjewendiyên xwe bi kar bîne. Bi rastî, di hin rewşan de ew dikare bibe çîna serdest bixwe.
Lê belê, di demên normal de dewlet, weke ku me di beşa B.2.1 de jî got , amûreke çîna kapîtalîst e. Ev yek, divê were çespandin, nayê wê wateyê ku ew her gav “çav bi çav” dibînin. Siyasetmedarên bilind, wek nimûne, beşek ji elîta desthilatdar in, lê ew bi beşên din re di pêşbaziyê de ne. Bi ser de jî, beşên cuda yên çîna kapîtalîst ji bo berjewendî, bandora siyasî, îmtiyaz û hwd, li hember hev dikevin pêşbaziyê. Malatesta, angaşt dikir, bûrjûwazî, “her dem di nav xwe de di şer de ne… Ji ber vê yekê lîstikên swingan, manevrayan. tawîz û vekişandin, hewldanên peydakirina hevalbendan di nav gel de li dijî kevneperestan û di nav kevneperestan de li dijî gel.” [ Anarşî , r. 25] Ev tê wê maneyê ku beşên cuda yên çîna serdest, li gorî berjewendîyên xwe, dê li dora partîyên cihê kom bibin, û ev partî dê ji bo pêşdebirina van berjewendîyan hewl bidin ku bibin xwedî hêz. Dibe ku ev yek bi beşên din ên çîna kapîtalîst re bikeve nava nakokiyê. Dewlet navgîna çareserkirina van nakokiyan e.
Ji ber ku rola dewletê ew e ku şert û mercên herî baş ji bo sermayeyê bi tevahî dabîn bike, ev tê wê wateyê ku dema hewce bike, dikare li dijî berjewendiyên hin beşên çîna kapîtalîst bixebite û dike. Ji bo pêkanîna vê fonksîyonê divê dewlet ji sermayedarên takekesî yan jî şîrketan ra be. Tiştê ku dikare dewletê wekî saziyek civakî ya bêalî bide xuya kirin û dikare mirovan bixapîne ku bifikire ku ew berjewendiya civakê temsîl dike. Lê dîsa jî ev yekcar bêalîbûn di derbarê şîrketên kapîtalîst ên takekesî de tenê wekî îfadeya rola wê ya wekî amûrek sermayê bi giştî heye. Wekî din, bêyî pereyên bacê yên karsaziyên serketî dê dewlet qels bibe û ji ber vê yekê dewlet ji bo nirxa zêde ya ku ji hêla çîna karker ve hatî hilberandin bi kapîtalîstan re di pêşbaziyê de ye. Ji ber vê yekê retorîka dij-dewletê ya karsaziya mezin a ku dikare wan kesên ku haya wan ji xwezaya destanî ya kapîtalîzma nûjen a dewletê tune ye bixapîne.
Wekî ku Chomsky destnîşan dike:
“Di navbera berjewendîyên karsaz û dewleta kapîtalîst de her dem cûreyek têkiliya hezkirin-nefretê heye. Ji aliyekê ve karsaz dewletek bi hêz dixwaze ku bazarên nelirêtî birêkûpêk bike, karûbar û yarmetîdan bide karsaziyê, zêde bike û gihandina bazarên biyanî biparêze û biparêze. çavkanî û hwd. Ji aliyê din ve, karsazî hevrikek bi hêz naxwaze, bi taybetî, yê ku bersivê bide berjewendîyên cihêreng, berjewendîyên gelêrî û li ser dahat an hêzê siyasetên bi bandorek vebelavker bimeşîne. [ Tirning the Tide , r. 211]
Ji ber vê yekê, dewlet gelek caran bi beşên çîna kapîtalîst re di nav nakokiyê de ye, çawa ku beşên wê çîna dewletê ji bo berjewendiyên xwe di çarçoveya giştî ya parastina pergala kapîtalîst de bikar tînin (ango berjewendiyên çîna serdest wek çîn. ). Rola dewletê ew e ku nakokiyên bi vî rengî di nav wê çînê de bi awayekî aştiyane çareser bike. Di bin kapîtalîzma nûjen de, ev yek bi gelemperî bi pêvajoya “demokratîk” (di nav vê pêvajoyê de şansê hilbijartina nûnerên elîtê yên ku herî kêm zextê li me dikin) tê kirin .
Pevçûnên weha carinan nerîna dewletê didin ku laşek “bêalî” ye, lê ev xeyalek e — ew ji bo parastina hêz û îmtiyazên çînî heye — lê tam kîjan çîn diparêze dikare biguhezîne. Anarşîst dema ku dipejirînin ku dewlet hêz û pozîsyona çîna serdest a aborî di nav civakê de diparêze, di heman demê de destnîşan dikin ku dewlet, ji ber cewhera xwe ya hiyerarşîk, xwediyê berjewendiyên xwe ye. Ji ber vê yekê ew tenê wekî amûra çîna serdest a aborî ya di civakê de nayê hesibandin. Dewlet dînamîkên xwe hene, ji ber avahiya xwe, ku çîn û berjewendî û îmtiyazên xwe yên çînayetî çêdike (û rê dide wan ku ji bin kontrola çîna serdest a aborî birevin û li pey berjewendiyên xwe bin, kêm an zêde). Wekî ku Malatesta gotiye “hikûmet, her çend ji bûrjûwaziyê û xizmetkar û parêzgerê wê derkeve jî, mîna her xizmetkar û her parêzgerek, meyl dike ku bigihîje azadiya xwe û serdestiya kê diparêze.” [ Op. Cit. , r. 25]
Ji ber vê yekê, di sîstemeke çînî ya weke kapîtalîzmê de jî, dewlet dikare ji elîta desthilatdar serbixwe tevbigere û bi potansiyel li dijî berjewendiyên wan tevbigere. Ji ber ku beşek ji rola wê navbeynkariya di navbera sermayedarên/şirketên takekesî de ye, pêwîstiya wê bi hêzek têr heye ku wan teşhîr bike û ev jî hewce dike ku dewlet ji çîna ku berjewendîyên wê bi giştî diparêze, hinekî serbixwe be. Û serxwebûneke wiha dikare ji bo berjewendiyên xwe bi kar bîne, heta zerarê bide çîna kapîtalîst, ger şert û merc destûrê bidin. Ger çîna kapîtalîst qels be yan jî parçe bibe, wê demê dewlet dikare xweseriya xwe li hember elîta aborî ya serdest bi kar bîne, li dijî sermayedaran bi tevahî amûrên ku bi gelemperî ji bo berjewendîyên xwe ji bo wan kesan bi kar tîne. û hêzan.
Ev tê wê maneyê ku dewlet ne tenê “parêzvanê sermayeyê” ji bo wê “ji xwe re jîndariyeke xwe heye û ji çînên din pê ve çîneke civakî ya resen pêk tîne… û ev çîn xwediyê parazît û faîzê yên taybet e. Berjewendiyên din ên ku dewlet bi xwe îdia dike ku nûnertiya wan dike, di nava nakokiyê de ye. ji kûçikê cerdevan ên sermayedaran.” [Luigi Fabbri, ji hêla David Berry ve hatî vegotin, Dîroka Tevgera Anarşîst a Frensî, 1917-1945 , r. 39]
Ji ber vê yekê makîneya dewletê (û avahî), dema ku forma wê ya nûjen bi kapîtalîzmê ve girêdayî ye, nikare wekî amûrek ku ji hêla piraniyê ve tê bikar anîn were dîtin. Ji ber ku “Dewlet, her dewlet – tewra bi şêwazê herî lîberal û demokratîk li xwe bike jî – bi eslê xwe xwe dispêre serdestiyê, û li ser şîdetê, ango li ser despotîzmê – despotîzmek veşartî lê ne kêmtir xeternak. ” Dewlet “hêz, desthilatdarî, serdestiyê nîşan dide; di rastiyê de newekheviyê ferz dike.” [ Felsefeya Siyasî ya Michael Bakunin , r. 211 û rûp. 240] Ji ber vê yekê dewlet xwedî mantiqê xwe yê taybet, pêşanînên xwe û leza xwe heye. Ew cihê xwe yê desthilatdariyê pêk tîne ku ne tenê jêdereke hêza çîna aborî ye. Ji ber vê yekê, dewlet dikare li derveyî kontrola çîna serdest a aborî be û hewce nake ku têkiliyên aborî nîşan bide.
Ev yek ji ber cewhera wê ya hiyerarşîk û navendî ye, ku hêz dide hindik kesên ku makîneya dewletê kontrol dikin — “[e]her hêzek dewletî, her hikûmetek, bi cewherê xwe xwe li der û dora gel bi cih dike û bi neçarî wan di bin darê zorê de dixe bin destê rêxistin û rêxistinekê. ji bo armancên ku biyanî ne û li dijî hewcedarî û daxwazên rastîn ên gel in.” Heger “tevahiya proleterya… [bibin] endamên hukûmetê… ne hikûmet, ne dewlet çêdibe, lê heke dewletek hebe dê yên ku têne rêvebirin û yên koledar jî hebin”. [ Bakunin li ser Anarşîzmê , r. 328 û rûp. 330]
Bi gotineke din, burokrasiya dewletê bi xwe rasterast zordar e û dikare ji çîneke aborî ya serdest serbixwe bijî. Bi gotinên pêxemberî yên Bakunin:
“Me di dîrokê de çi dîtiye? Dewlet her tim bûye mîrateya çend çînên xwedî îmtiyaz: çîna pîroz, esilzade, bûrjûwazî — û di dawiyê de, dema ku hemû çînên din xwe westandine, çîna burokrasiyê dikeve dewrê. û paşê Dewlet dikeve, an jî radibe, eger hûn bixwazin, li pozîsyona makîneyê.” [ Felsefeya Siyasî ya Michael Bakunin , r. 208]
Ev ne ecêb e. Ji bo anarşîstan, “rêxistina dewletê… [ew] hêza ku hindikahiyan ji bo damezrandin û birêxistinkirina desthilatdariya xwe li ser girseyan serî lê didin.” Ev nayê wê wateyê ku ev hindikahî hewce ne ku di civakê de di warê aborî de çîna serdest bin. Dewlet “avahiyeke ku ji bo berjewendiya Axa, Kapîtalîzm û Fermiyetparêziyê hatiye avakirin e.” [ Evolution and Environment , r. 82 û rûp. 105] Ji ber vê yekê, em nikarin texmîn bikin ku ji holê rakirina yek an jî du ji vê sêtiya nepîroz dê bibe sedema azadiyê û ne jî ku her sê jî bi yên din re tam heman berjewendî an hêzê parve dikin. Ji ber vê yekê, di hin rewşan de, çîna axa dikare li ser berjewendîyên çîna kapîtalîst (û berevajî) berjewendîyên xwe pêş bixe, dema ku burokrasiya dewletê dikare li ser hesabê herduyan mezin bibe.
Ji ber vê yekê, girîng e ku were destnîşan kirin ku hindikahiya ku dewlet berjewendîyên wan diparêze ne hewce ye ku di warê aborî de serdest be (her çend bi gelemperî wusa be). Di bin hin mercan de kahînek dikare bibe çînek serdest, wekî komek leşkerî an burokrasî. Ev tê wê wateyê ku dewlet di heman demê de dikare elîta serdest a aborî jî wekî çîna îstîsmarker bi bandor bike . Ji ber ku anarşîst dewletê wek xwedî berjewendîyên (çînî) yên xwe dibînin.
Weke ku em di beşa H.3.9 de bi berfirehî nîqaş dikin , dewlet nikare tenê wekî amûrek (aborî) desthilatdariya çînê were hesibandin. Dîrok gelek civakan nîşan daye ku dewlet bi xwe çîna serdest bû û li wir çîneke din a aborî ya serdest tunebû. Tecrûbeya Rûsyaya Sovyetê rastbûna vê analîzê nîşan dide. Rastiya Şoreşa Rûsyayê bi îdiaya Marksîst re berevajî bû ku dewletek bi tenê amûrek desthilatdariya çînê ye û ji ber vê yekê, çîna karker hewce dike ku dewleta xwe ava bike ku tê de civakê birêve bibe. Li şûna ku bibe amûrek ku mirovên çîna karker bikarin civakê li gorî berjewendiyên xwe bi rê ve bibin û veguherînin, dewleta nû ya ku ji hêla Şoreşa Rûsyayê ve hatî afirandin zû bû hêzek li ser çîna ku îdîa dikir ku nûnertiya wê dike ( ji bo bêtir li ser vê yekê li beşa H.6 binêre) . Çîna karker ji aliyê dewleta nû û burokrasiya wê ve, ne ji aliyê çîna kapîtalîst ve weke berê dihat îstîsmarkirin û serdestkirin. Ev bi tesadufî pêk nehat. Weke ku em di beşa H.3.7 de bahs dikin , dewletê hin taybetmendiyên (wekî navendparêzî, desthilatdarî û hwd.) bi pêş xistiye ku erka wê ya wekî cîbicîkirina desthilatdariya hindikayiyan bi cih tîne. Parastina wan taybetmendiyan bê guman tê wateya girtina peywira ku ew ji bo xizmetê hatine afirandin.
Ji ber vê yekê, bi kurtasî, rola dewletê ew e ku ji bo berjewendîyên hindikahîyên/çinên aborî yên serdest û ji bo berjewendîyên xwe, ferd û çîna karker bi tevahî tepis bike. Ew “civakek ji bo sîgorta hevbeş di navbera axa, fermandarê leşkerî, dadwer, kahîn û paşê sermayedar de, ji bo piştgirîkirina desthilatdariya din a li ser gel, û ji bo îstismarkirina xizaniya girseyan û dewlemendbûna.” xwe.” Ev eslê dewletê bû ; dîroka wê wiha bû û cewhera wê ya niha jî wiha ye. [Kropotkin, Evolution and Environment , r. 94]
Ji ber vê yekê dema ku dewlet amûrek desthilatdariya çînê ye, ne jixweber tê wê wateyê ku bi beşên çîna ku temsîl dike re nakokî û ne jî divê bibe amûra çînek aborî ya serdest. Lêbelê, tiştek piştrast e. Dewlet ji bo azadiya bindestan ne amûrek guncaw e.

Anarchist FAQمێتاLatiniمێتاكوردی - Kurdiمێتاوه‌رگێڕانمێتاکوردیی-کورمانجی

B.2.5 Kî ji navendîbûnê sûd werdigire?

Wergera Makîne

Heya ku kêrî kesekî yan jî komekê neyê, tu sîstemeke civakî çênabe. Navendîbûn, di nav dewlet û pargîdaniyê de be, ne cûda ye. Di hemî rewşan de, navendîbûn rasterast sûdê dide yên li jor, ji ber ku ew wan ji yên li jêr vedihewîne, dihêle ku yên paşîn bi bandortir werin kontrol kirin û rêvebirin. Ji ber vê yekê, rasterast di berjewendiya burokrat û siyasetmedaran de ye ku piştgiriya navendîparêziyê bikin.
Lê belê, di bin kapîtalîzmê de, beşên cuda yên çîna karsaz jî piştgirî didin navendîparêziya dewletê. Têkiliya sembiyotîk a sermaye û dewletê ev e. Weke ku wê piştre jî bê nîqaşkirin (di beşa F.8 de ), dewletê di “netewekirina” bazarê de, ango zorkirina “bazara azad” li ser civakê de roleke girîng lîst. Bi navendîkirina desthilatdariyê di destên nûneran de û bi vî awayî afirandina burokrasiyek dewletê, mirovên asayî bêhêz bûn û bi vî rengî kêm bûn ku destwerdana berjewendiyên dewlemendan bikin. Bakunin dinivîse: “Di komarê de , kesên ku jê re dibêjin mirovên qanûnî, ku tê îddîakirin ku ji hêla dewletê ve tê temsîl kirin, ji hêla “cîhana burokratîk” ve ji bo “berjewendiya mezintir ” mirovên rast û zindî difetisînin û dê bidomînin. çînên xwedî îmtiyaz û hem jî ji bo berjewendiya xwe.” [ Op. Cit. , r. 211]
Nimûneyên navendîbûna siyasî ya zêde ku ji hêla berjewendîyên karsaziya dewlemend ve têne pêşve xistin, di seranserê dîroka kapîtalîzmê de têne dîtin. Merril Jensen dibêje: “Li Amerîkaya şoreşger, ‘xwezaya rêveberiya bajêr ket nav nîqaşên germ’, dibîne Merril Jensen… Civînên bajêr… ‘bû nuqteyeke bingehîn a çalakiya şoreşgerî’. Reaksiyona antî-demokratîk ku piştî Şoreşa Amerîkî bi hewlên ji holê rakirina hikûmetên bajarokan ve, ji aliyê hêmanên muhafezekar ve hatin kirin ku bi vî awayî bajar ji aliyê şaredar û meclîsên şaredariyan ve bên birêvebirin. [T] bazirganan ‘di hewldanên xwe yên ji civînên bajêr revîn de bi domdarî piştgirî dan tevlêbûnê’.” [Murray Bookchin, Towards an Ecological Society , r. 182]
Li vir em dibînin ku sîyaseta herêmî ji destên gelekan tê derxistin û di destê hindik de (yên ku her tim dewlemend in) de navendî tê girtin. Fransa mînakek din dide:
“Hikûmetê dît. .. şêniyên gel [hemû malbatan] ‘pir dengbêj’, pir neguhdar, û di 1787 de, meclîsên hilbijartî, ku ji şaredar û sê-şeş sendîkayan pêk dihatin, di nav gundiyên dewlemendtir de hatibûn hilbijartin, hatin destnîşan kirin.” [Peter Kropotkin, Mutual Aid , r. 185-186]
Ev beşek ji tevgereke giştî bû ji bo bêhêzkirina çîna karkeran bi rêya navendîkirina hêza biryargirtinê di destê çend kesan de (wek şoreşa Amerîkî). Kropotkin pêvajoya xebatê destnîşan dike:
Çînên navîn ên ku heta wê demê ji bo bidestxistina qanûnên destûrî û serdestiya li ser esilzadeyan li piştgiriya gel digeriyan, niha ku hêza gel dîtibûn û hîs kiribûn, diçûn. Ji bo serdestiya gel, çekberdana wan û vegerandina bindestiyê her tiştî bikin.
[. . .]
“Wan lez dan qanûndanînê bi vî rengî ku desthilatdariya siyasî ya ku ji destê dadgehê derdiket nekeve destê gel. Bi vî rengî… hate pêşniyar kirin ku… Fransiyan bikin du çîn, ku yek ji wan, welatiyên çalak , di hikûmetê de cih bigirin, ya din jî ku girseya gel a di bin navê hemwelatiyên pasîf de pêk tê , ji hemû mafên siyasî bêpar bimînin. Meclisa [T] Franseyê di nav departmanan de parçe kir êdî di meclîsên seretayî de cih nagirin û li gorî vê yekê mafê wan tunebû ku hilbijêrên [ku ji bo Meclîsa Neteweyî hilbijartibûn], ne jî şaredarî, ne jî yek ji rayedarên herêmî destnîşan bikin.
Herî dawî jî domdariya meclîsên hilbijartinê hat astengkirin. Piştî ku qeyûmên çîna navîn hatin tayînkirin, ev meclîs careke din necivin. Dema qeyûmên çîna navîn hatin tayînkirin, divê bi awayekî tund neyê kontrolkirin. hetta daxwazname û dayîna biryaran jî jê hat girtin — ‘Deng bidin zimanê xwe!’
“Derbarê gundan de… meclîsa giştî ya niştecihan… [ku] rêvebiriya kar û barên komunê… ji aliyê qanûnê ve hatin qedexekirin. Ji niha û pê ve tenê kesên dewlemend gundiyan, welatiyên çalak , mafê wan hebû ku salê carekê bicivin ku şaredar û şaredariya ku ji wan pêk tê destnîşan bikin. sê-çar mêrên gund ên navîn.
“Rêxistineke şaredariyê ya bi heman rengî ji bajaran re hat dayîn.
“[Ji ber vê yekê] çînên navîn bi her tedbîrê xwe dorpêç kirin da ku desthilatdariya şaredariyê di destê endamên dewlemend ên civakê de bihêlin.” [ Şoreşa Mezin a Fransî , cil. 1, rûp. 179-186]
Ji ber vê yekê navendîbûnê armanc kir ku desthilatdariyê ji girseya gel bigire û bide dewlemendan. Hêza gel di meclîsên gelêrî de maye, mîna “Beş” û “Navçeyên” Parîsê (bi gotinên Kropotkin, “prensîbên anarşîzmê” û “pratîkkirina… Xwerêveberiya Rasterast” îfade dike [ Op. Cit , rûp 204 û r. Lêbelê, Meclisa Neteweyî “hemû ji destê wan hat hewl da ku hêza navçeyan kêm bike… [û] dawî li wan germên Şoreşê bîne… [bi îzin da] ku tenê welatiyên çalak … beşdarî hilbijartinan bibin. û meclîsên îdarî.” [ Op. Cit. , r. 211] Ji ber vê yekê “hikûmeta navendî bi domdarî hewl dida ku beşan bixe bin desthilatdariya xwe” bi dewletê re “digere ku her tiştî di destên xwe de merkezî bike… [Ez] rêxistinên gelêrî… hemû erkên îdarî ji dest dixe. Di mijarên polîsan de xistina wan a bi navê mirina beşan. [ Op. Cit. , vol. 2, rûp. 549 û rûp. 552]
Wekî ku tê dîtin, hem şoreşên Fransa û hem jî yên Amerîkî pêvajoyek wisa dîtin ku tê de desthilatdariya navendî ya dewlemend xistiye destên xwe (cilda yekê ya Şoreşa Sêyemîn a Murray Bookchin bi hin hûrgulî behsa şoreşên Fransa û Amerîkî dike). Vê yekê piştrast kir ku mirovên çîna karker (ango piraniyek) ji pêvajoya biryargirtinê hatine dûrxistin û di bin qanûn û hêza çend kesan de bin. Bê guman, ev ji çîna hindikahiyê ya ku nûnerên wê xwedî wê hêzê ne, sûd werdigire. Di her şoreşê de merkezîbûna desthilatdariyê aqil ev bû. Çi Amerîkî be, çi Fransî yan jî Rûs be, navendîkirina hêzê bû wesîleya ku gelekan ji beşdarbûna biryarên ku bandor li wan û civakên wan dike, dûr bixe.
Mînakî, bavên damezrîner ên Dewleta Amerîkî bi rastî ji ber vê sedemê li ser hewcedariya navendîbûnê pir eşkere bûn. Ji bo James Madison xema sereke ew bû ku “piraniya” kontrola “hikûmeta gelerî” bi dest xist û di rewşekê de bû ku “qurbaniya dilxwazî ​​an berjewendiya xwe ya serwerî hem başiya giştî û hem jî mafên hemwelatiyên din bike.” Bi vî rengî “başiya giştî” ji “piraniyê” reviya û ne jî ew bû, wekî hûn difikirin, ya ku raya giştî jê re baş difikire (ji ber hin sedeman ku nayê ravekirin, Madison piraniya wan dihesibîne ku dikarin kesên ku dikarin qenciya giştî destnîşan bikin hilbijêrin). Ji bo parastina li hember vê yekê, wî komariyek bêtir ji demokrasiyek ku tê de hemwelatî “hukûmetê bi kesane dicivin û rêvebirinê dikin… her dem bi ewlehiya kesane an mafên milkiyetê re li hev nayên dîtin.” Bêgûman, wî ev yek ji xwe re dihesibîne ku “yên ku xwediyê wan in û yên ku bê mal û milk in, di civatê de ti carî berjewendîyên cuda ava kirin.” Plana wî ew bû ku pê ewle bibe ku milkê taybet were parastin û, di encamê de, berjewendîyên kesên ku hatine parastin. Ji ber vê yekê pêwîstî bi “şanda hikûmetê… ji hejmareke hindik ji welatiyên ku ji aliyê mayî ve hatine hilbijartin.” Ev merkezîbûna desthilatdariyê di nav çend destên herêmî de, ji ber heman sedemê, bi navendîbûnek herêmî re hate hev. Madison ji “komarek mezin li ser komarek piçûk” hez kir wekî “hêrsek ji bo pereyên kaxezê, ji bo rakirina deynan, ji bo parvekirina wekhev a milk, an ji bo projeyek din a nerast an xirab, dê kêmtir be ku li seranserê laşê belav bibe.” Yekîtî ji endamekî wê yê taybetî.” [di nav Dengên Dîroka Gel a Dewletên Yekbûyî de heye , Howard Zinn û Anthony Arnove (weş.), rûp 109-113] Ev daxwaza hebûna demokrasiyek fermî, ku girse tenê temaşevanên bûyeran in ne beşdar, ev e. mijareke ku di kapîtalîzmê de tê dubarekirin ( ji bo nêrîneke baş li beşa “Hêz û Nerîn” a Noam Chomsky Deterring Democracy binêre).
Li ser asta federal û eyaletê li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê piştî Şoreşê, navendîkirina hêzê hate teşwîqkirin, ji ber ku “piraniya çêkerên Destûra Bingehîn hin berjewendiya aborî ya rasterast di damezrandina hukûmetek federal a bihêz de hebûn.” Hêjayî gotinê ye, dema ku elîta dewlemend di formulekirina prensîbên nîzama nû de baş hatibûn temsîlkirin, çar kom ne bûn: “kole, xizmetkarên deyndar, jin, mêrên bê milk.” Hêjayî gotinê ye ku dewleta nû û makezagona wê berjewendîyên wan nîşan neda. Ji ber ku ev pirraniya mezin bûn, “ne tenê hewcedariya erênî bi hukûmeta navendî ya bihêz hebû ku berjewendiyên mezin ên aborî biparêze, lê di heman demê de tirsa tavilê ji serhildana cotkarên nerazî jî hebû.” [Howard Zinn, Dîroka Gel a Dewletên Yekbûyî , r. 90] Bûyera sereke Serhildana Shay li rojavayê Massachusetts bû. Li wir Destûra Bingehîn a nû ji bo dengdayînê qaîdeyên maldariyê bilind kiribû û ji ber vê yekê, tu kes bêyî ku dewlemend be, nikarîbû wezîfeya dewletê bigire. Dewleta nû ji bo şerkirina serhildanên weha, ji bo parastina hindik dewlemendan li hember piran hate damezrandin.
Wekî din, merkezîbûna dewletê, dûrxistina beşdariya gel, ji bo ku civaka Dewletên Yekbûyî bike yek ku ji hêla kapîtalîzmê ve serdest e, girîng bû:
“Di sî salên berbi Şerê Navxweyî de, qanûn li dadgehan her ku diçe ji bo pêşkeftina kapîtalîst zêde dihat şîrove kirin. Morton Horwitz ( Veguherîna Qanûna Amerîkî ) bi lêkolîna vê yekê destnîşan dike ku dema ku qanûnên hevpar ên Îngilîzî êdî pîroz bû. Ew li ber mezinbûna karsazan rawestiyabû. Fikra kevnare ya bihayek dadwerî li ber dadgeriyê da bû qanûn ev bû ku karkerek û rêhesinek bi hêza danûstandinê re peymanek çêkiribûn newekheviya ku pergala bazarê çêkiribû.'” [Zinn, Op. Cit. , r. 234]
Dewleta DYE li ser doktrîna lîberal a elîtîst hate damezrandin û bi awayekî çalak armanc kir ku meylên demokratîk (bi navê “azadiya takekesî”) kêm bike. Tiştê ku di pratîkê de qewimî (tera xwe ne ecêb e) ew bû ku elîta dewlemend dewlet bikar anî da ku çanda populer û mafê hevpar ji bo parastin û berfirehkirina berjewendî û hêza xwe têk bibe. Di vê pêvajoyê de, civaka Dewletên Yekbûyî di wêneyê xwe de hate reform kirin:
“Di nîvê sedsala nozdehan de pergala dadrêsî ji bo berjewendiya mêrên bazirganî û pîşesaziyê li ser hesabê cotkar, karker, xerîdar û komên din ên kêm hêzdar di civakê de ji nû ve hate şekil kirin. . . . Dewlemendî li hemberî komên herî qels ên civakê.” [Morton Horwitz, ku ji hêla Zinn ve hatî vegotin, Op. Cit. , r. 235]
Di demên nûjen de, navendîbûn û berfirehbûna dewletê bi pîşesazkirina bilez û mezinbûna karsaziyê re têkildar e. Wekî ku Edward Herman destnîşan dike, “[t] bi rêjeyek mezin, ew mezinbûna di mezinahî û hêza karsaziyê de bû ku bû sedema berevajîkirina derketina sendîkayan û mezinbûna hukûmetê. Mezinahiya ji karsaziyê heya radeyek mezin bersivek mezinbûna karsaziyê bû . .” [ Kontrola Pargîdanî, Hêza Pargîdanî , r. 188 – Her weha binêre, Stephen Skowronek, Avakirina Dewletek Nû ya Amerîkî: Berfirehkirina Kapasîteyên Rêvebiriya Neteweyî, 1877-1920 ] Navendîbûna dewletê hewce bû ku bazarên mezintir û diyarkirî hilberîne û dema ku ew li gorî berjewendîyên wan tevdigere, ji hêla karsaziyê ve hate piştgirî kirin ( ango her ku bazar berfereh bûn, dewlet jî ji bo standardîzekirin û sepandina qanûnên milkiyetê û hwd. Ji aliyekî din ve, ev pêşkeftina berbi “hikûmeta mezin” hawîrdorek afirand ku tê de karsaziya mezin dikare mezin bibe (pir caran ji hêla dewletê ve ji hêla yarmetîdan û parastinê ve tê teşwîq kirin – wekî ku dema dewlet ji hêla dewlemendan ve tê rêve kirin dê were hêvî kirin) û her weha bêtir jêbirin. hêza dewletê ji bandora girseyan û bi xurtî di destên dewlemendan de bi cih dike. Ne ecêb e ku em van geşedanan bibînin, ji ber ku “saziyên rêvebirinê li dora hêza navxweyî, di çend sedsalên dawîn de, hêza aborî li hev dikin.” [Noam Chomsky, Orders World, Old and New , r. 178]
Navendîbûna dewletê ji karsazan re hêsantir dike ku hukûmetê kontrol bike, û piştrast dike ku ew wekî pelika wan bimîne û bandorê li pêvajoya siyasî bike. Mînakî, Maseya Dor a Ewropî (ERT) “komek lobî ya elît a… serok an rêvebirên mezin ên pirneteweyî yên ku bi giranî li Yekîtiya Ewropî ne… [bi] 11 ji 20 pargîdaniyên Ewropî yên mezin [bi] hev re. firotana [di sala 1991] de, ji sedî 60 ê hilberîna YE’yê zêdetir dike. Wekî ku du lêkolînerên ku li ser vê beşê lêkolîn kirine, destnîşan dikin, ERT “di lobiyê de jêhatî ye… ji ber vê yekê gelek pêşniyar û ‘vîzyonên’ ERT’ê bi awayekî nepenî di belgeyên Civîna Komîsyonê de têne vegerandin.” ERT “îdia dike ku divê bazara karî bêtir ‘veguhêz’ be, ji bo demjimêrên nermtir, peymanên demsalî, parvekirina kar û xebata part-time nîqaş dike. Di Kanûn 1993 de, heft sal piştî ku ERT pêşniyarên xwe kir [û piştî ku piraniya dewletan li hev kiribûn. ji bo Peymana Maastricht û “beşa wê ya civakî”], Komîsyona Ewropî kaxezek spî weşand. [Doherty û Hoedeman, “Şovalyeyên Rê”, New Statesman , 4/11/94, r. 27]
Axaftina heyî ya gerdûnîbûnê, NAFTA, û Bazara Yekane ya Ewropî veguherînek bingehîn destnîşan dike ku tê de mezinbûna dewletê rêça ku ji hêla mezinbûna aborî ve hatî qut kirin dişopîne. Bi tenê, bi mezinbûna pargîdaniyên transneteweyî û bazarên darayî yên cîhanî re, sînorên dewleta netewe ji hêla aborî ve zêde bûne. Gava ku pargîdanî di nav pir-neteweyan de berfireh bûne, ji ber vê yekê zext zêde bûye ku dewletan li gorî xwe bişopînin û bi çêkirina peyman û sendîkayên pir-dewletî bazarên xwe di nav “neteweyan” de maqûl bikin.
Wekî ku Noam Chomsky destnîşan dike, G7, IMF, Banka Cîhanî û yên din “hikûmetek cîhanî ya de facto” ne û “saziyên dewleta transneteweyî bi giranî ji axayên din [ji gel re] xizmetê dikin, wek ku hêza dewletê bi gelemperî dike; di vê rewşê de zêdebûna pargîdaniyên transneteweyî di warên darayî û karûbarên din, çêkirin, medya û ragihandinê de.” [ Op. Cit. , r. 179]
Ji ber ku pirneteweyî mezin dibin û pêşve diçin, sînorên neteweyî dişkînin, di dewletparêziyê de mezinbûnek têkildar hewce dike. Wekî din, “taybetmendiyek taybetî ya girîng a sazûmanên desthilatdar ên defakto ku rabûna wan li dijî bandora gel, hetta hişmendiya wan e. Ew bi dizî tevdigerin, cîhanek li gorî hewcedariyên veberhêneran diafirînin, bi raya giştî re ‘li şûna xwe tê danîn’. xetereya demokrasiyê kêm bûye” [Chomsky, Op. Cit. , r. 178].
Ev nayê wê wateyê ku kapîtalîst ji bo her tiştî navendîbûna dewletê dixwazin. Gelek caran, bi taybetî ji bo pirsgirêkên civakî, desentralîzasyona nisbî bi gelemperî tê tercîh kirin (ango hêz ji burokratên herêmî re tê dayîn) da ku kontrola karsaziyê li ser wan zêde bibe. Bi veguheztina kontrolê li herêmên herêmî, hêza ku pargîdaniyên mezin, pargîdaniyên veberhênanê û yên wekî wan li ser hukûmeta herêmî heye bi rêjeyî zêde dibe. Digel vê yekê, tewra pargîdaniya navîn jî dikare tevlê bibe û bandorê li polîtîkayên herêmî bike, asteng bike an rasterast kontrol bike û hêzek kar li hember yekî din bike. Hêza taybet dikare misoger bike ku “azadî” ewle ye, azadiya wan .
Kîjan koma burokratan werin hilbijartin jî, hewcedariya navendîkirina hêza civakî, bi vî rengî marjînalkirina nifûsê, ji bo çîna karsaziyê girîngiyek bingehîn e. Her weha girîng e ku em ji bîr nekin ku dijberiya kapîtalîst li hember “hikûmetên mezin” pir caran darayî ye, ji ber ku dewlet zêdegaviyên civakî yên berdest ji xwe re dixwe, ji ber vê yekê mîqdara ku ji bazarê re maye ku di pêşbaziyê de li sermayeyên cihêreng belav bike kêm dike.
Di rastiyê de, tiştê ku sermayedaran li ser “hikûmeta mezin” nerazî dikin, lêçûnên wê yên ji bo bernameyên civakî yên ku ji bo berjewendiya çîna xizan û karker hatine çêkirin, fonksiyonek “ne rewa” e ku beşek ji zêdebûnê ya ku dibe ku ji sermayeyê re derbas bibe (û di heman demê de mirovan jî dike). kêmtir bêhêvî û ji ber vê yekê kêmtir dilxwaz e ku erzan bixebite). Ji ber vê yekê her tim hewl didin ku dewlet bi rola xwe ya “klasîk” wekî parastvanê milk û pergalê, û hindik din, kêm bike. Ji xeynî nakokiya wan ya bi dewleta refahê, sermayedar piştgirên herî domdar ên hukûmetê ne (û şêwaza “rast” ya destwerdana dewletê, wekî lêçûnên parastinê), wekî ku ji hêla vê rastiyê ve tê xuyang kirin ku her gav dikare drav were dîtin ji bo avakirina bêtir zindanan û leşkeran bişînin derve da ku berjewendîyên çîna serdest pêş bixin, her çend siyasetmedar digirîn ku di xezîneyê de “pere” ji bo bûrs, lênihêrîna tenduristiya neteweyî, an refaha ji bo belengazan.
Navendîbûna dewletê misoger dike ku “bi qasî ku prensîbên wekhevî di destûrên wê yên siyasî de cih girtine, ew bûrjûwazî ye ku hukum dike, û gel, karker, gundî jî di nav de, yên ku guh didin qanûnên ku ji hêla bûrjûwaziyê ve hatine çêkirin ” di rastiyê de eger ne bi mafî be, îmtiyaza desthilatdariyê ya taybet e.” Ev tê wê wateyê ku “wekheviya siyasî… tenê çîrokek zaroktî ye, derewek bêkêmasî ye.” Baweriyek mezin hewce dike ku meriv texmîn bike ku dewlemend, “ji ber şert û mercên hebûna xwe ya aborî û civakî ew qas ji gel dûr in” dikarin “di hukûmet û zagonan de, hest û ramanan bidin xuyakirin. û vîna gel.” Bê guman, em dibînin ku “di zagonsaziyê de û hem jî di pêkanîna hukûmetê de, bûrjûwazî bêyî ku xwe zêde bi berjewendîyên gel ve girêbide, li gorî berjewendî û însên xwe bi rê ve diçe.” Ji ber vê yekê dema ku “di rojên hilbijartinê de jî bûrjûwaziyên herî serbilind ên ku xwedan daxwazên siyasî ne, neçar dimînin ku dadgeh bikin… Gelê Serwer.” Lê “roja piştî hilbijartinan her kes vedigere ser karê xwe yê rojane” û sîyasetmedar ji bo ku li ser navê kesên ku îdîa dikin ku nûnertiya wan dikin, desthilatdariyê bikin.” [Bakunin, The Political Philosophy of Bakunin , r. 218. û rûpel 219]

Anarchist FAQمێتاكوردی - Kurdiمێتاوه‌رگێڕانمێتاکوردیی-کورمانجی

ب.٢.٥ کی ژ ناڤەندیبوونێ سوود وەردگرە؟

وەرگەرا ماکینە

ھەیا کو کێری کەسەکی یان ژی کۆمەکێ نەیێ، تو سیستەمەکە جڤاکی چێنابە. ناڤەندیبوون، د ناڤ دەولەت و پارگیدانیێ دە بە، نە جوودایە. د ھەمی رەوشان دە، ناڤەندیبوون راستەراست سوودێ ددەیێن ل ژۆر، ژ بەر کو ئەو وان ژیێن ل ژێر ڤەدھەوینە، دھێلە کویێن پاشین ب باندۆرتر وەرن کۆنترۆل کرن و رێڤەبرن. ژ بەر ڤێ یەکێ، راستەراست د بەرژەوەندیا بورۆکرات و سیاسەتمەداران دەیە کو پشتگریا ناڤەندیپارێزیێ بکن.
لێ بەلێ، د بن کاپیتالیزمێ دە، بەشێن جودایێن چینا کارساز ژی پشتگری ددن ناڤەندیپارێزیا دەولەتێ. تێکلیا سەمبیۆتیکا سەرمایە و دەولەتێ ئەڤە. وەکە کو وێ پشترە ژی بێ نیقاشکرن (د بەشا ف.٨ دە )، دەولەتێ د “نەتەوەکرنا” بازارێ دە، ئانگۆ زۆرکرنا “بازارا ئازاد” ل سەر جڤاکێ دە رۆلەکە گرینگ لیست. ب ناڤەندیکرنا دەستھلاتداریێ د دەستێن نوونەران دە و ب ڤی ئاوایی ئافراندنا بورۆکراسیەک دەولەتێ، مرۆڤێن ئاسایی بێھێز بوون و ب ڤی رەنگی کێم بوون کو دەستوەردانا بەرژەوەندیێن دەولەمەندان بکن. باکونن دنڤیسە: “د کۆمارێ دە ، کەسێن کو ژێ رە دبێژن مرۆڤێن قانوونی، کو تێ ئیددیاکرن کو ژ ھێلا دەولەتێ ڤە تێ تەمسیل کرن، ژ ھێلا “جیھانا بورۆکراتیک” ڤە ژ بۆ “بەرژەوەندیا مەزنتر ” مرۆڤێن راست و زندی دفەتسینن و دێ بدۆمینن. چینێن خوەدی ئیمتیاز و ھەم ژی ژ بۆ بەرژەوەندیا خوە.” [ ئۆپ. جت. ، ر. ٢١١]
نموونەیێن ناڤەندیبوونا سیاسییا زێدە کو ژ ھێلا بەرژەوەندییێن کارسازیا دەولەمەند ڤە تێنە پێشڤە خستن، د سەرانسەرێ دیرۆکا کاپیتالیزمێ دە تێنە دیتن. مەڕل ژەنسەن دبێژە: “ل ئامەریکایا شۆرەشگەر، عخوەزایا رێڤەبەریا باژێر کەت ناڤ نیقاشێن گەرمع، دبینە مەڕل ژەنسەن… جڤینێن باژێر… عبوو نوقتەیەکە بنگەھینا چالاکیا شۆرەشگەریع. رەاکسیۆنا ئانتی-دەمۆکراتیک کو پشتی شۆرەشا ئامەریکی ب ھەولێن ژ ھۆلێ راکرنا ھکوومەتێن باژارۆکان ڤە، ژ ئالیێ ھێمانێن موھافەزەکار ڤە ھاتن کرن کو ب ڤی ئاوایی باژار ژ ئالیێ شارەدار و مەجلیسێن شارەداریان ڤە بێن برێڤەبرن. [ت] بازرگانان عد ھەولدانێن خوەیێن ژ جڤینێن باژێر رەڤین دە ب دۆمداری پشتگری دان تەڤلێبوونێع.” [موڕای بۆۆکچن، تۆواردس ئان ئەجۆلۆگجال سۆجەتی ، ر. ١٨٢]
ل ڤر ئەم دبینن کو سییاسەتا ھەرێمی ژ دەستێن گەلەکان تێ دەرخستن و د دەستێ ھندک دە (یێن کو ھەر تم دەولەمەندن) دە ناڤەندی تێ گرتن. فرانسا میناکەک دن ددە:
“ھکوومەتێ دیت. .. شێنیێن گەل [ھەموو مالباتان] عپر دەنگبێژع، پر نەگوھدار، و د ١٧٨٧ دە، مەجلیسێن ھلبژارتی، کو ژ شارەدار و سێ-شەش سەندیکایان پێک دھاتن، د ناڤ گوندیێن دەولەمەندتر دە ھاتبوون ھلبژارتن، ھاتن دەستنیشان کرن.” [پەتەر کرۆپۆتکن، موتوال ئاد ، ر. ١٨٥-١٨٦]
ئەڤ بەشەک ژ تەڤگەرەکە گشتی بوو ژ بۆ بێھێزکرنا چینا کارکەران ب رێیا ناڤەندیکرنا ھێزا بریارگرتنێ د دەستێ چەند کەسان دە (وەک شۆرەشا ئامەریکی). کرۆپۆتکن پێڤاژۆیا خەباتێ دەستنیشان دکە:
چینێن ناڤینێن کو ھەتا وێ دەمێ ژ بۆ بدەستخستنا قانوونێن دەستووری و سەردەستیا ل سەر ئەسلزادەیان ل پشتگریا گەل دگەریان، نھا کو ھێزا گەل دیتبوون و ھیس کربوون، دچوون. ژ بۆ سەردەستیا گەل، چەکبەردانا وان و ڤەگەراندنا بندەستیێ ھەر تشتی بکن.
[. . .]
“وان لەز دان قانووندانینێ ب ڤی رەنگی کو دەستھلاتداریا سیاسییا کو ژ دەستێ دادگەھێ دەردکەت نەکەڤە دەستێ گەل. ب ڤی رەنگی… ھاتە پێشنیار کرن کو… فرانسیان بکن دو چین، کو یەک ژ وان، وەلاتیێن چالاک ، د ھکوومەتێ دە جھ بگرن،یا دن ژی کو گرسەیا گەلا د بن ناڤێ ھەموەلاتیێن پاسیف دە پێک تێ ، ژ ھەموو مافێن سیاسی بێپار بمینن. مەجلسا [ت] فرانسەیێ د ناڤ دەپارتمانان دە پارچە کر ئێدی د مەجلیسێن سەرەتایی دە جھ ناگرن و ل گۆری ڤێ یەکێ مافێ وان تونەبوو کو ھلبژێرێن [کو ژ بۆ مەجلیسا نەتەوەیی ھلبژارتبوون]، نە ژی شارەداری، نە ژی یەک ژ رایەدارێن ھەرێمی دەستنیشان بکن.
ھەری داوی ژی دۆمداریا مەجلیسێن ھلبژارتنێ ھات ئاستەنگکرن. پشتی کو قەیوومێن چینا ناڤین ھاتن تایینکرن، ئەڤ مەجلیس جارەکە دن نەجڤن. دەما قەیوومێن چینا ناڤین ھاتن تایینکرن، دڤێ ب ئاوایەکی توند نەیێ کۆنترۆلکرن. ھەتتا داخوازنامە و دایینا بریاران ژی ژێ ھات گرتن — عدەنگ بدن زمانێ خوە!ع
“دەربارێ گوندان دە… مەجلیسا گشتییا نشتەجھان… [کو] رێڤەبریا کار و بارێن کۆمونێ… ژ ئالیێ قانوونێ ڤە ھاتن قەدەخەکرن. ژ نھا و پێ ڤە تەنێ کەسێن دەولەمەند گوندیان، وەلاتیێن چالاک ، مافێ وان ھەبوو کو سالێ جارەکێ بجڤن کو شارەدار و شارەداریا کو ژ وان پێک تێ دەستنیشان بکن. سێ-چار مێرێن گوندێن ناڤین.
“رێخستنەکە شارەداریێیا ب ھەمان رەنگی ژ باژاران رە ھات دایین.
“[ژ بەر ڤێ یەکێ] چینێن ناڤین ب ھەر تەدبیرێ خوە دۆرپێچ کرن دا کو دەستھلاتداریا شارەداریێ د دەستێ ئەندامێن دەولەمەندێن جڤاکێ دە بھێلن.” [ شۆرەشا مەزنا فرانسی ، جل. ١، رووپ. ١٧٩-١٨٦]
ژ بەر ڤێ یەکێ ناڤەندیبوونێ ئارمانج کر کو دەستھلاتداریێ ژ گرسەیا گەل بگرە و بدە دەولەمەندان. ھێزا گەل د مەجلیسێن گەلێری دە مایە، مینا “بەش” و “ناڤچەیێن” پاریسێ (ب گۆتنێن کرۆپۆتکن، “پرەنسیبێن ئانارشیزمێ” و “پراتیککرنا… خوەرێڤەبەریا راستەراست” ئیفادە دکە [ ئۆپ. جت ، رووپ ٢٠٤ و ر. لێبەلێ، مەجلسا نەتەوەیی “ھەموو ژ دەستێ وان ھات ھەول دا کو ھێزا ناڤچەیان کێم بکە… [و] داوی ل وان گەرمێن شۆرەشێ بینە… [ب ئیزن دا] کو تەنێ وەلاتیێن چالاک … بەشداری ھلبژارتنان ببن. و مەجلیسێن ئیداری.” [ ئۆپ. جت. ، ر. ٢١١] ژ بەر ڤێ یەکێ “ھکوومەتا ناڤەندی ب دۆمداری ھەول ددا کو بەشان بخە بن دەستھلاتداریا خوە” ب دەولەتێ رە “دگەرە کو ھەر تشتی د دەستێن خوە دە مەرکەزی بکە… [ئەز] رێخستنێن گەلێری… ھەموو ئەرکێن ئیداری ژ دەست دخە. د مژارێن پۆلیسان دە خستنا وانا ب ناڤێ مرنا بەشان. [ ئۆپ. جت. ، ڤۆل. ٢، رووپ. ٥٤٩ و رووپ. ٥٥٢]
وەکی کو تێ دیتن، ھەم شۆرەشێن فرانسا و ھەم ژییێن ئامەریکی پێڤاژۆیەک وسا دیتن کو تێ دە دەستھلاتداریا ناڤەندییا دەولەمەند خستیە دەستێن خوە (جلدا یەکێیا شۆرەشا سێیەمینا موڕای بۆۆکچن ب ھن ھوورگولی بەھسا شۆرەشێن فرانسا و ئامەریکی دکە). ڤێ یەکێ پشتراست کر کو مرۆڤێن چینا کارکەر (ئانگۆ پرانیەک) ژ پێڤاژۆیا بریارگرتنێ ھاتنە دوورخستن و د بن قانوون و ھێزا چەند کەسان دە بن. بێ گومان، ئەڤ ژ چینا ھندکاھیێیا کو نوونەرێن وێ خوەدی وێ ھێزێ نە، سوود وەردگرە. د ھەر شۆرەشێ دە مەرکەزیبوونا دەستھلاتداریێ ئاقل ئەڤ بوو. چ ئامەریکی بە، چ فرانسی یان ژی رووس بە، ناڤەندیکرنا ھێزێ بوو وەسیلەیا کو گەلەکان ژ بەشداربوونا بریارێن کو باندۆر ل وان و جڤاکێن وان دکە، دوور بخە.
میناکی، باڤێن دامەزرینەرێن دەولەتا ئامەریکی ب راستی ژ بەر ڤێ سەدەمێ ل سەر ھەوجەداریا ناڤەندیبوونێ پر ئەشکەرە بوون. ژ بۆ ژامەس مادسۆن خەما سەرەکە ئەو بوو کو “پرانیا” کۆنترۆلا “ھکوومەتا گەلەری” ب دەست خست و د رەوشەکێ دە بوو کو “قوربانیا دلخوازی ​​ئان بەرژەوەندیا خوەیا سەروەری ھەم باشیا گشتی و ھەم ژی مافێن ھەموەلاتیێن دن بکە.” ب ڤی رەنگی “باشیا گشتی” ژ “پرانیێ” رەڤیا و نە ژی ئەو بوو، وەکی ھوون دفکرن،یا کو رایا گشتی ژێ رە باش دفکرە (ژ بەر ھن سەدەمان کو نایێ راڤەکرن، مادسۆن پرانیا وان دھەسبینە کو دکارن کەسێن کو دکارن قەنجیا گشتی دەستنیشان بکن ھلبژێرن). ژ بۆ پاراستنا ل ھەمبەر ڤێ یەکێ، وی کۆماریەک بێتر ژ دەمۆکراسیەک کو تێ دە ھەموەلاتی “ھوکوومەتێ ب کەسانە دجڤن و رێڤەبرنێ دکن… ھەر دەم ب ئەولەھیا کەسانە ئان مافێن ملکیەتێ رە ل ھەڤ نایێن دیتن.” بێگوومان، وی ئەڤ یەک ژ خوە رە دھەسبینە کو “یێن کو خوەدیێ وانن ویێن کو بێ مال و ملکن، د جڤاتێ دە ت جاری بەرژەوەندییێن جودا ئاڤا کرن.” پلانا وی ئەو بوو کو پێ ئەولە ببە کو ملکێ تایبەت وەرە پاراستن و، د ئەنجامێ دە، بەرژەوەندییێن کەسێن کو ھاتنە پاراستن. ژ بەر ڤێ یەکێ پێویستی ب “شاندا ھکوومەتێ… ژ ھەژمارەکە ھندک ژ وەلاتیێن کو ژ ئالیێ مایی ڤە ھاتنە ھلبژارتن.” ئەڤ مەرکەزیبوونا دەستھلاتداریێ د ناڤ چەند دەستێن ھەرێمی دە، ژ بەر ھەمان سەدەمێ، ب ناڤەندیبوونەک ھەرێمی رە ھاتە ھەڤ. مادسۆن ژ “کۆمارەک مەزن ل سەر کۆمارەک پچووک” ھەز کر وەکی “ھێرسەک ژ بۆ پەرەیێن کاخەزێ، ژ بۆ راکرنا دەینان، ژ بۆ پارڤەکرنا وەکھەڤا ملک، ئان ژ بۆ پرۆژەیەک دنا نەراست ئان خراب، دێ کێمتر بە کو ل سەرانسەرێ لاشێ بەلاڤ ببە.” یەکیتی ژ ئەندامەکی وێیێ تایبەتی.” [د ناڤ دەنگێن دیرۆکا گەلا دەولەتێن یەکبوویی دە ھەیە ، ھۆوارد زنن و ئانتھۆنی ئارنۆڤە (وەش.)، رووپ ١٠٩-١١٣] ئەڤ داخوازا ھەبوونا دەمۆکراسیەک فەرمی، کو گرسە تەنێ تەماشەڤانێن بوویەرانن نە بەشدار، ئەڤە. مژارەکە کو د کاپیتالیزمێ دە تێ دوبارەکرن ( ژ بۆ نێرینەکە باش ل بەشا “ھێز و نەرین”ا نۆام چۆمسکی دەتەڕنگ دەمۆجراجی بنێرە).
ل سەر ئاستا فەدەرال و ئەیالەتێ ل دەولەتێن یەکبوویییێن ئامەریکایێ پشتی شۆرەشێ، ناڤەندیکرنا ھێزێ ھاتە تەشویقکرن، ژ بەر کو “پرانیا چێکەرێن دەستوورا بنگەھین ھن بەرژەوەندیا ئابۆرییا راستەراست د دامەزراندنا ھوکوومەتەک فەدەرالا بھێز دە ھەبوون.” ھێژایی گۆتنێیە، دەما کو ئەلیتا دەولەمەند د فۆرمولەکرنا پرەنسیبێن نیزاما نوو دە باش ھاتبوون تەمسیلکرن، چار کۆم نە بوون: “کۆلە، خزمەتکارێن دەیندار، ژن، مێرێن بێ ملک.” ھێژایی گۆتنێیە کو دەولەتا نوو و ماکەزاگۆنا وێ بەرژەوەندییێن وان نیشان نەدا. ژ بەر کو ئەڤ پڕانیا مەزن بوون، “نە تەنێ ھەوجەداریا ئەرێنی ب ھوکوومەتا ناڤەندییا بھێز ھەبوو کو بەرژەوەندیێن مەزنێن ئابۆری بپارێزە، لێ د ھەمان دەمێ دە ترسا تاڤلێ ژ سەرھلدانا جۆتکارێن نەرازی ژی ھەبوو.” [ھۆوارد زنن، دیرۆکا گەلا دەولەتێن یەکبوویی ، ر. ٩٠] بوویەرا سەرەکە سەرھلدانا شای ل رۆژاڤایێ ماسساچوسەتتس بوو. ل ور دەستوورا بنگەھینا نوو ژ بۆ دەنگدایینێ قایدەیێن مالداریێ بلند کربوو و ژ بەر ڤێ یەکێ، تو کەس بێیی کو دەولەمەند بە، نکاریبوو وەزیفەیا دەولەتێ بگرە. دەولەتا نوو ژ بۆ شەرکرنا سەرھلدانێن وەھا، ژ بۆ پاراستنا ھندک دەولەمەندان ل ھەمبەر پران ھاتە دامەزراندن.
وەکی دن، مەرکەزیبوونا دەولەتێ، دوورخستنا بەشداریا گەل، ژ بۆ کو جڤاکا دەولەتێن یەکبوویی بکە یەک کو ژ ھێلا کاپیتالیزمێ ڤە سەردەستە، گرینگ بوو:
“د سی سالێن بەرب شەرێ ناڤخوەیی دە، قانوون ل دادگەھان ھەر کو دچە ژ بۆ پێشکەفتنا کاپیتالیست زێدە دھات شیرۆڤە کرن. مۆرتۆن ھۆروتز ( ڤەگوھەرینا قانوونا ئامەریکی ) ب لێکۆلینا ڤێ یەکێ دەستنیشان دکە کو دەما کو قانوونێن ھەڤپارێن ئینگلیزی ئێدی پیرۆز بوو. ئەو ل بەر مەزنبوونا کارسازان راوەستیابوو. فکرا کەڤنارەیا بھایەک دادوەری ل بەر دادگەریێ دا بوو قانوون ئەڤ بوو کو کارکەرەک و رێھەسنەک ب ھێزا دانووستاندنێ رە پەیمانەک چێکربوون نەوەکھەڤیا کو پەرگالا بازارێ چێکربوو.ع” [زنن، ئۆپ. جت. ، ر. ٢٣٤]
دەولەتا دیە ل سەر دۆکترینا لیبەرالا ئەلیتیست ھاتە دامەزراندن و ب ئاوایەکی چالاک ئارمانج کر کو مەیلێن دەمۆکراتیک (ب ناڤێ “ئازادیا تاکەکەسی”) کێم بکە. تشتێ کو د پراتیکێ دە قەومی (تەرا خوە نە ئەجێبە) ئەو بوو کو ئەلیتا دەولەمەند دەولەت بکار ئانی دا کو چاندا پۆپولەر و مافێ ھەڤپار ژ بۆ پاراستن و بەرفرەھکرنا بەرژەوەندی و ھێزا خوە تێک ببە. د ڤێ پێڤاژۆیێ دە، جڤاکا دەولەتێن یەکبوویی د وێنەیێ خوە دە ھاتە رەفۆرم کرن:
“د نیڤێ سەدسالا نۆزدەھان دە پەرگالا دادرێسی ژ بۆ بەرژەوەندیا مێرێن بازرگانی و پیشەسازیێ ل سەر ھەسابێ جۆتکار، کارکەر، خەریدار و کۆمێن دنێن کێم ھێزدار د جڤاکێ دە ژ نوو ڤە ھاتە شەکل کرن. . . . دەولەمەندی ل ھەمبەری کۆمێن ھەری قەلسێن جڤاکێ.” [مۆرتۆن ھۆروتز، کو ژ ھێلا زنن ڤە ھاتی ڤەگۆتن، ئۆپ. جت. ، ر. ٢٣٥]
د دەمێن نووژەن دە، ناڤەندیبوون و بەرفرەھبوونا دەولەتێ ب پیشەسازکرنا بلەز و مەزنبوونا کارسازیێ رە تێکلدارە. وەکی کو ئەدوارد ھەرمان دەستنیشان دکە، “[ت] ب رێژەیەک مەزن، ئەو مەزنبوونا د مەزناھی و ھێزا کارسازیێ دە بوو کو بوو سەدەما بەرەڤاژیکرنا دەرکەتنا سەندیکایان و مەزنبوونا ھوکوومەتێ. مەزناھیا ژ کارسازیێ ھەیا رادەیەک مەزن بەرسڤەک مەزنبوونا کارسازیێ بوو . .” [ کۆنترۆلا پارگیدانی، ھێزا پارگیدانی ، ر. ١٨٨ – ھەر وەھا بنێرە، ستەپھەن سکۆورۆنەک، ئاڤاکرنا دەولەتەک نوویا ئامەریکی: بەرفرەھکرنا کاپاسیتەیێن رێڤەبریا نەتەوەیی، ١٨٧٧-١٩٢٠ ] ناڤەندیبوونا دەولەتێ ھەوجە بوو کو بازارێن مەزنتر و دیارکری ھلبەرینە و دەما کو ئەو ل گۆری بەرژەوەندییێن وان تەڤدگەرە، ژ ھێلا کارسازیێ ڤە ھاتە پشتگری کرن ( ئانگۆ ھەر کو بازار بەرفەرەھ بوون، دەولەت ژی ژ بۆ ستانداردیزەکرن و سەپاندنا قانوونێن ملکیەتێ و ھود. ژ ئالیەکی دن ڤە، ئەڤ پێشکەفتنا بەرب “ھکوومەتا مەزن” ھاویردۆرەک ئافراند کو تێ دە کارسازیا مەزن دکارە مەزن ببە (پر جاران ژ ھێلا دەولەتێ ڤە ژ ھێلا یارمەتیدان و پاراستنێ ڤە تێ تەشویق کرن – وەکی کو دەما دەولەت ژ ھێلا دەولەمەندان ڤە تێ رێڤە کرن دێ وەرە ھێڤی کرن) و ھەر وەھا بێتر ژێبرن. ھێزا دەولەتێ ژ باندۆرا گرسەیان و ب خورتی د دەستێن دەولەمەندان دە ب جھ دکە. نە ئەجێبە کو ئەم ڤان گەشەدانان ببینن، ژ بەر کو “سازیێن رێڤەبرنێ ل دۆرا ھێزا ناڤخوەیی، د چەند سەدسالێن داوین دە، ھێزا ئابۆری ل ھەڤ دکن.” [نۆام چۆمسکی، ئۆردەرس وۆرلد، ئۆلد ئاند نەو ، ر. ١٧٨]
ناڤەندیبوونا دەولەتێ ژ کارسازان رە ھێسانتر دکە کو ھوکوومەتێ کۆنترۆل بکە، و پشتراست دکە کو ئەو وەکی پەلکا وان بمینە و باندۆرێ ل پێڤاژۆیا سیاسی بکە. میناکی، ماسەیا دۆرا ئەورۆپی (ئەرت) “کۆمەک لۆبییا ئەلیتا… سەرۆک ئان رێڤەبرێن مەزنێن پرنەتەوەیییێن کو ب گرانی ل یەکیتیا ئەورۆپی نە… [ب] ١١ ژ ٢٠ پارگیدانیێن ئەورۆپییێن مەزن [ب] ھەڤ رە. فرۆتانا [د سالا ١٩٩١] دە، ژ سەدی ٦٠ێ ھلبەرینا یەعیێ زێدەتر دکە. وەکی کو دو لێکۆلینەرێن کو ل سەر ڤێ بەشێ لێکۆلین کرنە، دەستنیشان دکن، ئەرت “د لۆبیێ دە ژێھاتییە… ژ بەر ڤێ یەکێ گەلەک پێشنیار و عڤیزیۆنێنع ئەرتعێ ب ئاوایەکی نەپەنی د بەلگەیێن جڤینا کۆمیسیۆنێ دە تێنە ڤەگەراندن.” ئەرت “ئیدا دکە کو دڤێ بازارا کاری بێتر عڤەگوھێزع بە، ژ بۆ دەمژمێرێن نەرمتر، پەیمانێن دەمسالی، پارڤەکرنا کار و خەباتا پارت-تمە نیقاش دکە. د کانوون ١٩٩٣ دە، ھەفت سال پشتی کو ئەرت پێشنیارێن خوە کر [و پشتی کو پرانیا دەولەتان ل ھەڤ کربوون. ژ بۆ پەیمانا مااسترچت و “بەشا وێیا جڤاکی”]، کۆمیسیۆنا ئەورۆپی کاخەزەک سپی وەشاند. [دۆھەرتی و ھۆەدەمان، “شۆڤالیەیێن رێ”، نەو ستاتەسمان ، ٤/١١/٩٤، ر. ٢٧]
ئاخافتنا ھەیییا گەردوونیبوونێ، نافتا، و بازارا یەکانەیا ئەورۆپی ڤەگوھەرینەک بنگەھین دەستنیشان دکە کو تێ دە مەزنبوونا دەولەتێ رێچا کو ژ ھێلا مەزنبوونا ئابۆری ڤە ھاتی قوت کرن دشۆپینە. ب تەنێ، ب مەزنبوونا پارگیدانیێن ترانسنەتەوەیی و بازارێن دارایییێن جیھانی رە، سینۆرێن دەولەتا نەتەوە ژ ھێلا ئابۆری ڤە زێدە بوونە. گاڤا کو پارگیدانی د ناڤ پر-نەتەوەیان دە بەرفرەھ بوونە، ژ بەر ڤێ یەکێ زەخت زێدە بوویە کو دەولەتان ل گۆری خوە بشۆپینن و ب چێکرنا پەیمان و سەندیکایێن پر-دەولەتی بازارێن خوە د ناڤ “نەتەوەیان” دە ماقوول بکن.
وەکی کو نۆام چۆمسکی دەستنیشان دکە، گ٧، ئمف، بانکا جیھانی ویێن دن “ھکوومەتەک جیھانییا دە فاجتۆ” نە و “سازیێن دەولەتا ترانسنەتەوەیی ب گرانی ژ ئاخایێن دن [ژ گەل رە] خزمەتێ دکن، وەک کو ھێزا دەولەتێ ب گەلەمپەری دکە؛ د ڤێ رەوشێ دە زێدەبوونا پارگیدانیێن ترانسنەتەوەیی د وارێن دارایی و کارووبارێن دن، چێکرن، مەدیا و راگھاندنێ دە.” [ ئۆپ. جت. ، ر. ١٧٩]
ژ بەر کو پرنەتەوەیی مەزن دبن و پێشڤە دچن، سینۆرێن نەتەوەیی دشکینن، د دەولەتپارێزیێ دە مەزنبوونەک تێکلدار ھەوجە دکە. وەکی دن، “تایبەتمەندیەک تایبەتییا گرینگا سازوومانێن دەستھلاتدارێن دەفاکتۆ کو رابوونا وان ل دژی باندۆرا گەل، ھەتتا ھشمەندیا وانە. ئەو ب دزی تەڤدگەرن، جیھانەک ل گۆری ھەوجەداریێن ڤەبەرھێنەران دافرینن، ب رایا گشتی رە عل شوونا خوە تێ دانینع. خەتەرەیا دەمۆکراسیێ کێم بوویە” [چۆمسکی، ئۆپ. جت. ، ر. ١٧٨].
ئەڤ نایێ وێ واتەیێ کو کاپیتالیست ژ بۆ ھەر تشتی ناڤەندیبوونا دەولەتێ دخوازن. گەلەک جاران، ب تایبەتی ژ بۆ پرسگرێکێن جڤاکی، دەسەنترالیزاسیۆنا نسبی ب گەلەمپەری تێ تەرجیھ کرن (ئانگۆ ھێز ژ بورۆکراتێن ھەرێمی رە تێ دایین) دا کو کۆنترۆلا کارسازیێ ل سەر وان زێدە ببە. ب ڤەگوھەزتنا کۆنترۆلێ ل ھەرێمێن ھەرێمی، ھێزا کو پارگیدانیێن مەزن، پارگیدانیێن ڤەبەرھێنانێ ویێن وەکی وان ل سەر ھوکوومەتا ھەرێمی ھەیە ب رێژەیی زێدە دبە. دگەل ڤێ یەکێ، تەورا پارگیدانیا ناڤین ژی دکارە تەڤلێ ببە و باندۆرێ ل پۆلیتیکایێن ھەرێمی بکە، ئاستەنگ بکە ئان راستەراست کۆنترۆل بکە و ھێزەک کار ل ھەمبەر یەکی دن بکە. ھێزا تایبەت دکارە مسۆگەر بکە کو “ئازادی” ئەولەیە، ئازادیا وان .
کیژان کۆما بورۆکراتان وەرن ھلبژارتن ژی، ھەوجەداریا ناڤەندیکرنا ھێزا جڤاکی، ب ڤی رەنگی مارژینالکرنا نفووسێ، ژ بۆ چینا کارسازیێ گرینگیەک بنگەھینە. ھەر وەھا گرینگە کو ئەم ژ بیر نەکن کو دژبەریا کاپیتالیست ل ھەمبەر “ھکوومەتێن مەزن” پر جاران دارایییە، ژ بەر کو دەولەت زێدەگاڤیێن جڤاکییێن بەردەست ژ خوە رە دخوە، ژ بەر ڤێ یەکێ میقدارا کو ژ بازارێ رە مایە کو د پێشبازیێ دە ل سەرمایەیێن جھێرەنگ بەلاڤ بکە کێم دکە.
د راستیێ دە، تشتێ کو سەرمایەداران ل سەر “ھکوومەتا مەزن” نەرازی دکن، لێچوونێن وێیێن ژ بۆ بەرنامەیێن جڤاکییێن کو ژ بۆ بەرژەوەندیا چینا خزان و کارکەر ھاتنە چێکرن، فۆنکسیۆنەک “نە رەوا”ە کو بەشەک ژ زێدەبوونێیا کو دبە کو ژ سەرمایەیێ رە دەرباس ببە (و د ھەمان دەمێ دە مرۆڤان ژی دکە). کێمتر بێھێڤی و ژ بەر ڤێ یەکێ کێمتر دلخوازە کو ئەرزان بخەبتە). ژ بەر ڤێ یەکێ ھەر تم ھەول ددن کو دەولەت ب رۆلا خوەیا “کلاسیک” وەکی پاراستڤانێ ملک و پەرگالێ، و ھندک دن، کێم بکە. ژ خەینی ناکۆکیا وانیا ب دەولەتا رەفاھێ، سەرمایەدار پشتگرێن ھەری دۆمدارێن ھوکوومەتێ نە (و شێوازا “راست”یا دەستوەردانا دەولەتێ، وەکی لێچوونێن پاراستنێ)، وەکی کو ژ ھێلا ڤێ راستیێ ڤە تێ خویانگ کرن کو ھەر گاڤ دکارە دراڤ وەرە دیتن ژ بۆ ئاڤاکرنا بێتر زندانان و لەشکەران بشینن دەرڤە دا کو بەرژەوەندییێن چینا سەردەست پێش بخن، ھەر چەند سیاسەتمەدار دگرین کو د خەزینەیێ دە “پەرە” ژ بۆ بوورس، لێنھێرینا تەندورستیا نەتەوەیی، ئان رەفاھا ژ بۆ بەلەنگازان.
ناڤەندیبوونا دەولەتێ مسۆگەر دکە کو “ب قاسی کو پرەنسیبێن وەکھەڤی د دەستوورێن وێیێن سیاسی دە جھ گرتنە، ئەو بوورژوووازییە کو ھوکوم دکە، و گەل، کارکەر، گوندی ژی د ناڤ دە،یێن کو گوھ ددن قانوونێن کو ژ ھێلا بوورژوووازیێ ڤە ھاتنە چێکرن ” د راستیێ دە ئەگەر نە ب مافی بە، ئیمتیازا دەستھلاتداریێیا تایبەتە.” ئەڤ تێ وێ واتەیێ کو “وەکھەڤیا سیاسی… تەنێ چیرۆکەک زارۆکتییە، دەرەوەک بێکێماسییە.” باوەریەک مەزن ھەوجە دکە کو مەرڤ تەخمین بکە کو دەولەمەند، “ژ بەر شەرت و مەرجێن ھەبوونا خوەیا ئابۆری و جڤاکی ئەو قاس ژ گەل دوورن” دکارن “د ھوکوومەت و زاگۆنان دە، ھەست و رامانان بدن خویاکرن. و ڤینا گەل.” بێ گومان، ئەم دبینن کو “د زاگۆنسازیێ دە و ھەم ژی د پێکانینا ھوکوومەتێ دە، بوورژوووازی بێیی کو خوە زێدە ب بەرژەوەندییێن گەل ڤە گرێبدە، ل گۆری بەرژەوەندی و ئینسێن خوە ب رێ ڤە دچە.” ژ بەر ڤێ یەکێ دەما کو “د رۆژێن ھلبژارتنێ دە ژی بوورژوووازیێن ھەری سەربلندێن کو خوەدان داخوازێن سیاسی نە، نەچار دمینن کو دادگەھ بکن… گەلێ سەروەر.” لێ “رۆژا پشتی ھلبژارتنان ھەر کەس ڤەدگەرە سەر کارێ خوەیێ رۆژانە” و سییاسەتمەدار ژ بۆ کو ل سەر ناڤێ کەسێن کو ئیدیا دکن کو نوونەرتیا وان دکن، دەستھلاتداریێ بکن.” [باکونن، تھە پۆلتجال پھلۆسۆپھی ئۆف باکونن ، ر. ٢١٨. و رووپەل ٢١٩]