26/08/2022

هەڵمەتێکی دیکەی چالاکوانانی ژینگە ، گروپی ” نەوت بوەستێنە”  لە ڕۆژی 3شەمەوە دەستیپێکردوەو و لەم چەند ڕۆژەدا چەند چالاکییەکیان ئەنجام داوە جگە لە دوێنێ ، ڕۆژی 5 شەمە کە باران بە خوڕوو لێزمە بوو.

خۆپیشاندەرانی ژینگە لە وێستگەکانی بەنزین لە ناوەڕاستی لەندەن رێوشوێنیان گرتووەتەبەر و پەمپەکانیان تێکداوە و دەرگای چوونە ژوورەوەیان داخستووە و لە سەرانسەری تابلۆکاندا “بێ زەیتی نوێ”یان بۆیاخ کردووە.   كەمپەینیەکە  بەرەبەیانی ئەمڕۆ ، هەینی،  51 لایەنگرانی لە 7 بەنزینخانە بەشدارییان لە خۆپیشاندانەكاندا كردووە.   هەندێک لە گروپەکان ناڕەزایەتی دانیشتنیان لە دەروازەکان ئەنجامدا یان خۆیان بە پەمپەکانەوە چەسپاند، هەندێکی تریش لە وێستگەیەکەوە بۆ وێستگەیەکی تر دەجووڵان و زیانیان بە پەمپەکان دەگەیاند.

یەکێك لە ئەندامی گروپەکە وتی: “کارەکەی ئەمڕۆ هاوکات بوو لەگەڵ ڕاگەیاندنی زیادکردنی بەرفراوانی پارەی کارەبا لەلایەن Ofgem [ ئۆفیسێکە بە حساب بێ لایەنە و تەماشای نرخی غاز دەکات ] لە مانگی ئۆکتۆبەرەوە، کە ملیۆنان کەسی دیکە بەرە و هەژاریی پاڵدەنێت ، ناچارن لە نێوان گەرمکردنەوە و خواردندا یەکێکیان  هەڵبژێرن.”

کەسێکیان کە تەمەنی  ٢٠ ساڵە دەڵێت: “ئێمە ئەم شوێنەمان هەڵبژاردووە، چونکە لە سەدا ٩٩ی خراپترین پیسبوون لە بەریتانیادایە“. “توێژینەوەیەک هەیە لەلایەن کۆلێژی ئیمپریال لەندەن لە ساڵی ٢٠١٩ و لە بنەڕەتدا وتوویانە کە ساڵانە بە تێکڕا نزیکەی ٤ هەزار کەس بەهۆی پیسبوونی هەوا تەنها لە لەندەن دەمرن. ئاماژەی بەوەشکردووە، “ئەوە یەکسانە بە نزیکەی ١١ مردن لە ڕۆژێکدا.   هەر بۆیە ئێمە لێرەین لەم شوێنە بە تایبەتی.”

چالاکییەکان لە بەیانییەوە دەوەستێت و مانگی ئۆکتۆبەر دەستپێدەکاتەوە.

26/08/2022

ڕۆیەڵ مەیل کە 500 ساڵە لە بریتایاندا دامەزراوە و خاوەنی 140 هەزار کرێکارە ، 115 هەزار کرێکاری کە سەر بە نقابەی کرێکارانی پەیوەندییەکانن ئەمڕۆ، هەینی ، 26/08 یەکەم ڕۆژی مانگرتنیانە و ڕۆژی 4 شەمەی ئایندەش جارێکی دیکە ماندەگرنەوە و لە ڕۆژانی 8 و 9 ی مانگی داهاتوشدا دەست بەمانگرتنەوە دەکەنەوە. 

ئەم کرێکارانە نقابەکەیان ماوەیەکە لە وتووێژدایە لەسەر داخوازی موچەی زیادە بۆ ئەندامەکانی ، بەڵام ئیدارە تەنها ئامادەیە لە سەد 2 ی موچەیان بۆ زیاد بکات کە ئەمەش بە بەراورد بە هەڵئاوسانی پارە کە لە ئێستادا لە سەدا 8.1 و کۆتایی ساڵ دەچێتە لە سەدا 13 زۆر کەمە و کرێکاران بەمە ڕازینین و بەردەوامن لە بڕیاری مانگرتنیاندا.  ئێستا ئیدارە داوای ئەوەیان لێدەکات کە ئەمان ڕازی بن بە گۆڕانکارییەکانی کە دەیانەوێت بیکەن  ئەو کاتە بە بەدەستهێنانی بیمەی زیاتر لەگەڵ ئەو لە سەدا 2 وە زیادکردنی موچەکەیان ، موچەکەیان بەرزدەبێتەوە بۆ لە سەدا 3.5 . 

ڕازیبوون بە گۆڕانکاری بێ مەرج یانی زیاترکردنی سترێسی سەر کار و کەمکردنەوەی مافەکانی کرێکار بۆیە نقابە بەمە ڕازی نییە و بڕیارە دەوام بە مانگرتنەکەیان بدەن تا ئەو کاتەی کە ئیدارە بە داخوازییەکانیان رازی دەبێت.

25/08/2022

لە ڕۆژی 18/08 ، 5شەمەوە  کرێکارانی پاککردنەوە و هەڵگرتنەوەی خۆڵ و خاشاک و بەشێکی دیکە لە کرێکارانی شارەوانی لە مانگرتنی 12 ڕۆژیدانە داوای کرێ و موچەی زیادە دەکەن .

ئەم کرێکارانە لە 3 نقابەدا گرددبوونەوەتەوە  155 هەزار کرێکارن و نقابەکانیششیان داوای لە سەدا 5 ی زیادکردنی موچەو دانی 3000 پاوەندی دیکە دەکات لە شارەوانی ئێدنبرە. 

پێشترە شارەوانی تەنها ئامادە بووە بە ڕێژەی لە سەدا 2 موچەیان بۆ زیاد بکات ، دواتر سەرکەوت بۆ لە سەدا 3.1 .  لەئێستادا شارەوانی ئێدنبرە ئامادەیە کە لە سەدا 5 ی موچەیان بۆ زیاد بکات بەڵام نقابە بەمە ڕازی نییەو چونکە شارەانی نایەوێت 3000 پاوەندەکە بدات ، نقابەش دەڵێت بە تەنها لە سەدا 5 کافی نییە چونکە زۆرێك لە کرێکاران بەمە تەنها 1000 پاوەن موچەکەیان سەردەکەوێت.

لە دوێنێوە مانگرتنەکان زیاتری کردووە و تەنیوەتەوە بۆ 14 شارەوانی سکۆتلەندە لە کۆی 32 شارەوانی .  هاوکاتیش مانگرتنی زیاتر لە لایەن کرێکارانی پاککردنەوە، پاککردنەوە،  ئامادەکردنی خواردن و تەباخەکان و کارمەندانی هاوکاری قوتابیان لە گرفت و کێشکەانیاندا  لە  قوتابخانەکان و خزمەتگوزارییەکانی ساڵانی سەرەتایی بۆ ماوەی سێ ڕۆژ مانگرتن دەکەن  لە سەرەتای مانگی هاتووە .شارەوانی ئێدنبرە هیچ چارێکی نییە کاتێك لە باشترین مانگی ساڵەکەدا کە مانگی ئابە فیستیڤاڵی ئێدنبرە وەکو هەموو ساڵێك دەستی پێکردوەو بە هەزاران کەس لە شارەکانی دیکەی بریتانیا و ئەوروپاوە هاتوونەتە ئێدنبرە ئەم دیمەنە ناشیرینەی شار دەبینن ، کاتێکیش کە مانگرتنەکان لە برەو و گەشەکردندایە چی دی شارەوانی چاری نییە دەبێت سازشێکی گەورە لەگەەڵ نقابەکانی ئەم کرێکارانەدا بکات .  

23/08/2022

لە ڕۆژی 5شەمەی ڕابوردووەوە ، 30/08، کرێکارانی پاککردنەوەی پیسی وخۆڵ و خاشاك لە مانگرنتی 12 ڕۆژیدان و داوای بەرزکردنەوەی کرێ و موچەیان بە گوێرەی  هەڵکشانی هەڵئاوسانی پارە دەکەن.

لە سەرتادا شارەوانی ئێدنبرە تەنها لە سەدا 2ی زیادکردنی موچەکەیانی بڕیاردا لەبەر ئەوە کرێکاران ئامادە نەبوون بەوە ڕازی بن.  لە ئێستادا شارەوانی ئەو ڕێژەیەی بۆ لە سەدا 5 بەرزکردۆتەوە ، بەڵام هێشتا لەوە ناکات کە کرێکاران بەوە ڕازیبن بە هۆی سەختی کارەکەیان و ڕادەی بەرزی تێچوونی ژیانیان .

https://videos.dailymail.co.uk/preview/mol/2022/08/20 /2078737094153159827/636x382_MP4_2078737094153159827.mp4

23/08/2022

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی کۆمەڵەی پزیشکی بەریتانی (BMA)،کە وەکو نقابەی پزیشکان وایە، لە راپرسییەکدا هاتووە، خوێندکارانی پزیشکی ناچارن خەرجکردنیان بۆ شتە سەرەکییەکانی وەک خۆراک، جلوبەرگ و گەرمکردنەوە بوەستێنن بەهۆی قەرز و سیستەمی شکستخواردوی  دارایی خوێندکاران و قەیرانی تێچووی ژیان کە لە زیادبووندایە.

بەپێی راپرسییەکە کە کۆمەڵەی پزیشکی بەریتانی (BMA)، کردویەتی لە هەر 10 خوێندکاری پزیشکی بەریتانیا، شەشیان باس لە کەمکردنەوە یان وەستاندنی خەرجییەکانی بۆ پێداویستییەکان دەکەن .  زۆرێک چاو دەگێڕنەوە بەو بڕیارەی کە لە سەراتادا داویانە سەبارەت بە  چوونە بواری پزیشکییەوە و هەندێکیشیان بیر لە وازهێنان دەکەنەوە پێش ئەوەی خوێندنەکەیان تەواو بکەن.

بە گوێرەی ئەم ڕاپۆرتە لە هەر 10 کەس 6 کەس بەبێ خۆراک و جل و بەرگ و گەرمکەرەوە دەڕۆن، ئەمەش ترسی ئەوە دروست دەکات کە هەندێکیان واز لە خوێندن بهێنن و قەیرانی کارمەندانی بەشی تەندروستی و چارەسەر خراپتر بکات.

لە راپرسییەکەدا دەرکەوتووە، زیاتر لە نیوەیان، (53.6%)ی خوێندکارانی پزیشکی بەریتانیا دەڵێن دەبێت لە کاتی وەرزی وەستانی خوێندندا کاربکەن بۆ ئەوەی پارەی خۆراك خۆ گەرمکردنەوە بدەن، 73.1%ی ئەوانەی دەڵێن ئەمە کاریگەری خراپی لەسەر خوێندنیان دەبێت

لە ڕاپرسییەکەیدا کە لەسەر 1119 خوێندکاری پزیشکی لە سەرانسەری بەریتانیا ئەنجامدراوە دەریخستووە کە 68.1%ی خوێندکاران ڕایانگەیاندووە کە ناچارن شتە سەرەکییەکانی وەک خۆراک و گەرمکەرەوە و جلوبەرگ کەم بکەنەوە، لە کاتێکدا نزیکەی یەک لە هەر 25 خوێندکار ڕایانگەیاندووە کە دەچنە سێنتەرەکانی خۆراک بەخشینەوە لەبەر بێ پارەیی بۆ کڕینی تەواوی خواردەمەنی و خۆراك.

زاهیر باهیر

22/08/2022

دەسەڵاتداران لە ئەمەریکا و لە ئەوروپا ئەمجارەش وەکو هەموو جارەکانی دیکەیان بە هەڵەدا چوون و هەرگیزیش ئامادە نین وانەی لێوەرگرن ، یا ڕاستتر نایانەوێت و بە هەڵەشدا نەچوون،  چونکە خۆێن و قووربانیدان و  فرمێسک و زەحمەت و ماڵووێرانی لەوان سەر ناکات بەڵکو لە دانیشتوانیان .

بەڵام لەوەش سەیر تر کاوێژکارەکانیان و سیساسییەکانیان، ئابوورینساکانیشیان بە هەڵەدا چوون .

 هاوکاری دارایی و چەك و تەقەمەنی سیخوڕیی و هەڵخڕانی دەیەها ملیۆن خەڵك لە شەقامەکاندا لە سەرانسەری جیهاندا دژ بە ڕوسیا، نەك دژ بە جەنگ  بۆ کۆمەك بە  ئۆکرانیا و لەبەر خاتری ئۆکرانیا و هاووڵاتییانی ئۆکرانیا نەبوو بەڵکو بۆ گۆڕینی ڕژیـم بوو لە ڕوسیا . 

ئێستاش کە زنجیرەکە لە گەردنی ئێمە باشتر تووند دەکرێت و دەسەڵاتداران خۆشیان پەریۆشانن ،  کارەسات و سەرەنجامی جەنگەکە باشتر دەردەکەوێت  کە ناڕەزاییەکانی خەڵکییە لە شێوەی جیا جیادا .  لە ئێستادا بە هەزاران واژۆ لەلایەن خەڵکانی  ناودارەوە لە ئەڵمانیا کۆکراوەتەوە کە داوا لە حکومەت دەکەن چی تر هاوکاری ئۆکرانیا نەکات با شەڕەکە دەوام نەکات و نەبێتە جەنگی جیهانی سێیەم.

لە وڵاتانی دیکەشدا لە شێوازی جیا جیادا ناڕەزاییەکان یا سەری هەڵداوە یاخود لە سەرهەڵداندایە.  خەڵکی هەرزانیی ، ئاشتیی ، خۆشگوزەرانیی ، هۆڵیدەی دەوێت.  بەڵام دەسەڵاتداران لە ئەوروپا و لە ئەمەریکادا شتێکیان نییە بیدەن بە خەڵکەکەی جگە لەوەی کە چێرچڵ لە سەر و بەری جەنگی جیهانی دووهەمدا بە بریتانییەکانی وت ”  شتێكم نییە پێشکەشتانی کەم جگە لە خۆێن و زەحمەت و فرمێسك و ئارەق”

زەروورە چی تر بەشەڕی بەناو هاوکاری و کۆمەك بۆ ئەم و ئەو ، هەر بە خودی شەڕ ڕازی نەبین و دژی بوەستینەوە.  شەڕ و ئاشتی دەوڵەتان و دەسەڵاتداران لە زیانی ئێمەیە و لە قازانجی خۆیان و کۆمپانیا زەبەلاحەکانیان و ساماندارانە.

22/08/2022

بە گۆێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ کە لە کاتێکدا کرێ و موچەی کرێکاران و کارمەندان لە ماوەی ئەم 20 ساڵەدا لە کەمبوونەوەدا بووە ، کەچی موچە و خەڵاتی بەڕیوەبەرە گەورەکانی 100 کۆمپانیا لە بەرزبوونەوەدا بووە.

بە گوێرەی ئەو راپۆرتە بڕی موچەی بەڕیوەبەرێك بەڕێژەی لە سەدا 39 زیادی کردووە موچەکە گەیشتۆتە 3.4 ملیۆن پاوەند لە ساڵێکدا بە بەراورد بە 2.5 ملیۆن پاوەند لە ساڵی 2020 . هەرە بەرزترین موچە بە یەکێکیان 16.9 ملیۆن بووە، دووەم بەرزترینیان 13.9 ملییۆن بووە لە ساڵێکدا.هەر بە گوێرەی ڕاپۆرتەکە بە بڕی 109 جار پارەی ساڵانەی تێکڕای هەر یەکەیان زیاتر بووە لە موچەیەکی ئاسایی کرێکارێك ، کە لە ساڵی 2020 دا 79 جار زیاتر بووە. هاوکاتیش 1.4 ملیۆنیش بۆ خەڵاتیان تەرخان کراوە کە لە ساڵی 2020 دا 828 ملیۆن پاوەند بووە .

21/08/2022

یەکەم مانگرتن لە مانگرتنی هەشت ڕۆژ لە گەورەترین بەندەری کۆنتێنەری بەریتانیا لە ئەمڕۆوە، یەکشەممە، دەست پێدەکات، کە یەکەم مانگرتنە لە دوای ساڵی 1989ەوە لە بەندەرەکەدا کرابێ.

 نزیکەی  1900 کرێکاری ئەندامی نقابەی  یونایتد لە فێلیکسستۆ بۆ زیادرکدنی مووچە دەست لەکارکردن دەکێشنەوە. ئەم مانگرتنەش تا ئێستا ئەمە دواهەمیشن مانگرتنە لە شەپۆلی مانگرتنەکان لە کەرتە پیشەسازییەکاندا کە ئابووریی بریتانیای پێ لاواز دەکات.

کرێکارانی مانگرتوو زۆرێك لە کرێکارانی بەشەکانی نێو ئەم کۆمپانیایەی تێدایە، لەوانەش شۆفێری کرینەکان [ ئەوانەی کە بارەکان بەرزدەکەنەوە]  ئەوانەی کە ماشێنەکان بەڕێوەدەبەن بۆ کارکردن، هەروەها کرێکارانی بارکردنی کۆنتێنەکان  بۆ ناو پاپۆڕەکان و داگرتنیان لە پاپۆڕەکان.

کرێکارانی ئەم کۆمپانیایە بە دانگدانی 9 لەسەر 10 ی کرێکارن دواجار دەنگیان بە مانگرتن داوە.   نقابەی کرێکارەکان دەڵێت  وەستاندنی ئەو بەندەرە کاریگەری زۆری دەبێت لەسەر بەندەرەکە کە ساڵانە نزیکەی چوار ملیۆن کۆنتێنەر لە دوو هەزار کەشتییەوە دادەگرن و سەردەخەن.

هاوکاتیش شارون گراهام سکرتێری گشتی نقابە یونایت وتی: “ بەندەری  فێلیکسستۆ قازانجێکی زۆری هەیە.  دوایین ئامارەکان دەریدەخەن کە لە ساڵی 2020دا 61 ملیۆن پاوەند قازانجی کردووە. ”   وتیشی  “کۆمپانیاکە  ئەوەندە دەوڵەمەندە  لە هەمان ساڵدا چەندەها  ملیۆن دۆلاری بەسەر خاوەن پشکەکانیدا دابەشکردووە”.

شارون بەردەوام بوو لەسەر قسەکانی و دەڵێت ” بۆیە دەتوانن موچەیەکی بەرزی شایستە بدەن بە کرێکارەکانیان . بەڵام ئەم دوو کۆمپانیایە ئەسبەقییەتیان داوە بە بەدەستهێنانی قازانجێكی زۆر تاکو وەك پاداشت بیدەن بە بەڕێوەبەران و خاوەنپشکەکانی کۆمپانیاکە لە بری دانی کرێیەکی شایستە بە کرێکارەکانیان”

زاهیر باهیر

20/08/2022

بە گوێرەی توێژینەوەیەکی نوێ لە مانگی جێنیوەری ساڵی تازەدا دوو لەسەر سێی خێزانەکانی بەریتانیا تووشی هەژاریی سووتەمەنیی دەبن.

ڕووداوەکان دەستەواژەی نوێ لەگەڵ خۆیاندا دەهێنن. هەژاریی سوتەمەنیی دەستەواژەیەکە کە گوزارشت لە بەرزبوونەوەی نرخی سوتەمەمنییەکان تا ڕادەیەکی ئێکجار زۆر دەکات.  ئەم دەستەواژەیە بە دروستی  بەسەر  دووبەش لە سێ بەشی خێزانەکانی بریتانیادا جێ بەجێدەبێت .

بەرزبوونەوەی ڕێژەی هەڵئاوسانی پارە و تێچوی ژیانی دانیشتوانی بریتانی  لە پاڵ وشکەساڵیی و لە  تەك ئەمانەشدا تورەقیکردنی زیاتری توێژاڵی دەستەبژێری نێو کۆمەڵ بە هەڵتۆقینی ملیۆنەری زیاتر و زیادبوونی ملیاردەرەکانیش بۆ 177 دانە، هەموو ئەمانە بوونەتە سەر ویردی زمانی ڕۆژنامەکان و بەشێکی زۆری دەنگوباسەکانی ڕادیۆێ و تی ڤییەکان.

ئەوە نەبێت پێش ڕوودانی ئەم بارودۆخە بڕێکی زۆری خەڵکی لە بریتانیا ژیانێکی شایستانەیان هەبووبێت . من پێشتر لە زۆر ڕووەوە باسی ژیانی ئێرەم کردەوە لێرەدا تەنها هەر یەك دوو نموونەیەك دەهێنمەوە: دوو لەسەر سێی ئەو گەورانەی کە کار دەکەن لە هەژارییدا دەژین ڕێژەکەش لە ئێستادا لە بەرزبوونەوەدایە، 5 ملیۆێن کە کرێکارن لە شوێنی جیا جیادا لە هەژارییدا دەژین، ئەمە جگە لەوەی تێکڕای مووچە کە بە گوێرەی ڕادەی هەڵاوسانی پارە  ڕێکخراوە یا دیریدەکرێت، لە مانگی ئایاری ئەمساڵدا، 2022، کەمتر بووە  لە مانگی شوباتی 2008.

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ 45 ملیۆن کەس لە بەریتانیا لە مانگی یەکی [ جێنیوەری] ساڵی نوێدا بە هۆی هەڵكشانی نرخی سووتەمەنییەکان : غاز وکارەبا تا دەکاتە بەنزین و گازۆییل بە ڕادیەك دەبێ کە ئەو بڕە خەڵکە کە لە چوارچێوەی خێزانییدا گرد دەبنەوە دەکاتە 18 ملیۆن خێزان کە ڕووبەڕووی هەژاریی سووتەمەنیی دەبنەوە.

ڕاپۆرتەکە هەژارییەکە وردتر دەکاتەوە و کارایی زیاتری لەسەر هەندێك توێژاڵی کۆمەڵایەتی پتر دەردەخات.  هەر بۆ نموونە دەڵێت لە نێوانی کەپڵێکی خانەنشینکراو بە ڕێژەی لە سەدا 86.4   و لە سەدا 90.4 لە سەر خێزانانی یەكباڵ ، ئەوانەی کە بێ مێردن یا بێ ژنن کە دوو منداڵ یا زیاتریان هەیە ، کارایی خۆی دادەنێت.

هەر ئاواش ڕاپۆرتەکە لە سەر ناوچەکانی یا دەڤەرەکانی بریتانیاش ڕێژەی ئەم هەژاریی سوتەمەنییەی تۆمار کردووە. لە سەدا 57.9 خانەوادەکانی کە لە خواروی ڕۆژهەڵاتی بریتانیا دەژین ڕووبەڕووی ئەو قەیرانە دەبنەوە.  ئەمەش  بە بەراورد بە لە سەدا 70.9 لە دانیشتوانی میدلاند و لە سەدا 76.3 لە دانیشتوانی ئیرلەندەی باکوردا.

ئەم توێژینەوەیە دوای بەرزبوونەوەی هەڵئاوسانی پارە بە ڕێژەی لە سەدا 10.1 لە مانگی تەموزدا کراوە و واش پێشبینی دەکرێت کە لە کۆتایی ئەم مانگەدا دەچیتە لە سەدا 10.8 کە ئەم ڕێژەیە لە بەرزبوونەوەی هەڵئاوسانی پاوەندی بریتانیدا لە  40 ساڵ  لەمەوبەرەوە نەبینراوە. ئەوەش مەزەنە دەکرێت کە لە کۆتایی ئەمساڵدا بگاتە لە سەدا 13 .  هەر لەبەر ئەوەشە هەرچەند مووچە و کرێش بەرزببێتەوە تەنانەت بە ڕادەی لە سەدا 10ش هێشتا هەر موچەکە هیچ زیادی نەکردووە، بەڵکو نوقسانی بە ڕێژەی لە سەدا 3 هەیە.

هەندێك لە دامەزراوەکان، دەسگەکانی وەکو دەسگەی تەندروستی متمانەپێکراوی خەسستەخانەکان لە ئینگلەنددا،  لە سەروبەری ئەم ژیانە قورسەدا کۆمەك بە کارمەندەکانیان دەکەن بۆ ئەمەش بەرپرسانی نەخۆشخانەکان  باوەڕیان وایە کە یارمەتییەکانیان  ‘بەرپرسیارێتییەکی ئەخلاقییە’ و ڕووبەڕوویان دەبێتەوە دەبێت لەبەرانبەریدا بووەستنەوە .

دەسگەکانی نەخۆشخانەکان لە هەندێك شار و ناوچەدا بڕیاریان داوە کارمەندەکانیان کە زۆر هەژاران 500 پاوەندیان پێبدرێت و بۆیشیان هەیە کە منداڵەکانیان لە چێشخانەکەی سەر کاردا بە یەك پاوەن ژەمی نانی نیوەڕۆ بخۆن.  لە شاری لێستەر لە سەدا 29 ی ستافەکانیان موچەیەکی هەژارانە وەردەگرن کە پێش لێبڕینی باج تەنها 23،177 پاوەندە.  لە هەندێك شوێنی تر 2 ملیۆن پاوەندیان داناوە بۆ یارمەتی ئەوانەی کە بە هۆی گرانی نرخی بەنزینەوە ناتوانن بچنە سەر ئیش.

هەواڵی خراپتر وەکو دەسگەی  سیستەمی پیشەسازی و دارایی  دەڵێت  لە ساڵی دارایی داهاتوودا – 2023-2024 – ئەگەری زۆرە قەرزکردن بە ڕێژەی 23 ملیار پاوەند زیاد بکات، چونکە حکومەت پێویستی بە بەرزکردنەوەی یارمەتییەکان و خانەنشینی دەبێت بەگوێرەی ڕێژەی هەڵاوسانی بەرزتر بە تێچووی 4 ملیار پاوەند و هەروەها دانەوەی 54 ملیار پاوەند بە سووییەکی بەرز لەسەر  قەرزەکانی کە پەیووەستن بەهەڵکشانی هەڵئاوسانی پارەوە  لەسەر بۆندەکان.]  وشەی بۆند-ی ئینگلیزی ڕەنگە زیاتر لە کوردیدا بە کۆمپیالە بێت] .

وەکو زانراوە سیستەتی سەرمایەداریی بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان یاری بە هەندێك فۆرمیلەی ئابووریانە دەکات بە بەرزکردنەوەی ڕێژەی سوو، زیادکردن و داشکاندنی ڕێژەی باج ، گرتنەبەری سیاسەتی دەستگرتنەوە [ تەقەششوف]،  کەمکردنەوە و زیادکردنی بەهای دراوەکەی، ڕێگەدان بە هەڵئاوسانی دراوەکەی یاخود کۆنترۆڵکردنی هەڵئاوسانەکە.  لەگەڵ ئەم دەستکاریکردنانەشدا، لە کردنی هەر یەکەیاندا کارایی نێگەتیڤانەی لەسەر ئەوی تریان و سەرجەمی ئابوریش هەیە . ئەمەش ڕاستییە و دەکرێت لەو دوو سێ دێڕەی سەرەوەی دەسگەی سیستەمی پیشەسازی و دارایی ئەم وڵاتەدا کە ئاماژەم پێدا بیبینین .

حکومەت بۆ حەلی ئەم کێشەیە سەبارەت بە نرخی غاز و کارەبا کە لە مانگی یەکی ساڵی نوێدا دەچێتە 4،500 پاوەند، کە 3582 پاوەند زیاترە لە ساڵی پار ئەم وەختە کە بە ڕێژەی سەدییش دەکاتە لە سەدا 82 . ئەم زیادکردنە لە مانگی نیسانی ساڵی داهاتوودا دەچێتە 5456 پاوەند، چارەسەرێکی داناوە.

 بۆ قەرەبووکرندنەوەی ئەم زیادەیە حکومەت لە مانگی ئایاردا بڕیاری دا کە هەموو ماڵێك 400 پاوەندی پێبدرێت و ئەوانەشی کە زۆر دۆخی داراییان خراپە 600 پاوەندی زیاتریان پیبدرێت.  ئەمە بریاری وەزیری دارایی پێشتر بوو، ڕوشی سوناك،  کە ئێستاش یەکێکە لە دوو بەربژێرەکەی سەرۆکی وەزیران. بەربژێرەکەی دیکەیان ژنێکە بە ناوی لیز تروس ئەو نایەوێت ئەمە بکات دەلێت باشترین کۆمەك بۆ هاووڵاتییان دابەزینی ڕێژەی باجە، کە لەم بارەدا تەنها ساماندارەکان سوودمەند دەبن.  بۆ نموونە گریمان موچەی کرێکارێك 30 هەزار پاوەندە کە 12 هەزاری، باجی لەسەر نییە دەکەوێتە سەر حاڵەتی خیزانیی ئەو کەسە.  ئالیرەدا گریمان باج  بە ڕێژەی لە سەدا 3 دابەزی کە ئەمە مەحاڵە، لەو حاڵەتدا دەکرێت کە کابرای/ ژنی باجدەر 540 پاوەندی بۆ بگەڕێتەوە کە ئەمەش هیچ نییە. 

هاوکاتیش حیزبی لیبراڵ و پارتی لەیبەر [ کرێکاران] داوا لە حکومەت دەکەن کە فشار بخاتە سەر کۆمپانیاکانی وزە کە ئەم بەرزکردنەوە و زیادە نرخە هەڵپەسەرێت. هەرچیش پارتی سەوز هەیە داوای بە دەوڵەتیکردنی کۆمپانیاکان دەکات.

ئەمە لە کاتێکدا کە ە تێکڕای قازانی کۆمپانیا گەوەرەکانی نەوت و وزە وەکو شێڵ و بی پی و ئێکسۆن مۆبیل و چیڤرۆن و ئەوانی دیکەیان لە ماوەیەکی کەمدا خۆی لە 50 ملیار پاوەند داوە.  سەرکەوتنی موچە  و خەڵاتی بەڕێوەبەرە گەرەوکان و جێ بەجێکەرانی کۆمپانیا گەوەرەکان و دەسگەر دراوییەکان بە ڕادیە سەرکەوتووە کە لە ساڵی 2008 وە ئەمە نەبینراوە .

لەگەڵ هەموو ئەمانەدا ئەوەش هەلوێستی حکومەتی بریتانییە و کە کاتێکیش دەبینین لە شوێنەکانی دیکەی جیهاندا وردەکارییەکانی هەڵبژاردەیەکی بەدیل دەبینرێت: سەرۆکی پارتی سۆسیالیستی ئیسپانیا بیتاقەی شەمەندەفەری بە خۆڕایی ڕاگەیاند  هەروەها بۆ کەمکردنەوەی تێچوونەکان (شانبەشانی باجی زیاتری لەسەر بانکەکان) ڕاگەیاند، لە کاتێکدا سەرۆکی نیوزلەندە ،جاسیندا ئاردێرن، کرێی گواستنەوەی گشتی نیوزلەندای بە ڕێژەی 50% کەمکردەوە. لە فەرەنسا ئیمانوێل ماکرۆن کۆمپانیایPDF کردە کەرتی دەوڵەتیی و پارەی وزەشی بە نزمیی هێشتەوە.

وەکو دەبینرێت لەو وڵاتانە و وڵاتانی دیکە هەندێك کارئاسانی و کردنی کۆمەکی بچوك بۆ هاووڵاتیانیان کراون و لێرەش ئەو هاوکارییە بچوکەیە  بە بارودۆخێکی زۆر خراپتریشەوە لە دانیشتوانی ئەو وڵاتانە ، دانیشتوانی بریتانیا شتێكیان لە بەردەمدا نەماوەتەوە جگە لە بەرەنگاربوونەوە و بەگژاچونەوەی سیاسەتی کۆمپانیاکان و حکومەت.  هەر لەبەر ئەمەش هەڵمەتێك لەژێر ناوی ” پارە مەدە” واتە پارەی قایمەی غاز و کارەبا مەدە.  ئەم کەمپەینە تا ئێستا زیاتر لە 200 هەزار کەس واژۆی کردووە ئەگەر ئەم ژمارەیە بگاتە یەك ملیۆن، پارەدەری کارەبا و غاز لە مانگی ئۆکتۆبەردا و هاوکاتیش ئەگەر حکومەت زیادبوونی ئەم پارەیە هەڵنەپەسێرێت ، خەباتی ڕاستەوخۆ بەکاردەهینرێت نە کۆمپانیاکان و نە حکومەتیش ناتوانن شتێک بکەن لە هەقی خەڵکی چونکە ئاشکرایە نە ملیۆنێك کەس دادگایی دەکرێ و نە دەتوانرێت بیشیانگرن و نە دەکرێتیش کارەبا و غازیان لێببڕن و یا خود دەست بەسەر خانەنووەکانیان بگیرێت ئەو کاتە نەك هەر دەبێتە هۆی هەڵوەشاندنەوەی ئەو سیاسەتە بەڵکو ڕەنگە بیبیتە ڕوخاندنی حکومەتیش. 

ئەمە ئەزموونی سەرەتای نەوەداکانی چەرخی پێشووە کە حکومەت باجێکی شەخسی زۆری لەسەر دانیشتاوان کە لە سەرو 18 ساڵەوە بوون لە ژێر ناوی پۆڵ تەکس دانا .  دواتر هەلمـەتێك ڕێکخرا کە پارە نەدرێت و هەرکەسیش درا بە دادگا بە هەزاران کەس لەبەردەم دادگادا ناڕەزاییان دەردبڕی، هەر کەسێك کاربەدەستانی حکومەمەت بهاتنایەتە سەری و شڕە و پڕەی ماڵەکەیان ببردایە بە جارێك سەدەها کەس ڕێگربوون لێیان . بۆ کۆکرندەوەی ئەم باجە هەموو ڕێگە چارەکانی حکومەت و شارەوانییەکان شکستیان هێنا بۆیە سەرەنجام خودی باجەکە شکستی هێنا و حکومەتەکەی مارگرێت تاچەریش هەرەسی هێنا.   لە ئێستاشدا لەوە دەکات هەمان شت دووبارە ببێتەوە.

ئەمەش هۆکارێکی گرنگە کە حیزبە موعاریزەکان و هەندێكیش لە کۆمپانیاکان لۆبی حکومەت دەکەن بۆ هەڵپەساردنی زیادبوونی نرخی کارەبا و غاز، چونکە ترسی دووبارە بوونەوەی ئەزموونەکەی پۆڵ تەکسیان هەیە کە گریمانی زۆر هەیە لە ڕوودانی چونکە هەژارییەکی زۆر لە ئارادایە و ڕەنگە سەراپای شۆپەکان و کۆمپانیاکان تاڵان بکرێن .

Zaherbaher.cm

19/08/2022

لە گەڵێک شوێنی سەرکار لە ئەمەریکا کرێکاران مافی ئەوەیان لە لایەن خاوەنکارەوە پێنادرێت کە خۆیان لە نقابەیەکدا ڕێكبخەن .  کۆفی شۆپی ستارباكس یەكێکە لەوانە .  ماوەیەکی زۆرە لە گەلێك لە فەرعەکانیا کرێکارەکانی لە هەوڵی دروستکردنی نقابەدا بوون.  پاش هەوڵ و تێکۆشانێکی زۆر توانییان لە سەرانسەری ئەمەریکا لە 220 فەرعیاندا دروستی بکەن .

لە فەرعی Memphis ئیدارەکەی  ڕێگرییەکی زۆری کردووە لە کرێکاران لە دامەزراندنی نقابەکەیاندا تا ئەو ڕادەیەی کە 7 کرێکاری چالاك کە ڕۆڵیان هەبووە لە هەڵخڕاندنی کرێکارانی دیکەدا لەسەر کارەکانیان دەربکات.  ئەمانیش بە هاوکاری دەستەی نیشتمانی پەیوەندییەکانی کار لە ئەمریکا کە  بەڵگەی پێویستی پێشکەش کردبوو کە دەرکراوەکان بەهۆی هەستی دژە سەندیکاوە  بووە و کەیسەکەیان بردە دادگا و سەرەنجام دادگا بڕیاری دا کە کۆمپانیاکەیان ڕاست نەبووە لە بڕیاری دەرکردنیانا و سیاسەتی هەڵاواردنی گرتۆتە بەر، بەم هۆیەشەوە بڕیاری دا کە دەبێت بیانخاتەوە سەر کارەکانیان . 

لە وەڵامی دادگەشدا کۆمپانیاکە دەڵێت ئەوان لەسەر ئەوە دەرنەکراون بەڵکو لەسەر پەیڕەو نەکردنی یاسای سەلامەتی لەسەر کار دەرکراون.  گریمانی ئەوە هەیە کە کۆمپانیاکە ئیستیئناف دژ بە بڕیارەکەی دادگە بکاتەوە.