01/03/2023

لە دوێنێوە، سێ شمە، 28/02 بە دەیەها هەزار مامۆستا لە بریتانیا لە هەرێمی جیا و بە بەرواری جیا لە مانگرتندان .

ڕۆژی سێ شەمە، 28/02، مامۆسستایان لە باکوری ئینگلتەرە لە مانگرتندا بوون، ئەمڕۆش کە 4 شەمەیە، 01/03 مامۆستایان لە بەشی سێنتەری ئینگلتەرە و ڕۆژەهەڵاتی ناوچەکە لە مانگرتندان .  سبەینێ، 5شەمە، 02/03  مانگرتنەکە دەگوێزرێتەوە بۆ لەندەن و باشووری ئینگلتەرە و هەرێمی وێڵز.

سکرتێری نقابەی مامۆستایان دەڵێت لەم 3 ڕۆژەدا زیاتر لە 200 هەزار مامۆستا ماندەکگرن و زۆرێك لە قوتابخانەکانیش دادەخرێن بە قوتابخانەکانی ئامادەیشەوە، یاخود زۆر لە پۆلەکان بێ مامۆستا دەمێننەوە.  هاوکاتیش وتی  لە مانگی یەکی ئەمساڵەوە کە بانگەشەی مانگرتنمان کردووە 50 هەزار کەس بوونەتە ئەندامی نقابە.

28/02/2023

ئەمڕۆ، سێ شەمە ، 28/02 لە بریتانیا 400 کرێکاری ئەمازۆن کە لە مەخزەنەکاندا کار دەکەن مان دەگرن بۆ بەرزکردنەوەی کرێیان لە 10.50 پاوەندەوە بۆ 15 پاەوەند ، هەروەها بۆ باشکردنی هەل و مەرجی سەر کاریان  .

کرێکارانی ئەمازۆن پارەیەکی ئێکجار کەم وەردەگرن بۆ کارێک کە کاری نەکردەیە و لە هەل و مەرجێکی ئەوەندە سەختتدا کار دەکەن مەگەر کۆیلەکانی چەرخەکانی پێشتر ئاوا زەلیل بووبێتن .  ئاخر ناکرێت تۆ بۆ چوونە سەر ئاودەستت وەختت بۆ دیاری بکرێت؟ ناکرێت لە کاتێکدا کە شمەكەکان دەگەیەنیتە دەست ئەوانەی کە بە ئۆن لاین کڕیویانە بوتڵی گەورە یا دەبەت لەناو ڤانەکەتدا پێبێت تاکو میزی تێبکەیت؟ ناکرێت بەدوای شوێنێکدا بگەڕێیت و میزێکی لێبکەیت چونکە وەختت لەسەر حسابە و چاودێری دەکرێیت و زەرەری بۆ ئامادەکاری و گورج و گۆڵیت دەبێت کە ئەوەش سنوری مانەوەت و ماوەی کارکردنت لەو کۆمپانیایەدا دیاریدەکات.  ناکرێت تۆ وەکو ڕۆبۆت حسابت بۆ بکرێت نەك وەکو مرۆڤ؟

لە کاتێکدا کە مامەڵەی کرێکاران لەوێ ئاوادەکرێ و هەل و مەرجی سەر کاریان ئاوا سەختە خاوەنی ئەمازۆرن، جێف بۆزۆس ، یەکێكە لە هەرە دەوڵەمەندەکانی دونیا و هەر ساڵی پار کۆمپانیاکەی لە بریتانیا بە تەنها 204 ملیۆن پاوەندی قازانج کردوە . ساڵی 2019 بۆ 2020 ، نزیکەی دوو قات قازانجی کردوە کە 21،3 ملیار پاوەند بووە و لە ساڵی 2021 دا 33،4 ملیار دۆلاری قازانج کردووە ، کەچی سەعاتی 10.50 پاوەند بۆ کرێکاران بە زۆر دەزانێت .

زاهیر باهیر

27/02/2023

پێشتر کچانی منداڵی 16و 17 ساڵ تەنانەت لەو تەمەنەش منداڵتر دەدران بە شوو ، کە زۆربەیان بە زۆر و دەستنیشانکردنی هاوسەر لە لایەن باوك و دایکەوە بووە.

بۆ دژایەتیکردنی دانی کچانی منداڵ بەشوو هەڵوەشاندنەوەی ئەو یاسایە 5 ساڵ لەمەوبەر کەمپەینێك بۆ ئەمە دامەزرا.

کەمپەینکاران لە مێژە دەڵێن کە کەلێنێکی یاسایی هەیە کە ڕێگە بە منداڵانی تەمەن ١٦ و ١٧ ساڵ دەدات بە ڕەزامەندی دایک و باوک هاوسەرگیری بکەن، ئەو بۆشاییە یاساییە دەقۆزرێتەوە بۆ ناچارکردنی گەنجان بۆ هاوسەرگیری منداڵان.

بەڵام لەئەمڕۆوە ، دوو شەمە، 27/02 چی تر ڕێگە نادرێت کچانێک کە تەمەنیان لەخوارر 18 ساڵەوە بێت تەنانەت بە ڕەزامەندی دایک و باوکیشیان نادرێن بە شوو ، جێبەجێنەکردنی ئەم یاسایە 7 ساڵ بەندکردن سزایەتی . ئەم یاسا تازەیە دەستکاری یاسای هەرێمی سکۆتلەەندە و ئیرلەندەی باکور ناکات کە لەوێ کچانی منداڵی لە خوار 18 ساڵەوە نادرێت بە شوو ئەو یاسایە هەر وەکو خۆی دەمێنیتەوە و دەناسرێت.

منداڵ بەشوودان ژیانی گەلێک لە کچانی لە دەستدا و گرفت و کێشەی کۆمەڵایەتی گەورەشی دروست کردووە .  بەناز مەحمود کە بە زۆر درا بە شوو لە تەمەنی 17 ساڵیدا و دوایی لە لایەن خێزانەکەی خۆیەوە کوژرا و لاشەکەی ماوەیەکی زۆر بێ سەرو شوێن بوو یەکێكە لەو قوربانیانە .

 خوشکەکەی، پایزە مەحمود کە لە تەمەنی 11 ساڵیدا هاتۆتە ئەم وڵاتە و لە 16 ساڵێدا خێزانەکەی دایان بە شوو بە کابرایەک کە دووجار تەمەنی لە خۆی زیاتر بوو   کە یەکێكە لە کەمپەینکارەکان لە ساڵی 2020 بە ڕۆژنامەی گاردیانی وتی  ” خوشکەکەی، بەناز ، لە تەمەنی 16 ساڵیدا لە ساڵی 2006 دا بە زۆر درا بە شوو بە کابرایەکی نەناس دواتر بە ناوی پاراستنی / بەرگری لە شەرەف-ەوە کوژرا ، یاسایەك نەبوو کە بەرگری لێبکات و بیپارێزێت لە بە شوونەدانی بە مندالی و بە زۆر”

پایزە ئاماژەی بەوەشکردووە، کچانی وەک خۆی و خوشکەکەی قوربانی “ڕەگەزپەرستی دامەزراوەیی بە سیستەمکرا و” بوون،  وتیشی  “هیچ کام لە مامۆستاکانم، توێژەرانی کۆمەڵایەتی، دراوسێکانم، هەموو ئەو فرۆشیارە تاکەکەسیانەی دوکانی کەلوپەلی  هاوسەرگیرییان هەبوو … کەسیان نەیانپرسی ئایا من سەلامەتم.. تەنها شتێک کە پێم دەڵێت ئەوەیە کە بەهۆی چۆنیەتی دەرکەوتنی رواڵەت و خەڵکی کوێوەیە”. مەبەستی پایزە لێرەد ئەوەیە مادام ڕواڵەتی و لاشەی دەریدەخات کە سپی نییە و لە شوێنێکی “دواکەوتووەوە”  هاتووە هەموو وەڵامێکد دەداتەوە، واتە کارێکی ئاساییە کە ئەو لەو تەمەنەوە بەو لاشەوە شووبکات.

لە ساڵی 2021دا دەزگەی  هاوسەرگیری زۆرەملێی حکومەت دەستێوەردانی لە 118 حاڵەتدا کرد کە منداڵانی قوربانییان تێدابوو؛ هەروەها دادگاکان 3343 فەرمانی پاراستنی هاوسەرگیری زۆرەملێیان دەرکردووە – بۆ  ڕێگریکردن لە کەسێک لە بەکارهێنانی هەڕەشە، توندوتیژی یان دەستدرێژی سۆزداری وەک ڕێگەیەک بۆ ناچارکردنی کەسێک بۆ هاوسەرگیری . ئەم ژمارەیە هی  نێوانی  ساڵی 2008 و ئەیلوولی 2022.

ڕێکخراوی خێرخوازی کارما نیرڤانا کە کچانی تەمەن ١١ ساڵی لە هاوسەرگیری منداڵان پاراستووە و ئەندامی هاوپەیمانی کچان نەک بووکەکانە، لە نێوان ساڵانی 2020 و 2022 لە ڕێگەی هێڵی یارمەتییەوە هاوکاری 177 منداڵی کردووە کە مەترسی هاوسەرگیری زۆرەملێیان لەسەر بووە.

بەڕێوەبەری ئەو دەزگەیە ، کارما نیرڤانا، ناتاشا ڕاتو، گۆڕانکاری لە یاساکەدا بە “سەرکەوتنێکی گەورە بۆ ڕزگاربووان” ناوبرد، وتی کە پارێزگارییەکی زیاتر دەدات بە منداڵانی مەترسیدار.  ئاماژەی بەوەشکردووە، “ئەمە بازدانێکی گەورەیە بۆ پێشەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم سووکایەتییە بەزۆری شاراوەیە.” “ساڵی ڕابردوو، هێڵی یارمەتی نیشتمانی بۆ دەستدرێژیکردنە سەر بنەمای شەرەف پشتگیری لە 64 حاڵەتی هاوسەرگیری منداڵان کرد، کە تەنها وێنەیەکی بچووکی کێشەیەکی زۆر گەورەتر نیشان دەدات.”

26/02/2023

لە گەڵ دەمکردنەوەی سیاسییەکان و دەسەڵاتداراندا بە بانگەشەی  ڕاگەیاندنێکی خراپ دژ بە پەنابەر و کۆچبەر ڕەنگە هاندەری دەیەها کەس بێت کە ببنە ئەندام و لایەنگری ڕێکراوە توندڕەو و  دژە بێیانەکان ، یاخود ڕێکخراوە فاشییەکان .  نەك هەر ئەوە بەڵکو هەندێك لە دروشمی خۆپیشاندان و پرۆتێستەکانیاندا قسەی کەسانی دەسەڵاتداری وەکو وەزیری ناوخۆ و پۆلیس یا سەرەك وەزیران یا ئەوانی دیکەیانن.

دوێنی شەمە ، 25/02 ، نزیکەی 200 کەس دژ بە کۆچبەر و پەنابەر لە شارێکی بچوکی وەکو سکێکنس کە کەوتۆتە باکوری بریتانیاوە چونە بەردەم ئەو ئوتێلەی لەو شارەدایە کە پەنابەرەکانیان تێخستوە بە بەرزکردنەوەی درروشم و هیتاف کێشان.

هاوکاتیش بزوتنەوەی ” هییوا نەك ڕق و کینە” لە بەرانبەریاندا خۆپیشاندانیان کرد بۆ ڕەتدانەوەی ئەوان و پەراوێزخستنیان .

دروشمی گروپی دژ بە کۆچبەران و پەنابەرانی ئەو گروپە تازەیەی کە لەژێر ناوی ” جێگرەوەی نیشتمانپەروەرانە” ئەمانە بوون:

چی تر پەنابەر نا

بەلەمەکان بوەستێنن

دمانەوێت وڵاتەکەمان بگێڕینەوە بۆ خۆمان

داگیرکاریی بوەستێنن، جێگامان ناگۆڕرێتەوە.

ئێوە ڕایسستن ، دژی خەڵکی سپین

هاوکاتیش لە شارۆجکەیەکی دیکە 100 کەسێکی دیکە هاتنە بەردەم ئوتێلێک کە لەوێش پەنابەری تێدا بوو هاواریان دەکرد ئەمانە پەنابەری ڕاستینە نین

لەبەرانبەر ئەماندا گروپی ” هیوا نەك ڕق و کینە”  بەخێرهاتنی پەنابەریان دەکرد کە دەیان وت پەنابەران بەخێر بێن .

ئەمان دەڵێن  “گرووپە ڕاستڕەوە توندڕەوەکان هەوڵدەدەن گرژییەکان لە کۆمۆنێتییە ناوخۆییەکاندا بوروژێنن بۆ ئەوەی ئەجێنداکانی خۆیان بەرەوپێش ببەن..  هیوا نەک ڕق و کینە دەلێت   لە ساڵی ڕابردوودا چالاکیی ڕاستڕەوی توندڕەو و دژە کۆچبەران بە ڕێژەی 102% زیادی کردووە. “ئەم زیادبوونە گەورەیەی چالاکییەکانی ڕاستڕەوی توندڕەو و دژە کۆچبەران لە بۆشاییدا بوونی نییە. ئەرکی حکومەتە کە کۆتایی بە بەکارهێنانی خراپی  زمانیان بهێنێت کە وزەیەکەو دەیدات بە  بە ڕاستڕەوە توندڕەوەکان ڕێگەیان پێدەدات. حکومەت دەتوانێت  ڕێوشوێنی پارێزراو لە دەوری هۆتێلەکان دابنێت و دووبارە سەیری سیاسەتەکانیان بکەنەوە کە لە پلەی یەکەمدا بووەتە هۆی ئەم دۆخە مەترسیدارە.”

26/02/2023

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ دوێنێ شەمە، 25/02/23 هەزاران کەس لە تونس ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە سەرکوتکردنی کۆچبەران لەلایەن سەرۆکی تونسەوە، قەیس سەعید ،  دوای ئەو تۆمەتانەی کە دایە پاڵ پەنابەران و کۆچبەران کە وتی : کۆچبەرانی بێ بەڵگەنامە لە باشوری بیابانی ئەفریقاوە بە پیلانی گۆڕینی کولتوری وڵاتەکەمان دێنە تونس.

ئەم تۆمەتبارکردنەی کۆچبەران بۆ تونس لە لایەن سەرۆکەوە کە بێ بەڵگە و بەڵگەنامە دایە پاڵ کۆچبەران گرژییە ڕەگەزییە درێژخایەنەکانی هێنایە ڕوو.  لە دوای لێدوانەکانی سەرۆکەوە، لە سەرانسەری سۆشیال میدیادا ڕاپۆرتەکان باس لە توندوتیژی جەماعەت دەکەن، کە باس لەوە دەکەن کە قەرەباڵغییەکی زۆر هەڵیانکوتایە سەر ماڵی کۆچبەران و بە زۆر  دەریانکردوون.

هەروەها ڕاپۆرتەکان باس لەوە دەکەن کە کۆمپانیا تایبەتەکانی گواستنەوە ڕەتیانکردووەتەوە بلیت بفرۆشن بەو کەسانەی کە وا هەست دەکرێن کە بێ بەڵگەنامەن. هاوکاتیش  زۆرێک لە ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە خەباتدان بۆ دۆزینەوەی شوێنی حەوانەوە بۆ ئاوارەکان

لە وەڵامی پەرەسەندنی گرژییە ڕەگەزییەکاندا، چالاکوانە گەنج و خوێندەوارەکانی تونس کە زیاتر ڕاهاتوون بە دژایەتیکردن نەک پشتگیریکردن لە چینە سیاسییەکەی پێشووی وڵاتەکە،  ئێستا کەوتوونەتە ژێر دەستگیرکردن و دادگاییکردن.

چایما بوهێل کە ژنە، کەسایەتییەکی ناسراوی کۆمەڵگەی مەدەنی کە خۆی لەناو خۆپیشادەراندا بوو ، وتی ” من باوەڕم وایە کە لە تونس-دا ئەوەندە خەڵک هەن کە لەوە تێدەگەن کە لە تونس-د شوێنێك بۆ ڕایسسیسزم نییە و ڕێگای خۆی دۆزییەوە کە جەنگی ئازادیی بکات پاش ساڵانێکی زۆری سەردەمی دیکتاتۆرییەتی”

ئاماژەی بەوەشکردووە، “وە بە دڵنیاییەوە، هیچ شوێنێک بۆ ڕەگەزپەرستی لە ئیدارەکەمان یان لە وتارەکەی سەرۆکەکەماندا نییە، و هیچ شوێنێک بۆ توندوتیژی بۆ کەس نییە؛ تونسییەکان و غەیرە تونسییەکان.   ئەمە خاکێکە کە دەبێت کراوە بێت بۆ هەمووان، و تونس نابێت پۆلیس بێت بۆ هیچ جۆرە سنوورێک، باکوور یان باشوور”، ئاماژەی بە شوێنی جوغرافیای تونس وەک خاڵی ترانزێتی بەردەوام بۆ پەناخوازان و پەنابەران کرد .

ڕێپێوانکەران لافیتەیان بەدەستەوە بوو کە ژمارەیەکیان بە زمانی ئینگلیزی بوو، ئیدیعای هاودەنگییان لەگەڵ کۆچبەران دەکرد و پێگەی تونسیان وەک بەشێک لە ئەفریقا دووپاتکردەوە. ئەوان ئەم دروشمەیان دەوتەوە: نە ترس، نە تیرۆر، شەقام بۆ خەڵکەو هی خەڵکە.

میللەتی زیندوو ئاوایە .

I found @ChaimaB among the crowd #Tunisia pic.twitter.com/D1zWUiL3Dg

— Simon S. Cordall (@IgnitionUK) February 25, 2023

25/02/2023

کۆمەڵەی پزیشکی بەریتانی ڕێوشوێنی چالاکی مانگرتن  ڕادەگەیەنێت سەبارەت بە مووچە و مەرجەکانی سەر کارکردن . 

دەیان هەزار پزیشکی تازە لە ئینگلتەرا لە 13ی ئازارەوە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ مانگرتن دەگرن و تادێت ناکۆکی نێوانی ئەوان و ئیدارەی خەستەخانەکان و وەزیری تەندروستی بریتانیا خراپتر  دەبێت لەسەر مووچە و مۆڕاڵ و ئاستی سەلامەتی کارمەندان.

  لە مێژووی 74 ساڵەی ، NHS، دامەزراوەی تەندروستی نیشتمانی لە بریتنایا بۆ یەکەم جار تازە پزیشکەکان، ئەوانەی کە لەم ساڵانەی پێشووەوە دەستیان بەکار کردووە بۆ ماوەی 72 کاتژمێر بە بەردەوامی مان دەگرن دوای ئەوەی 98%ی ئەوانەی دەنگیان داوە لەگەڵ ئەنجامدانی چالاکی  مانگرتندا بوون.

.

25/02/2023

هەزاران کەس بەشدارییان لە خۆپیشاندانێکدا کرد لە ناوەڕاستی بەرلین بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە پێدانی چەکی زیاتر بە ئۆکرانیا و داوایان لە حکومەتی ئەڵمانیا کرد قەیرانەکە کەم بکاتەوە و لە جیاتی ئەوە زەمینە بۆ دانوستان لەگەڵ ڤلادیمێر پوتین خۆش بکات.

 پۆلیس مەزەندەی کردووە کە 13 هەزار کەس لە ڕاپەڕین بۆ ئاشتی، لە دەروازەی براندنبێرگ، کە لەلایەن سەهرا واگنکنێخت، ئەندامێکی لادەر لە پارتی لینکس و کەمپەینی فێمینیستی دێرین ئەلیس شوارزەر ڕێکخرابوو. بە بەراورد بە ژمارەکەی کە پۆلیس خەمڵاندویەتی  ڕێکخەرانی پرۆتێستەکە دەڵێن  کە ٥٠ هەزار کەس بەشدارییان کردووە..  هەروەها لە شارەکانی دیکەی ئەڵمانیا هاوشێوەی ئەو پرۆتێستەی بەرلین ئەنجامداراوە.

واگنکنێخت لە وتارێکدا لە ناڕەزایەتییەکەدا باسی لە “دەستپێکردنی دەستپێشخەرییەکی هاووڵاتیان” و “ئاماژەی دەستپێکردنێک بۆ بزووتنەوەیەکی نوێ و بەهێزی ئاشتی لە ئەڵمانیا” کر.  ئەو  ئاماژەی بەوەشکرد، خۆپیشاندەران بەو ڕاستییە یەکگرتوو بوون کە هەستیان نەکردووە نوێنەرایەتی حکومەتەکەی ئۆلاف شۆڵز و ئانالینا بایربۆک وەزیری دەرەوەی وڵاتەکەی بکەن لەسەر بڕیارەکەیان بۆ دابینکردنی چەک بۆ ئۆکرانیا.

خۆپیشاندەران لافیتەیەکیان هەڵگرتبوو کە لەسەری نووسرابوو: ‘ئەمڕۆ کڵاوی جەنگی، سبەی تانک، ڕۆژی دوای و سبەی کوڕەکانتان’، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ ئەو شێوازەی کە حکومەتی هاوپەیمانان پشتیوانی سەربازی خۆی بۆ کیڤ زیادکردووە، سەرەتا 5 هەزار کڵاوی جەنگی بەخشیوە و لەم دواییانەشدا ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر ناردنی تانکی لیۆپارد دووەمی کە ئەڵمانیا دروستکردووە. لە لافیتەکانی دیکەدا نووسرابوو: “Diplomaten statt Grenaten (دیپلۆماتکاران لەبری نارنجۆک)”، “کوشتن ڕابگرن” و “جەنگی حکومەتەکەمە نەك من”.

زاهیر باهیر

25/02/2023

ئەمڕۆ کابرایەك لە ڕۆژنامەی گاردیانی بریتانیدا بە ناوی Anatol Lieven    وتارێکی لەژێر ناونیشانی ”  ساڵانێک بوو پوتین ئۆکرانیای داگیر نەدەکرد. چی وای لێکرد دواجار لە ساڵی 2022دا لەپڕ بیکات؟”  

نوسەری ئەم وتارە، Anatol Lieven  ، کەسێکی سەر بە غەرب و سیاسەتی ئەمەریکا و ناتۆیە ، پلەی کارکردنیشی: بەڕێوەبەری پرۆگرامی ئۆراسیا [ کورتکراوەی ئەوروپا و ئاسیا]  لە پەیمانگای کوینسی بۆ کاری بەرپرسیاری دەوڵەتی.

وتارەکە درێژە و لینکەکەی لە خوارەوە دادەنێم، ئەوانەی کە ئینگلیزی دەزانن دەکرێت بیخوێننەو.

من لێرەدا چەند زانیارییەکی گرنگی لێ هەڵدەبژێرم و وەریدەگێڕم تاکو خۆێنەری کورد وەکو خۆم بەم زانیارییە شاراوانە ئاشنا ببێت ، کە لە ڕاستیدا زۆر گرنگن .

نوسەر دەڵیت:

…..ئەم ستراتیژەی ڕووسیا بە دروستی وەک هەوڵێک بۆ دابەشکردنی ڕۆژئاوا سەیر دەکرا و چەسپاندنی کایەی کاریگەری ڕووسیا لە دەوڵەتەکانی یەکێتی سۆڤیەتی پێشوودا.   بەڵام بوونی ئەمنییەتی ئەوروپا لەسەر مێزەکە  هێرشی ڕووسیای بۆ سەر ناتۆ و یەکێتی ئەوروپا و بە ئەگەرێکی زۆریشەوە لەسەر ئۆکرانیا-شی لادەبرد.  هەر ئاواش ڕێگەی بە مۆسکۆ دا کاریگەرییەکی کەمتری بەسەر دراوسێکانیدا هەبێت – ڕەنگە نزیکتر بێت لە نزیکبوونەوەی ئێستای ئەمریکا بۆ ئەمریکای ناوەڕاست – نەک بە توندی دەستیان بگرێت.  ڕێبازێک بوو کە ڕەگ و ڕیشەی لە بیرۆکەی میخائیل گۆرباچۆڤدا هەبوو – کە لەو کاتەدا لە ڕۆژئاوا پێشوازی  بۆ “ماڵێکی هاوبەشی ئەوروپی” لێدەکرا.

سیستماتیکترین هەوڵی ڕووسیا بۆ دانوستان لەسەر فەرمانی نوێی ئاسایشی ئەوروپا بە سەرۆکایەتی کاتیی دیمیتری مێدڤێدێڤ لە ساڵی 2008 تا 2012 بوو، بە ڕەزامەندی پوتین، پێشنیاری پەیماننامەیەکی ئەمنی ئەوروپای کرد کە گەورەبوونی ناتۆی هەڵپەساردبوو، بە شێوەیەکی کاریگەر بێلایەنی ئۆکرانیا و دەووڵەتەکانی دیکەی  مسۆگەر کرد، هەروەها ڕاوێژکاری دامەزراوەیی لەسەر مەرجی یەکسان لە نێوان ڕووسیا و وڵاتانی پێشەنگی ڕۆژئاوای سیستماتیك کرد بەڵام دەوڵەتانی ڕۆژئاوا  زۆر بەلایانەوە زەحمەت بوو  کە خۆشیان وا نیشان بدەن کە ئەم پێشنیازانە بە جددی وەردەگرن.

لە ساڵی 2014دا پێدەچێت هۆشدارییەکانی ئەنگێلا مێرکڵ ڕاوێژکاری ئەڵمانیا، بووبێت سەبارەت بە “زیانێکی گەورە” بە ڕووسیا و پەیوەندییەکانی ئەڵمانیا و ڕووسیا کە پوتینی ڕازی کردبوو داوای ڕاگرتنی پێشڕەوی جوداخوازەکانی سەر بە ڕووسیا لە دۆنباس بکات . لە بەرامبەردا ئەڵمانیا ڕەتیکردەوە ئۆکرانیا پڕچەک بکات و لەگەڵ فەرەنساش نێوەندگیری ڕێککەوتنی مینسک 2ی کرد، کە بەپێی ئەو ڕێککەوتنە دۆنباس وەک خاکێکی سەربەخۆ دەگەڕێتەوە بۆ ئۆکرانیا.

لە ساڵی 2016دا، هیواکانی ڕووسیا بۆ دابەشبوون و کەرتکردنی نێوان ئەوروپای ڕۆژئاوا و ئەمریکادا بە هەڵبژاردنی دۆناڵد ترەمپ زیندوو بووەوە – نەک بەهۆی هیچ سیاسەتێکی دیاریکراوەوە، بەڵکو بەهۆی ئەو دوژمنایەتییە بەهێزەی کە ئەو [ ترامپ] لە ئەوروپادا وروژاندی بەڵام هەڵبژاردنی بایدن جارێکی دیکە ئیدارەی ئەمریکا و دامەزراوەکانی ئەوروپای ڕۆژئاوای پێکەوە لکاندەوە.  هەروەها لەم ساڵانەدا ئۆکرانیا ڕەتیکردەوە کە گرەنتی ئۆتۆنۆمی دۆنباس بکات و ڕۆژئاواش نەیتوانی هیچ فشارێک لەسەر کیێڤ دروست بکات بۆ ئەوەی ئەو کارە بکات.

لە چەند مانگی ڕابردوودا سەرکردەکانی ئەڵمانیا و فەرەنسا لە ساڵی2015دا، مێرکڵ و فرانسوا ئۆلاند، ڕایانگەیاندووە کە ڕێککەوتنی مینسکی 2 سەبارەت بە ئۆتۆنۆمی دۆنباس تەنیا مانۆڕێک بووە لە لایەن ئەوانەوە بۆ ئەوەی کاتێک بە  ئۆکرانیەکان بۆ بنیاتنانی هێزی چەکداری خۆیان بدەن.  ئەمەیە کە لایەنە توندڕەوەکانی ڕووسیا هەمیشە باوەڕیان هەبووە لەوە دەکات لە  ساڵی 2022  پوتین خۆشی گەیشتبێتە هەمان سەرەنجام .

سەرەڕای ئەوەش، نزیکەی تا سەروبەندی لەشکرکێشییەکە، پوتین بەردەوام بوو لە فشارخستنە سەر سەرۆکی فەرەنسا، ئیمانوێل ماکرۆن، بە تایبەتی بۆ پشتگیریکردن لە پەیماننامەی بێلایەنی بۆ ئۆکرانیا و دانوستانی ڕاستەوخۆ لەگەڵ سەرکردە جوداخوازەکان لە دۆنباس بەبێ سەرکەوتن.   بێگومان ناتوانین بە دڵنیاییەوە بڵێین کە ئایا ئەمە دەبووە هۆی ئەوەی پوتین لەشکرکێشییەکە هەڵبوەشێنێتەوە؛ بەڵام بەو پێیەی کە دەبووە هۆی کردنەوەی کەرتبوونی / دابەشبوونی قووڵ لە نێوان پاریس و واشنتۆن، هەنگاوێکی لەو شێوەیەی ماکرۆن ڕەنگە ستراتیژی کۆن و قووڵی ڕووسیای لە مێشکی پوتین-دا زیندوو کردبێتەوە کە هەوڵی دابەشکردنی ڕۆژئاوا و دروستکردنی ڕێککەوتنی لاوەکی  لەگەڵ فەرەنسا و ئەڵمانیا دەدات.

ئێستا پێدەچێت پوتین بە تەواوی لەگەڵ ناسیۆنالیستە توندڕەوەکانی ڕووسیا هاوڕا بێت کە متمانە بە هیچ حکومەتێکی ڕۆژئاوایی ناکرێ و ڕۆژئاوا بە گشتی دوژمنایەتییەکی بێ ئیرادەی ڕووسیا دەکات.  بەڵام تا ئێستاش لە بەر هێرشی هەمان ئەو کەسە توندڕەوانەدا دەمێنێتەوە، هەم بەهۆی ئەو بێتواناییە قووڵەی کە لەشکرکێشییەکە بەو شێوەیە ئەنجامدرا، هەم لەبەر ئەوەی تۆمەتەکەیان کە پێشتر بێهەڵوێست بووە سەبارەت بە هیواکانی نزیکبوونەوە لە ئەوروپا، پێدەچێت بە تەواوی چەسپێنرابێت.

هەر لێرەوەیە  نەک لیبڕاڵەکانی ڕووسیا، کە ئێستا گەورەترین مەترسی لەسەر دەسەڵاتەکەین؛ بێگومان ئەمەش هێندەی تر قورستری دەکات بۆ پوتین کە بەدوای هەر ئاشتییەکدا بگەڕێت کە لانیکەم هەندێک ڕواڵەتی سەرکەوتنی ڕووسیای نەبێت.

لەم نێوەندەدا، لەشکرکێشی ڕووسیا و هێنانی دڕندایەتی لەتەکیا  هاوسۆزیی ڕاستەقینەی بۆ ڕووسیا لە دامەزراوەکانی فەرەنسی و ئەڵمانیای لەدەستدا و لەناوی برد. هەر ئاواش هەر  فەرمانێکی ئاسایشی ئاشتیانە و تەوافوق لە ئەوروپا زۆر دوور دەبینرێت.   بەڵام لە کاتێکدا پوتین و لەشکرکێشییە تاوانکارییەکانی بۆ ئۆکرانیا بە شێوەیەکی سەرەکی بەرپرسیارن لەم کارە، بەڵام پێویستە دان بەوەدا بنێین کە ئەوروپاییەکانی ڕۆژئاوا و ناوەڕاستیش زۆر کەمیان کردووە بۆ ئەوەی هەوڵی زیندووکردنەوەی خەونی گۆرباچۆڤ بۆ ماڵێکی هاوبەشی ئەوروپی بدەن.

https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/feb/24/vladimir-putin-

invade-ukraine-2022-russia?CMP=share_btn_link

زاهیر باهیر

24/02/2023

چ ویژدانێکە ، چ مرۆڤایەتییەکە کە ساڵێکی دوور و درێژە هاووڵاتیانی ئۆکرانیا ڕووبەرووی کوشتارکاری و وێرانکاریەکی زۆر گەوەرە بوونەتەوە لە بەردەمی ئەم شەرە نەگریسەی نێوانی فاشییەتی ناتۆ و فاشییەتی پوتین لە  ڕوسیادا.  لەم ساڵەدا 13  ملیۆن خەڵکی هەژار و داماوی ئۆکرانیا لە وڵاتاندا بوونەتە پەنابەر و 8 ملیۆن کەسیش سەرگەردان و ئاوارە و  هەڵکەنراون لە شوێنی خۆیان و 21 ملیۆنی دیکە پێویستیان بە هاوکاری دارایی و پێداویستی ڕۆژانە هەیە بۆ بەڕێوەبردنی ژیانیان،  هاوکاتیش زیاتر لە 100 هەزار سەرباز و خەڵکی مەدەنی لەم جەنگە خوێناوییەدا کوژراون و دەیەها هەزاری دیکە کەمئەندام و بریندار بوون.

چ شەرمازارییەکە کە مرۆڤایەتی تێیدا چەقیوە و توانای وەستانی شەڕێکی ئاوای نییە کە لە کاتێکدا بە ملیار لە خەلكانی هەژا و چەوساوە لە دوسنیادا بە جۆرێك لە جۆرەکان باجەکەی دەدەن هەر بە گرانبوونی پێداویستیەکانی ژیانی ڕۆژانە، بەرزبوونەوەی پارەی غاز و نەوت و بەنزین و دیزڵ و تا دەگاتە پیسکردن و تێکدان و وێرانکردنی ژینگەش .

لەتەك ئەم هەموو نەهامەتییەدا کەچی هێشتا ئەمەریکا و ناتۆ و ئەوروپا لەبری سەرفکردنی تاکە سەعاتێك لەسەر قسەوباسی وەستانی شەڕ، قسە و گفتوگۆی  جددیان لەسەر زیاتر هاوکاری سەربازی ئۆکرانیا و سوپاکەیەتی .

 لە ئێستادا دەوڵەتی چین دەستپێشخەرییەکی 12 خاڵی کردووە بۆ سەرەتایەك لە وەستانی شەڕەکەدا، گەرچی خاڵە سەرەکییەکان ئاشکرا نییە بەڵام خودی چین لە هەڵوێستیدا ڕوونە کە : یەك:  سەرزەنشت و سەرەکۆنەی ڕوسیا ناکات وەکو ئەوانی دیکە لەم شەڕەدا. دووش: داوا لە ڕوسیا ناکات کە لە ئۆکرانیا بکشێتەوە. هەرجی ولاتانی دیکە هەیە جگە لە بەرازیل و هیندستان و ئەرفریقای باشوور و ئیسرائیل کە کارایی گەورەیان دەبێت لە وتووێژ و دانوستاندنا ، یا نقەیان لە خۆیان بریوە یاخو گوێڕایەڵی ئەمەریکا و ناتۆ ئەوروپان.

لەبەرانبەر ئەو دەستپێشخەرییەی چین-دا ، ئۆکرانیا بە حەزەرەوە تێیدەڕوانێت بەڵام یەکسەر ئەمەریکا ڕەتیکردەوە ، ڕەتکردنەوەی ئەمەریکاش یانی ڕەتکردنەوەی لە لایەن ناتۆ و هەموو ئەوروپاوە.

ئەم شەڕە لە مانگی نیسانی پارەکەدا 2022، دەکرا ڕاوەستێنرایە کە هێشتا داگیرکردن و کوشتارگەل و وێرانکارییەکان زۆر لە سەرەتادا بوون و ژێنسکی ئامادەی وتووێژ بوو بەڵام هەر زوو لام وایە لە 27/04ی ئەو ساڵەدا یا زووتر، بە پەلە بۆریس جۆنسۆنی ئەوکاتەی سەرەك وەزیرانی بریتانیا خۆی گەیاندە ئۆکرانیا و بە ژێنسکی وت :  گەر ئامادەی وتووێژ بێت ئەوە بریتانیا و ناتۆ و  ئەوروپا پشتیتێدەکەن و چی تر هاوکاری ناکەن .