19/08/2023

بە کورتی بەڵێ . لە کۆمەڵگەی ئەنارکیستیدا، منداڵان و گەنجان بە ڕەهایی قسەیان دەبێت لەسەر چۆنیەتی بەڕێوەبردنی کۆمەڵ، بە بەشداریکردنیان لە کۆمەڵدا ڕاو قسەکانیان بەهای خۆی هەیە و بە هەند وەردەگیرێت لای هەموو کەسێکی دیکە .

لە ئێستادا دەکرێت جەدەلی ئەوە بکەین کە  قوتابخانەکان بەشێکی وەزیفەیان  کارکردنە بۆ فێرکردنی باڵادەستیی “یاساکانی”  کۆمەڵ، بە بەرهەمهێنانەوەی نایەکسانی و پاراستنی پلەبەندییەکانی هەنووکە، بۆ نموونە لە ڕێگەی بە ستانداردکردنی تاقیکردنەوە کە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش لە بەرژەوەندی ئەو کەسانەدایە کە لە ئێستادا ئیمتیازیان هەیە.  بەڕاستی پەروەردە بەشێکی گرنگە بۆ بەردەوامبوونی سیستەمی هەنووکە بە فێرکردنی نەوەی نوێ هەموو پێشبینییەکان و بیرۆکەکانی کە پێویستن بۆ ئەوەی بەردەوام بن لە دروستکردنی نەوەی نوێ لە سەرمایەداری بچووکی باش. وێڕای  ئەم سیستەمە پەروەردەییە پاوانخوازە زۆرێك لە گەنجانی هەژدە ساڵ و خوارتر لە مێژوودا بە هەڵبڕینی دەنگی ناڕەزایی و بەرگریی و بەرەنگاربوونەوەی سیستەمەکە لە ڕێگەی چەندین شێوەی ناڕەزایەتییەوە بەشدارییان لە کۆمەڵدا کردووە.

لە کۆمەڵی ئەنارکیستیدا، دیدی ئەندامە گەنجەکان بە هەمان شێوەی بۆچوونی گەورەکان یەکسانانە گرنگ دەبێت.  هەمووان پێکەوە کار دەکەن بۆ ڕێکخستنی کۆمەڵێك کە تێیدا هەموو دید و بۆچوونەکان لەبەرچاو بگیرێن و کاریان لەسەر بکرێت. بۆ نموونە دەتوانین فۆرمەکانی پەروەردەی کۆمۆنویانە، کۆمۆنوێڵ، پەرە پێ بدەین کە هەوڵی تەلقینکردنی منداڵ و گەنجانی هەژدە ساڵ و خوارتر  نەدەن.  لەبری ئەوە پەروەردە وەک پرۆسەیەکی ناپلەبەندی بوونی دەبێت کە منداڵان و گەنجان خۆبەخشانە وەک بیرمەندی ئازاد بەشداری تێدا دەکەن، لەگەڵ بیرۆکەکانیان سەبارەت بە چۆنیەتی دووبارە بیرکردنەوە لە کۆمەڵ کە بە جددی وەربگیرێت. لەم کۆمەڵەدا چیتر زانین لەلایەن گەنجانەوە لە گەورەکانەوە وەرناگیرێت، بەڵکو لە نێوان هەردووکیاندا ئاڵوگۆڕی یەکتر دەکرێت و لە پرۆسەکەدا زانیاری نوێ ئاشکرا دەکرێت.

ئەمەش بە واتای مامەڵەکردن لەگەڵ منداڵان و گەنجانی هەژدە ساڵ و خوار هەژردە ساڵ  نەك وەك گەورەساڵان ( چاوەڕوانیکردن لەوەی کە هەموو ئەو بەرپرسیارێتیانە لە ئەستۆ بگرن کە لەسەرو ئەو تەمەنەوە دەیکەن )، بەڵکو وەك ئەندامانی یەکسان لە کۆمەڵدا کە بەشداریکردن و دیدگاکانیان بەهایەکی تایبەتیان پێ دەدرێت چونکە گەنجن. ئەمە تەنها یەکێکە لەو ڕێگایانەی کە دەتوانین بڵێین منداڵان و گەنجان لە چۆنیەتی بەڕێوەبردنی کۆمەڵگەدا قسەیان هەبێت.

……………..

*ئەم پرسیارەی سەرەوە یەکێكە لەو پرسیارانەی کە یەکێك لە قوتابییەکانی ئەی لێڤڵ  کە یەکسانە بە بە پۆلی دوازدەی کوردستان لە هاوڕێیانی گروپێکی ئەنارکیست لە لەندەن بە ناوی شاری یاخی (Rebel City )  سەبارەت بە کۆمەڵی ئەنارکیستی کردویانە.

13/08/2023

لە کۆبونەوەی لوتکەی ژینگەی پاردا، ساڵی ٢٠٢٢ نوێنەرانی دەوڵەتەکان چەند بڕیارێکیان دەرکرد لەگەڵ چەند پەیمانێکدا بۆ جۆرێك لە هاوسەنگییەك لە نێوانی پاراستنی ژینگەو بزنس دا.  بریتانیا یەکێك بوو لەو وڵاتانەی کە ڕازی بوو بەو مەرج و پەیمانانە .

دوای نزیکەی دە مانگ دوای ئەو کۆبوونەوە گەورەیە کە دەبوایە ئاسانکاری زیاتر بکرایە بۆ ڕاگرتنی ئەو هاوکێسەیەی نێوانی بزنس و ژینگەدا کەچی لە ئێستادا داتاکان دەریدەخەن وەبەرهێنانی وزەی نوێبووەوەی بەریتانیا بە بەراورد بە باقی جیهان دواکەوتووە.   ئامارەکان ئاشکرای دەکەن کە تواناکان لە سێ ساڵی ڕابردوودا بۆ تێکڕای بەرزبوونەوەی ٤.٤٥% دابەزیوە، لە کاتێکدا لە ئاستی جیهانیدا ٩.٦٧% بووە

 دوایین ئاماری حکومەت ئاشکرای دەکات کە دوای ڕاگەیاندنی حکومەت سەبارەت بە پشکنین بۆ نەوت و غاز  زیاتر لە ١٠٠ مۆڵەتی نوێی نەوت و گاز پەسەند کراوە.  لە بەریتانیا، کۆی توانای وزەی نوێبووەوە لە ساڵی 2020 بە ڕێژەی ١.٩٦%، لە ساڵی 2021 بە ڕێژەی ٣.٦٥% و لە ساڵی 2022 بە ڕێژەی ٧.٧٤% گەشەی کردووە، کە بە تێکڕا توانای تەنها ٤.٤٥% لە ساڵێکدا بووە – کە زۆر دابەزیوە لە گەشەی ٢٤.٣٦% کە لە ساڵی 2015 تۆمارکراوە

باقی جیهان ئاستی گەشەسەندنی زۆر بەرزتری لە توانای نوێبووەوە تۆمارکردووە بە بەراورد لەگەڵ بەریتانیا لە سێ ساڵی ڕابردوودا.   لە ساڵی ٢٠٢٠دا توانای وزەی نوێبووەوە بە ڕێژەی ١٠.٣% گەشەی کردووە، دواتر لە ساڵی ٢٠٢١دا ٩.١% و لە ساڵی ٢٠٢٢دا ٩.٦% زیادیکردووە، ئەمەش بە تێکڕا ٩.٦٧% زیادیکردووە، کە زیاتر لە دوو هێندە زیاترە لە بەریتانیا لە هەمان ماوەی ساڵدا.

ڕۆجەر فۆکوێت، توێژەرێکی باڵا لە پەیمانگای توێژینەوەی وزە لە زانکۆی نیشتمانی سەنگافورە، ڕایگەیاندووە کە لەگەڵ هەنگاونان بۆ وڵاتانی وەک ئایسلەندا بەرەو وزەی نوێبووەوە 100%، هەنگاو دەنێت “ بەڵام پێدەچێت وەبەرهێنانەکەی خاو بوبێتەوە چونکە سەرکەوتنی بەرەو ئەو ڕێژەیە  یاخود بەرزبوونەوەی بۆ ئەو ئاستە تەنها بۆ گەیشتنە بە ئاستی داخوازی وزە  “. بەڵام ئاماژەی بەوە دا کە بەریتانیا ناتوانێت بەراورد بکات. “توانای کارەبای نوێبووەوەی ئێستای بەریتانیا لە خوار ٥٠% دایە، و وەبەرهێنانێکی زۆری زیاتری هەیە کە دەبێت ئەنجامی بدات بۆ ئەوەی بانگەشەی پێشەنگ بێت لە سیستەمی وزەی کەم کاربۆن. لە ڕاستیدا ٤٥%ی ئابوورییەکانی ئەوروپا پشکێکی زیاتریان لە توانای کارەبای نوێبووەوە هەیە” فۆکێت وای وت.

11/08

نەوەی کرێچیی لە بریتانیا چەمکێکە کە بڕاوە بەسەر نەوەی نوێدا کە لە ماەی زیاتر لە دوو دەیە بەهۆی گرانی ژیانەوە توانای کڕێن و بەکرێگرتنی خانوویان نییە.

لە نێوانی مانگی نیسان و حوزەیرانی ئەمساڵدا  ٧٤٩١ کرێچی لە ئینگلتەرە  نەیەنتوانیوە کرێکەیان بدەن دراونەتە دادگە.  خاوەنخانووەکان پشتیان بە بەشی ( ئەرتیکەڵ)  ٢١ی یاسای نیشتەجێبوونی ساڵی ١٩٨٨  دەبەستن  دەتوانن بەبی هیچ بیانو و هۆکارێک دوو مانگ بدەن بە کرێچییەکانیان و گەر دەرنەچوون لە خانووەکە ئەوە دەدرێن بە دادگە و ئەو کاتەش دادگە بە گوێرەی یاسا دەریان دەکات .

ئەو ئامارانەی ئەمڕۆ پێنجشەممە، ١١ی مانگ لەلایەن وەزارەتی دادەوە بڵاوکراونەتەوە، دەریدەخەن کە لە نێوان مانگەکانی نیسان و حوزەیران، حەوت هەزار و ٤٩١ داواکاری دەرکردنی بێ تاوان خراوەتە بەردەم دادگاکان. ئەمەش بەرزترین ژمارەی تۆمارکراوە لە ساڵی ٢٠١٧ەوە، کە لە مانگی یەک تا مانگی ئازار بە ڕێژەی ١٠% زیادیکردووە، هەروەها بە بەراورد بە هەمان ماوەی ساڵی ڕابردوو بە ڕێژەی ٣٥% زیاترە. لە هەمان ماوەی ساڵدا 2,228 دەرکردن بەبێ تاوان ئەنجامدراون کە جێبەجێکاران تێیدا بەشداربوون، کە ساڵ لە دوای ساڵ بە ڕێژەی 41% زیادیکردووە بەڵام نزیکەی یەکسانە بە بەراورد بە چارەکی یەکەمی ساڵی 2023.

پارتی پارێزگاران، پارتی حوکمڕان، لە مانیفێستی هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٩ بەڵێنی قەدەغەکردنی دەرکردنی بێ تاوانی دابوو، بەڵام تا ئێستا هەر وەکو خۆی ماوەتەوە.

پڕۆژەیاسای چاکسازی کرێنشینان لە مانگی ئایاردا خوێندنەوەی یەکەمی بۆ کرا و تا ئێستا هیچ وادەیەک بۆ خوێندنەوەی دووەم دیاری نەکراوە، کە دەکرێت زووترین کات لە مانگی ئەیلولدا ئەنجام بدرێت دوای گەڕانەوەی پەرلەمان لە پشوو.

لەم نێوەندەدا هێشتا کرێچییەکان دەردەکرێن.  لە دوای هەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١٩ەوە، ٥٤ هەزار و ٧٢٤ داواکاری بەشی ٢١ لە دادگاکانی پارێزگاکاندا دەرکراون.  زۆر کەسی دیکەش لەلایەن خاوەن خانووەکانیانەوە  ناچار کراون  پێش ئەوەی کەیسەکانیان بگەنە دادگە  خانووەکانیان  بەجێهێشتووە.

ئامارە جیاوازەکان کە ڕۆژی پێنجشەممە، دوێنێ، لەلایەن بانکی دارایی بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە دەریدەخەن کە ژمارەی گرێبەستی خانووبەرەی کڕین بۆ بەکرێدان کە بە سلفەی عەقار کڕراون  لە سێ مانگی کۆتایی مانگی حوزەیران بە ڕێژەی ٢٨% زیادیکردووە، لەکاتێکدا ژمارەی گرێبەستی خانووبەرە  کە لە ئێستادا قیستی عەقار دەدەن بەڵام خۆیانی تێدا دەژین نەك کرێچی  تەنها بە ڕێژەی ٧% زیادیکردووە. چوار سەد و چل موڵکی کڕین بۆ بەکرێدانی خانووبەرە دەستیان بەسەردا گیرا – کە بە بەراورد بە چارەکی پێشوو بە ڕێژەی 7% زیادی کردووە .

١١/٠٨/٢٠٢٣

ئەمڕۆ، هەینی، ١١/٠٨/٢٠٢٣ بۆ جارێکی دیکەش دکتۆرە تازەکان کە هەندێکیان لە ژێر چاودێری دکتۆرە شارەزاکاندا کار دەکەن لە مانگرتندان لە ئەمڕۆوە بۆ چوار ڕۆژ.

ئەمان داوای بەرزکردنەوەی موچەکەیان دەکەن بە ڕێژەی لە سەدا ٣٥ کە لە کاتێکدا وەزیری تەندروستی و حکومەت ڕازین کە بە ڕێژەی لەسەدا ٥ بۆ لەسەدا ٨ موچەیان بۆ زیاد بکەن. لەو کاتەوەی کە قەیرانی دارایی لە بریتانیا دەستی پێکردووە ئەمان بە گوێرەی بەرزبوونەوەی هەمووشت موچەکەیان بە ڕێژەی لە سەدا ٢٥ دابەزیوە.

جەمعییەی دکتۆرەکان هەڕەشەی مانگرتنی زیاتر و درێژخایەنتر دەکات کە لە مانگی ئایندەوە دەست پێدەکات ئەگەر حکومەت ڕازی نەبێت بچێت بەدەم داواکەیانەوە.

02/08/2023

ئیلۆن ماسک ‘ڕەتیدەکاتەوە ستارلینک دابگیرسێنێت’ بەهۆی هێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی کریمە

“ئەستێرە”ی مانگە دەستکردەکان کە لەلایەن کۆمپانیای سپەیس ئێکسی بەڕێز ماسکەوە بەڕێوەدەبرێن، بۆ هەماهەنگی هێرشەکانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و تۆپخانە و پەخشکردنی ڤیدیۆی ڕاستەوخۆ لە بەرەکانی شەڕ و کۆکردنەوەی زانیاری هەواڵگری بەکاردەهێنرێن.

بەڕێز ماسک، ملیاردێرە تەمەن 52 ساڵەکە و لەدایکبووی ئەفریقای باشوورە، پێشتر ڕایگەیاندبوو کە نایەوێت ستارلینک بەکاربهێنرێت بۆ ئەنجامدانی هێرشی هێرشبەری دوور مەودا. بەڵام بەپێی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز، ژەنەڕاڵ ڤالێری زالوژنی، سەرۆکی هێزە چەکدارەکانی ئۆکرانیا، ئەوەندە نیگەران بووە لە ڕەتکردنەوەی بەرزکردنەوەی دەسەڵاتی ماسک لەگەڵ هاوتا ئەمریکییەکەی، ژەنەڕاڵ مارک میلی، سەرۆکی سەرۆک ئەرکانی هاوبەش.

ڕۆژنامەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، جەنەڕاڵێکی باڵای کیێڤ پێی ڕاگەیاندووە کە هێزەکانی لە چەندین بۆنەدا دەستڕاگەیشتنیان بە ستارلینک سنووردار بووە.

بەپێی ڕاپۆرتێکی ئەمریکی، ئۆکرانیای ناچارکردووە هێرشێکی پلان بۆ داڕێژراوی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی دەریایی لە دەریای ڕەشدا هەڵبگرێت، بە ڕەتکردنەوەی چوونە ناو تۆڕی مانگی دەستکردی ستارلینک.   سوپای ئۆکرانیا دوای بڕیارەکەی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای سپەیس ئێکس نەیتوانی لە دوورەوە فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان بارگاوی بە تەقەمەنی بخاتە ناو کەشتییەکی ڕووسی لە کریمەی داگیرکراو.

تێرمیناڵە مانگی دەستکردەکان کە لەلایەن ماسکەوە بەخشراون، بوونەتە شتێکی گرنگ بۆ پەیوەندییە سەربازییەکانی ئۆکرانیا.  میخایلۆ پۆدۆلیاک، ڕاوێژکاری سەرۆکایەتی ئۆکرانیا بە ڕۆژنامەی تەلەگرافی ڕاگەیاند: مەسەلەکە ئەوەیە کە لە قۆناغە گرنگەکانی شەڕدا، ئێمە زۆر پێویستمان بە سەربەخۆیی ڕەهای ئۆپەراسیۆنی و تەکنیکی هەیە.  ئاماژەی بەوەشکردووە، “واتە وابەستەیی بڕیاردان و جێبەجێکردنی دەبێت لەسەدا سەد بێت. مەترسییەکان بۆ سەربازەکانمان زۆر گەورەن کاتێک ڕەوتی ئۆپەراسیۆنە هێرشبەرییەکان پەیوەستە بە بارودۆخی دەرەکی یان لایەنی سێیەمەوە”.

01/08/2023

دوێنێ دووشەمە، 31/07،  بە دەیەها هەزار کەس بە زۆری ژنان لە سۆفیای پایتەخت و شارەکانی دیکەی بولغاریا چوونە سەر شەقام دژ بە ژنکوشتن و بەکارهێنانی توندوتیژی دژیان .

ئامارە فەرمییەکانی پۆلیس لەوێ نیشانی دەدات کە لە 3 مانگی یەکەمی ئەمساڵدا 18 ژن کوژراون بە زۆریش ناسراو بوون لەلایەن بکوژەکانیانەوە .

بولگاریا ڕیکۆردێکی باشی نییە لە پارێزگاریکردنی ژنان و پاراستنی سەلامەتییان ، هەڵوێستی دیبلۆماسیانەی دەرەوەشیان هەر بەوە شێوەیە .  بولگاری تا ئێستا ڕەتیکردۆتەوە ڕێککەوتننامەی ئەستەنبوڵ پەسەند بکات، کە دەقێکی سەرەکی نێودەوڵەتییە و ئامانجی پاراستنی ژنانە لە توندوتیژیی.

 لە مانگی حوزەیرانی ئەمساڵدا، یەکێتی ئەوروپا پشتڕاستکردنەوەی ئەو  ڕێککەوتنەی کرد و لە هەنگاوی یەکەمدا هەندێک پابەندنەبوون بەو بڕیارەوە ڕەتیان کردەوە  پەسەندی بکەن.  بولگاریا کە لە ساڵی 2007ەوە ئەندامی یەکێتی ئەوروپایە  بەڵام ئەو ڕێکەوتنەی یەکێتی ئەوروپای پەسەند نەکردووە، ناڕەزایەتی ئەوان بەرامبەر بە بەکارهێنانی وشەی “جێندەرە” لە ڕێککەوتننامەکەی  ئەستەنبوڵدا .

30/07/2023

خۆ پیشاندان و پرۆتێستەکان دژ بە سەرەوکوەزیرانی ئیسرائیل بەردەوەمە و لە ئێستادا شێوەیەکی دیکەی وەرگرتووە کە ئەویش یاخیبوونە لە بڕیارەکانی نەتەنیاهو و هاوحوکمڕانانی.

“هیچ بژاردەیەکی تر نییە جگە لە ڕەتکردنەوەی خزمەتگوزاری. تا ئێستا خۆپیشاندانەکان شکستیان هێناوە: حکومەت بەبێ گوێدانە ئەوە، ئەوەی ویستی کردی .  دەبێت ڕێوشوێنی توندتر بگرینەبەر”، یایر گۆڵان، جەنەڕاڵێکی ئیحتیات و   جێگری پێشووی وەزیری ئابووری پارتی مێرێتزی چەپ وای وت.   ئاماژەی بەوەشکردووە، “خەڵک دەزانن چۆن ئەولەویەتەکان دابنێن.  چی ڕوودەدات ئەگەر هەڕەشەیەکی دەرەکی بێتە پێشەوە، پێشبینیکردنی ئەوە قورسە،  بەڵام لە ئێستادا ئەولەویەتی یەکەم ئەوەیە کە ئیسرائیل وەک دەوڵەتێکی دیموکراسی بمێنێتەوە و شەڕی ئەم حکومەتە بکات”.

ئیسرائیل نزیکەی 465 هەزار ئیحتیاتی هەیە کە ئەم هێزە بە هیزی خەڵك ناوزەدکراوە لە سەردەمی دروستبوونی دەوڵەتی ئیسرائیلەوە لە لایەن دەیڤد بێن گیورونەوە دروست کراوە.  ئیحتیاتەکان ساڵانە هەتا لە سەردەمی ” ئاشتیشدا” لانی کەم دوو مانگ بانگ دەکرێنەوە بۆ خزمەتکردن لە سووپادا.  فەلەستینییەکان لەم ” خزمەتە” بەخشراون .

لەم مانگەدا زیاتر لە 10 هەزار ئیحتیات  نامەیەکی گشتییان واژۆ کرد و دەڵێن داوای ئازادکردنیان لە خزمەت دەکەن ئەگەر هاوپەیمانییەکە یەکەم توخمە سەرەکییەکەی یاساکە بخاتە پێشەوە – کە ڕۆژی دووشەممە لە کنێست بە ئەنجامی 64 بۆ سفر  پەسەندکرا دوای هەموو ئەندامێکی حکومەت دەنگی پێدا و ئۆپۆزسیۆن وەک ناڕەزایەتییەک بایکۆتی دەنگدانی کرد.

چەند سەد ئیحتیاتێکی دیکە پێشتر فەرماندەکانیان ئاگادار کردووەتەوە کە چیتر نایانەوێت بانگهێشت بکرێن بۆ خزمەتکردن.

 هاوکاتیش هەندێك لە فڕۆکەوانەکان ڕایانگەیاندووە کە بۆیکۆتی کارەکەیان دەکەن تاکو حکومەت لە بڕیارەکەی پەشیمان دەبێتەوە .