08/05/2022

شارستانی چەندێک خۆشی و سەفای بۆ خەڵکی هێنابێت لەوە زیاتر نەهامەتی بۆیان هێناوە.  هەر بە هۆی شارستانیەوە کە بە بەرهەمهێنانی سەرمایەداری دەزانین سەدەها نەخۆشی سەری تێکردوین کە کاتی خۆی چەند جۆرێك لەم نەخۆشیانە یا هەر نەبوون یاخود بە دەگمەن بوون.

میدیای بریتانی بە هەندێكیان دەڵێت نەخۆشی دەوڵەمەندبوون و دەوڵەمەندەکان،  بەڵام لە ڕاستیدا زیاتر نەخۆشی هەژارەکانە کە بەشێکی زۆری بە هۆی کەمدەستی و هەژارییەوە هەم ڕووبەڕویان دەبێتەوە و هەم توانا و پارەی چارەسەریانیان نییە .

لەو نەخۆشیانە نەخۆشی قەڵەوی و کێش زیادبوونە . بە گوێرەی راپۆرتێکی نوێی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی  ساڵانە لە ئەوروپادا 1.2 ملیۆن کەس بە هۆی کێش سەرکەوتن و قەڵەوییانەوە دەمرن.

ئەو ڕاپۆرتە دەلێت هەر بە هۆکاری ئەم دەرەدوە هەر لە ئەوروپادا ساڵانە 200 هەزار کەس توشی نەخۆشی شێرپەنجە دەبن و دەمرن.

ڕاپۆرتەکە زۆر وردەکاری تێدایە لەوانە :

+ لە سەدا 59ی دانیشتوان کە تەمەنیان پێگەیشتوە واتە ڕوشدن و لە سەدا 8ی منداڵانێک کە تەمەنیان لەژێر 5 ساڵەوەیە کێشیان زیادە

+ ئەوروپا لە سەری سەری ئەم لیستەوەیە لە جیهاندا،  تەنها لە دوای ئەمەریکاوەیە.

+ قەڵەوی و کێش زیادیی دەبێتە هۆی نەخۆشی ئێسقانەکانی هەیکەلی عەزمی و نەخۆشی شەکرەی جۆری دوو و نەخۆشی دڵ و لانی کەم 13 جۆری شێرپەنجە بە قەڵەوی و کێشی زیادییەوە بەندن.

+ لە هەندێك وڵاتی ئەم کیشۆرەدا [ ئەوروپا] لەوە دەکات ئەم نەخۆشییە لە مەترسی جگەرە کێشان لەسەر تەندروستی تێپەڕێنێت.

+ لە ئەوروپاشسدا بریتانیا لەدوای ئیسرائیل و ماڵتا و تورکیاوە دێت ، واتە چوارەمە لە قەڵەویی دانیشتوانەکەیدا.

+ پیاوان زیاتر ڕووبەروی قەڵەوی و کێش زیادیی دەبنەوە لە ئەوروپا، گەر چی لە ئەوروپادا ڕێژەی قەڵەوی پیاوان لە سەدا 22  و هی ژنان لە سەدا24.

+ هۆکاری ئەم قەڵەوبوونەش ڕژێمی خواردن و جووڵەنەکردن و کەمکردنی ڕاهینان و پێشەوچوونی دیجیتەڵە واتە لە زۆر وەخت و بۆ زۆر شت پیویست ناکات لە ماڵ دەرچیت دەتوانیت لە ئۆن لاین ئۆردەری بکەیت: خواردن ، کاڵاکان ، دانی پارەی قائیمەکانی غازو ئاو و کارەبا و دانەوەی قەرز و زۆری تر .

زاهیر باهیر

08/05/2022

جەنگێکە بەردەوامە کە تەنها بە تەنها لە قازنجی ئەمریکا و بریتایا و سەرمایەدارنی جیهانە لە زەرەروو زیانی خەڵکی ئۆکرانیا و سەراپایای گەلانە.

جەنگێکە کە بە تەلفونێیکی کەمتر لە 30 چرکە تەنها و تەنها بە 6 وشە لەگەڵ زێلێنسکیدا دەوەستینرێت : ” بڕۆ وتووێژ بکە تۆ ئازادیت”. بەڵام ئەوە ڕوونادات چونکە لە قازانجی سیستەمەکەیە ، لە قازانجی دەوڵەت و دەوڵەت مەدارانی بریتانیا و ئەمریکا و سەرمایەداران و کۆمپانیا گەورەکانی دونیایە. ئەمان دەیانەوێت ئەو جەنگە درێژە بکێشێت ، ئەمان ئەوەندەی بیر لە هاوکاری حکومەتی ئۆکرانیا و ناردنی پارە و چەك و تەقەرمەنی نوێ بۆ ئەوێ دەکەنەوە، گەر چواریەکی ئەوە بیریان لە ئاشتی و ئاگربەستی نێوان ئۆکرانیا و روسیا بکرادیەتەوە ، ئەگەر چواریەکی ئەو هەوڵ و کۆششە دیبلۆماسییانەی کە سەرفی دەکەن بۆ هاندانی زێلینسکی لە بەردەوامیدان بە جەنگ و وەستان لە وتووێژ و هاندانی دەوڵەتەکانی دیکە بۆ هاوکاری دارایی و عەسکەری حکومەتی ئۆکراینا، ئێستا دەمێك بوو ئەو شەڕە وەستا بوو.

خێرە کە ئەمەریکا 33 ملیار دۆلاری دیکە کە 20.4 ملیار لەمە نرخی  نوێترین چەك و تەقەمەنی عەسکەرییە بۆ ئۆکرانیا دەنێرێت؟ خێرە کە سەرەك وەزیرانی بریتانیا 1.3 ملیار پاوەند تەرخان دەکات بۆ هاوکاری سەربازیی ئۆکرانیاو ناردنی چەکی نوێ دژ بە ڕوسیا؟  ئایا ئەمە بۆ مەبەستی مرۆڤایەتییە؟ ئایا ئەمە بۆ لێدان و مەحفکردنەوەی فاشییەتە ؟ ئەی ئەگەر ئەمەندە بە بە زەیی و دڵسۆزن ئەو هەموو ملیۆن کەسە  لە هاووڵایانی خۆیان لەو پەڕی ناخۆشی و برسێتی دا ژیان دەبەنە سەر بەڵام ئەم مرۆڤ و مرۆڤ دۆستانە بۆ هاوکاریان نابن ؟ کرێکارانێک خەبات دەکەن، مان دەگرن بۆ پێنسێ ، سێنتێ زیاتر بە هەزار شەرەشەق ئەگەر بۆیان زیاد بکرێت . بۆجی ئەمەیان بەلاوە نامرۆڤانەیە ؟ بۆچی مەنعی دروستکردنی نقابەیان لێدەکرێت ؟

ئەو کەسەی کە باوەڕ بە چەمکی مرۆڤدۆستی و مرۆڤایەتی ئەمەریکا و بریتانیا بکات ، یا لە نەخوێندنەوەی مێژووەوەیە ، یا لە گێلییەوەیە یاخود لە بەرژەوەندی کەسایەتی یاخود چیانیەتییەوەیە.

07/05/2022

دوای ڕوودانی جەنگەکە بۆ زۆربەمان دەرکەوت کە ئۆکرانیا و ڕوسیا چ سەنگێکی سیاسی و ئابوورییان هەیە. ئۆکرانیان یەکەم نێرەری دانەوێڵەیە دوای دانەوێڵە پەینی کیمیاوی یاخود مەوادی بەپیتکەری زەوی.

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ ئۆکراینا ساڵانە 33 ملیۆن تەن لە گەنم بەرهەم دەهێنێت و لەمەش 20  ملیۆن تەنی هەناردەی دەرەوەی خۆی دەکات، بەڵام لە ئێستادا بە هۆی جەنگەکەوە مەترسی ئەوە هەیە کە دروێنەی گەنم بە ڕێژەی لە سەدا 35 دابەزێت لە چاو ساڵانی پێشتردا.  بێ  گومان جەنگەکە لە سێ لاوە کارایی خۆی دادەنێت لە سەر ناردنە دەرەوەی گەنم .  یەکەم: بە هۆی کەمی بەرهەمهێنانەوە .  دووەم:  مەترسی درێژە کێشانی جەنگەکە بۆ ئەمەش دەوڵەتی ئۆکرانیا ڕێگرە لە ناردنە دەرەوەی گەنم و دەیانەوێت هەموی ئەمبار بکەن بۆ کاتی پێویستی خۆیان .  سێیەم: لە سەدا 90 گەنمی هەناردە لە ڕێگای بەندەرەوە دەڕوات کە لەسەر دەریای ڕەشە ، بەڵام لە ئێستادا دەریای ڕەش بە سنوری ئۆکرانیا لە لایەن ڕوسیاوە دەورەی گیراوە و ڕێگا نادات هیچی ئۆکرانیا بگاتە دەرەەوەی خۆیان.  بەم هۆیەشەوە نرخی گەنم لە مانگی ئازاردا لە جیهاندا بە بری لە سەدا 20 سەرکەوت. ئۆکرانیا لە هەناردەکردنی پەینی کیمیاوی و مەوادەکانی بەپیتکردنی زەویش لەگەڵ روسیادا ڕۆڵی سەرەکی هەیە بەڵام بە هۆی جەنگ و گەمارۆدانی بەندەرەوەکانی سەر دەریای ڕەش لە لایەن روسیاوە ، هەرناردە ناکرێن ئەمەش بە ڕۆڵی خۆی دەوری هەیە لە زیادنەکردنی بەروبوومی دانەوێڵەدا .

بێ گومان سەرکەوتنی ئەم نرخە هۆکاری دیکەشی هەیە لەوانە گوڕن لە ژینگە و کەشوهەوا کە پارساڵ  زۆر گەرم بوو ڕۆڵی خۆی هەبوو لەسەر بەرهەمهێنانی گەنم لە ڕوسیا و هیندستان و ئەمەریکاش. هەروەها ئۆسترالیا و کەنەدەش کە بەرهەم‌هێنەرێکی باشن ئەوانیش بە هۆی گەرمای ساڵی پارەوە ئەوەندەیان بەرهەم نەهێنا ، گەرمی ساڵی پار وڵاتانی خواروی ئاسیاشی گرتەوە ئەوانیش ئەوەندە دەغڵو داننیا بەرهەم نەهێنا ئەمە جگە لەو شوێنانەی کە شەڕی لێ هەیە وەکو سوریا و یەمەن و ..

بەم هۆیانەی سەرەوە ئابووریناسەکان وا پێشبینی دەکەن کە ساڵی ئایندە برسێتی لە زۆر شوێندا بڵاودەبێتەوە.

07/05/2022

زیاتر لە 6 هەفتەیە پرۆتێستەکانی سریلانکە دژ بە حکومەت کە پێداویستییەکانی ژیان لە مەوادەکانی بژێوییەوە تا دەگاتە دەرمان و غاز و کارەبا و بەنزین و گازۆلین ، لە تەواوبووندایە و حکومەتیش لەبەر ئەوەی کە چاوەڕوانی پێدانی قەرزی صندوقی دراوی نێودەوڵەتی دەکات لە توانایدا نییە چارەسەری کێشە ئابوورییەکان بکات.

پرۆتێست و خۆپیشانەدانەکان بە ڕادەیەك فراوان و بەهیز بوون کە بووە هۆی دەست لەکار کێشانەوەی سەراپای کابینەی وەزیرەکان جگە لە برا و برازای خودی سەرەك کۆمار نەبێت . لە لایەکی دیکەشەوە مانگرتنی گشتی لە لایەن تەواوی خەڵکەوە دەستی پێکرد ، بۆ سەرکوتکردنیشیان حکومەت 85 هەزار پۆلیسی خستە سەر شەقامەکان و بریار و یاسای حاڵەتی تەواریی بۆجاری دووهەم دەرکرد . جاری یەکەم لە 01/04 وە بۆ 14 /04 ئەوە ئێستاش جاری دووهەمە .  حالەتی تەواریش یانی دانی دەسەڵاتێکی زۆر بە پۆلیس لە گرتن و دەسگیرکردنی هەر کەسێك کە “یاسا بشکێنێت” بێ ئەوەی کە پارێزەر و دادوەر و دادگە مافی دەستتێوەردان و بەرگرییان لە بەندکراوان یا دەسگیرکراوان هەبێت و  هەروەها بانگەوازی سوپا بۆ هاوکاری پۆلیس لە سەرکوتکردنی خەڵکیدا.

داخوازی خەڵکی لە زەمانەتکردنی پێداویستییەکانی ژیانەوە تێپەڕیوە و ئێستا داوای دەست لەکار کێشانەوەی سەرۆک کۆمار و سەرۆکی وەزیرانیش دەکەن.

04/05/2022

ڕاستە ئەمەریکا سەرچاوەی پێشەوەچوونی تەکنەلۆجیا و ساماندارە هەرە گەورەکانی دونیا و خاوەن زانکۆی گەورە و وڵاتێکی زۆر گەورەی کشتیاریی و پیشەسازییە بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هیچێك لەمانە بەڵگە و ئاماژە نین بۆ نەبوونی هەرژاریی خەڵکانێکی زۆری ئەمەریکی و بەرزی ڕادی ڕایسیسزم و جوداکاریی و تاوان و کوشتنی هاووڵاتییان و  دینداریی و پێشەوەچوونی ڕادی ڕۆشنبیری خەڵکەکەی.

ئەوەی کە ئێمە لەسەر کۆمەڵی ئەمەریکا دەیبیستین ، کۆمەڵێکی زۆر دواکەوتوو و زۆربەیان زانیاریی وایان لەسەر وڵاتانی دیکە و زانیاری تەندروستی و زانیاری گشتی و دەرەوەی ژیانی خۆیان نییە.

لەهەموی خراپتر دینداریی و هەیمەنەی دینداران لە سەر کۆمەڵ و حکومەتی ئەریکییە کە ئێکجار گەوەرە و کارایە.  کە بەداخەوە کە ئەو کاراییە لەسەر توێژاڵێکی یا زۆربەی گەلی ئەمەریکی زۆر دەکەوێت .

ساڵی 1973 لەوێ، ژنان توانییان ئازادیی لەباربردنی کۆرپەلەیان بەدەستبهێنن ، گەرچی بزوتنەوەیەکی گەورەی توندڕە و دژ بەو ئازادییە هەر لەو کاتەوە بەردەوامە تا ڕادەی کوشتن و هەڕەشەکردن لە ئەو دکتۆر و نێرسانەی کە کۆرپەلە لەباردەبەن و سوتاندنی چەند عیادەیەك و گردبوونەوە لەبەردەم عیادەکانا و ڕێگەگرتن لەو ژنانەی، کچانەی کە دەیانەوێت کۆرپەلەیان لەباربەرن.

ڕؤژی دووشەمە، 02/05/22 دادگای باڵای ئەمەریکی بە بڕیاری زۆرینەی دادوەرەکان بڕیاری یاساخکردنی لەباربردنی کۆرپەلەیان داو و کۆمەڵی ئەمەریکییان بۆ ساڵانی پێش 1973 گێڕایەوە.

خراپی ئەم بڕیارە و بوونی بە یاسا دەبێتە هۆی لەدەستدانی گەلێك لە ژنان و کچانی دووگیان بەو کۆرپەلانە، کە لە کاتێکدا پەنادەبەن بۆ لەباربردنی کۆرپەلەکانیان لە شوێنی ناتەندروست و نەشیاو و ناپسپۆڕو نەشارەزادا ، لە لایەکی دیکەشەوە دەبێتە هۆی کۆیلەبوونی زیاتری ژنان و کچان بە دەست منداڵێکەوە کە نەیانویستووە بییانبێت ، هاوكاتیش دەبێتە هۆی زیاتر هەژاری و برسێتیان کە لە کاتێکدا ناتوانن کاربکەن و حکومەتیش  ئامادە نییە وەکو پێویست ئاسانکارییان بۆ بکات و بییمەی منداڵان و کارئاساییکردن لە باخچەی منداڵان و خوێندندا برەوی پێبدرێت و چارەسەری تەواوی بۆ بکرێت .

سەبارەت بەم بڕیارە نوێیە ڕۆژنامەنوسێك قسەیەکی زۆر جوانی کرد.  ئەەو وتی ” دەکرێت وڵاتێک دیمۆکراتی بێت کە هاووڵاتیانی مافی دیمۆکراتییان لەسەر لەش و جەستەی خۆیان نەبێت ؟”

زاهیر باهیر

01/05/2022

بەداخەوە بەردەوامبوونی شەڕەکە ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە ئەم شەرەی نێوانی ڕسیا و ئۆکرانی شەڕی بە وەکالەتی ناتۆ و غەرب و ئەمەریکایە لەگەڵ ڕوسیادا. گەرچی وەکالەت بێت یاخود ڕاستەوخۆ هە جەنگێکە دژی خەڵکانی هەژار و ئاسایی لە هەموو شوێنێکی ئەم جیهانەدا بۆیە زەروورە کە دژ بە جەنگ بین و لەوەش گرنگتر دژ بە سیستەمی جەنگ و جەنگدروستکردن، بین.

وردە وردە لەڕێگای زلهێزەکان و ژنان و پیاوە بەرپرسەکانیانەوە لە سای ڕاگەیاندنەکانیان ئەو شەڕی بە وەکالەتە باشتر بۆ ئێمە ڕووندەبێتەوە .  هەر بۆ نموونە با چەند قسەیەکی گەورە بەرپرسانی جیهانی بە بەڵگە بهێنمەوە:

+ سەرەکوەزیرانی بریتانیا ، بۆریس جۆنسۆن، لە سەفەرەکەیدا بۆ ئۆکرانیا ئامۆژگاری زێلنسکی کرد کە وتووێژ لەگەڵ ڕوسیادا نەکەن.

+ Liz Truss وەزیری دەرەوەی بریتانیا لە وتەکانی کە لە مانشن هاوس دای وتی : سەرکەوتنی تەواومان دەوێت زائیدەن ڕزگارکردنی تەواوی بەشە داگیرکراوەکانی ئۆکرانیا بە جەزیرەی قەرم-یشەوە ” زەرووراتی ستراتیجییە”  بۆ غەرب .  تەنانەت قسەشی بۆ ناتۆ و ناوی ناتۆوە کرد : بۆ غەرب.

وتی ” ئەگەر پوتین بیباتەوە ئێمە هەرگیز هەست بە سەلامەتی ناکەین” . دیارە دەشیوێت کە پوتین پێش هەڵبژاردنی گشتی بریتانیا بروات تاکو سەرکەوتنەکەیان  ببێتە دەسکە گوڵی پارتی موحافیزین بۆ هەڵبژاردنەوەیان.

+ ڕای ئەمریکییەکانیش ڕەقتر بووە بەرانبەر ڕوسیا. بۆ ئەمەش لەم ماوەیەدا بایدن وتی : من لەسەر قسەکەی مانگی ئازارم سوورم . کە وتی  ” پوتین ناتوانێت لە دەسەڵاتدا بمێنێتەوە” .  ئەمە لەلای زۆرێك لە ڕۆژانامە نوسانوە بە  ‘ گۆڕینی ڕژێم ‘ لە قەڵەم درا ، گەرچی ئەو نکوڵی کرد بەڵام خۆی لە راستیدا یان جێنگی ڕژێم .

  وەزیری بەرگرییەکەشیی Lioyd Austin  لە ئێستادا دەلێت : دەمانەوێت ڕوسیا بۆ هەمیشە ” لاواز ببێت” تاکو هەرگیز توانای نەبێت کە هەڕەشە لە دراوسێکانی بکات .

ناتۆ و غەرب و ئەمەریکا هەتا بۆیان بکرێت شەڕەکە بە وەکیلەکەیان دەکەن واتە بە ناڕاستەو خۆ نەك بەڕاستەوخۆ ، کە ئەمەش وەك ەڕۆژنامەنوسێکی مەشوری  ڕۆژنامەی گاردیان وتی : ناتۆ وەك نەخۆشێك وایە بەڵام نکوڵی لیدەکات ، لە ڕاستیدا بە چەند پێوانەیەك ناتۆ لەگەڵ ڕوسیادا لە جەنگدایە.

30/04/2022

دوێنێ شەمە، 30/04/22 ، بزوتنەوەی پاراستنی ژیانی ئاژەڵ و باڵندە و گیانلەبەر لە چەند شارێکی بریتایان دایان بەسەر 20 لق لە یەکێك لە سوپەرمارکێتە گەورەکانی بە ناوای ‘ مۆریسن ‘  ، لەو شارانە:  گلاسگۆ، برادفۆرد و غەربی سەسێکس.  بۆ ئەم مەبەستەش جلی قەسابییان لەبەر کردبوو تاکو ناڕەزایی خۆیان سەبارەت بە لابردنی مریشکەکان لەڕەفەکانیان، نیشان بدەن.

 ئەوان دەڵێن مریشکەکانی ناو دەواجنەکان بە مادەی کیمیاوی بەخێو دەکرێن تاکو بە ڕێژەی لە سەدا 400 زووتر گەورە ببن لە بەرانبەر ماوەی ئاسایی گەورە بوونیانا.

ڕۆژی#یەکی_ئایار سیمبوڵی مانگرتنی گشتیی و بەرەنگاربوونەوەی سەروەریی چینایەتی

#١ی_ئایار بۆ کرێکاران ڕۆژی بەرەنگاری کۆیلەتییە، بۆ چەوسێنەرانی کرێکاران ڕۆژی ئاهەنگ و شادی مانەوەی سەروەریی چینایەتی!

#١ی_ئایار بۆ کرێکاران سیمبۆڵی یەکێتی چەوساوان و مانگرتنی گشتیی بوو و هەیە، بۆ پارتییە چەپەکان ڕۆژی مێگەلکردنی کرێکاران لەنێو حزبەکان و دوورخستنەوەیان لە خۆڕێکخستنی کۆمەڵایەتیی!

#١ی_ئایار ڕۆژی ڕەتکردنەوەی کار و کرێکار بوون بوو و هەیە، بۆ ڕامیاران و حزبەکان و دەوڵەتەکان ڕۆژی پیرۆزکردنی کار بووە لە ڕوسیەی بۆلشەڤیکی تاکو ئاڵمانیای نازی و ئۆروپای دێمۆکراتیی ئێستا!

#١ی_ئایار خاڵی دەرکەوتن و تەقینەوەی شۆڕشی کۆمەڵایەتیی کرێکاران بوو، بۆ دەوڵەتگەرایان ڕۆژی توندکردنەوەی زنجیرەکانی یاسای سەروەریی چینایەتی!

#١ی_ئایار بۆ کرێکارانی هوشیار ڕۆژی خۆڕێکخستنی جەماوەریی و کۆمەڵایەتییە، بۆ حزبچییەکان ڕۆژی خۆشباوەڕکردنی کرێکارانە بە «ڕابەری باش و حزبی باش و حکومەتی باش و چەوسێنەری دێمۆکرات – نیشتمانپەروەر – نەتەوەپەرست»!

#١ی_ئایار بۆ کرێکارانی یاخی ڕۆژی ڕەتکردنەوەی بوونە چینایەتییەکانی کۆمەڵی مرۆڤایەتییە، بۆ ڕەوتە چەپەکان ڕۆژی پیرۆزکردن و پێویست–بوونی دەوڵەت!

28/04/2022

ئەمڕۆ 5شەمە ، 28/04 ، 35 چالاکوان لەو گروپە دایان بەسەر بەنزیخانەیەی کۆمپانیای شێڵ دا لە سەر ڕێی سەریع [ مۆتۆڕوەی] لە دەرەوەی لەندەن و  پەمپەکانیان شکان و ڕێگایان لە سەیارە گرت کە لەوێ بەنزینی تێبکەن .

 گەنجێکیان  بە ناوی Nathan کە 22 ساڵە وتی ” من ڕەتی دەکەمەوە کە هەر دانیشم ببینم تەوژم و شەپۆلی گەرمی و وشکەساڵی خەڵکی لە دونیادا لە باشووری جیهاندا بکوژێت و خیزانەکان لە بەردەم بژاردەی خۆگەرمکردنەوە یاخود برسێتی، بن .  ئەگەر سیاسییەکانا و بیرۆکراتەکان ڕەفزی ئەوە بکەن کە شتێك بکەن ئیتر ئەوە دەکەوێتە سەر شانی خەڵکانی ئاسایی کە ئەوە بکەن کە ئەوان نایکەن”