ئەرشیفەکانى هاوپۆل: كوردی – Kurdi

بەشی كوردی پێگەی ئەناركیستان

سیستەمی کارگێریی ئازاد و کراوە : کوبونتو / ئوبونتو – Ubuntu 12.04 / Kubuntu 12.04

ئوبونتو

ڤێرژنی نوێی ئوبونتو Ubuntu 12.04

بۆ داگرتنی ئوبونتو Ubuntu 12.04 LTS – 5 Years

http://www.ubuntu.com/download/desktop

تاقیکردنەوەی ئەم سیستەمە بەبێ دامەزراندن، چ بەتاقیکردنەوەی لەسەر سێرڤەری خودی ئوبونتو http://www.ubuntu.com/download/cloud یا داگرتنی و سووتاندنی لەسەر (CD ) و تاقیکردنەوەی بە خستنەگەڕی کۆمپیوتەرەکەت لەڕێی (CD )یە ئامادەکراوەکەی ئوبونتو یا بەکاربردنی فڵاشمیـۆری (USB Flash Memory). هەروەها دەتوانی لەناو خودی ویندۆزەکەتدا (ویندۆزی 98، 2000، XP ، ڤێستا ، 7 ) دایمەزرێنیت http://www.ubuntu.com/download/help/install-ubuntu-with-windows.

ئوبونتو دابەشکراوێکی سیستەمی لینوکسە، کە سیستەمێکی ئازاد و کراوەیە. دەتوانی بە زۆربەی زمانەکانی دونیا دایمەزرێنیت و کیبوردی زۆربەی زمانەکانی دونیای گرتووەتە خۆ و تەنیا بە چەند کلیك لە بەشی بەڕێوەبەرێتی سیستەمەکدا دەتوانیت کیبوردی کوردی دامەزرێنیت یا زمانی سیستەمەکەت بگۆڕیت. بێجگە لەمەش، ئەم سیستەمە تەواو پیچەوانەی سیستەمی مایکرۆسۆفت ویندۆز، لەتەك دامەزراندنی زۆربەی پرۆگرامە پێویستەکانی لە خۆ گرتووە و چیتر خەمی پرۆگرام بۆ نووسین، دەستکاری ویێنە و ڤیدییۆ و سی‌دی دروستکردن و چات ( لەوانە سکایپ ) و زۆرێکی دیکەت نابێت، هەروەها لە خۆیدا خاوەنی تولێکی ئاسانکارییە، کە هەر بەرنامەیەکت پێویستت بێت، تەنیا بە نووسینی ناوەکەی و کلیککردنەسەر دامەزراندن، بێ سەرئێشە و خەمی کۆدی چالاککردن و ترس لە ئاڵودەبوونی بەرنامەکە بە ترۆجان و ڤایرس و پەروەندەی سیخوڕی، دەتوانیت دایمەزرێنیت.

بۆ بەکاربردن و بەشداربوون و پەرەدان بە سیستەمی کارگێڕیی ئازاد و پشتکردنە سیستەمە بازرگانییەکان و پاراست و دڵنیاییەکی زیاتر لە بەکاربەری و گەڕان لە گەردوونی ئنتەرنێتدا، ئەوا ئوبونتو وەڵام بە داخوازییەکانت دەداتەوە و فەرموو لێرەوە دایبگرە :

چۆنیەتی خستنەسەر (CD ) ئوبونتو بۆ تاقیکردنەوە یا دامەزرانی لەسەر کۆمپیوتەرەکەت یا لەسەر فڵاشمێمۆری

http://www.ubuntu.com/download/help/install-ubuntu-desktop

کوبونتو

ڤێرژنی نوێی کوبونتو Kubuntu 12.04

بۆ داگرتنی کوبوتنو Kubuntu 12.04 LTS – 5 Years

http://www.kubuntu.org/getkubuntu/download#download-block

تاقیکردنەوەی ئەم سیستەمە بەبێ دامەزراندن، چ بەتاقیکردنەوەی لەسەر سێرڤەری خودی کوبونتو یا داگرتنی و سووتاندنی لەسەر (CD ) و تاقیکردنەوەی بە خستنەگەڕی کۆمپیوتەرەکەت لەڕێی (CD ) یە ئامادەکراوەکەی کوبونتو یا بەکاربردنی فڵاشمیـۆری (USB Flash Memory) https://help.ubuntu.com/community/Installation/FromUSBStick. هەروەها دەتوانی لەناو خودی ویندۆزەکەتدا (ویندۆزی 98، 2000، XP ، ڤێستا ، 7 )دایمەزرێنیت http://wubi-installer.org/.

کوبونتو دابەشکراوێکی سیستەمی لینوکسە، ناوەکەی بۆ (کوردی ئوبونتو) دەگەریتەوە، (کە بە کوردیکراوی ئوبونتو)وە، کە سیستەمێکی ئازاد و کراوەیە. دەتوانی بە زۆربەی زمانەکانی دونیا دایمەزرێنیت و کیبوردی زۆربەی زمانەکانی دونیای گرتووەتە خۆ و تەنیا بە چەند کلیك لە بەشی بەڕێوەبەرێتی سیستەمەکدا دەتوانیت کیبوردی کوردی دامەزرێنیت یا زمانی سیستەمەکەت بگۆڕیت. بێجگە لەمەش، ئەم سیستەمە تەواو پێچەوانەی سیستەمی مایکرۆسۆفت ویندۆز، لەتەك دامەزراندنی زۆربەی پرۆگرامە پێویستەکانی لە خۆ گرتووە و چیتر خەمی پرۆگرام بۆ نووسین، دەستکاری ویێنە و ڤیدییۆ و سی‌دی دروستکردن و چات ( لەوانە سکایپ ) و زۆرێکی دیکەت نابێت، هەروەها لە خۆیدا خاوەنی تولێکی ئاسانکارییە، کە هەر بەرنامەیەکت پێویستت بێت، تەنیا بە نووسینی ناوەکەی و کلیککردنەسەر دامەزراندن، بێ سەرئێشە و خەمی کۆدی چالاککردن و ترس لە ئاڵودەبوونی بەرنامەکە بە ترۆجان و ڤایرس و پەروەندەی سیخوڕی، دەتوانیت دایمەزرێنیت.

بۆ بەکاربردن و بەشداربوون و پەرەدان بە سیستەمی کارگێڕیی ئازاد و پشتکردنە سیستەمە بازرگانییەکان و پاراست و دڵنیاییەکی زیاتر لە بەکاربەری و گەڕان لە گەردوونی ئنتەرنێتدا، ئەوا کوبونتو وەڵام بە داخوازییەکانت دەداتەوە و فەرموو لێرەوە دایبگرە :

چۆنیەتی خستنەسەر (CD ) کوبونتو بۆ تاقیکردنەوە یا دامەزرانی لەسەر کۆمپیوتەرەکەت یا لەسەر فڵاشمێمۆری

http://www.kubuntu.org/getkubuntu/download

” الفصل و التكافؤ ” – المرأة الحرة (موخيريس ليبريس) و الإستراتيجية الأناركية لتحرير المرأة / 3

تغيير وعي المرأة الذاتي . .

تطلب التغلب على تبعية المرأة و جعل مشاركتها الكاملة في النضال الثوري أمرا ممكنا , ما هو أكثر من مجرد الهجوم على مصادر هذه التبعية . و تطلب الأمر تغيير وعي المرأة بذاتها بحيث يمكنها أن تبدأ في رؤية نفسه ممثلة مستقلة و فعالة على المسرح الإجتماعي .

و قد عكست برامج “المرأة الحرة” الإعتقاد أنه بسبب تبعية المرأة طويلة الأمد , فإن معظم النساء لم يكن على استعداد للعب دور مساو للرجال في الثورة الإشتراكية الجارية . و قد تطلب هذا الاستعداد انضمام النساء و مشاركتها في منظمة تحررية نسائية وظيفتها الأساسية تمكين القدرات الكامنة في المرأة . (28) . هذه المشاركة ستمكّن المرأة من ناحيتين . الأولى التغلب على نقص المعلومات الذي منعها من المشاركة الفعالة , و الثانية التغلب على انعدام الثقة في النفس الذي رافق تبعيتها . . على أنه بمجرد التغلب على هذه العقبة الثانية ستتمكن النساء من التصدي لمشكلة استقلال قضية تبعية المرأة داخل المجتمع و داخل الحركة الأناركية . و سيتمكن من النضال من أجل الإعتراف بشرعية هذه القضية داخل الحركة الأناركية ككل .

في البداية , تروي إحدى الناشطات : ” أردنا فقط أن نجعلهن أناركيات ” لكنهن سرعان ما أدركن أنه إذا كان على النساء أن يكن ناشطات أناركيات فسيكون عليهن التعامل مع قضاياهن الخاصة . ” عليهن التحرك للخروج من البيت ” و أن يأخذن أنفسهن بجدية كافية للإنخراط في الانشطة النقابية . و بالتالي كان “رفع الوعي” جانبا أساسيا من برنامج “المرأة الحرة” , و قلما فقد المنظمون الفرصة لإشراك المرأة في العملية . فعن طريق النقاشات و مجموعات الحوار اعتادت النساء على سماع أصواتهن في العلن و تشجّعن على المشاركة و التغلب على التحفظ في الكلام . و قد أصبح الإعداد الإجتماعي preparación social عنصرا أساسيا في كل مشروع تعهدن به . فعلى سبيل المثال زارت مجموعات من نساء “المرأة الحرة” المصانع – ظاهريا من أجل دعم الحركة النقابية و تشجيع النساء على الإضطلاع بدور نشط , و في نفس الوقت إعطاء “القليل من الدروس” سواء حول الأناركية السينديكالية أو عن الحاجة لن يصير النساء أكثر نشاطا . و في برشلونة أنشأت “المجموعة النسائية الثقافية” Grupo Cultural Femenino “مراكز الرعاية النهارية الطائرة” guarderías volantes . حيث ذهبت نساءها إلى بيوت أخريات لرعاية أطفالهن ريثما يتسى للأمهات حضور اجتماعات الاتحاد . و إذ تعود الأم إلى المنزل , كانت الأحاديث تدور في الغالب حول الأناركية السينديكالية و الشيوعية التحررية و ما إلى ذلك .

 و قد سمح وجود منظمة مستقلة للنساء بحرية تطوير برامج مستقلة تستهدف احتاجات محددة للنساء , و التصدي بشكل مباشر لمسألة التبعية . و كان الإصرار دائما أن تواجه المرأة نضالا مزدوجا إذ تحاول الانخراط في العمل الثوري و أن منظمة منفصلة مستقلة – و في نفس الوقت تعمل بشكل متناسق سائر أجزاء الحركة الأناركية السينديكالية – تستطيع أن توفر الإطار و توفير الدعم اللازم لمعالجة مسألة الثقة في النفس . على حد قول إحدى العضوات .

“إن رجال الثورة الذين يناضلون من أجل حريتهم يقاتلون ضد العالم الخارجي . ضد عالم يعارض الرغبة في الحرية و المساواة و العدالة الإجتماعية . أما المرأة الثورية فعلى النقيض , تحارب على مستويين , الأول : الكفاح من أجل حريتهن الخارجية , و هن في هذا النضال يتساوين بالرجال في نفس المثل العليا و يدعم أحدهم الآخر . لكن النساء أيضا تناضلن من أجل حريتهن الداخلية التي تمتع بها الرجال لقرون . و في هذا الصراع تناضل المرأة بدون حليف .”(29)

و قد جادل البعض في أيامنا هذه بأن المنظمات المستقلة ليست ضرورية من أجل “رفع الوعي” . فقد اقترحت (ويني بيرينيس) Wini Breines , أن أحد الدروس المستفادة من حركات الحقوق المدنية و مناهضة الحرب في الولايات المتحدة , هو أن تغيير وعي المرأة يمكن أن يبدأ حتى داخل المنظمات “المختلطة” التي تكرّس لتبعية المرأة. و هناك دراسات عديدة تشهد على صدق هذا الإدعاء . (30) . و من ناحية أخرى ردت (إستيل فريدمان) Estelle Freedman بأنه بدون بناء منظمات منفصلة للإناث فإن مثل هذا التغيير في الوعي قد يتبدد بسهولة . (32) . و على الرغم من أن نساء “المرأة الحرة” لم يقدمن حججهن بنفس مباشرة حجج “بناء منظمات الإناث” female institution building , فإن كثيرا من شواغلهن قد رددته نقاشاتهم المعاصرة . و من الواضح أنهن أيقنّ أن تغيير وعي النساء – الأمر الذي كان ضروريا لأي مشاركة في العمل الثوري الإشتراكي – لا يمكن تطويره و دعمه إلا في إطار منظمة تنشئها النساء و توجه للنساء , و تتناول شواغل النساء .

http://anarchist-document.blogspot.fr

سیساسه‌تی دووفاقه‌یی و دووڕوویی ده‌یڤید کامیرۆنی سه‌رۆکوه‌زیرانمان و ڕاستییه‌کان / 2

زاهیر باهیر

له‌نده‌ن, 18.04.2012

سێهه‌میان: Extremists ، توندڕه‌وێتی و توندڕه‌وه‌کان:

لێره‌دا کامیرۆن ده‌ڵیت ، ئه‌و باس له‌ ئیسلام ناکات، به‌ڵام وه‌سفی ده‌کات و ده‌ڵێت دینێکه‌ بینراوه‌ ئه‌رکه‌کانی خۆی به‌ ئاشتیانه‌ به‌جێده‌هێنێت و زیاتر له‌ ملیارێک خه‌ڵک ده‌یپه‌رستێ و خۆیانیان بۆی ته‌رخان کردوه‌هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ش ده‌ڵێت که‌ دینه‌کانی تریش بۆ‌ توندڕه‌وه‌کان سه‌رنجڕاکێشن“. دوای ئه‌مه‌ یه‌کسه‌ر ده‌ڵێت گیروگرفتی ئیسلامه‌ توندڕه‌وه‌کان له‌م گڵۆبه‌ڵه‌دا هه‌یه‌، که‌ ئایدۆلۆجێتێکی سیاسییه‌ که‌ له‌ لایه‌ن خه‌ڵکانێکی زۆر که‌مه‌وه‌ سه‌پۆرت ده‌کرێن……” وه‌ کۆتایی قسه‌کانی به‌ سه‌رزه‌نشت کردن و لۆمه‌کردنیان ، ده‌هێنێت.

هه‌موومان لێره‌دا ده‌توانین هه‌ڵوێسته‌یه‌ک بکه‌ین و بڵێین باشه‌ ئه‌مانه‌ ڕاستن به‌ڵام توندڕه‌وێتی هه‌ر ئیسلامه‌کان و دیندارو و دینییه‌کانی تری نه‌گرتۆته‌وه‌، به‌ڵکو توندڕه‌ی ڕێڕه‌وو سیاسه‌تی هه‌موو حیزبه‌ تۆری و موحافیزکاره‌کانن. هه‌ر بۆ نموونه‌ پارته‌که‌ی کامیرۆن، پارتی تۆری ، به‌ درێژایی مێژوه‌که‌ی پارتێکی زۆر توندڕه‌وو شه‌ڕه‌نگێز بووه، مه‌به‌ستم ئه‌و جه‌نگانه‌ نییه‌ که‌ له‌ دوای جه‌نگی جیهانی دووهه‌مه‌وه‌ به‌رپایان کردوه،‌ یا کاریگه‌رانه‌ سه‌پۆرتیان کردووه‌‌ . با هه‌ر ته‌نها ته‌ماشای سیاسه‌تی ناوخۆیان له‌ بواری ئابوریدا، بکه‌ین، با ئاوڕێک له‌ ساڵانی هه‌شتاکان بده‌ینه‌وه‌ که به‌ سه‌رکردایه‌تی مارگرێت تاچه‌ر و جۆن مه‌یجه‌ر ده‌سه‌ڵاتیان له‌ده‌ستدا بوو، که‌ ئه‌وه‌ی نه‌ده‌کرا کردیان به‌وه‌رگرتنی دۆکته‌رینی ئه‌مه‌ریکای سه‌رده‌می ڕێگن و ئابوریناسانی لیبراڵ Milton Friedman و Friedrich Hayek: شیرازه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی بریتانیان لێکهه‌ڵوه‌شانده‌وه‌ ، بنه‌مای‌ ئابوری ئه‌م وڵاته‌یان تێکوپێک شکان، زۆربه‌ی زۆریان فرۆشتن و کردنیان به‌ که‌رتی تایبه‌تی، ته‌نانه‌ت خانوه‌کانی شاره‌وانی، پاسه‌کانی هاتو چۆ، ‌هێڵه‌ ئاسامانییه‌کان و فڕۆکه‌خانه‌کان ، به‌شێک له‌‌ هاتووچۆی شه‌مه‌نه‌فه‌ره‌کان و میترۆکان، بڕێک له‌ خه‌سته‌خانه‌و قوتابخانه‌کان ، که‌م کردنه‌وه‌ی بیمه‌کان و له‌کار خستنی ملێون کرێکار و فه‌رمانبه‌ر هتد. له‌و لاشه‌وه‌ یارمه‌تیدانی توندڕه‌وه‌ موجاهیدینه‌کانی ئه‌فغانستان که‌ تاچته‌ر ناوی لێنابوون ” Freedom fighter ” . خۆ که‌ پارتی له‌یبه‌ریش له‌ ساڵی 1997 دا هاته‌ سه‌ر حوکم و دواتریش خودی کامیرۆن به‌هه‌ردوولایان کاره‌کانی تاچه‌رو مه‌یجه‌ریان ته‌واو کرد. له‌ ئێستادا سه‌ره‌ی به‌تایبه‌تی کردنی ئه‌وه‌شی که‌ له‌ ژێر ڕکێفی ده‌وڵه‌تدا ماوه‌ته‌وه‌، گه‌یشتۆته‌ سه‌ر به‌شێک له‌ پۆلیس و به‌شێک له‌ کاره‌کانیان که‌ بیفرۆشن به‌ کۆمپانیا تایبه‌تییه‌کان.

باشه‌، توندڕه‌وه‌ ئیسلامییه‌کان له‌ کاره‌ساته‌ تراجیدیاکه‌ی سێپته‌مبه‌ری 2001 دا 3700 که‌سیان کوشت به‌ڵام خۆ ده‌وڵه‌ته‌ توندڕه‌وه‌کان، ده‌سه‌ڵاته‌ دیکتاتۆرو دیمۆکراسییه‌کانی ئه‌وروپاو ئه‌مه‌ریکا هه‌ر له‌ عێراقدا به‌ ڕاسته‌وخۆو ناڕاسته‌وخۆ به‌ پێی ئه‌ژماره‌کانی خۆیان 150 هه‌زار که‌سی بێتاوان کوژراون خۆ له‌ ئه‌فغانستان له‌و ژماره‌یه‌ زیاتر ، له‌ پاکستاندا که‌ له‌ جه‌نگیشدا نییه‌و نه‌بووه‌‌ که‌چی زیاتر له‌ 23 هه‌زارکه‌س، ئه‌میش هه‌ر به‌ پێی ئاماره‌کانی خۆیان، کوژراون. هه‌ر هه‌موو ئه‌و‌ کوژراوانه‌‌ به‌هۆی داگیرکردنی ئه‌مه‌یکاو هاوپه‌یمانه‌کانییه‌وه‌ بووه‌ و به‌شێکی به‌ده‌ستی هێزه‌کانی ئه‌وان بووه‌. ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا هه‌ر باس له‌وه‌ ناکه‌ین که‌ له‌ سه‌ره‌تاکانی په‌نجاکانه‌وه‌ تا کۆتایی هه‌فتاکان چی ڕویداوه‌. که‌واته‌ کێ توندڕه‌وه‌؟ تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگه‌ و‌ که‌مایه‌تییه‌کان یا ده‌وڵه‌ته‌کان و ده‌سه‌ڵاته‌کانیان؟. که‌سێک هه‌یه‌ ، لایه‌نێک هه‌یه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات، ده‌وڵه‌ت، له‌ ژێر هه‌رناوێکدا بێت، توندڕه‌وترو دیکتاتۆر ترو فاشی تر بێت؟!!!

چوارهه‌م: Tribalists- خێڵگه‌ری ، خێڵچییەتی :

کامیرۆن له‌م بواره‌دا ئیرله‌نده‌ی باکووری به‌ نموونه‌ وه‌کو ژه‌هری خێڵگه‌ری هێنایه‌وه که‌ هەڵاواردنی له‌گه‌ڵ گروپه‌کانی تردا ده‌کرد.

خودی ئیرله‌نده‌ و ئه‌و پرسە بابەتێکی دیکەیە ، من لێره‌دا نامه‌وێت له‌بارەیەوە بدوێم ، به‌ڵکو ده‌مه‌وێت ئه‌وه‌ بڵێم خێڵگه‌ری ته‌نها تایبەتمەندی کۆمه‌ڵگه‌ی ده‌ره‌به‌گایه‌تی نییه‌، هه‌روه‌ها به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی سیستەمی دەرەبەگایەتیش ، خێڵگه‌ری هه‌ڵنه‌وه‌شاوه‌ته‌وه‌ ، به‌ڵکو هه‌ر ماوه‌، به‌ڵام ناو و شێوه‌ و ناوه‌رۆك و ئەرکەکانی خێڵگه‌ری گۆڕاون. ئه‌وه‌تا خێڵگه‌ری له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی سه‌رمایه‌داریشدا هه‌ر ماوه‌ و بگره‌ له‌ بره‌ویشدایه‌، به‌ڵام له‌ شێوه‌ی پارتایه‌تیدا، که‌ نوێنه‌رایه‌تی کۆمەڵە خەڵکێك یا توێژێکی هاوبیر و هاوبەرژەوەندی کۆمه‌ڵگه‌که‌ ده‌کات، ئه‌م خێڵگه‌رییه‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نییدا شێوه‌یه‌ک و ناوه‌رۆکێکی مه‌ده‌نیانه‌ ده‌گرێته‌ خۆی و فۆرمێکی ڕێکخراوه‌یی به‌بەری خۆیدا ده‌برێت. ئه‌میش هه‌روه‌کو خێڵایه‌تییه‌ کۆنه‌که‌ سه‌رۆکخێڵی هه‌یه‌ و ده‌مچه‌رمووی هه‌یه‌، کوته‌کوه‌شێنیشی هه‌یه‌ ، ڕێسای پیاهەڵدان و سوپاسگوزاری و سزادان و تڕۆکردنی ئه‌ندامه‌کانی هه‌یه‌ و له‌به‌رژه‌وه‌ندی خێڵەکەی کار ده‌کات ، بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانجەکانی سەرانی خێل، بۆ سه‌رکه‌وتنی خێڵ به‌سه‌ر دووژمنه‌ چینایه‌تییه‌که‌یدا و پارته‌ نه‌یاره‌کانیدا جۆره‌ها حیله‌ و فێڵی مه‌ده‌نییانه‌‌ به‌کار ده‌هێنێت.

ئه‌ی کەواتە با بپرسین، پارتی تۆری، پارته‌که‌ی کامیرۆن چی بۆ خێڵه‌که‌ی خۆی نه‌کردوه‌، نه‌ک هه‌ر ئێستا که‌ ئه‌و سه‌رۆکخێڵه‌ به‌ڵکو له‌ سه‌رده‌می هه‌موو سه‌رۆکخێڵه‌کانی پێشووتریشدا؟!!. به‌درێژایی مێژووی ئه‌مان هه‌ر له‌ خزمه‌تی خێڵه‌که‌ی خۆیاندا یا یانه‌که‌ی (Club ) خۆیاندا کاریان کردوه‌ و ‌به‌رژه‌وه‌ندی چینی باڵاده‌ستیان به‌ هه‌موو توێژاڵه‌کانییەوه، پاراستوه‌ و بره‌وپێداوه‌‌. هه‌ر له‌ سه‌رۆکی بانکه‌کان و کۆمپانییه‌ گه‌وره‌کان و خاوه‌نزه‌وی و موڵکداره‌‌ گه‌وره‌کان و هتد‌ کاریان کردوه‌. ئه‌مان هەڵاواردنێکی زۆر بەرچاویان له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا کردوه‌ ، ئه‌مان که‌لێنی نێوانی ئێمه‌ و خۆیانیان گه‌لێک له‌ جاران گه‌وره‌تر کردۆتەوه‌. ئه‌مان ئه‌و غه‌دره‌ گه‌وره‌یەی که‌ له‌ باقیه‌که‌ی ترمانیان کردووه‌، هێشتا مێژووی نوێی ئه‌م کۆمه‌ڵگه‌یه‌ به‌خۆیه‌وه‌ نه‌دیوه‌. گه‌لێك له‌ بیمه‌کانیان بڕیون، ئه‌وانه‌شیان ماونه‌ته‌وه‌ که‌میان کردوونه‌ته‌وه‌ و ‌ زه‌حمه‌ت و به‌ربه‌ستێکی زۆریان بۆ خه‌ڵکی دروستکردووه‌، تاکو به‌ئاسانی نه‌توانن داوایان بکه‌ن، یا ئەگەر داواشیان کردن، ئەوا به‌ئاسانی نه‌توانن ئه‌و مافانه‌ به‌ده‌ست بهێنن. بوونه‌ته‌ هۆی دروستکردنی گرانییه‌کی زۆر ، له‌ولاشه‌وه‌ بۆ خه‌ڵکانی خێڵ ڕێژه‌ی باج له‌سه‌ر داهاتی کەسییان، که‌ 150 هه‌زار پاوه‌ند و سه‌رو ئه‌وه‌وه‌ بێت، له‌ 50%وه‌ هێنایه‌ سه‌ر 45% ، هه‌ر به‌ هه‌مان شێوه‌ باجیشیان له‌سه‌ر کۆمپانییه‌کانیشیان ‌هێنایه‌ سه‌ر له‌ 24% و به‌نیازیشن له‌ یه‌ک دوو ساڵی داهاتوودا بهێننه‌‌ خواره‌وه‌ بۆ ئاستی 18%، گه‌ر چی له‌ڕاستییدا ئەو 24%ش ناده‌ن، به‌ڵکو به‌پێی دۆکۆمێنته‌‌ فەڕمییه‌کان زۆربه‌یان 10% ده‌ده‌ن.

له‌ ڕۆژی 2012.04.12، جۆرج ئۆسبۆرنی شالیاری دارایی له‌ ڕاگەیاندنێکیدا وتی “باوه‌ڕم نه‌ده‌کرد که‌ زیاتر له‌ 100 کۆمپانیا هه‌بێت و داهاتی هه‌ر یه‌که‌یان له‌ 144 ملێون زیاتر بێت، به‌ڵام باج نه‌ده‌ن”. به‌ ڕۆژنامه‌ی ده‌یلی تێله‌گرافی وت من تووشی شۆک بووم، که‌ ده‌بینم هه‌ندێک له‌ خه‌ڵکه‌ هه‌ره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان له‌م وڵاته‌دا که‌ کاروباری باجی خۆیان وا ڕێکخستووه‌، با به‌ ویژدانه‌وه‌ قسه‌ بکه‌ین، ئه‌مه‌یان له‌پاڵ یاسای باجداندا، که‌ به‌ به‌رده‌وامی هیچ باجێک ناده‌ن. باوه‌ڕم وانییه‌ که‌ ئه‌م کاره‌ش کارێکی‌ ڕاستبێت‌“.

هه‌ر له‌و ڕۆژانه‌دا قسه‌که‌ری فه‌رمی به‌‌شی بودجه‌ی وه‌زاره‌تی داراییش ڕایگه‌یاند، دوای ئه‌و توێژینه‌وه‌یه‌ و حساباته‌ی که‌ کراون،‌ ده‌ر‌که‌وتووه‌ که‌ 1000 سوپه‌ر ده‌وڵه‌مه‌ند که‌ داهاتی ساڵانه‌یان یەك ملێون پاوه‌نده،‌ که‌متر 30% باجیان داوه‌. 200 له‌وانه‌ی دیکەیان که‌ داهاتی ساڵانه‌یان 10 ملێون پاوه‌نده، 12 که‌سیان که‌متر‌ 10% باجیان داوه‌. 400 که‌سی دیکەشیان که‌ داهاتی ساڵانه‌یان له‌ نێوانی 5 بۆ 10 ملێون پاوه‌نده‌ ، 20 له‌وانه‌ که‌متر له‌ 20% باجیان داوه‌. قسه‌که‌ره‌که‌ له‌سه‌ر قسه‌کانی خۆی به‌رده‌وام بوو وتی هەر ئێستاکە کەسانی ملیۆنه‌ر هه‌ن، کە له‌ خه‌ڵکه‌ ئاساییەکە باجی که‌متر ده‌ده‌ن‌. ئه‌مه‌ ئه‌و سیسته‌مه‌یه‌ که‌ له‌ ئێستادا هه‌مانه‌، به‌ڵام حکومه‌ت خۆی ته‌رخانکردوه‌ که‌ دادپەروەرانەتری بکاتئه‌وه‌شی وت که‌ ئه‌م سیسته‌مه‌یان له‌ حکومه‌تی پێشووه‌وه‌ ( له‌یبه‌ر – پارتی کرێکاران)ەوە بۆ به‌جێماوه‌.

Warren Buffett که‌ پیاوێکی ئێکجار ده‌وڵه‌مه‌ندی ئه‌مه‌ریکایه‌، که‌ سامانه‌که‌ی چه‌نده‌ها ملیار دۆلاری ئه‌مه‌ریکییه‌ ، له‌ سه‌ر ئه‌مه‌ کۆمێنتێکی جوانی دا ، وتیسکرتێره‌کانیان له‌ خۆیان زیاتر باجی داوه‌

ئایا ئەمە خێڵگەرایی نییە و خێڵگەراییش هەر ئاوا نەبووە؟، کە کەسانی دەوروبەری سەرۆکخێڵ و میرزا و هاوبەرژەوەندانی باج و خەراجیان نەداوە!!!!!!

بڕێکی تری ڕاستییه‌کان له‌ وڵاته‌ دیمۆکراتییه‌که‌ی کامیرۆن و کۆمه‌ڵگه‌ مه‌ده‌نییه‌که‌یدا:

ئه‌وه‌ی که‌ له‌ بریتانیادا بژی و دوای ڕووداوه‌کان و ده‌نگوباسه‌کانی ئه‌م وڵاته‌ بکه‌وێت و مه‌به‌ستی بێت ، ده‌توانێت زۆر باش شه‌ن و که‌ونی قسه‌ی سیاسیه‌کان و درۆو ڕاستییه‌کانیان بکات، ته‌نها به‌ خوێندنه‌وی یه‌کێک له‌ ڕۆژنامه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی ئه‌م وڵاته‌ و چاوگێڕانه‌وه‌یه‌ک به‌ ژیانی خۆی و خێزانیدا له‌ هه‌موو بواره‌کاندا، ئه‌وکاته‌ جیاوازییه‌کانی پارو ئه‌مساڵ یا ساڵانی پێشو تر پێده‌زانێت. ئه‌وکاته‌ ده‌توانێت زانیاریه‌کی ته‌واوی هه‌بێت له‌سه‌ر ڕوداوه‌کان ، له‌سه‌ر سیسته‌می دیمۆکراسی و کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی و یاساو ڕێسای ئه‌م کۆمه‌ڵگه‌یه‌و سه‌رانسه‌ری سیسته‌مه‌که‌ی و چونێتی کارکردنی.

من لێره‌دا هه‌ر زۆر به‌ کورتی په‌نجه‌ بۆ هه‌ندێک ڕاستی تریش به‌ده‌ر له‌وانه‌ی سه‌ره‌وه ڕاده‌کێشم.

له‌ وڵاتی دیمۆکراسی و کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نییدا، هاووڵاتیانی به‌لانی که‌مه‌وه‌ ده‌بێت چه‌ند بنه‌مایه‌کی ژیانیان بۆ مسۆگه‌ر کرابێت له‌وانه‌: کارکردن، خانووبه‌ره‌یه‌کی نه‌ختێک باش‌، چاره‌سه‌ری نه‌خۆشی و ده‌ست گه‌یشتن به‌ خه‌سته‌خانه‌و دکتۆردا به‌ ئاسانی پێش ئه‌وه‌ی که‌ نه‌خۆشییه‌که‌ی لێپیس بکات، خوێندن له‌ زانکۆکاندا به‌لاش بێت قوتابخانه‌ سه‌ره‌تاییه‌کان له‌ حاڵه‌تێکدا بن که‌ بتوانن هه‌موو منداڵانی گه‌ڕه‌ک به‌بێ هیچ گیرو گرفتێک جێگایان ببێته‌وه‌و تێیدا بخوێنن و ته‌وای هۆکاره‌کانی خوێندنیان بۆ دابینکرابێت له‌ پاڵ هه‌بوونی دایه‌نگه‌و باخچه‌ی منداڵانی به‌لاش یا به‌نرخێکی زۆ‌ر هه‌رزان تاکو باوکان و دایکان بتوانن به‌رده‌وامبن له‌سه‌ر کاره‌کانیان . گیروگرفتی سه‌ره‌کی له‌ خوێنداندا له‌ بریتانیا پاش زانکۆکان به‌تایبه‌ت له‌ له‌نده‌ن (دا) قوتابخانه‌ ناوه‌ندی و ئاماده‌ییه‌کانن‌ که‌ له‌ زۆربه‌ی زۆری شاره‌وانییه‌ هه‌ژاره‌کاندا که‌ له‌ ژێر سه‌رپه‌رشتی و کۆنترۆڵی پارتی له‌یبه‌ردان. به‌شی زۆری ئه‌م قوتابخانانه‌ به‌هۆی ڕێژه‌ی زۆری بێکاری و هه‌بوونی خه‌ڵکانی بێگانه له‌ شاره‌وانییه‌که‌دا ‌و ته‌نگو چه‌ڵه‌مه‌ی تره‌وه‌ ، له‌ ڕوی ئاستی زانیاری و ڕێژه‌ی ده‌رچونی قوتابییه‌کانییه‌وه‌ زۆر خراپه، چونکه‌ ئه‌و بودجه‌یه‌ی که‌ بۆیان داده‌نڕیت کافی نییه‌‌. چاره‌سه‌ری حکومه‌تیش چ له‌یبه‌رو چ تۆریو لیبراڵ داخستنیان و په‌راوێز خستنیانه، یا ئه‌وه‌تا ده‌یانکه‌ن به‌ قوتابخانه‌ی ئه‌کادیمی ، ئه‌مه‌ش شێوه‌یه‌کی نوێیه‌ له‌ به‌تایبه‌تی کردنی قوتابخانه‌کان و له‌ ده‌ر هێنانیان له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی شاره‌وانییه‌کان.

له‌ ساڵی 2004 دا حکومه‌تی له‌یبه‌ر ( تۆنی بلێر) یاسایه‌کی دانا سه‌باره‌ت به‌و منداڵه‌ قوتابییانه‌ی که‌ خۆیان ده‌دزنه‌وه‌ له‌ وانه‌کان و له‌ قوتابخانه‌ نابن به‌بێ هۆیه‌کی گونجاو، له‌ بری چاره‌سه‌ری بنه‌ڕه‌تی ، ده‌وڵه‌ت بڕیاری دا که‌ سزای دایکان و باوکانی منداڵه‌که، به‌ پاره‌‌ بده‌ن، که ئه‌ویش‌ بڕی غه‌رامه‌ی هه‌ر منداڵێک که‌ له‌ قوتابخانه‌ خۆی بدزێته‌وه‌ 50 پاوه‌ندی بریتانی بێت، گه‌ر له‌ ماوه‌ی 28 ڕۆژیشدا نه‌یدات ئه‌وه‌ ئه‌م بڕه‌ پاره‌یه‌ ده‌چێته‌ سه‌ره‌وه‌ بۆ 100پاوه‌ند. به‌ پێی ئاماره‌کان له‌ ساڵی 2010 دا به‌هۆی نه‌دانی ئه‌م غه‌رامه‌یه‌وه‌‌ به‌شی ڕۆشنبیری 9147 باوکان و دایکانیان داوه‌ به‌ دادگا، که‌ له‌مانه 6591 یان به‌ بڕی 165 پاوه‌ند سزا دراون. له‌م ڕۆژانه‌دا ده‌وڵه‌ت چاوی خشاندۆته‌وه‌ به‌و یاسایه‌دا و سه‌رئه‌نجام بڕیاریان دا که‌ بڕی سزادانه‌که‌ بکه‌نه‌ 60 پاوه‌ند و‌ گه‌ر له‌ 28 ڕۆژیشدا نه‌درێت سه‌رده‌که‌وێت بۆ 120 پاوه‌ند وه‌ ئه‌گه‌ر دایکان و باوکان هه‌ر نه‌یاندا ئه‌وه‌ ده‌بێت له‌ بیمه‌ی منداڵه‌که‌ ب‌بڕێت.

له‌ وڵاته‌که‌ی کامیرۆندا ، ژیان ئه‌وه‌نده‌ گران بووه‌، نان په‌یداکردن چووه‌ته‌ کۆڵی شێر، له‌م‌ وڵاته‌دا به‌پێی ئاماری ده‌وڵه‌تی 2 ملوێن و 650 هه‌زار که‌س به‌تاڵه‌یه‌ به‌ڵام ئاماری سه‌ندیکای ناوه‌ندی نیشانی ده‌دات که‌ ژماره‌ی ڕاستی به‌تاڵه‌ له‌ سه‌رو 6 ملێونه‌وه‌یه‌‌. ئاماری ئه‌م مانگه‌ش ( نیسان) پێمان ده‌ڵێت ڕێژه‌ی به‌تاڵه‌ له‌ ناو هێزی کرێکاراند له‌ %8.4 ،‌ که‌ له‌ له‌نده‌ن (دا) له‌ %10 یه‌. هه‌ر له‌ له‌نده‌ن (دا) 7 که‌س به‌دوای یه‌ک کاردا ڕاده‌که‌ن، له‌‌ یه‌کێک له‌ پایته‌خته‌ هه‌ر کۆمه‌ڵگه‌ مه‌ده‌نییه‌کانی جیهاندا، که‌ له‌نده‌نه‌، 4 منداڵ له‌ 10 منداڵدا، له‌ نه‌بوونی و هه‌ژارییدا ده‌ژ‌ین.

ژماره‌ی به‌ندییه‌کانمان له‌م وڵاته‌دا له‌ سه‌رو 87 هه‌زار که‌سه‌وه‌یه‌ ، له‌ هه‌موو ئه‌وروپادا به‌ پێی ڕێژه‌ی سه‌دی ته‌نها تورکیا زیاتر له‌ وڵا‌ته‌که‌ی ئێمه‌ به‌ندیی هه‌یه‌، ئه‌ویش هه‌ندێکیان به‌ندیی سیساسین. ‌ ‌ ‌

هه‌رچیش سه‌باره‌ت به‌ ئازادییه‌کانیشمان هه‌یه‌ ، زۆربه‌ی زۆریمان لێسه‌نراوه‌ته‌وه‌ و شتێکی وامان به‌ ده‌سته‌وه‌ نه‌ماوه‌.

من له‌ وتاره‌کانی پێشترما باسم له‌و نه‌هامه‌تییه‌ کرده‌وه‌ که هاووڵاتیانی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی له‌سای حوکمی حکومه‌تی دیمۆکراتیدا چ تۆری و چ له‌یبه‌ر له‌م وڵاته‌دا چۆن ده‌ژێت هه‌روه‌ها سه‌باره‌ت به‌ ئازادییه‌کانیش، زۆر شتم به‌ به‌ڵگه‌وه‌ وتووه‌‌. لێره‌دا ته‌نها به‌ کورتی سه‌رنجی خوێنه‌ر بۆ ئه‌وه‌ ڕاده‌کێشم که‌ له‌ ئێستادا لێدوان و مقۆ مقۆی هه‌نووکه‌ له‌ سه‌ر کۆنترۆڵکردنی زیاترمانه‌، زه‌وتکردنی ئازادییه‌کانی ترمانه‌، به‌ هێننانه‌ کایه‌ی یاسای نوێی تره‌وه،‌ له‌وانه‌:

به‌کارهێنانی ئاوو سه‌یاره‌ی ئاو Water Cannon, ، له‌ لایه‌ن پۆلیسه‌وه بۆ بڵاوه‌پێکردنی خۆپیشانده‌ران که‌ له‌ ‌ کاتێکدا ناتوانن کۆنترۆڵیان بکه‌ن. ته‌نها ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌مان سڵی لێده‌که‌نه‌وه‌ بڕی پاره‌که‌یه‌ که‌ بۆ کڕینی 3 دانه‌ نزیکه‌ی 4 ملوێن پاوندیان ده‌وێت.

به‌کارهێنانی گووله‌ی پلاستیک له‌کاتی خۆپیشاندان و پشێویدا و گه‌ر مه‌ترسی زیاتریش هاته‌ پێشه‌وه‌ به‌کارهێنانی گووله‌ی ڕاستی.

ناڕه‌زاییکردن له‌ شێوه‌ی که‌مپیندا واته‌ دانانی چادرو خێمه له‌ کاتێکدا خه‌ڵکی ده‌یه‌وێت چالاکی ڕاسته‌وخۆی وه‌کو ئه‌وه‌ی پارو ئه‌مساڵی له‌نده‌ن و شاره‌کانی تر، بکات‌ ، بکرێته‌ شتێکی نایاسایی و قه‌ده‌غه‌ بکرێت تاکو خه‌ڵکی نه‌توانێت په‌نا بۆ شێوه‌یه‌کی کاریگه‌ر له‌ خه‌بات کردن به‌رێت.

دادگاو دادگاییکردمی نهێنی: ده‌یانه‌وێت هه‌ندێک له‌ تیرۆریزمه‌کان به‌ نهێنی ‌ دادگایی بکه‌ن، واته‌ میدیاو خه‌ڵکانی تر مافی ئه‌وه‌یان نه‌بێت که‌ دانیشن و گوێ له‌ گفتووگۆو بڕیاره‌کانی ناو هۆڵی دادگا بگرن، میدیا مافی په‌خشکردنی هیچ هه‌واڵێکی نه‌بێت مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی که‌ ده‌وڵه‌ت ڕێگا ئه‌دات. له‌م دادگا نهێنییه‌دا پۆلیس و ده‌سگه‌ سیخوڕییه‌کان مافی ئه‌وه‌یان ده‌بێت که‌ که‌ سه‌رچاوه‌ی زانیارییه‌کانیان له‌سه‌ر تاوانبارنه‌خه‌نه‌ڕوو که‌ ئه‌مه‌ش پارێزه‌ری تاوانبارده‌وه‌ستێنێت له‌ به‌ڕووداوه‌ستانه‌وه‌ی (ته‌حه‌دا کردنی) لایه‌نی به‌رامبه‌ر و ده‌سته‌ووه‌ستان ده‌بێت له‌ به‌رگریکردن له‌ که‌سی تاوانبارکراودا. هه‌ڵبه‌ته‌ کاری دادگاو دادگاییکردنی ‌ نهێنی ، هه‌ر له‌ماندا ناوه‌ستی، به‌ڵکو په‌لده‌هاوێژێت بۆ هه‌رکه‌سێک که‌ ئه‌وان تاوانباری بکه‌ن به‌ تیرۆریسست ، ئاژاوه‌چی ، مه‌ترسیدار‌ بۆ سه‌ر ئاسایشی نه‌ته‌وه‌و وڵات و هه‌رچییه‌کی تر که‌ خۆیان بیانه‌وێت.‌

کۆنترۆڵکردن و چاودێری کردنی سه‌رجه‌می قسه‌و‌باسی ناو ته‌له‌فون و سکایپ و ئیمه‌یل و ته‌واوی هۆیه‌کانی تری په‌یوه‌ندیبه‌ستن و ئینته‌رنێت. ئه‌مه‌ش یانی هێڕشکردنه‌ سه‌ر مافی مرۆڤی بریتانی و زه‌وتکردنی ئه‌و مافه. به‌ کورتییه‌که‌ی ده‌وڵه‌ت ده‌بێته‌ سیخوڕێکی زه‌به‌لاح به‌سه‌ر هاوڵاتییه‌کانییه‌وه‌.‌

له‌کاتی خۆپیشانداندا پۆلیس مافی ئه‌وه‌ی هه‌بێت که‌ ماده‌ی کیمیاوی دژی خۆپیشانده‌ران به‌کاربهێنن. ماده‌یه‌کی کیمیاوی که‌ له‌ دووری 65 مه‌تره‌وه‌ خۆپیشانده‌ر بپێکێت و سڕیبکات، به‌جۆرێکیش ته‌ڕی بکات که‌ ئه‌و که‌سه‌ ده‌بێت خۆپیشاندانه‌که‌ به‌جێبهێڵێت. ئه‌م ماده‌یه‌ ئه‌وه‌نده‌ بۆنه‌که‌ی پیسه‌ به‌پێی قسه‌ی پۆلیس و پسپۆڕه‌کان، ئه‌وانه‌ی ده‌وروبه‌ری که‌سی پێکراو، چیتر ناتوانن له‌وێدا خۆیان بگرن و ناچارن بڵاوه‌ی لێبکه‌ن.‌

له‌ وڵاتی بریتانیای دیمۆکراسی 133 گروپی دژه‌ ئیسلام هه‌ن‌ که‌ 7 یان له‌ وڵاتی نه‌رویجه‌و 22 یان له‌ بریتانیایه‌ ئه‌مه‌ بێ له‌وه‌ی که‌ 33 گروپیش هه‌‌ر بۆ هه‌مان مه‌به‌ست له‌ ئه‌مه‌ریکا دروست بوون‌.

هه‌ڵبه‌ته‌ هه‌بوون و دروستبوونی 22 گروپی دژ به‌ ئیسلام ده‌ڵێم ته‌نها دژ به‌ ئیسلام ئه‌گینا گروپی تر زۆرن که‌ دژی خه‌ڵکانی ڕه‌ش و بێگانه‌ن که‌ لێره‌ ده‌ژین هه‌روه‌ها دژی که‌سانیێک که‌ مه‌یلی جنسییان بۆ هاوجنسه‌که‌ی خۆیان هه‌یه‌له‌ وڵاته‌که‌ی کامیرۆندا نیشانه‌ی هه‌بوونی ماف و سه‌ربه‌ستی و ئازادی نییه‌، به‌ڵکو نیشانه‌ی ئه‌وه‌یه‌ یه‌که‌م:‌ که‌ چۆن میدیای دیمۆکراتیخوازی لیبراڵ ته‌غزییه‌ی خه‌ڵکی به‌و مه‌سه‌له‌یه‌ ده‌کات، که‌ هه‌ر به‌ردێک له‌و‌ ئاسمانه‌ بکه‌وێته‌ خواره‌وه‌ ئه‌وه‌ ئیسلام و موسڵمانه‌ تونده‌ڕه‌وه‌کانن یا ده‌ستی ئه‌وانی تێدایه‌. دووهه‌م، که‌چۆن قوتابخانه‌ دینی و مه‌زهه‌بییه‌کان له‌ بره‌ودانو ده‌سه‌ڵاتیش چۆن چاوی خۆی لێنوقاندون چ له‌ ئیشرافکردنیاندا چ له‌ په‌یڕه‌وو پڕۆگرامی خوێندنیاندا که‌ ئه‌وان بۆخۆیان سه‌ربه‌ستن چی داده‌نێنن و چۆنی داده‌نێن ، که‌ له‌م په‌یڕه‌وو پڕۆگرامه‌دا چۆن مافی مرۆڤ به‌ خراپی ، abuse ، به‌کارده‌هێنرێت له‌ دژی یه‌کتری و خه‌ڵکانی بێباوه‌ڕ، هه‌روه‌ها چۆن مامه‌ڵه‌ی ناشیرینی منداڵان ده‌کرێت به‌تایبه‌ت له‌ قوتابخانه‌ ئیسلامییه‌کاندا. سێهه‌م: ده‌وڵه‌ت به‌ناوی فره‌ که‌ڵچه‌ری و هه‌لڕه‌خساندن، که‌ به‌ باره‌ خراپه‌که‌یدا به‌کاری ده‌هێنێت‌، زیاتر موسڵمانه‌کانی ترنجاندۆ‌ته‌ گه‌ڕێکێکه‌وه‌ یا شارێکه‌وه‌، یا ڕێگای بۆ خۆشکردون که‌ ئه‌مه‌ ڕووبدات، له‌مانه‌ش کۆمۆنیتی به‌نگلادیشییه‌کان، پاکستانییه‌کان، هیندییه‌کان و جوله‌که‌کان. هه‌ڵبه‌ته‌ ئا له‌م بارودۆخه‌دا تێکه‌ڵاوبوون و کاریگه‌ر دانان له‌ سه‌ر یه‌کتری ئاسانتر ده‌بێت و له‌گه‌ڵ تێکه‌ڵاو نه‌بوون به‌ خه‌ڵکانی تری ئه‌م وڵاته‌و ئاشنا نه‌بوون و قه‌بوڵنه‌کردنی کولتورو شته‌ باشه‌کانی ئێره‌. چوارهه‌م: ‌ چۆن له‌م وڵاته‌دا که‌لێنی نێوانی خه‌ڵکانی زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندوو هه‌ژار له‌ پانبووندایه‌و‌ به‌تاڵه‌ له‌ زیاد بووندایه و‌ ژماره‌ی خه‌ڵکانی بێ لانه‌ خانووبه‌ره‌ له‌ سه‌رکه‌وتندایه‌، لیستی چاوه‌ڕوانکردنی عه‌مه‌لیات یا بینینی پزیشکه‌ پسپۆڕه‌کان له‌ درێژ بوونه‌وه‌دایه‌. ئه‌رکی ده‌وڵه‌تیش له‌بری ئه‌وه‌ی چاره‌سه‌ری بنه‌ڕه‌تی کێشه‌کان بکات ، ده‌هێنێت تواناو داخوازییه‌کانی خه‌ڵکی، به‌ناڕاسته‌وخۆ به‌و لایه‌نه‌ خراپانه‌ی وه‌کو دژه‌ ئیسلام یا دژه‌ جوله‌که،‌ یا گیانی ڕایسیسزم یا زاتییه‌ت و خۆپه‌رستی و هتد ‌ بۆ دوور خستنه‌وه‌ی خه‌ڵکی له‌ کێشه‌ سه‌ره‌کییه‌کان، ڕاده‌کێشێت و به‌هۆی میدیاکه‌یه‌وه به‌کاریان ده‌هێنێت‌ ، که‌ له‌ زۆربه‌ی کاتدا هه‌ر خه‌ڵکانی موسڵمان و ڕه‌ش و بێگانه‌ن‌ ، که‌‌ قوربانییه‌که‌ی ده‌ده‌ن.

سیساسه‌تی دووفاقه‌یی و دووڕوویی ده‌یڤید کامیرۆنی سه‌رۆکوه‌زیرانمان و ڕاستییه‌کان / 1

زاهیر باهیر

له‌نده‌ن, 18.04.2012

کاره‌ساته‌که‌ له‌وه‌‌دایه‌ که‌ زاڵمو زۆرداره‌کان باس له‌ عه‌داله‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌که‌ن، دیکتاتۆره‌کان باس له‌ دیمۆکراسێت و ئازادی ده‌که‌ن، ئه‌وانه‌ی که‌ ڕه‌وشتت و مۆراڵیان نیییه‌ داوا له‌ خه‌ڵکی ده‌که‌ن به‌ مۆراڵ و ڕه‌وشت بن، ده‌وڵه‌مه‌ندو سیاسییه‌ گه‌نده‌ڵه‌کان گۆڕانخوازن و دژایه‌تی گه‌نده‌ڵی ده‌که‌ن، داوای کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی نموونه‌یی یا حکومه‌تێکی شه‌فافیمان بۆده‌که‌ن.

ئای که‌ دونیایه‌کی سه‌یره‌. کورد وتویه‌تی درۆ هه‌ژاره‌و هه‌موو که‌سێک پێیده‌وێرێت، ده‌شڵێن بارزانی گه‌وره‌ش جارێک گووتویه‌تی قسه‌ هه‌وایه‌و‌ ناچێته‌ گیرفانی که‌سه‌وه‌، واته‌ نه‌ ڕه‌قابه‌ی له‌سه‌ره‌و نه‌ باج . هه‌ردوو وته‌که زۆر ڕاستن‌ که‌ له‌ کاتێکیشدا که‌ ئه‌م قسانه‌ له ‌لایه‌ن گه‌وره‌ پیاوێکه‌وه‌ یا که‌سێکی سیاسی وه‌کو ده‌یڤید کامیرۆنه‌وه ده‌کرێت و‌ میدیایه‌کی زه‌به‌لاحی لیبراڵیشی له‌ پشته‌وه‌یه‌، له‌ کاتێکدا که‌ ئه‌و‌ وه‌کو سه‌ره‌ک شالیارانی بریتانیای گه‌وره‌، دایکی په‌ڕله‌مان و سیسته‌می دیمۆکراسی، له‌ وڵاتێکی هه‌ژاری وه‌کو ئه‌نده‌نوسیا یا بۆرما که‌ زۆربه‌ی خه‌ڵکه‌که‌ی ، هه‌ژاری و نه‌بوونی پشتی شکانوون. ئاخر چۆن بتوانن ته‌ته‌ڵه‌و بێژی قسه‌کانی سه‌رۆکه‌که‌ی ئێمه‌ بکه‌ن ، ڕاستییه‌کان له‌ درۆکان جیابکه‌نه‌وه‌ تاکو بزانن ئه‌وه‌ی که‌ ده‌یڵێت ڕاستییه‌و وڵاته‌که‌ی سه‌رلێوانه‌ له‌ دیمۆکراسی و مرۆڤایه‌تی و دادپه‌روه‌ری و نه‌زاهه‌ت، ‌ له‌ کاتێکدا که‌ ڕه‌نگه‌ زۆربه‌ی خه‌ڵکی ئه‌نده‌نوسیا نه‌ک هه‌ر ئاگه‌داری ئه‌وه‌ نه‌بن که‌ له‌م بسته‌ وڵاته‌ی ئێمه‌دا‌ چ باسه‌، به‌ڵکو گه‌لێکییان هه‌ر خوێنده‌واریشیان نه‌یێت‌.

ده‌یڤید کامیرۆن به‌هاوڕێی چه‌ند که‌سێک له‌ سیاسییه‌کان و ڕاوێژکارو بزنسمانی گه‌وره، له‌ گه‌شته‌که‌ی ڕۆژی چوارشه‌مه‌، 11-04-12 ، بۆ هه‌ندێک له‌ وڵاتانی خواروی ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیا، له‌وانه‌ ئه‌نده‌نووسیاو بۆرما، له‌و موحازه‌ره‌یه‌ی که‌ بۆ سیاسییه‌کانی ئه‌نده‌نوسیا، له‌ جاکارتا، دای، داوا له‌ موسوڵمانان ده‌کات ” ده‌بێت ئیسلام باوه‌ش بۆ دیمۆکراسییه‌ت بکاته‌وه‌و توندڕه‌وێتی ڕه‌تبکاته‌وه‌”‌ ‌ ‌ نه‌ک هه‌ر که‌وته‌ کردنی هه‌ند‌ێک درۆو ده‌له‌سه‌ی‌ بێبنه‌ما، به‌ڵکو گه‌یشته‌ ئه‌و ڕاده‌یه‌شی که بڵێت ” دیمۆکراسیه‌ت و ئیسلام به‌یه‌که‌وه‌ ده‌گه‌شێنه‌وه‌و په‌خشده‌بن “. بێگومان کامیرۆن وه‌کو هه‌موو سیاسسیه‌کانی تری دنیا ئه‌وه‌ی که‌ ده‌یڵێت باوه‌ڕی پێی نییه‌، به‌ڵام درۆی پیاوی گه‌وره‌ په‌ندو عیبره‌ته‌.

له‌ په‌یامه‌که‌یدا بۆ موسوڵمانان، ده‌یڤید کامیرۆن، له‌و قسانه‌ی که‌ بۆی نوسرابووه‌وه‌،‌ درێژه‌ی پێداو وتی: جیهان ده‌توانێت توندڕه‌وه‌کان ببه‌زێنێت، ئه‌وان دووژمنێکی خه‌ته‌رناکن…..جیهان ده‌توانێت ڕه‌تی ئه‌و هه‌ڵبژێره‌ ( ئیختیاره)‌ بکاته‌وه‌ که‌ یا دیکتاتۆریه‌ت یا توندڕه‌وێتی……. دوای ئه‌وه‌ هات به‌ شانو باڵی ئه‌نده‌نوسیا که‌ گه‌وره‌ترین وڵاتی ئیسلامییه‌، دوای ڕوخانی ڕژێمی سوهارتۆ له‌ ساڵی 1998 دا چۆن ڕێگه‌ی خۆی گرتوه‌و بوه‌ته‌ مایه‌ی به‌خشینی ئیلهام که‌ وڵاتان ده‌توانن چاوی لێبکه‌ن. له‌ موحازه‌ره‌که‌ی که‌ هه‌ر له‌وێ بۆ قوتابیانی زانکۆی ئه‌زهه‌ری، دا، وتی ” ئه‌وه‌ی که‌ ئێوه‌ لیره‌ ده‌یکه‌ن زۆر گرنگه‌ ، چونکه‌ دڵ و گیان ده‌دات به‌وانی تر له‌ جیهاندا که‌ به‌ هه‌مان خه‌بات و تێکۆشانه‌وه‌ مه‌شغوڵن”.

ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ هێڕشێکی زۆر گه‌وره‌ دژی به‌شار ئه‌سه‌دی سه‌رۆکی سوریا، که‌ چ دیکتاتۆرێکه‌ ، چۆن ده‌ستی به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتدا گرتوه‌و دوژمنی دیمۆکراسسییه‌. کامیرۆن له‌م سه‌فه‌ره‌یدا، ده‌رئه‌نجامی قسه‌کانی ئه‌وه‌ بوو که‌ که‌ پێناسه‌ی 4 گروپی کرد، که‌ ئه‌و باوه‌ڕی وایه‌ بڕیارو په‌یامی ئه‌مان بۆ به‌زاندنی دیمۆکراسییه‌:

یه‌که‌میان: Authoritarian Leaders ، سه‌رانی ده‌سه‌ڵات، سه‌رانێک که‌ ده‌ست به‌ ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ ده‌گرن:

له‌م نموونه‌یه‌یدا کامیرۆن په‌نجه‌ بۆ قه‌زافی و ئه‌سه‌دو موباره‌ک و بن عه‌لی ، ڕا‌ده‌کێشێت که‌ چۆن ئه‌مانه‌ له‌ژێر ناوی پاراستنی ئاسایش و سه‌قامگیرێتی وڵاته‌کانیانا ئاماده‌ نه‌بوون ده‌ستبه‌رداری ده‌سه‌ڵات ببن تاکو خه‌ڵکه‌کانیا لێیان ورووژان و هه‌ڵسانه‌ سه‌رپێ لێیان.

که‌س نکوڵی له‌وه‌ ناکات که‌ ئه‌مه‌ی سه‌ره‌وه‌ ڕاسته‌، به‌ڵام با ته‌ماشایه‌کی هه‌موو ڕژێمه‌ دیمۆکراسیه‌کانی سه‌رجه‌می ئه‌وروپاو ئه‌مه‌ریکاو وڵاتانی سکه‌ندناڤیا، هه‌تا هه‌ڵبژاردنه‌کانی ئیسرائیل و که‌نه‌داو ئۆسترالیاو هیندستان و پاکستان و عێراقی نوێی دیمۆکراسی و زۆربه‌ی‌ زۆری شوێنه‌کانی تر که‌ له‌ پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردندا چه‌پ جێگا به‌ ڕاست ، یا موحافیزکار به‌ پارته‌ له‌یبه‌ره‌کان ( کرێکاران) یا سۆشیال دیمۆکراته‌کان، لیبراڵ به‌وانی تریان، چۆڵده‌کات ، یا حوکمی به‌ره‌یی ئێستای بریتانیای لیبراڵ دیمۆکرات و موحافزین ( تۆری) ، چی له‌ مه‌سه‌له‌ ئه‌ساسییه‌کان گۆڕیوه‌؟ ئاده‌ی با‌ که‌سێک پێمان بڵێت چ كێشه‌یه‌کی سه‌ره‌کی لابه‌لا کراوته‌وه‌ هه‌ر له‌ به‌تاڵه‌ وه‌ تا قه‌یرانی خانووبه‌ره‌، گرانی هه‌موو پێداویستیه‌کانی ژیان، ئه‌ی ئازادییه‌کان له‌ هه‌ڵکشانان یا له‌ داشکانان؟.

کامیرۆن خۆشی له‌ هه‌ر هه‌موومان باشتر ده‌زانێت که‌ لێره‌ش هه‌ر یه‌ک ده‌سه‌ڵات هه‌یه‌و هه‌ر ئه‌ویش حوکم ده‌کات که‌ ئه‌ویش پێکهاته‌یه‌که‌ یا تێکه‌ڵه‌یه‌که‌ له‌ بانکه‌کان و سوپه‌ر ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان و کۆمپانیا گه‌وره‌کان و ده‌سگه‌ جاسوسیه‌کان و پۆلیس و بزنسمانه‌ گه‌وره‌کان . ئه‌مانه‌ن که‌ ده‌سه‌ڵاتداری حه‌قیقی وڵاته‌که‌ن نه‌ک ئه‌ندامه‌کانی په‌ڕله‌مان، که‌ ئه‌مانه‌ش هیچیان نه‌ به‌ ‌ پرۆسه‌ی دیمۆکراسیانه‌دا ده‌ڕۆن نه‌ له‌ هیچ ڕژێمێکی دیمۆکراتی ئه‌م وڵاتانه‌شدا به‌ هه‌‌ڵبژاردن ‌گه‌یشتونه‌ته‌ ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی که‌ هه‌یانه‌. هه‌ر بۆیه‌ش پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن شتێک نییه‌ جگه‌ له‌ خۆڵ کردنه‌ چاوی خه‌ڵکی و هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندیان، نه‌بێت. هه‌تا گریمان ئه‌ندامانی په‌ڕله‌مان فه‌رمانڕه‌وایی ده‌که‌ن، خۆ له‌ یه‌ک بڕیاریاندا له‌ سه‌ر هه‌ر کێشيه‌ک بێت ناگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ئه‌وانه‌ی که‌ هه‌ڵیانبژاردوون، به‌ڵکو خۆیان پاش چه‌ند دانیشتنێک به‌ده‌نگدانی نێوانی خۆیان بڕیاری له‌سه‌ر ده‌ده‌ن و ده‌یکه‌نه‌ یاسا. به‌داخه‌وه‌م که‌ ده‌بێت بۆ جارێکی تریش ئه‌و قسه‌ به‌هاداره‌ دووباره‌ بکه‌مه‌وه‌ که‌ ده‌ڵێت ” گه‌ر هه‌ڵبژاردن شتێکی بگۆڕێیایه، ده‌مێک بوو قه‌ده‌غه‌ کرابوو”. بێگومان ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت که‌ خۆزگه‌ به‌وه‌ی تریان بخۆیین، به‌ڵام ئه‌مه‌ حه‌قیقه‌تێکی حاشا هه‌ڵنه‌گره‌و به‌چاوی خۆمان ده‌یان بینین.

ئه‌ی هه‌ر ئه‌مان نین که‌ ده‌یانه‌وێت شه‌پۆلی خۆپیشاندانه‌کان که‌مکه‌نه‌وه‌و ده‌نگی ناڕه‌زاییکه‌ران کپ بکه‌نه‌وه‌، هه‌ر پۆلیسی ئه‌مان نه‌بوو خه‌ڵکی بێتاوانیان له‌ خۆپیشانداندا کوشت و خه‌ڵکی تریشیان به‌ سه‌ختی بریندار کرد، هه‌ر ئه‌مان نین که‌ ده‌یانه‌وێت ته‌نانه‌ت ئه‌و نوزه‌ نوزه‌ش که‌ له‌ سه‌ندیکال و سه‌ندیکالیسته‌کانه‌وه‌ دێت ببڕن ، ئه‌و تاک تاکه‌ مانگرتنانه‌ش که‌ به‌ ده‌گمه‌ن و به‌ پچڕبچڕی رووده‌دات ، نه‌هێڵن ؟!!! ئه‌مه‌ له‌کاتێکدا ئه‌مان هانده‌رو کۆمه‌ککه‌ری سه‌ره‌کی بوون به‌ خۆپیشاندانه‌کانی لیبیاو تونس و سوریا. به‌ڵام له‌ هه‌مان کاتیشدا ورته‌یان لێوه‌ نه‌هات له‌و کوشتن و بڕینه‌ی که‌ ده‌سه‌ڵات له‌ به‌حره‌ین کردی به‌رامبه‌ر خۆپیشانده‌ران. بانێکه‌و دوو هه‌وا.

خۆ له‌سه‌ر ئاستی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌شیان به‌ پارتی تۆری و له‌یبه‌ریشه‌وه‌ وه‌کو سیاسه‌تی ده‌وڵه‌تیان و هێڵی حیزبییان به‌ به‌رده‌وامی پشتگیری ڕژێمه‌ کۆنه‌په‌رسته‌کان و دیکتاتۆرییه‌کانیان کردوه‌ . هه‌ر دوور نه‌ڕۆین: هه‌ڵوێستیان له‌ ڕژێمی ئه‌میرو شایه‌کانی وڵاتانی که‌نداو‌، کاتی خۆی و سه‌دام و شای ئێران ، پینۆشێت و مارکۆسی فلیپینی و ڕژێمی پێشینه‌ی ئه‌نده‌نوسیاو کۆنگۆو ڕه‌گه‌زپه‌رستی خواروی ئه‌فریقاو گه‌لێکی تر چ له‌ وڵاتانی ئه‌مه‌ریکای لاتینی و ئه‌فریقاو خواروی ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیا . ئه‌مانه‌ ته‌نها چه‌ند نموونه‌یه‌کی زۆر که‌من و به‌یادی خوێنه‌ری به‌ڕێزیان ده‌هێنمه‌وه‌.

دووهه‌م: Corrupt elites ، نوخبه گه‌نده‌ڵه‌کان:

له‌مه‌شیاندا کامیرۆن سه‌رنجی گوێگرانی په‌یامه‌که‌ی به‌ وڵاتی تونس ڕاکێشا، که‌ چۆن فه‌رمانبه‌رێکی تونسی وای له‌ میوه‌و سه‌وزه‌ فرۆشێكی وه‌کو موحه‌مه‌د بووئه‌زیز کرد تا ئاگر له‌ خۆی به‌رداو خۆی بکاته‌ قه‌ره‌بروت. وتی” گه‌نده‌ڵی به‌شداریکردن له‌ ئابوری و سیاسه‌تدا له‌گه‌ڵ هاووڵاتی بووندا، ڕه‌تده‌کاته‌وه‌، هه‌روه‌ها له‌ ئیش و کار و هه‌بوونی ده‌نگدا که‌ خه‌ڵکی ده‌یه‌وێت. له‌وه‌ش خراپتر قه‌شمه‌رجاڕی و توڕه‌یی بره‌و پێده‌دات”

له‌ ڕاستیدا کامیرۆن ئه‌وه‌ فه‌رامۆش ده‌کات که‌ گه‌نده‌ڵی له‌ وڵاته‌که‌ی ئه‌وه‌وه‌ په‌خش بووه‌، نه‌ک هه‌ر ئه‌وه‌ش ، ته‌نانه‌ت ‌ ئه‌و‌ وڵاتانه‌شی که‌ کۆڵۆنی بریتانیا بوون تا ئێستاش له‌ هه‌ندێکیاندا وه‌کو عێراق و هیندو کینیاو غاناو نایجیریاو میسری پێشوو هتد تا بینه‌قاقه‌یان له‌ گه‌نده‌ڵیدا، چه‌قیوه‌. گه‌نده‌ڵی له‌ بریتانیادا پرۆسه‌یه‌کی به‌رده‌وامه‌ و له‌ هه‌ندێک بواردا سه‌رتاپای ده‌سگه‌ مه‌ده‌نی و به‌شێک له‌ پۆلیس و سیخوڕه‌کانی خودی خۆی گرتۆته‌وه‌. ‌هه‌ر ماوه‌یه‌کی که‌م له‌مه‌وپێش بوو که‌ چه‌ند ئه‌فسه‌رێکی پله‌ به‌رزی پۆلیس به‌ هۆی ده‌ستتێکه‌ڵاوکردنیانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ میدیا ئیمپراتۆره‌که‌ی ڕوپه‌رت مه‌ر‌دۆخدا که‌وتنه‌ به‌ر لێکؤڵینه‌وه‌ که‌ تا ئێستاش هه‌ر به‌رده‌وامه‌. ئه‌مانه‌ له‌گه‌ڵ سه‌رنوسه‌ری هه‌ندێک له‌ ڕۆژنامه‌کانی میدیاکه‌ی مه‌ردۆخدا ده‌ستیان تێکه‌ڵ کردبوو تاکو نهێنی و ڕیکۆردی شه‌خسی هه‌ندێک له‌ که‌سایه‌تییه‌ جیاجیاکانی بریتانیا بده‌ن به‌ میدیاکه‌ی مه‌ردۆخ و ئه‌وانیش یا چاودێرییان بکه‌ن یا چیرۆک و نهێنیه‌کانیان له‌ ڕۆژنامه‌کانیاندا بۆ ڕاکێشانی خوێنه‌ر، بۆ په‌یداکردنی قازانجی زیاتر، بڵاوبکه‌نه‌وه‌. له‌ سه‌رده‌می حوکمی له‌یبه‌ریشدا که‌ گۆردن براون سه‌ره‌ک شالیاران بوو، پۆلیس ئه‌و زانیاریانه‌ی که‌ هه‌یان بوو له‌سه‌ر حسابی بانقی گۆردن براون و ڕیکۆردی خه‌سته‌خانه‌ی کچه‌ نه‌خۆشه‌که‌ی و هه‌ندێک شتی تریش ، دابویانه‌ هه‌مان میدیا. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ پێشتریش ده‌رکه‌وت که پۆلیس‌ چۆن ئه‌و ده‌یتاو ڕیکۆرده‌ی که‌ سه‌باره‌ت به‌ سه‌ندیکالیست و قوتابییه‌ چالاکه‌کان ، که‌ له‌ خۆپیشاندان و مانگرتن و کردنی چالاکی ڕاسته‌خۆدا ، چالاکن و به‌شداری ده‌که‌ن، فرۆشتبویانه‌وه‌ به‌ هه‌ندێک کۆمپانیاو خاوه‌نئیش.ا

ئه‌ی ئه‌و هه‌موو میواندارێتی و خوان دروستکردنه‌ چییه‌ که‌ شه‌خسی کامیرۆن و وه‌زیری داراییه‌که‌یی و ئه‌مینداری دارایی پارته‌که‌ی کردویانه‌و ده‌یکه‌ن بۆ سه‌رۆکی کۆمپانیا گه‌وره‌کان و بزنسمانه‌ گه‌وره‌کان – له‌ وتارێکی تردا به‌ درێژی له‌ سه‌ر ئه‌مه‌و سیسته‌می کۆمه‌کی یاسایی ده‌نوسم- بۆ په‌یداکردنی پاره‌ بۆ پارته‌که‌یان له‌ به‌رامبه‌ر هه‌بوونی ئیمتازو داشکانی باج له‌سه‌ریان. هه‌ر له‌م دوو سێ ڕۆژه‌ی پێشودا بوو که‌ ده‌رکه‌وت سه‌رۆکی کۆمپانیای ته‌کسییه‌کانی له‌نده‌ن،John Griffin ، ده‌یه‌وێت که‌ ته‌کسییه‌کانیان مافی به‌کارهێنانی ئه‌و به‌شه‌ی شه‌قامه‌که‌ی هه‌بێت که‌ هه‌ر بۆ ڕۆیشتنی پاس ته‌رخانکراوه‌، ناڕه‌زایی دژی بڕیاری شالیاری هۆیه‌کانی هاتووچۆ ده‌ربڕی، سه‌رئه‌نجام ئه‌ویش بڕیاریدا که‌ بیبینێت‌، که‌چی میدیا ده‌ریخست ، ئه‌و کۆمپانیایه‌ 250 هه‌زار پاوه‌ندیان به‌ پارتی تۆری، پارتی ده‌سه‌ڵاتدار، به‌خشیوه‌.

گه‌نده‌ڵی به‌ ڕاده‌یه‌ک بڵاوو کۆمۆنه‌ ته‌نانه‌ت له‌م مانگانه‌ی پێشوودا ده‌رکه‌وت که‌ سه‌رۆکی دائیره‌ی داهاتی باجی بریتانی،The Inland Revenue ، له‌گه‌ڵ هه‌ندێک له‌ سوپه‌ر ده‌وڵه‌مه‌نده‌کاندا، له‌ سه‌ر داهاتی ساڵانی ڕابوردوویان که‌ هێشتا باجیان لێنه‌داوه‌‌، ڕێککه‌وتبوو، تاکو ‌له‌وه‌ که‌متر باج ‌ بده‌ن که‌ ده‌بێت بیده‌ن، دوای ئه‌وه‌ش بۆی کردبوونه‌ قیست. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی 3 ساڵ له‌مه‌وپێش ده‌رکه‌وت که‌ گه‌نده‌ڵی گه‌یشتۆته‌ ‌ ناو دڵی حکومه‌ت و ده‌سه‌ڵاته دیمۆکراسییه‌که‌ی که‌ په‌ڕله‌مان بوو ،‌ ئاشکرا بوو گه‌لێک له‌ ئه‌ندامانی په‌ڕله‌مان له‌ گه‌نده‌ڵییه‌وه‌ ئاڵابوون که‌ هه‌تا دوانیان دادگاییکران . ئه‌مه‌ نه‌ك له‌ سه‌رده‌می حوکمی کامیرۆندا به‌ڵکو له‌ سه‌رده‌می حوکمی له‌یبه‌ریشدا که‌ تۆنی بلێر و گۆردن براون سه‌رۆک وه‌زیران بوون. من لێره‌دا نامه‌وێت بچمه‌ ورده‌کاری تره‌وه‌ چونکه‌ 3 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر وتارێکم له‌ژێر ناوی: گه‌نده‌ڵی به‌ ته‌نها خه‌سڵه‌تی ڕژێمی دیکتاتۆری نییه‌، بڵاو کرده‌وه‌. ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ ده‌ڵێم که‌ جێگای داخه‌ که‌ گه‌نده‌ڵێک یا دیکتاتۆرێکی وه‌کو کامیرۆن له‌ وڵاتێکه‌وه‌ که‌ ته‌نانه‌ت بناغه‌ی بینای په‌ڕله‌مانه‌که‌ی به‌ پاره‌ی گه‌نده‌ڵی و ڕاووڕوت و تاڵانی گه‌لانی وڵاتانی کۆڵۆنیکراو، داڕێژراوه‌و دروستکراوه‌، ئێستا موحازه‌ره‌ ده‌دات له‌ دژی گه‌نده‌ڵی و وانه‌ی ده‌ستپاکی و مۆڕاڵ و دیمۆکراسیه‌ت به‌ خه‌ڵکی ئه‌و وڵاتانه‌ ده‌ڵێته‌وه‌.

دوای مانگرتنه‌ گشتییه‌که‌ی ( 29ی مارچی 2012 ) ئیسپانیا به‌ره‌و کوێ؟

زاهیر باهیر

له‌نده‌ن، 10. 04. 2012

له‌ حاڵی حازردا فشاری گه‌وره‌ له‌سه‌ر ئیسپانیایه‌و خاڵی لاوازی یورۆو یه‌کێتی ئه‌وروپی ئه‌وێیه‌‌. چاوی ئابوریناسه‌ لیبراڵه‌کان و ده‌سگه‌ دراویه‌ گه‌وره‌کانی وه‌ک سندوقی دراوی نێوده‌وڵه‌تی و بانقی ناوه‌ندی ئه‌وروپی و بانقی جیهانی زۆر به‌ دیقه‌ته‌وه‌ له‌سه‌ر ئیسپانیاو باره‌ ئابوری و سیاسیه‌که‌یه‌تی.

ئێستا قورسایی کێشه‌که‌، قوڵی قه‌یرانه‌که،‌ ململانێ چینایه‌تییه‌که‌ که‌وتۆته‌ وڵاتێکی تری ئه‌وروپی، که‌ بۆ ده‌سگه‌ دراویه‌کانی جیهانی و ئه‌و‌روپا و هه‌روه‌ها ده‌سه‌ڵاته‌کاننیشیان ، له‌ گرنگیدا لایان، له‌گه‌ڵ یۆناندا به‌راورد ناکرێت، که‌ ئه‌و‌یش ئیسپانیایه‌.

ڕه‌نگه‌ به‌هه‌ر هۆیه‌ک بێت بتوانن به‌ناچاری ده‌ستبه‌رداری یۆنان ببن، به‌ڵام بۆ ئیسپانیا پێشدانی هه‌ر بڕیارێک ده‌بێت چه‌ند جارێک بیری لێبکه‌نه‌وه‌. بۆ ئه‌وان ئیسپانیا یه‌کێکه‌ له‌ وڵاته‌ گرنگه‌کانی ئه‌وروپاو وڵاتانی زۆنی یورۆ، ئابوری ئیسپانیا دوو جار به‌قه‌ده‌ر ئابوری یۆنان و پورتوغال و ئیرله‌نده‌ ، هه‌رسێکیان به‌یه‌که‌وه‌ ده‌بێت. ئه‌مه‌ش یانی له‌ده‌ستدانی ئیسپانیا هه‌نگاوی یه‌که‌م و ڕێگاخۆشکردنیشه‌ بۆ له ده‌ستدانی ئه‌و 3 وڵاته‌ی تر، هه‌ره‌س ‌هێنانی وڵاتێکی گرنکی زۆنی یورۆ سه‌ره‌تا ده‌بێت بۆ کفن و دفن کردنی دراوی یورۆ، بۆیه‌ ته‌رخانکردنی چه‌ندێک قه‌رزی تر به‌هه‌ر جۆرێک بێت له‌ لایه‌ن ده‌سگه‌ دراویه‌کانه‌وه‌ ، بۆ خامۆشکردن و شێنه‌یی کردنه‌وه‌ی بارو دۆخه‌ سیاسیی و ئابورییه‌که‌ی ئیسپانیا، له‌ خستنه‌گه‌ڕی سه‌رمایه‌ بۆ هه‌ره‌س نه‌هێنانی یه‌کێتی ئه‌وروپی و به‌رده‌وامبوونی یورۆ، کارێکه‌ ئه‌وان ده‌بێت ئه‌نجامی بده‌ن. که‌واته‌ ئاشکرایه‌ ئه‌وه‌ی ‌ که‌ یه‌کێتی ئه‌وروپی و ده‌سگه‌ دراویه‌کان له‌م بواره‌دا ده‌یکه‌ن بۆ به‌رژه‌وه‌ندی وڵاته‌کانی وه‌ک یۆنانو ئیسپانیاو پورتوغال و ئیرله‌نده‌‌و هه‌تا شوێنه‌کانی تریش، نییه، ‌ به‌ڵکو بۆ پاراستنی پێسته‌که‌ی خۆیانه‌ که‌ نه‌خورێت، بۆ لاواز نه‌بوونی سه‌رمایه‌داری جیهانی و تێکڕای سیسته‌مه‌که‌یه‌تی.

ئه‌وه‌ی که ‌له‌ سه‌ره‌وه‌ وتم ڕاستییه‌ ، به‌ڵام ئه‌مان ئاماده‌ی ئه‌وه‌ش نین که‌ یارمه‌تی هیچ وڵاتێک به‌ ئیسپانیاشه‌وه‌ بده‌ن به‌بێ‌ مه‌رج و به‌ند. ئه‌م وڵاته‌ ‌ ڕووبه‌ڕوی قه‌یرانێکی گه‌لێک زه‌ق و قوڵ بۆته‌وه‌ که‌ له‌ سه‌دا 24 ی هێزی کرێکارانی به‌تاڵه‌ن ، له‌ کاتێکدا ئه‌م ڕێژه‌یه‌ له‌ نێوه‌ندی گه‌نجانی ته‌مه‌ن نێوان 16 و24 دا به‌ پێی دوائامار، سه‌رکه‌وتوه‌ بۆ له‌ سه‌دا 50 . کێشه‌ی ئابوری ئیسپانیا‌ هه‌تاکو کۆتایی ئه‌مساڵیش به‌ره‌و قوڵبونه‌وه‌ی زیاتر ده‌ڕوات که‌ به‌پێی ئابوریناسه‌کان ، نشوونمای ئابوری ئیسپانیا به‌ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا 1.07 داده‌به‌زێت هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌وان وا پێشبینی ده‌که‌ن که‌ ئیسپانیا توشی دووجار قه‌یرانی ئابوری ده‌بێت چونکه‌ ئه‌وه‌تا 50 مانگی ڕه‌به‌قه‌‌ تووشی ئه‌م قه‌یرانه‌ بووه‌و له‌ بری ئه‌وه‌ی له‌ ره‌واندنه‌وه‌دا بێت که‌چی قوڵتر ده‌بێته‌وه‌. ‌ له‌ دروستبوونی سیسته‌می یه‌کدراوی یورۆوه‌ تا ئێستا، ڕێژه‌ی به‌تاڵه‌ ئه‌وه‌نده‌ی ئێستا له‌ ئیسپانیادا ‌ به‌رز نه‌بووه‌و ئه‌و کێشه ئابورییه‌ی به‌و قوڵییه‌ی ئێستا که‌ ڕوبه‌ڕوی بۆته‌وه‌ له‌ مێژوی 30 ساڵ له‌مه‌وبه‌رییه‌وه‌ تا ئێستا، به‌خۆیه‌وه‌ نه‌یبینیوه‌.‌

وه‌کو هه‌موو پارتێکی سییاسی ئۆپۆزیسیونی ئه‌م دنیایه‌، پارتی خه‌ڵک، The People’s Party ، به‌ کۆمه‌ڵی دروشمی بریقه‌داری هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنه‌رانه‌ ‌ و به‌ پاگه‌نده‌ کردنی بۆ 3 ڕیفۆرمی بناغه‌یی ئابوری، له‌ ڕۆژی 20-11-2011 دا، هه‌ڵبژاردنی گشتی برده‌وه‌و جڵه‌وی ده‌سه‌ڵاتی گرته‌ ده‌ست. ڕیفۆرمی یه‌که‌میان له‌ بازاڕی کارو کرێدا واته‌ بازاڕ و هێزی کار زیاتر مرونه‌ی هه‌بێت، ئه‌مه‌ش یانی خستنه‌ بازاڕی کاڵای زیاتر، به‌لام به‌ مووچه‌ی که‌متر ، کرێی که‌متر قبوڵکردنی هه‌لو مه‌ر‌جی سه‌ختتری سه‌ر ئیش..هتد . دووهه‌میان : مامه‌ڵه‌ کردن له‌گه‌ڵ‌ قه‌یرانی دراویدا که‌ ئیسپانیا له‌ نوقسانی داراییدا ده‌ژی. ئه‌مه‌ش یانی گێڕانه‌وه‌ی پاره‌ی زیاتر بۆ بودجه، ئه‌ویش به‌سه‌رخستنی ڕێژه‌ی باج و خولقاندنی باجی زیاتر ، به‌تایبه‌تیکردنی زیاتری که‌رته‌ ده‌وڵه‌تییه‌کان، ده‌سگرتنه‌وه‌ی زیاتر له‌ پاره‌ سه‌رفکردن له‌ قوتابخانه‌کان و زانکۆکان و خه‌سته‌خانه‌کان و شوێنه‌ خزمه‌تگوزارییه‌کاندا، پرنتکردنی کۆمپیاله‌ و فرۆشتنی بۆ ماوه‌یه‌کی درێژو به‌ سوویه‌کی به‌رز له‌کاتی وه‌رگرتنه‌وه‌یدا. سێهه‌میش : مامه‌ڵه‌یه‌کی دروست له‌گه‌ڵ ده‌ڤه‌ری Wayward Region بکات که‌ گوایه‌ ئه‌م ده‌ڤه‌ره‌ پاره‌یه‌کی زۆر که‌وتوه‌و ده‌که‌وێت له‌سه‌ر بودجه‌ی ده‌وڵه‌ت، به‌ کردنی مامه‌ڵه‌یه‌کی تازه‌ ده‌توانرێت بڕێک پاره‌ی باش بگێڕرێته‌وه‌ بۆ بودجه‌.

ئه‌م پارته‌ به‌ سه‌رۆکایه‌تی Mariano Rajoy که‌ ده‌سه‌ڵاتیان گرته‌ ده‌ست، له‌لایه‌ن لیبراڵه‌کانی ده‌سه‌ڵاتدارو ئابوریناسه‌کانیشیانه‌وه‌ وا چاوه‌ڕوانده‌کرا که‌ ئه‌م پارته‌ به‌هۆی کردنی چه‌ند ڕیفۆرمێکی ڕادیکالانه‌و ئامۆژگارییه‌کانی ئه‌وانه‌وه‌ بتوانێت که‌مێک له‌و قه‌یرانه‌ بڕه‌وێنێته‌وه‌، له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌شدا ده‌توانێت قه‌رزی تری ده‌ستکه‌وێت.

پاش تێپه‌ڕینی 3 مانگ به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی لیبراڵدا قه‌یرانه‌که‌ به‌ بنبه‌ست گه‌یشت و ده‌ردی ده‌رمانی ئه‌م قه‌یرانه‌ش لای سه‌رجه‌می لیبراڵه‌کان به‌وانه‌ی له‌ ده‌سه‌ڵاتدان و ئه‌وانه‌شی له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتن، هه‌ر یه‌ک چاره‌سه‌ره‌ ئه‌ویش زیادکردنی باج و بڕینی پاره‌ له‌ سه‌رجه‌می بیمه‌کان و له‌ دامه‌زراوه‌ خزمه‌تگوزارییه‌کان، گوایه‌ کردنی ئه‌مانه‌ ده‌بێته‌ دابه‌زینی ڕێژه‌ی قه‌رزه‌کانی و به‌رزبونه‌وه‌ی ئاستی نشونمای ئابوری و داهاتی نه‌ته‌وه‌یی.

ماوه‌یه‌کی زۆر له‌مه‌وپێش نه‌بوو که‌ ئیسپانیا به‌ بڕی 15 ملیار یورۆ ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ی کردبوو، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا بارو دۆخه‌که‌ی به‌ره‌و خراپتر برد بۆ نموونه‌ : خه‌ڵک زیاتر بێکار بوو ، باجی زیاتر ها‌ته‌ کایه‌وه،‌ نرخی پێداویستییه‌کانی ژیان زیاتر سه‌رکه‌وت هه‌تا کاره‌با به‌ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا 7 چوه‌‌ سه‌ره‌وه‌ ‌ چونکه‌ سه‌رفیاتی کاره‌با به‌هۆی داخستنی کارگه‌و شوێنه‌کانی سه‌ر ئیشه‌وه‌‌ به‌ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا 17 هاتۆته‌ خواره‌وه‌، نرخی غازیش به‌ ڕێژه‌ی له‌سه‌دا 5 هه‌ڵکشا، که‌مکردنه‌وه‌ی موچه‌ی هه‌ندێک له‌ کرێکاران و فه‌رمانبه‌رانی که‌رته‌کانی سه‌ر به‌ ده‌وڵه‌ت له‌ ساڵی 2010 و‌ 2011 ‌دا به‌ ڕاده‌ی له‌ سه‌دا 5 ، و هه‌ڵپه‌ساردنی زیادکردنی مووچه‌ش بۆ هه‌موو کرێکارانی که‌رتی ده‌وڵه‌تی هه‌تا ساڵی 2013، به‌ڵام چاوپۆشین له‌ کۆمپانیه‌ گه‌وره‌کان له‌ نه‌دانی ته‌کسی ته‌واودا، به‌گرتنه‌به‌ری جۆره‌ها فێڵ و حیله‌ .

بێگومان کردنی ئه‌م ڕیفۆرمانه له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ بۆ گه‌یشتن به‌و‌ ئامانجانه‌ی که‌ ده‌یویست فه‌شه‌لی هێناو نه‌یتوانی بڕی قه‌رزه‌کانی بێنێته‌ خواره‌وه‌ بۆ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا 5.8 ،که‌ ئه‌م ڕێژه‌یه‌ش له‌ لایه‌ن ده‌سگه‌ دراوییه‌کانو یه‌کێتی ئه‌وروپییه‌وه‌ بۆی دانرابوو.

که‌ دوه‌ڵه‌ت بێئومێد بوو له‌ چاککردنی باری ئابوری وڵات، به‌ ناچاری بۆ جارێکی تر ڕوی له‌ یه‌کێتی ئه‌وروپی و ده‌سگه‌ دراویه‌کانی، نا، تاکو به‌ بڕی 41 ملیار یورۆی تر، قه‌رزی پێبدرێت، ئه‌وانیش داواکه‌یان قبوڵ کرد، ئیتر هه‌ر وه‌کوو هه‌موو جاره‌کانی پێشتر بڕیاڕ درا ده‌وڵه‌ت هه‌مان پرۆسێس بگرێته‌ به‌ر له‌ پاڵ ده‌ستکاری کردنی یاسای کرێ و کرێکاران به‌ گۆڕینی هه‌لومه‌رجه‌کانی سه‌رکارو کرێ و گه‌لێکی تر له‌گه‌ڵ ئاسایی کردنو ئاسانکردنی ده‌رکردنی کرێکاران و فه‌رمانبه‌راندا. مه‌رجی ده‌سگه‌ دراویه‌کانیش بۆ ده‌سه‌ڵاتدارانی ئیسپانیا که‌مکردنه‌وه‌ی نوقسانی دارایی به‌ ڕێژه‌ی ‌ له ‌سه‌دا 5.3 که‌ هه‌مان مه‌رج بۆ ئیرله‌نده‌ له‌ سه‌دا 2.6 بۆ پورتوغال له‌ سه‌دا 2.09 یه‌.

له‌ به‌رامبه‌ر کردنی ئه‌و ڕیفۆرمه‌دا یه‌کێک له‌ ئابوریناسه‌ به‌ناوبانگه‌کانی ئیسپانی به‌ناوی پڕۆفێسه‌ر Luis Goricano وتی ئه‌مه‌ Impossible mission واته‌ په‌یامێکی مه‌حاڵه‌.

وه‌ڵامی کرێکاران و زۆربه‌ی ‌زۆری خه‌ڵکانی تریش که‌ جگه‌ له‌ زیانی زیاتر هیچی تریان ده‌ستناکه‌وێت له به‌رامبه‌ر ‌ قه‌رزکردنی پاره‌ی زیاترو کردنی ڕیفۆرمی نوێدا، چوونه‌ سه‌رجاده‌ی ملوێن خه‌ڵک و ڕاگه‌یاندنی مانگرتنی گشتی، بوو له ڕۆژی‌ 29/03/12 ، که‌ ئه‌مجاره‌یان سه‌پۆرتی مانگرتن و خۆپیشاندانه‌که‌ له‌ دوو مانگرتنه‌ پێشوه‌که‌ی تری ساڵانی 2001 و سێبه‌ته‌مبه‌ری 2010 ، زۆر زیاتر بوو .

ئێستا ئیسپانیا له‌ ژێر چاودێرییه‌کی ورددایه‌ هه‌موو هه‌نگاوێکی و هه‌موو پێوه‌رێک که‌ ده‌سه‌ڵات ده‌ینێت و ده‌ی‌گرێته‌به‌ر به‌کاتژمێر و به‌ ڕۆژ له‌ لایه‌ن یه‌کێتی ئه‌وروپی و سه‌رجه‌می ده‌سگه‌ دراویه‌کانه‌وه‌ لێکده‌درێته‌وه‌و هه‌ڵده‌‌سه‌نگێنرێت، تاکو بزانرێت ئیسپانیا به‌ره‌و کوێ ده‌ڕوات. هه‌روه‌ها به‌هه‌مان شێوه‌ش چاودێریکردنی‌ ئاستی بزوتنه‌وه‌ی خه‌ڵکیش و کاردانه‌وه‌یان‌ بۆ ئه‌م سیاسه‌ته‌ ئابوریه‌ی ده‌وڵه‌ت‌، تاکو‌ بزانن‌ به‌ره‌و کوێ مل ده‌نێت.

ئه‌زمونه‌کانی پێشتر چ له‌ سه‌ر ئاستی خودی وڵاتی ئیسپانیاو چ له‌سه‌ر ئاستی سه‌رجه‌می وڵاتانی ئه‌وروپا و ئاماره‌کان ئه‌وه‌مان پێده‌ڵێن که‌ ئه‌م ڕیفۆرم و ده‌ستگرۆیی کردنه‌ی ئیسپانیا به‌ره‌و‌ بارێکی باشتری نابات جگه‌ له‌ زیاتر قوڵبونه‌وه‌ی قه‌یرانه‌که‌، له‌ کاتێکدا باری ئابوری ئه‌وروپا و وڵاتانی زۆنی یورۆ به‌ره‌و خراپتر ده‌ڕوات . بۆ نموونه‌ ئابوری وڵاتانی زۆنی یورۆ له‌ 3 مانگی ڕابوردوودا به‌ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا 0.5 دا‌کشاوه‌و له‌ ئاینده‌ی نزیکیشدا به‌ره‌وه‌ باشتر ناڕوات، ڕێژه‌ی تێکڕایی به‌تاڵه‌ش له‌ هه‌مان وڵاتاندا به‌ بڕی له‌ سه‌دا 10.8 ‌، ئه‌م ڕێژه‌ی بێکارییه‌ش له‌ ئیسپانیاو یۆناندا له‌ نێوانی گه‌نجانی ته‌مه‌ن 16 و 24 ساڵدا له‌ سه‌دا 50 یه‌. له‌به‌ر خراپبوونی باره‌ ئابوریه‌که‌ جێگای سه‌ر سوڕمان نییه‌ که‌ هه‌ندێک له‌ ئابوریناسه‌کان پێشنیاری ئه‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ دوو جۆر یورۆ هه‌بێت، یه‌كێکیان بۆ وڵاتانی ئابوری به‌هێز به‌ ڕابه‌رایه‌تی ئه‌ڵمانیا ، ئه‌وی تریشیان بۆ وڵاتانی ئیسپانیاو ئیرله‌نده‌و یوێنان و پورتوغال و ئه‌و وڵاتانه‌ی تریش که‌ له‌ دواییدا دێنه‌ ڕیزه‌وه‌. له‌ لایه‌کی تریشه‌وه‌ بانقی سه‌ره‌کی ئه‌مه‌ریکی ، The US Federal Reserve Bank له‌ ئێستادا چیتر ئاماده‌ نییه‌ قه‌رز بدات. هه‌روه‌ها له‌ ڕۆژی 04-04-12 شالیاری دارایی ئیسپانی،Luis de Guindos ، له‌ دیمانه‌یه‌کیدا له‌گه‌ڵ ئاژانسی ده‌نگووباسی ڕۆیته‌ردا وتی: گه‌وره‌ترین مه‌ترسیه‌ک که‌ وڵاته‌که‌ ڕووبه‌ڕوی ده‌بێته‌وه‌ ئه‌و بڕوایه‌یه‌ که‌ مه‌درید ناتوانێت نوقسانی بودجه‌ بێنێته‌ خواره‌وه‌ بۆ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا5.3 .

ئه‌مانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ئه‌وه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نن که‌ چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کان له‌ ده‌ستی ئه‌واندا نیه‌و‌ ئه‌وان عاجزن له‌ حه‌لیدا، بۆیه‌ ئه‌وه‌ی که‌ زیاتر بارودۆخه‌که‌ ده‌گۆڕێت و چاره‌سه‌رێک بۆ سه‌رجه‌می کێشه‌کان داده‌ننێت بێگومان ده‌سگه‌ دراویه‌کان و دۆکته‌رینی لیبراڵه‌کان به‌ هه‌موویانه‌وه،‌ نیه‌، به‌ڵکو ناڕازاییه‌کانی خه‌ڵک و پێشه‌وچوونی بزوتنه‌وه‌که‌یانه‌ ، که‌ ئه‌مه‌ش له‌ ئێستادا پێشبینی لێکردنی گرانه‌ که‌ ئایه‌ به‌ره‌و لاوازی ده‌ڕوات یا به‌ره‌و به‌هێز بوون، تاکو بتوانێت ببێته‌ دینه‌مۆیه‌کی بزوێنه‌ر له‌ به‌ جه‌ماوه‌ری کردنی زیاتری بزوتنه‌وه‌که‌و – ناڵێم ڕاماڵینی سیسته‌می کاری کرێگرته- به‌ڵام کردنی چه‌ند گۆڕانکارییه‌کی بنه‌ڕه‌تی.

Liberty without equality is the exploitation; Equality without Liberty is the slavery

” ئازادی به‌بێ یه‌کسانی، به‌هره‌کێشییه‌؛ یه‌کسانیش به‌بێ ئازادی، کۆیله‌تی”

 ” آزادی بدون برابری بهره‌کشی است؛ برابری بدون آزادی، بردگی است”

” الحرية من غير مساواة، استغلال؛ والمساواة من غير حرية، استعباد”

“Liberty without equality is the exploitation; Equality without Liberty is the slavery”

“Özgürlük eşitlik olmadan sömürü olduğunu Eşitlik özgürlük olmadan kölelik olduğunu”

 स्वतंत्रता के बिना समानता है शोषण; स्वतंत्रता के बिना समानता गुलामी है

”  مساوات کے بغیر آزادی کا استحصال ہے، آزادی کے بغیر مساوات غلامی ہے “

” Tự do mà không bình đẳng là việc khai thác, bình đẳng mà không có Tự do là chế độ nô lệ “

 சமத்துவம் இல்லாமல் லிபர்டி சுரண்டல் உள்ளது; லிபர்டி இல்லாமல் சமத்துவ அடிமைத்தனம்

 เสรีภาพความเสมอภาคโดยไม่เป็นประโยชน์; ความเท่าเทียมกันโดยไม่ต้องเป็นทาสลิเบอร์ตี้

“Liberty tanpa kesetaraan adalah eksploitasi; Kesetaraan tanpa Liberty adalah perbudakan”

” Liberty walang pagkakapantay-pantay ay ang pagsasamantala; Ang Equality walang Liberty ay ang pang-aalipin “

没有平等的自由就是剥削,没有自由平等的奴役 

” Bərabərlik olmadan azadlıq istismar edir; Azadlıq olmadan bərabərliyi olan köləlik deyil “

 平等なしにLibertyは搾取である。自由なしで平等は奴隷です。

” Свобода без равенства эксплуатации; равенство без свободы есть рабство “

” Uhuru bila usawa ni unyonyaji; Usawa bila Uhuru ni utumwa “

” Ազատություն առանց իրավահավասարության է շահագործման, հավասարություն, առանց Ազատության է ստրկության “

 평등없는 자유는 착취이며 자유없는 평등은 노예 제도입니다

Ελευθερία χωρίς ισότητα είναι η εκμετάλλευση? Ισότητα χωρίς ελευθερία είναι η σκλαβιά

Libète san egalite se eksplwatasyon an; Egalite san Liberty se esklavaj la

‌مانگرتنی گشتی لە ئیسپانیا

ئەمڕۆ 29.03.2012 مانگرتنی گشتی لە ئیسپانیا لەسەر بانگەشەی سەندیکاکانی [General del Trabajo (CGT), Confederación Nacional del Trabajo (CNT) and Solidaridad Obrera (SO) ] ئیسپانی دەستی پێیکرد، تا بڵاوکردنەوەی ئەم هەواڵە، لەبەرەنجامی پێکدادانەکاندا زیاتر لە ٥٨ کەس لە خۆپیشاندەران دەستگیر کراون و ٧ پۆلیسیش بریندار بوون.

‌ئەو قەیرانە ئابوورییەی کە ئێستا هەر بەردەوامە، ئیسپانیای زۆر بەخەستی گرتۆتەوە و ڕێیژەی بێکاری لە ٢٤% و میری ئەو ولاتە کەوتۆتە ژێیر فشارێیکی زۆرەوە، هەم لەلایەن تێکڕای دانیشتوانی ئیسپانیاوە، کە ماوەیەکی زۆر نزیك لەمەوپێیش بە بڕی ١٥ ملیارد یورۆ خزمەتگوزارییەکانی کەمکردنەوە و سەرەنجام کرێیکاران و فەرمانبەرانێیکی زۆر کاریان لە دەستدا و باج و نرخی پێیداویستییەکانی خەڵکیش چووە سەرەوە. لەلایەکی دیکەشەوە میری ئیسپانیا هاوکات لەژێر فشاری یەکێیتی ئەوروپا و دامودەسگە دراوییەکانیشدایە، چونکە سەرۆکشالیار (مارانو ڕەجاوی)، کە سەرۆکی پارتی Conservative People Party نەیتوانی بەپێی مانیفێیستەکەی بڕوات، کە دەسگە دراوییەکان بەسەریاندا سەپاندبوو؛ دەبێیت عەجزی میزانێی ئیسپانیا بەڕێیژەی لە 5.8% بێنێئتە خوارەوە، بەڵام ئەو دەڵێیت کە تەنیا دەتوانرێیت بەڕێژەی لە 5.3% لەبەرامبەر گەشەکردنی داهاتی نەتەوەییدا ، بهێینێیتە خوارەوە.

‌مانگرتن و خۆپیشاندانەکانی ئەمڕۆ لەچاو مانگرتنە گشتییەکەی سێبتەمبەری ساڵی 2010، پشتیوانییەکی زیاتری لەلایەن خەڵکییەوە لێدەکرێت، ئەم مانگرتنە لەسەر ئەوەیە، کە میری ئیسپانیا بڕیاری داوە بە بڕی ٤٠ ملیارد یورۆی دیکە لە بودجەی بیمەکانو خزمەتگوزاریەکان کەم کاتەوەو گەلێیکی تریش لە کرێیکارانو فەرمانبەران بێیکار بکات هەروەها باجیش لەسەر خەڵک سەربخا ت، بێ لەمانەش دەیەوێت یاسایەکی تازەش دابنرێیت، تاکو دەرکردنی کرێیکاران و فەرمانبەران ئاسان بکات و مافێکی ئاواشیان نەبێت و دەستکاری بەند و مەرجی کۆنتراکتی پەیوەستی نێیوان کرێکاران و خاوەنکار و ۆمپانییەکان ، کە ئێیستا کار دەکەن، بە زەرەری کرێیکاران و لە قازانجی خاوەنکار و کۆمپانییەکان، دەستکاری بکات.

‌مانگرتنی گشتی لە پورتوگال

دەنگوباسەکانی ئابووری ئەوروپا و ئەو زانیارییانەی کە لە سندوقی دراوی نێیودەوڵەتی و بانکی ناوەندی ئەوروپا و بانکی جیهانییەوە دزە دەکەن، ئەوە نیشان دەدەن، کە ئابووری ئەوروپی بەگشتی و دراوی یورۆ بەتایبەتی بەردەوام لە پاشەکشەکردندایە، بەڵام تەنها گیروگرفتەکە لەڕووی کات و شوێنەوەیە، کە جاروبار خامۆش و بێیدەنگ دەبێیت و دیسانەوە هەر زوو سەرهەڵدەداتەوە.

لە ئێستادا نۆرەی پورتوگالە، کە باری ئابووری زۆر خراپە، بۆیە یەکێیتی ئەوروپی دەیەوێت بە بڕی ٧٩ ملیارد یورۆ قەرز، لەو قەیرانەی کە تێییکەوتووە دەریبێینێیت. بێگومان بۆ ئەمەش یەکێیتی ئەوروپا و دەسگە دراوییەکان بۆ دەستگرۆییکردنی پورتوگال بەندومەرجی خۆیان هەیە، کە هەندێك لەوانە زیادکردنی باج و کەمکردنەوەی خەرجییەکانە لە هەموو بوارەکاندا و دەرکردنی کرێیکاران و فەرمانبەران و گەلێیکی دیکەی لەمانە.

‌لەبەرامبەر ئەم هێڕشەدا یەکێیك لە سەندیکا سەرەکییەکانی ئەو وڵاتە، کە نوێینەرایەتی زۆربەی هەرە زۆری کرێیکارانی هەموو بەشەکانی هاتوچۆ بە هاتووچۆی ئاوییشەوە دەکات، مانگرتنی گشتی ڕاگەیاند و لەلایەن گەلێیك لە سەندیکا بچووکەکانیشەوە پشتگیری لێکراوە. شایانی باسە ئەوەش بڵێیین، کە ئەمە نە یەکەم مانگرتنی گشتییە و نە دواهەمینیشە، هەربۆیە سەندیکاکە ڕایگەیاند، مانگرتنی دیکەشی بەدوادا دێیت.

ڕۆژی 8ی مارچ، بۆ ؟

لێرەدا پرسیارەکە لەسەر ئەوە نییە، کە چۆن ئەو بۆنەیە لەو ڕۆژدا سەری هەڵداوە، چونکە یەکەم بۆ کەسانێك کە دڵەخورپەی ئازادی و یەکسانییانە، بەدڵنیاییەوە بەسەرهاتی ئەو ڕۆژە و چۆنیەتی بوونی بە ڕۆژی جیهانی دەزانن و ئەوەش دەزانن کە جیهانیبوونی ئەم ڕۆژە بارەتەقای کۆششی تەنیا ژنێك (کلارا زیتکین) نییە وەك چەپەکان پاگەندەی بۆ دەکەن، بەڵکو بەرهەمی خەباتی نەپساوەی بزاڤی ژنانی ئازادیخواز و یەکسانیخوازە شانبەشانی بزاڤە سۆشیالیستییەکان لە چەند ساڵی یەکەمی پاش ڕووداوەکە لە جیهاندا و بەو جۆرە بەردەوامی خەبات لەو پێناوەدا گەیاندییە ئەو ئاستە کە زۆرێك لە وڵاتان ناچاربوون مل بەوە بدەن، کە بیکەنە پشووی فەرمی.

بەڵام هەر زوو وەك هەر ڕووداو و دیاردە مێژوویی پاش پیرۆزکردنی و بەرتەسککردنەوەی لە یاد و ئاهەنگگێڕاندا، گۆڕا بە ڕۆژێکی ناکارا لە خەباتی یەکسانیخوازانەدا و تەنانەت لەو ولاتانەدا کە چەپەکان تێیدا لە دەوڵەتدا بوون، ئەم ڕۆژە لە هەلی پاگەندی پارتی و نیشاندانی هێزی دەوڵەت، هیچی دیکە نەبوو. ئەمەش بەپێی ڕەوتی مێژوویی ڕووداوەکان و ئاڵوگۆڕی دیاردەکان لەژێر کارایی گۆرانی مێژوویدا، شتێکی چاوەڕوانکراوە، هەروەك بۆنە ئایینییەکان و سەردانی مەرقەدەکان بەپێی ڕەوتی مێژوویی بوونەتە شوێنی بەیەکگەیشتن و ڕابواردن، هەرئاواش ڕۆژی جیهانی ژنان بووەتە بۆنەی پاگەندەی دەسەلاتداران و چەپە دەسەلاتخوازەکان و کرۆکە شۆڕشگێڕییەکەی لەدەست داوە. لەوەش خراپتر ئەوەیە کە ئەم ڕۆژە لە هەر وڵات و ناوچەیەك و لە بەرنامەی هەر پارتێکی رامیاریدا، ڕوخسارێکی دیکەی بەخۆوە گرتووە و کراوەتە بۆنەی مەزهەبی و ناسیونالیستی و پارتیی و لە بۆنە و یادێکی شۆرشگێڕانەوە کراوە بە ڕۆژێك بۆ پەخشکردنی ئایدیۆلۆجیا جۆراوجۆرەکان و هەلێك بۆ بازرگانی، بۆ نموونە ئەم ساڵ لە هەرێمی کوردستاندا لەبری پشووبوونی ئەم ڕۆژە، دەسەڵاتداران فەرمانیان دەرکردووە، کە هەموو کەسێك (ژنان) دەبێت بە پۆشاکی کوردییەوە بچێت بۆ سەرکار و خوێندن، کە بێجگە هەلی بازرگانی و کەوڵکردنی ناوەڕۆکی ئەو ڕۆژە هیچ پەیوەندییەکی بە ئازادی ژن و بە جیهانیبوونی ئەم ڕۆژەوە نییە.

ئەگەر لەمانەش بگوزەرێین، پرسیارێکی دیکە یەخەمان دەگرێت، ئەگەر ژنان لە ساڵێکدا ڕۆژێکیان هەیە، ئەی 364 ڕۆژەکەی دیکە هی کێن؟ ماف و ئەرك و ڕۆڵ و ڕێوشوێنی ژنان لە ڕۆژەکانی دیکەدا چییە و چۆن دەبێت؟

بێجگە لەمە پارتە رامیارییەکان لەپێش هەموویانەوە پارتە چەپەکان، هەموو ساڵ لەم ڕۆژەدا دەزگەی پاگەندەیان دەخەنەگەڕ و ڕۆژی پاشتر تەنانەت ژنە پاشرەوەکانیشیان دەگەڕێنەوە ڕۆلی ئاساییان و بوخچەی ئازادی و یەکسانیخوازییان تا ساڵێکی دیکە دەپێچنەوە و سەدان ڕووداو و کارەسات و کوشتوبڕ و بازرگانی بەسەر ژناندا دێن و دەکرێن، چەنەبازە ڕامیارەکان بێجگە لە بەیاننامەی پاگەندەیی بۆ پارتەکەیان و ئایدیۆلۆجییەکەیان، هیچی دیکە بە ئەرکی خۆیان نازانن!

ئەمە وێنە ڕاستەقینەکانی پشت پاگەندە و هەوڵی دەسەڵاتەکان و چەپەکانە، بۆیە بە بڕوای ئێمە بەشداریکردن لە بەئاهەنگکردنی ئەم ڕۆژە و والاکردنی مەیدان بۆ پاگەندەی ڕامیاریی دەسەڵاتخوازان خزمەتکردنە بە کۆنەپەرستی و کۆیلەراگرتنی ژنان لە کۆمەڵگەدا.

ئێمە ژنان و پیاوانی ئازادیخواز و یەکسانیخواز، لەم بارەوە بۆچوونگەلێکی دژەتەوژممان هەیە، کە لەم خالانەی خوارەوەدا خۆیان کورت دەکەنەوە :

ڕۆژی 8ی مارچ و بەجیهانیبوونی ئەم ڕۆژە بارەتەقای پاڵەوانبازیی هیچ سەرکردە و دەستەبژێرێك نییە و تەنیا بەرهەمی خەباتی نەپساوەی بزاڤی ئازادیخوازانەی ژنان و بزاڤی سۆشیالیستیی جیهانە بەگشتی.

ڕۆژی 8ی مارچ، ڕۆژی ئاهەنگگێران و خۆرازاندنەوە و مەیخواردنەوەی ناو هۆڵ و باڕەکان نییە، بەڵکو ڕۆژی ڕژانە سەر شەقامەکان و دەستلەکارکێشانەوە و داگیرکردنی پارلەمان و کارگێڕییەکانە.

ڕۆژی 8ی مارچ، ڕۆژی تیندان و باگەوازکردن بۆ ئایدیۆلۆجییە مەزهەبی و ناسیونالیستی و چەپی و نیئۆلیبرالییەکان نییە، بەڵکو ڕۆژی بانگەوازکردنە بۆ خەباتی جەماوەری و کۆمەڵایەتیی بۆ پاشەکشێکردن بە ڕەوتی کۆنەپارێز لە کۆمەڵگەدا.

بە بۆچوونی ئێمە چەوسانەوەی ژنان کاری تاکە پیاوێك نییە، وەك ئەوەی فێمینیستە بۆرجوازییەکان و چەپەکان پاگەندەی بۆ دەکەن، بەڵکو کارکرد و بەرهەمی دەسەلاتی رامیاریی و دەسەڵاتی کولتوورییە، کە جیاوازی چینایەتی مامانی لەدایکبوونیانە.

ئێمە لەو بڕوایەداین، تا سەروەری مرۆڤ بەسەر مرۆڤدا بمێنێت و تاوەکو پێناوێك بۆ چەوسانەوەی مرۆڤ بمێنێت، ژنان وەك بەشێك لە کۆمەڵگە ئازادی یەکجارەکی بەدەست ناهێنن، هەروەها بە پێچەوانەی پاگەندەی فێمینیستە بۆرجوازییەکانەوە، لە دیموکراتترین دەسەلاتی بۆرجوازیدا و لە سایەی لیبرالیترین یاسایاندا، پیشەسازی سێکسی و کۆیلەتی ژنان و مناڵان لە پەرەسەندنەوەدایە.

بە بۆچوونی ئێمە، ئازادی هەر تاك و توێژ و چین و نەتەوەیەك تەنیا لە دەستی خودی خۆیدایە و هیچ هێزێك ناتوانێت کۆیلەیەك ڕزگار بکات، ئەگەر خۆهوشیاری ئەو کۆیلەیە خۆی نەبێتە هاندەری خەباتی بۆ ئازادبوونی، لەم پەیوەندەدا تاوەکو ژنان ئازادی خۆیان لە پاشکۆیی پرسی نەتەوە و وابەستەیی پارتە ڕامیارییەکان و چەقبەستن لە پیرۆزیی ئایدیۆلۆجیاکان، جیا نەکەنەوە، وەك ئەزموونە مێژووییەکان نیشانمان دەدەن، شکست لەدوای شکست گەورەتر و بەئازارتر دەبێت.

ئێمە هاوکاتی ئەوەی کە کۆڕ و کۆمەڵی خۆهوشیاریی ژنان بەپێویست و کارا دەبینین، بەشداریی و چالاکبوونی ژنان لە ڕێکخراوەی سەربەخۆی جەماوەریی چین و توێژە کۆمەڵایەتییەکاندا بە مەیدانی سەرەکی خەبات و چەکی کارا بۆ سەپاندنی داخوازییەکانمان و مەیدانچۆڵکردن بە دەسەلاتی رامیاریی و دەسەلاتی کولتووریی دەبینین و دەزانین. ژنان بەبێ بەشداری چالاکانەیان لە خەباتی سەربەخۆی ئابووریی ئەو چین و توێژە کۆمەڵایەتییانەدا و بەبێ بەشدارییان لە پێکهێنان و بوونیان لە پەیکەربەندیی ڕێکخراوە سەربەخۆ جەماوەرییەکاندا، ناتوانن هاوکار و هاوچین و هاوەڵ و هاوسەرە پیاوەکانیان ناچار بە بەشداریکردن لە خەباتی یەکسانیخوازانەدا بکەن و ناتوانن ببنە دینەمۆی خەباتی کۆمەڵایەتی بۆ کۆتاییهێنان بە کۆیلەتی خۆیان.

هەڵبەتە نەوتراو نەمێنێتەوە، ئێمە هەموو ڕێکخراوێکی بەناو جەماوەریی ژنان، کرێکاران، خوێندکاران، ساڵمەندان و کەمئەندامان و مناڵان و … تد، کە لەسەر پەیکەربەندی قوچکەیی واتە دەسەلاتداریی هەندێك بەسەر هەندێکی دیکە، پێکهاتوون، ڕەتدەکەینەوە و پێموانوایە کە دەستەمۆیی و نادەربەرستیی ژنان زیاتر و قوڵتر دەکەنەوە و ئەمە بۆ خەباتی هەموو چین و توێژە کۆمەلایەتییەکان بە هەمان شێوە دەبینین.

با ئەم ساڵ ئاهەنگ و کۆڕە میریی و پارتیی و دەسەلاتخوازانەکان بایکۆت بکەین و لەبەرامبەردا خۆمان لە کۆڕ و کۆمەڵی سەربەخۆیی شوێنەکانی کار و خوێندن و گەرەکەکاندا ڕێک بخەین و داخوازییەکانمان بەڕووی کۆمەڵگە و دەسەلاتدارانیدا بەرز بکەینەوە و دەسەلاتی ڕامیاریی و کولتووریی وەك بکەر و ڕاگری کۆیلەتی یاسایی و کۆمەڵایەتی ژنان بخەینە ژێر پرسیارەوە.

ئازادی و یەکسانی ژنان تەنیا لە خۆهوشیاریی و خۆڕێکخستن و خۆکارابوون و خۆبیرکردنەوەی خودی ژناندایە

سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان

7ی مارچی 2012

 

ئازادی بەبێ یەکسانی، بەهرەکێشیییە **** یەکسانی بەبێ ئازادی، کۆیلەتی ***** دادپەروەریش بەبێ ئازادی و یەکسانی، درۆیەکی پیرۆز *****Azadî bebê Yeksanî, Behrekêşîyye ***** Yeksanî bebê Azadî, Koyletî ***** Dadperwerîş bebê Azadî û Yeksanî, Droyekî pîroz. anarkistan@activist.com

چه‌ند ڕوونكردنه‌وه‌یه‌ك دەربارەی‌ وه‌ڵامه‌كه‌ی كاك جیهاد حەمەكەریم

زاهیر باهیر

له‌نده‌ن 29.02.2012

له‌ ڕێكەوتی (16.01.2012)دا بابه‌تێكم له‌ژێر ناوی بۆچی دروستكردنی گروپه‌ لۆكاڵییه‌كان زه‌روریه،‌ بڵاوكرده‌وه‌. هه‌ر به‌ بە یەك دوو ڕۆژێك دوای ئەوە كاك (جیهاد حه‌مه‌ كه‌ریم) لە‌ نامه‌یه‌كدا بۆمن، ڕاوبۆچونی خۆی له‌سه‌ر بابه‌ته‌كەم ده‌ربڕی، پاشانیش بۆ بڵاوكردنەوە ناردی بۆ ڕۆژنامەی هاوڵاتی و هه‌ندێك له‌ماڵپه‌ڕه‌ كوردییه‌كان. بۆ خوێندنه‌وه‌ی سه‌رنجه‌کانی کاک جیهاد، تکایه‌ کرته‌ له‌سه‌ر ئه‌م لینکه‌ بکه‌ http://www.emrro.com/cendsernceklep.htm

پێشه‌كی من سوپاسی كاك جیهاد ده‌كەم، كه‌ لە وەڵامدانەوەمدا خۆی ماندوو كرده‌وه‌ به‌وه‌ی بایەخێكی زۆری بە بابەتەكەم داوه‌ و داواش له‌ كه‌سانی تر ده‌كات كه‌ مشتومڕ له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ بكه‌ن.

هه‌ڵبه‌ته‌ ‌لای من ئه‌وه‌نده‌ی به‌شداریكردنی خه‌ڵكی گرنگه‌ له‌ كردنی دایه‌لۆگدا، ئه‌وه‌نده‌ باری سه‌رنجه‌كانیان كه‌ كێ ڕاسته‌و‌ كێ هه‌ڵه‌یه‌ گرنگ نییه، چونكه‌ من ڕام وایە كە‌ ڕه‌نگه‌ ڕاستییه‌كان له‌لای كه‌سمان نه‌بن هه‌تا پلانه‌كه‌ ده‌خرێته‌ فۆڕمی كاركردنه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ خودی كاركردنه‌كه‌ به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ك ده‌بێت بۆ دروستی و نادروستی كارەكە، هه‌ر بۆیه‌ من لێره‌دا ڕه‌خنه‌ له‌ وه‌ڵامه‌كه‌ی كاك جیهاد ناگرم، به‌ڵكو له‌ ڕوانگه‌ی بۆچونه‌كه‌ی كاك جیهاده‌وه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م تاكو چه‌ند ڕونكردنه‌وەیەك بده‌م به‌و مه‌به‌سته‌ی گه‌ر كه‌لێنێك له‌ نووسینه‌كه‌مدا هەبووبێت یا ته‌موومژێكی له‌سه‌ر بووبێت نه‌یهێڵم و لایبه‌رم.

1- من باسم له‌ دروستكردنی گروپی لۆكاڵی كردوه‌، كه‌ به‌ڕای من ئه‌و گروپه‌ لۆكاڵیانه‌ی كه‌ من وێنام کردوون تەنانەت له‌ ئه‌وروپا و ئه‌مه‌ریكا و ئه‌مه‌ریكای لاتینی و شوێنه‌كانی تریشدا به‌ ده‌گمه‌ن هه‌ن‌ دیارە‌ ئه‌مه‌ش ئەوە ناگه‌یێنێت كه‌ ئه‌مه‌ بیرۆكه‌ و ئایدیای منه‌به‌ڵام له‌ كوردستاندا نه‌ پێشتریش و نه‌ ئێستاش بوونیان نه‌بووە و نییە‌. ئه‌وه‌ی كه‌ من ده‌یڵێم نه‌ك هه‌ر گروپ و ڕێكخراوە‌ مه‌ده‌نییه‌كان نین‌ كه‌ ئێستا له‌ زۆربه‌ی وڵاتانی جیهاندا به‌ كوردستانیشه‌وه‌، ده‌ستبه‌كارن، به‌ڵكو گروپه‌ فشاریه‌كانیش نین كه‌ له‌ به‌ریتانیا و سه‌رجه‌می وڵاته‌ ئه‌وروپییه‌كان و ئه‌مه‌ریكاو گەلێك شوێنی تریشدا ده‌ورێكی گه‌لێك گرنگیان هه‌یه‌.

ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ نووسینه‌كه‌ی كاك جیهادا هاتووه‌ لای من زیاتر دوو لایه‌ن دەگرێتەوە. یه‌كه‌م: گروپ و ڕێكخراوه‌ جه‌ماوه‌ریه‌كانن، كه‌ هه‌مه‌ ڕه‌نگه‌ن و پارتێك یا ڕێكخراوێكی سیاسییان له‌ پشته‌وه‌یه‌. دووهه‌میان گروپه‌ مه‌ده‌نییه‌كانن‌ كه‌ ئه‌مانه‌ش پشتوپه‌نای خۆیانیان هه‌یه‌. من له‌و دیمانه‌یه‌ی كه‌ ڕۆژنامه‌ی هاوڵاتی له‌ هاوینی ساڵی پاردا له‌گه‌ڵیا كردم، بار و سه‌رنجی خۆمم سه‌باره‌ت بەو‌ گروپه‌ مه‌ده‌نیانە ڕونكردۆته‌وه‌، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مە‌ لێره‌دا خۆم له‌ دووباره‌كردنه‌وه‌ی ده‌پارێزم.

بەڵام بەپێویستی دەزانم كە هه‌ر زۆر به‌كورتی به‌راوردێك له‌ نێوانی ئه‌و جۆره‌ گروپانه‌ی كه‌ من لە نوسینەكەمدا باسم كردوون له‌گه‌ڵ گروپه‌ فشارییه‌كاندا بكه‌م، چونكە وەكو پێشتر وتم گروپه‌ فشارییه‌كان له‌ ئه‌وروپاو هەندێك شوێنی تردا زۆر كاران و گه‌ڵیك جاریش ئامانجه‌كانیان به‌ده‌ستده‌هێنن.

گروپە‌ فشارییه‌كان وه‌ختین، بۆ گیرۆگرفتێك، داخوازییه‌كی كۆمۆنێتیه‌كه دروستدەكرێن‌، زۆربه‌ی وه‌خت هیچ جۆره‌ په‌یوه‌ندییه‌كیان له‌گه‌ڵ گروپه‌كانی تر چ له‌ ناو خه‌ڵكانی گه‌ڕه‌كه‌كه‌دا، خودی شاره‌وانییه‌كه‌دا، چ له‌گه‌ڵ گروپه‌كانی ناو‌ گه‌ڕه‌ك و شاره‌وانییه‌كانی تردا، نییە. ئه‌م گروپانه‌ ڕیفۆرمیست و ڕیفۆرمخوازن. ئه‌مان پانتایی بۆچوون و چالاكییه‌كانیان ته‌سكه‌ و بەر‌بڵاو نییه‌، هەر لەبەر ئەمەش بزنس و بزنسمانه‌كان، ده‌سه‌ڵاتداران، به ‌مه‌ترسیداریان نازانن له‌سه‌ر خۆیان و وروژاندنی كۆمۆنێتییه‌كەش، كە لە كاتێكدا بزنس و دەسەڵاتداران‌ هیچ وه‌ختێك و له‌ هیچ شوێنێكی ئه‌م جیهانه‌دا له‌گه‌ڵ سێ پرسی گرنگدا نایه‌نه‌وه‌: مافی مرۆڤ، پاراستنی ژینگه و‌ ته‌ندروستی كرێكاران و كارمەندان و كۆمۆنێتییەكەش، وە دەسەڵاتیش هەمیشە پشتگیری لە بزنس کردووه‌و له‌م سه‌رده‌مه‌دا پشتگیری زیاتریشی لێدەكات. بازاڕی ئازاد و ئازادی بزنس، كاریگەرییان لەسەر ملیاردێك زیاتر لە خەڵكی داناوە و ژینگەشیان وێرانكردوە. گەر بەتایبەتیش تەماشای دەوریان بكەین، ئەوە بۆ نموونە بڕواننە دەوری كۆمپانیای شێڵ لە نەیجیریا، كۆكەكۆلا لە هیند، بریتش پیترۆڵ لە ئەمەریكا و مەكسیكۆ، نەوتوقیر لە ئەلبێرتای كەنەدا،ڕۆڵی سوپەرماركێتە گەورەكانی ئەمەریكا و ئەوروپا لەو شوێنانەی كە بوونیان هەیە بەتایبەت ئەمەریكای لاتین. ئەمە جگە لەوەی هەر لە بریتانیادا دەسەڵات هەتا بتوانێت ناهێڵێت مانگرتن و خۆپیشاندان و چالاكی ڕاستەوخۆ بكرێت. ساڵانەش هەزارەها كرێكار و كارمەند سکاڵای یاسایی لەسەر خاوەن كارەكانیان تۆمار دەكەن لە زیانپێگەیشتنی تەندروستییاندا. لێرەدا دەبێت ئەوەش بڵێم كه‌ ده‌سه‌ڵات و دەوڵەت و بزنس زیاتر له‌ سه‌رده‌مه‌کانی پێشتر تێكەڵاون بەیەكدی بوونەتە بەشێك لەیەكتری و بەرژەوندییەكانیان لەیەكتری جیاناكرێتەوە. تەنانەت لە كوردستانیشدا كە زوربەی كاربەدەستان و بەرپرسەكان یا هەر خۆیان بزنسمانن یا نیوە بزنسمان و نیوە سییاسیین. لە مەسەلەی پشتگیریكردنیشیان لە بزنس، تەنها ئەوە بەیاد دەهێنمەوە : لە كاتی مانگرتنەكەی كرێكارانی كارگەكەی چیمەنتۆ لە تاسڵوجە، دەسسەڵات چۆن چوو بەهانای فاروقی مەلاموستەفاوە و دەستی چوو بە خوێنی كرێكارەكاندا.

وەكو وتم گروپە فشارییەكان بەو دەورەی دەیگێڕن مه‌ترسی له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات و بزنس، دروستناكەن، به‌ڵكو ده‌یانه‌وێت بزنس و ده‌سه‌ڵات به‌ئاگابێننه‌وه‌ كه‌ ئه‌وان خه‌ریكن هێڵی سوور دەبەزێنن. ئه‌مان ‌باوه‌ڕیان به‌ هاوپشتی و كاری هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ گروپه‌كانی ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی خۆیان و ده‌ره‌وی وڵاتیش نییە هه‌ر بۆیه‌ ئه‌مان بزوتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری یا خه‌ڵكی دروستناكه‌ن و نه‌ نیەتی ئه‌وه‌شیان هه‌یه‌ و‌ نه ‌هانی خه‌ڵكیش بۆ ئەوە ده‌ده‌ن.

هه‌رچیش ئه‌و گروپه‌ لۆكاڵیانه‌ن كه‌ من باسم كردوون، ڕاسته‌ گروپی فشارین به‌ڵام ئه‌وه‌ ته‌نها خاڵی ده‌ستپێكردنی چالاكییه‌كانیانە‌ بۆیه‌ نه‌ كاتیین و نه‌ ئامانجه‌كانیشیان له‌ته‌واوبووندایه‌ و نه‌ ڕیفۆرمخوازیشن‌ به‌و مانایه‌ی كه‌ خۆیان لەگەڵ دەسەڵات و بزنسدا بسازێنن یا بگونجێنن، بۆیه‌ هه‌وڵی كۆتایی ئه‌وان بۆ كۆتاییهێنانه‌ به‌و ئیدارانه‌ و ده‌سه‌ڵاتانه‌ له‌پاڵ ده‌سه‌ڵاته‌كانی تردا. له‌ بابه‌ته‌كەمدا من له‌سه‌ر ئه‌مه‌ به‌درێژی دوواوم، لەبەر ئەوە پێویستی بە ڕونكردنەوەی زیاتر نییە، تەنها ئەوەندە دەڵێم كە گروپە لۆكاڵییەكان لە كوردستاندا نە لە دێرزەمانەوە هەن و نە خۆشیان سەپاندووە و نە هەمیشەییشن، هەر لەبەر ئەمەش ئەو تایتڵەی كە هەڵم بژاردوە بۆ باباتەكەم، لای خۆم، پڕ بە پێستی بابەتەكەیە.

من لێره‌دا خۆم له‌ باسی گروپ و ڕێكخراوه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كان كه‌ هێزی حیزبی و حیزبی ده‌سه‌ڵاتیان له‌ پشته‌وه‌یە، لادەدەم چونكه‌ هه‌موومان ئه‌و كاره‌ساته‌ ده‌بینین كه‌ چ فێل و چاوبه‌ستكردنێك له‌ خه‌ڵكی له‌ژێر ئه‌و ناوه‌دا دەكرێت.

پێش ئه‌وەشی بچمه‌ سه‌ر خاڵی دووهه‌م ده‌بێت ئه‌وه‌ش بڵێم پێموایه‌ جفات و كۆمۆنیتی و كه‌مه‌نه‌ته‌وایه‌ت و هۆز و تیره‌ و تایه‌فه‌ و رەگەز، جیاوازن له‌ گروپی لۆكاڵی. من تێنه‌گه‌یشتم كه‌ چۆن كاك جیهاد ئه‌و دووانه‌ی به‌یه‌ك چواندووه‌ و كردوونی به‌یه‌ك.

2- من ئاوا تێدەگه‌م كه‌ چاوچنۆكی تاكه‌كانی كۆمه‌ڵ یا هۆز و تیره‌ و لایه‌نه‌كانی، له‌وكاته‌وه‌ دروستبووه‌ كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ له‌ قۆناغی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌شاعه‌ی سه‌ره‌تاییه‌وە گوێزرایه‌وه‌ بۆ كۆمه‌ڵگەی چینایه‌تی، واته‌ له‌ كۆمه‌ڵگەیه‌كه‌وه‌ كه‌ موڵكیه‌تی تایبه‌تی تیادا نه‌بووه‌ و هه‌موو شتێك، هه‌موو سه‌روه‌ت و سامانه‌ سروشتیه‌کان موڵكی كه‌س نه‌بوون‌ بۆیه‌ تاكه‌كانی نێو كۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ هه‌موویان به‌پێی پێویستی خۆیان به‌كاریان هێناوه‌. به‌ڵام هه‌ر به‌ پێنانه‌ قۆناغی كۆمه‌ڵگەی چینایه‌تییه‌وه‌، كه‌ موڵكیه‌تی تایبه‌تی تێیدا وجودی پەیاكردووە و سەقامگیر بووە،‌ ئیتر نه‌ك هه‌ر ژیانی خه‌ڵكی گۆڕی سه‌باره‌ت به‌ بەده‌ستهێنان وبەكارهێنانی پێویستییه‌كانی ڕۆژانه‌یان، به‌ڵكو ئه‌و‌ په‌یوه‌ندییه به‌رهه‌مهێنانە نوێیەی كه‌ دروستیشی كرد كاریگه‌ری ته‌واوی له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی نێوانی تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ش داناو دیاری كرد، ئیتر له‌مه‌وه‌ ژیانی خه‌ڵك و ڕێڕه‌وی ئەو ژیانە به‌ته‌واوی گۆڕرا، واته‌ تا ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی كه‌ چین نه‌بوو، موڵكییه‌ت و بەر‌هه‌مهێنانی تایبه‌تی نه‌بوو، نه‌هجی ژیانی خه‌ڵك له‌ سه‌ر پێداویستییه‌كانی ڕۆژانەی دیاری ده‌كرا و هه‌ر ئه‌وه‌نده‌شی ده‌ویست، به‌ڵام له‌ كۆمه‌ڵگەی چینایه‌تیدا، له‌ قۆناغی موڵكیه‌ت و به‌رهه‌مهێنانی تایبه‌تیدا، خه‌ڵكانێك، توێژاڵێك، چینێك دروستبوون له‌سه‌ر پێداویستییه‌کان یا ئه‌وه‌ی كه‌ پێویستیان بوو‌ بۆ ژیانیان، نه‌وه‌ستان، به‌ڵكو ئه‌م سونه‌تی ژیانه‌ له‌ پێداویستییه‌وه‌ یا پێوویستییه‌وه‌ گۆڕرا بۆ ده‌مه‌وێت، یا ده‌بێت هه‌م بێت. واته‌ وه‌ك بە ئینگلیزی دەڵێن له‌ Need وه‌ گۆڕرا بۆ Want، كه‌ جیاوازییه‌كی گه‌وره‌ش له‌ نێوانی ئه‌م دوو وشه‌یه‌دا هەیە. كه‌ كۆمه‌ڵگەی به‌شه‌ری گه‌یشته‌ قۆناغی سه‌رمایه‌داری و چڕ بوونه‌وه‌ و پۆلینه‌بوونی چینه‌كان، ئەم كێشەیە زیاتر و باشتر ده‌بینرێت، مرۆڤ تێیدا ده‌بێته‌ ئامێرێكی كاركردن و هه‌میشه‌ش له‌ دڵه‌ڕاوكێی له‌ ده‌ستدانی كاره‌كه‌یی و خێزانەكەیی و سەرپەناكەشیدا ( جێگاو مه‌سکه‌نه‌که‌ی) ده‌بێت، فشاری سەختی كاروباری ژیان و زیادكردنی داخوازییه‌كانی، ژیانی هەرە زۆرینەكەی مرۆڤی كردۆتە دۆزەخ. بەتێپەڕبوونی ڕۆژگاریش ئەم بارودۆخەش سه‌ختتر دەبێت بۆیە مرۆڤ زیاتر خۆپه‌رست ده‌كات، بێته‌حه‌مولی دەكات، به‌رهه‌ڵستی به‌رامبه‌ر ژیان و كێشه‌كانی كه‌متر ده‌كاتەوە، توشی نائومێدی و بێهوده‌یی و سه‌رسامی ده‌كات، بەژیانی خۆی، به‌ ژیانی كۆمه‌ڵگه‌كه‌ی نامۆی ده‌كات، به‌ڕاده‌یه‌ك هه‌ندێك جار ژماره‌یه‌ك له‌ تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگە به‌رەو‌ كردنی كارێكی نا‌شیاو ده‌بات وه‌كو له‌ ده‌ستدانی ژیانی خۆی یا كوشتنی سه‌رجه‌می ئه‌ندامانی خێزانه‌كه‌ی یا خەڵكی تر.

من ڕام وایه‌ سیسته‌مه‌كه‌، كۆمه‌ڵگەكه‌ خه‌ڵكی دروست ده‌كات، ماركس وته‌نی مرۆڤه‌كان ڕۆڵه‌ی یا بوونه‌وه‌ری سه‌رده‌می خۆیانن. هه‌ر ئه‌م سیسته‌مه‌ كاراكته‌ر و كه‌سایه‌تی و لێوه‌شاوه‌یی و به‌توانایی و لاوازی و به‌هێزی تاكەكان دروستدەكات. له‌ زۆربه‌ی زۆریشماندا هه‌ر ئه‌م سیسته‌مە و كۆمه‌ڵگه‌كەی فه‌شه‌لبوونی تاكه‌كانی یا سه‌ركه‌وتنیان له‌ ژیانیاندا بۆ دیاری ده‌كات. تاكه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگه‌ له‌ ڕێگه‌ی ئه‌و هه‌له‌وه‌ كه كۆمەڵگە و‌ سیسته‌مه‌كه‌ بۆیان ده‌ڕه‌خسێنێت، پێدەگەن، یا خێزانه‌كانیان، كه‌ به‌شێكن له‌ سیسته‌مه‌كه‌ ده‌یانداتێ، ئیدی هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای ژیانی فه‌رده‌كه‌وه‌ ده‌توانیت دواڕۆژه‌كه‌ی بخوێنیته‌وه مەگەر ( قەزاو قەدەر) بە ئاقارێكی تردا بیبات، بۆیه‌ زۆر ڕاسته‌ گه‌ر هه‌ندێك جار بڵێین كه‌ تۆ سیسته‌مه‌كه‌ یا كۆمەڵگەكە هەڵنابژێریت به‌ڵكو ئەو تۆ هه‌ڵده‌بژێرێت. بۆ نموونە له‌ زۆربەی بوارەكانی ژیاندا وه‌كو: بێئیشی، ته‌ندروستی خراپ، منداڵی خراپ، لانه‌وازەیی و بێجێگەوڕێگەیی، بەشداری و ئاڵان لە جەنگەوە، تۆ هه‌ڵیان نابژێریت به‌ڵكو سیستەمەكە‌ بۆت هه‌ڵده‌بژێرێت.

بێگومان هه‌موو ئه‌مانه‌ش ئه‌وه ناگه‌یه‌نن كه‌ ئیتر تاك له‌ كۆمه‌ڵدا، گروپ، ڕیكخراوبوونی خه‌ڵكی ڕۆڵی نییه‌ له‌ گۆڕینی كۆمه‌ڵگه‌ و سیسته‌مه‌كه‌دا. دیاره‌ ئه‌مه‌ش بۆخۆی بابه‌تێكی تره‌و‌ هه‌ر له‌وێدا ده‌توانرێت وه‌ڵامی ئه‌و پرسیارانه‌ بدرێته‌وه‌ كه‌ بۆ هه‌ندێك خه‌ڵك له‌گه‌ڵ هه‌موو خراپی و زوڵم و زۆر و ناڕێكی و نادادپه‌روه‌رێتی سیسته‌مه‌كەدا ده‌ڕۆن؟ بۆچیش هه‌ندێك به‌ره‌نگاری ده‌بنه‌وه؟ وه‌ بۆچی كۆمه‌ڵێكیش به‌بێبایەخ كێشه‌كان وەرده‌گرن و خۆیان ناكه‌ن به‌خاوه‌نی؟ هه‌روه‌ها بۆچی كۆمه‌ڵێكی تریشمان هه‌لی دەربازبوونی لەم سیستەمە نییە و چی تر خۆی لە بەرامبەریدا بۆ ناگیرێ و سەرئەنجام تێكوپێك دەشكێت و ناچاری له‌ ده‌ستدانی ژیانی خۆیشی و خێزانیشی دەكات ؟

وەڵامی ئەو پرسیارانە‌ كاری ئه‌م بابه‌ته‌ نییه‌ به‌ڵام تەنها ئه‌وه‌نده‌ ده‌ڵێم هۆكاری بناغه‌یی بۆ به‌شدارینه‌كردنی خەڵكی له‌ چالاكییه‌كاندا، لە دژایه‌تینەكردنی زوڵم و زۆر و نادادپه‌روه‌رێتی كۆمه‌ڵایتیدا، هەرگیز مه‌سه‌له‌ی خۆپه‌رستی و هەستنەكردن بە بەرژەوەندییەكانی و كه‌م بایەخدان به‌ ژیان نییه.

3- منیش وه‌كو گه‌لێكی ترمان ده‌زانم كه‌ سیسته‌می سه‌رمایه‌داری له‌ سیسته‌مه‌كانی پێشتری خۆی پیشكه‌وتوو تره‌، مرۆڤیش له‌ هه‌ندێك ڕوه‌وه تێیدا‌ ئازادتره،( به‌ڵام ده‌بێت ئه‌وه‌ش بزانین که‌ کۆنترۆڵکردنی مرۆڤ و فشارخستنه‌سه‌ری له‌م سیسته‌مه‌دا به‌هۆی ته‌کنه‌لۆجیای نوێوه‌ زۆر به‌ ئاسانی ده‌کرێت، بۆ نموونه‌ گه‌ر ئه‌مه‌ریکا که‌سێکی بوێت له‌ هه‌ر شوێنێکی ئه‌م وڵاتانه‌دا، ده‌توانێت بیهێنێته‌وه‌ ژێر ڕکێفی خۆی، که‌ 30 ساڵ له‌مه‌و پێش ئه‌مه‌ مه‌حاڵ بوو) ‌، ژیانی زۆربه‌شیان له‌ چاو ژیانی ژێرده‌سه‌ڵاتی ده‌ره‌به‌گایه‌تی و كۆیله‌یه‌تی، له‌ ڕوی خۆراک و پۆشینه‌وه‌، گه‌لێك باشتره‌. ئه‌م ئازادیبوونه‌ی مرۆڤ، ئەم باشێتی ژیانه‌شیان له‌هه‌موو ڕویه‌كه‌وه‌، عه‌تایه‌ك یا خه‌ڵاتێك نه‌بووه‌ كه‌ سیسته‌می سه‌رمایه‌داری به‌خه‌ڵكی بەخشیبێت. سیسته‌می سه‌رمایه‌داری له‌پێناوی مانه‌وە و گه‌شه‌پێدان به‌خۆیی و زیادكردنی بڕی سوود و قازانج ناچار بووه‌ كه‌ ده‌ستبه‌رداری ئه‌و كۆتانه‌ی كه‌ لە سیستەمەكانی پێش خۆیدا ئاڵابووونه‌ گه‌ردنی كرێكاران و ڕه‌رنجه‌داران و خه‌ڵكانی تره‌وه، ببێت، بە داماڵینیان یا بە شلكردنیان. لەم سیستەمەدا ده‌بێت خه‌ڵك له‌ماڵ بێته‌ ده‌ره‌وه‌ بۆسه‌ر كارگه‌ و به‌ كۆمه‌ڵ و گروپ ده‌ست به‌كاربن، ده‌بێت ئه‌وه‌نده‌شیان كرێ بدرێتێ تاكو هه‌م هێزی ئه‌وه‌شیان تیابێت كه‌ بێنه‌وه‌ بۆ ئیش و هه‌م توانای ئەوەشیان هەبێت لە كڕینی ئه‌و كاڵایانه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خۆیان و هاوكارەكانیانەوە‌ ده‌خرێنە‌ بازاڕه‌وه، بکڕرێت‌، بۆیه‌ سیسته‌می سه‌رمایه‌داری بۆ بەردەوامبوونی ژیانی، پێویستی به‌ به‌ندومه‌رجێكی نوێی كاركردن، شوێنێكی نوێ، ژینگه‌یه‌كی نوێ، ئیداره‌یه‌كی نوێ هەتا هەبوونی نیقابەی كرێكاران، نقابه‌یه‌کی گۆشت خۆر به‌ڵام نه‌ک ئێسقان شکێن، هه‌بووە و هەیە.

هه‌ر نمونه‌یه‌كی بچوكی ئاسایی ئه‌مڕۆ ئه‌گه‌ر ئیمه‌یل و فه‌یسبوك و تیوێته‌ بتوانرایه‌ یاساخ بكرایه‌ به‌ دڵنیاییه‌وه‌ سه‌رمایه‌داری ده‌یكرد چونكه‌ ئه‌م سێ ڕێگەیه‌ی كۆمینیكه‌یشن بوونه‌ته‌ چه‌كێكی گرنگ و كاریگەر له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌ كه‌ له خودی سیسته‌مه‌كه‌ خۆی، پێده‌درێته‌وه‌، به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی كه‌ بونه‌ته‌ به‌شێكی گه‌وره‌ی ژیانی خه‌ڵك و كارئاسانی بۆ ئەمانیش و بۆ سیستەمەكەش دەكات چ لە ڕێكخستنی ژیانی تایبه‌تی خەڵكی خۆیاند، لە‌ خوێندنیاندا، ئیش و كاریاندا، له‌ ڕاپه‌ڕینی ئیشوكاری ڕۆژانه‌ی خۆیاندا وه‌كو مامه‌ڵه‌ كردن له‌ گه‌ڵ بانقه‌كاندا، دوكانه‌كاندا، ئۆفیسه‌كاندا، زانكۆ و قوتابخانه‌كاندا، خەستەخانەكاندا، له‌گه‌ڵ ناوه‌نده‌كانی هاتوچۆكردن و گه‌شتوگوزاركردندا، گه‌لێكی تریش، كە بۆ خودی سیستەمەكەش بە سوودبەخش دەگەڕێتەوەو کارئاسانی بۆ ده‌کات، دەبێت ئەو سێ ڕێگەیەی كۆمینەكەیشن بەردەوام بن تاكو ئەو كاتەی كە مەترسی تەواو لەسەر دەسەڵات و بزنس پەیدا دەكەن. به‌ڵام له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا ژیان له‌ سای سیسته‌می سه‌رمایه‌داریدا ژیانێكی گه‌لێك گه‌لێك قورسه‌، سیسته‌مێكی به‌ڕبه‌ڕیانەیە و ئێسك و پروسسكی مرۆڤ دەشكێنێت و شیرازەی كۆمەڵگە و پەیوەندی كۆمەڵایەتی دەبچڕێنێت. ئه‌م سیسته‌مه‌یه‌ كه‌ جه‌نگی دروستكردوه‌، نادادپه‌روه‌ری و هه‌ژاری و نەبوونی و نامۆیی و خۆكوشتن و ڕه‌وكردن و ژینگە وێرانكردنی، گه‌لێك زیاتر كرده‌وه، نه‌ك به‌پێچه‌وانەكەیەوە‌. هه‌ر ئه‌م سیسته‌مه‌یه‌ كه‌ له‌ ڕێگەی ده‌سگه‌كانی وه‌كو ڕاگه‌یاندن و پارت و رێكخراوه‌كان و پێگە‌یاندن و په‌روه‌رده‌كردن و دەسگە چاراتییەكان( ده‌سگه‌ یا کۆمه‌ڵه‌ خێرخواییه‌کان) و هه‌تا دین و مه‌زهه‌بیشه‌وه،‌ كاریگه‌ری خۆی له‌سه‌ر سه‌رجه‌می تاكه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگه‌ داناوه‌ كه‌ ئه‌مانه‌ش له‌ خۆیاندا ئاستی ڕوناكبیری و هۆشمه‌ندی و هه‌تا په‌یوه‌ندی نێوان تاكەكانی كۆمەڵ و چالاكییەكانیشیان دیاری دەكات.

منیش وه‌ک‌ كاك جیهاد كێشه‌م له‌گه‌ڵ مرۆڤدا هه‌یه‌، به‌ڵام من له‌ خلالی سیسته‌مه‌كه‌وه،‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌وه‌ ئه‌م كێشه‌یه‌م هه‌یه، واته‌ ڕه‌گوڕیشه‌ی مرۆڤه‌كانی، تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ ده‌گێڕمه‌وه‌ بۆ سیسته‌مه‌كه‌ بۆ كۆمه‌ڵگه‌كه‌، ئه‌وه‌ سیسته‌مه‌كه‌یه‌، كۆمه‌ڵگه‌كه‌یه‌ كه‌ مرۆڤه‌كانی دروستكردوه‌، هه‌ر ئه‌ویشه‌ وای لێكردوه‌، وەكو پێشتر باسم كرد، كه‌ هه‌موو بەهایەكی مرۆڤانه‌ی لایان هه‌ڵوه‌شاندۆته‌وه‌، نامۆی كردون به‌خۆشیان و به‌هه‌موو شتێكی ده‌وروبه‌ریشیان، خۆپه‌رست و دڕنده‌ی كردوون.

ئێمه‌ هه‌مانه‌ و نیمانه‌ هه‌ر ئه‌م مرۆڤانه‌مان هه‌یه‌، خۆ له‌ گه‌ردونێكی تره‌وه‌ مرۆڤ ناهێنین، هه‌ر بۆیه‌ش ده‌بێت كار له‌سه‌ر ئه‌م مرۆڤانه‌ بكه‌ین، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی خۆ گه‌ر ئێمه‌ كێشه‌مان له‌گه‌ڵ مرۆڤەكاندا نه‌بێت بۆچی ده‌مانه‌وێت كۆمه‌ڵگه‌ بگۆڕین؟ خۆ ئەگه‌ر ئێمه‌ كێشه‌مان له‌گه‌ڵ ئاسماندا هه‌بووایه‌ ئه‌وه‌ ده‌بووایه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ ده‌ستمان پێبكردایه‌، هه‌ربۆیه‌ش گۆڕینی مرۆڤه‌كان ده‌بێت له‌گۆڕینی كۆمه‌ڵگه‌ و سیسته‌مه‌كه‌وه‌ ده‌ستپێبكات. له‌ناو خێزانه‌وه‌ له‌ قوتابخانه‌وه‌ ده‌ستپێبكات، گەرچی ئه‌م گۆڕانكارییه‌ لەناو خێزاندا یاقوتابخانه‌دا تاڕادەیەك كارێكی ئاسان نییه‌ و نابێت چونكه‌ بە ئاشكرا دەبینین ئه‌م دوو یه‌كه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ ملكه‌چی یاسا و ڕێسكانی ئابووری سه‌رده‌من، ملكه‌چی پێوه‌ندی ئابووریی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی هەنوكەن، ئه‌گه‌ر ئه‌م دوو یه‌كه‌یه‌ش كه‌ بۆ سیسته‌مه‌كه‌ زۆر زه‌رورن گەر له‌ هاوشانی سیسته‌مه‌كه‌وه‌ نه‌ڕۆن ئه‌وه‌ یا سه‌رئه‌نجام تێده‌شكێن یا ئه‌‌وه‌تا شتێكی نه‌شاز ده‌رده‌چن.

من به‌شبه‌حاڵی خۆم گله‌یی له‌ خه‌ڵكی ناكه‌م كه‌ ئەگه‌ر وه‌لا به‌رن بۆ لایه‌ك یاخود شوێنێك بۆ یارمه‌تی، یا به‌شانوباڵی كه‌سان و لایه‌نی یارمه‌تیده‌ردا هەڵبدەن وه‌كو نموونه‌كه‌ی كه‌ كاك جیهاد هێناویەتییه‌وه‌ سەبارەت بەوەی كە خەڵكی بڕێك دۆلار وه‌ربگرێت له‌ ئه‌مه‌ریكیه‌كان. بێگومان ئەمە هەڵوێستی خەڵكانی بار لارن، بەشێكن لە خەڵكانێك كە سیستەمەكە خستونیەتە پەراوێزی ژیانەوە، پەراوێزی كۆمەڵگەوە، خۆ خەڵكی لەم حاڵەتەدا كە زەرورە بەوە، داوای دەوڵەتی سەربەخۆ ناكات، جا ئەمە ڕاستە یا هەڵەیە ئەوە مەسەلەیەكی ترە. خۆ له‌ ڕاستیشدا گه‌ر هەركەسێك به ‌وردی ته‌ماشای بابەته‌كه‌ی من بكات جه‌وهه‌ری باسه‌كه‌ی من ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خه‌ڵكی لە پێداویستییەكانی خۆیەوە دەڕوانێتە كێشەكان. بێگومان من باس لەوە ناكەم كە خەڵكی دەبێت دەست لە ئەمەریكییەكان پان بكاتەوە بۆ دۆلارێك، یا كارێكی نادروست بكات بۆ بەدەستهێنانی پارەو پلەو سامان. من لە بابەتەكەمدا دەڵێم خەڵكی ده‌بێت كار بۆ به‌دیهێنانی پێداویستیه‌كانی ژیانی بكات، خه‌بات و چالاكی بۆ ئه‌وه‌ بكات، چونكه‌ ئه‌و پێداویستیانه‌یه‌ كه‌ ده‌سته‌به‌ری ژیان و مانه‌وه‌یان ده‌كات، ئه‌مانه‌ن كه‌ ته‌ماسی ته‌واو ڕاسته‌وخۆیان به‌ ژیانیانه‌وه‌ هه‌یه‌، ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ خه‌ڵكی هوشیارن به‌ به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی خۆیان و پێویستیان به‌ ڕابه‌ر و سه‌كرده‌ و‌ كادیری به‌توانا و بە ئەزمون نییه‌ تاكو‌ پێیان بڵێن ئه‌وه‌ مه‌كه‌ن و ئه‌وه‌ بكەن‌. هه‌موو ئه‌و‌ داخوازیانه‌ش له‌ ڕێگای گروپه‌ لۆكاڵییه‌كانه‌وه‌ دێته‌ دی‌ نه‌ك له‌ ڕیگەی په‌ڕله‌مان و سیاسییه‌كانه‌وه‌.

من لێره‌دا به‌راوردی ئه‌م كۆمه‌ڵگەیه‌ی ژیر سیسته‌می سه‌رمایه‌داری به‌ كۆمه‌ڵگه‌كانی پێشتر ناكه‌م، چونكه بەراورد كردن‌ لای من یەكەم : وادەگەیەنێت كە ئێمە دەبێت خۆمان بە بەختەوەر بزانین و سوپاسگوزار و مەمەمنوون بین كە لە سایەی سیستەمێكی ئاوا بەڕبەریدا دەژین، كە بەهیچ شێوەیەك خۆمان هەڵمان نەبژاردووە. دووهەمیش: له‌ زۆر وه‌ختتدا به‌راوردكردن كارێكی هه‌ڵه‌یه‌ چونكه‌ هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك جوودایه‌ له‌وانی تر چ له‌ڕووی پێكهاته‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كه‌یه‌وه‌، له‌ڕووی موسته‌لزه‌ماتی ژیانی تاكه‌كانییه‌وه‌، له‌ڕووی كاراكته‌ری تاكه‌كانییه‌وه‌ چ له‌ ڕووی پێداویستیه‌كانی ژیانیشیانه‌وە.

من لێرەدا ئەوە دووپات دەكەمەوە كه‌ له‌ بابه‌ته‌كه‌مدا باسم له‌وه‌ كردوه‌ كه‌ ئەگەر چه‌په‌كان، كۆمۆنیسته‌كان ده‌ورێكی كاریگه‌رتریان له‌سه‌ر به‌رده‌وام پێدان و پته‌و كردنی سیسته‌می سه‌رمایه‌داری زیاتر له‌ ڕاستڕه‌وه‌كان نه‌بوبێت، ئه‌وا به‌دڵنیاییه‌وه‌ ده‌ڵێم كه كەمتر نەبووە‌ ‌. هه‌ر بۆ نموونه‌ ته‌ماشای بزوتنه‌وه‌ چه‌پ و كۆمۆنیسته‌كانی چه‌رخی ڕابوردوو بكه‌، ته‌ماشای ڕۆڵیان له‌ ئه‌وروپا و بزوتنەوەكانی ئه‌م دواییه‌ی جیهان بكە.

لە هەمان كاتیشدا من سنوور و ئایدیا ناسه‌پێنم به‌سه‌ر خه‌ڵكدا، من له‌گه‌ڵ ئایدۆلۆجیه‌تدا نیم . من باوه‌ڕم به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ ده‌بێت به‌ مێشكێكی كراوه‌وه‌، له‌ شێوه‌ی دایەلۆگدا به‌ هێنانە‌وه‌ی به‌ڵگه‌ و به‌ڵگه‌نامه‌ قسه‌ له‌سه‌ر سه‌رجه‌می شته‌كان بكه‌ین، بۆیه‌ لای من هیچ شتێك نه‌ هه‌میشه‌ییه‌ و‌ نه‌ ئه‌زه‌لییشه‌، ده‌بێت هه‌موو شتێك قابیل به‌ لێكؤڵینه‌وه‌ و شیكردنه‌وه‌ و ئاڵوگۆڕكردن بێت، به‌ڵام هه‌رچی ئایدۆلۆجیا و ئایدیای سه‌پاو هه‌یه، هیچ هەلێك بۆ ئەوانەی كە لە سەرەوە وتم ناهێڵێتەوە.