ئەرشیفەکانى هاوپۆل: كوردی – Kurdi
بەشی كوردی پێگەی ئەناركیستان
تئوری آنارشیستی(*): یا ازش استفاده بکن یا از دستش بده / 8
نوشته : ای یان مک کی
ترجمه : پیمان پایدار
قسمت هشتم / آخر
کروپوتکین و (+) کمک(های) متقابل
نوع دوستی متقابل
سیاست به کنار، مهم است که توجه داشته باشیم گروپوتکین کمک (شایان توجه) پیشگامانەای به علم، به طور خاص نظریه تکاملی (++) ارائه کرده است. با مطالعه کتاب کمک متقابل نشان داده میشود که رابرت تریورز و تئوری (**)”نوع دوستی متقابل” او صرفا / بسادگی تکرار بحث گروپوتکین در هفت دهه بعد میباشد . دو دهه بعد از اینکه منتقدین به او راجع به کتاب کمک متقابل گوشزد کرده بودند ، تریورز هنوز گروپوتکین را نخوانده بود .
این مایه تاسف است، چرا که اگر او خوانده بود او یک تئوری مشابه نظریه خود را کشف کرده بود. با استفاده از واژگان ریچارد داوکینز(*+) گروپوتکین فکر نمی کرد که حیوانات “نوعدوستان بی بندوبار/ ناخودداری”(یا “شیفته/مرده ای”) باشند بلکه “غرض ورز” هستند- افرادی که همکاری میکنند اما “اگر هر شخصی آنها را گول بزند ،آنان واقعه مذکور را بیاد خواهند داشت و عناد خواهند ورزید.”(45) . در کمک متقابل ،و در متون دیگرش، گروپوتکین اشاره کرده است که چگونه افردی که با همنوعان خود همکاری نمیکنند مورد جریمه(46) واقع می شوند .
علاوه بر این، تریورز اظهار میکند که یکی”از ویژگیهای بسیار خوشایند نوع دوستی متقابل من، که از قبل پیش بینی نکرده بودم، این بود که حس عدالت یا انصاف به نظر می رسید پیامد طبیعیای باشد از انتخاب برای نوع دوستی متقابل.”(47) با این حال، اگر او با گروپوتکین مشورت کرده بود، او به این کشف رسیده بود که ویژگی پیش بینی نشده خود را در کمک( های) متقابل میشد پیش بینی کرد :
آشکار است که زندگی در جوامع کاملا غیر ممکن خواهد بود بدون … توسعه احساسات اجتماعی، و … مجموعهای از مفهوم خاصی از عدالت که در رشد خود تبدیل میشوند به یک عادت ….، کم و بیش ، در میان تمام جانوران اجتماعی (48 )/ گروه دوست
شاید ما نباید شگفت زده داده شویم زیرا که گروپوتکین نه تنها یک دانشمند محترم بین المللی بود بلکه بعنوان یکی از مهمترین متفکران آنارشیستی زمان خود نیز هم .
نتیجه / جمعبندی
بنابراین من فکر می کنم ما آنارشیستها چیزهای زیادی داریم که واسه شون افتخار کنیم . ما تا حد زیادی به پروژه سوسیالیست کمک کردەایم و ، بر خلاف برخی از گرایشها، نظریه علمی . پرودن درست گفته وقتی که او در نسخه خود از فقر فلسفه(49) اشاره میکند:
” آنچه واقعا کتابهای مارکس میگویند اینست که او متاسف است که من در همه جا بمانند او اندیشیدهام، و قبل از او نیز بیان کردهام .هر خواننده مصمم میتواند ببیند که این مارکس هست که، با خواندن من ،متاسف است که مثل من فکر میکند . چه مردی” !
می توان راجع به بسیاری دیگر از مواضع به اصطلاح “مارکسیستها” چنین چیزی را گفت .همانطور که امیدوارم ثابت کرده باشم ، ما معمولا اولین کسی بودیم که گفتیم !
اما یک جور دیگرهم است که آنارشیسم مزیتی بر مارکسیسم دارد. همانطور که میدانید ، نمایشگاه کتاب ( منظور آنارشیستی -مترجم) لندن هر ساله بزرگتر میشود. برگزارکنندگان آن وقتی یکسال دنبال جائی بزرگتر میگشتند، به سراغ یو.ال.یو (دانشگاه اتحادیه لندن***) رفتند . دانشگاه مذکور ابتدا از رزرو جا امتناع ورزید، و این باعث شد که برگزارکنندگان چرائی آنرا جویا شوند . آنها در پاسخ گفتند ، آنارشیستها خواهان انقلاب هستند. برگزارکنندگان اشاره کردند که اس.دبلیو.پی هر ساله مارکسیسم را (منظور نمایشگاه کتاب میباشد، اگر اشتباه نکنم -مترجم)در آنجا برگزار میکنند. که در پاسخ یو.ال.یو ی ها گفتند- بله، اما شما نیتش را دارید / جدی می گوئید !
آره ، واقعا – ما جدی میگوئیم و ما (معمولا) اول بودیم که گفتیم . و من فکر میکنم که به خوبی خلاصه میکند اهمیت تئوری آنارشیستی را و دلیل اینکه ما می بایست متون آنارشیستهای مرده را بخوانیم .
پایان
http://naskhad.blogspot.co.uk/
***************************
(*) Anarchist Theory: Use it or Lose it / BY: Iain McKay(One of the five Collective members of A.S.R : Anarchist
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
گهمهی سیاسی یا خود بێئاگایی له سیاسهت
زاهیر باهیر
لهندهن 18-05-12
لهوه ئاسانتر نییه كه قسهی بێبهڵگه و بێبهڵگهنامه بكهیت، ههروهها لهوهش ئاسانتر نییه كه بەبێ پهنابردن بۆ ئامار و ئهزموون دهست بۆ نووسین بهریت.
ماوهیهكه كاك جیهاد محهمهد ، پهیامنێری (ڕۆژنامهی هاوڵاتی) ، وهكو پڕۆژهیهك چهند پرسیارێكی لهسهر دهوڵهتی كوردی و لهباربوونی بارودۆخی دروستكردنی ئهو دهوڵهته له ئێستادا ، ئاماده كردووه و ناردوویهتی بۆ گهلێك نووسەر و كهسایهتی كورد، لهناو ئهوانهشدا هاوڕێ (سامان كهریم)، ئهندامی مهكتهبی سیاسی (حیزبی كۆمۆنیستی كرێكاری عێراق)یشی گرتۆتهوه.
ههڵبهته من دید و سهرنجی خۆمم بۆ ههریهك له وهڵامهكانی ئهو نووسەر و كهسایهتییانه ههیه، بهڵام سهرنجهكانی من لێرهدا تهنها ڕووبهڕووی هاوڕێ سامان دهبنهوه ، چونكه ئهو ئهندامی مهكتهبی سیاسی حیزبێكه و دیاره دهقی دیمانهكهی ئهو لهگهڵ (هاوڵاتی)دا ڕهنگدانهوهی ڕای حیزبهكهیانه یا بهلانی كهمهوه هی مهكتهبی سیاسییانه.
ئاوا چاوهڕوان دهكرا، دوای بهشی یهكهم له دیمانهكه له ماڵپهری هاوڵاتیدا، بهشی دووههمیشی بهدوادا بهاتایه، بهڵام ئهوه نزیكهی سێ ههفته تێپهڕی كرد و كهچی بهشی دووههمی بهدوادا نههات. من پێموایه چیتر پێویست نهكات كه چاوهڕوانی بڵاوكردنهوهی بهشی دووههمی دیمانهكه بم- چونکە لهوه ناكات ئهوه ڕوووبدات- هەروا له بهشی یهكهمی دیمانهكهدا بهچڕوپڕی بیروڕای هاوڕێ سامان لهمهڕ ئهو مهسهلهیه دهبینرێت ، ههر لهبهرئهوهش بەبێ چاوهڕوانی زیاتر، بۆ من بایی ئهوهی تێدایه، كه باری سهرنجی خۆمی لهسهر دهربڕم.
هاوڕێ سامان له وهڵامی پرسیاری یهكهمدا دهڵێت:
ههمیشه كه باسی«دهوڵهتیكوردی« دێته پێشهوه،پێشمهرجێكیههیه ئهویشئهوهیه كه لهپرسیارهكهیئێوهشداههیهوراستهوخۆپهیوهنددهكرێتبهبارودۆخیناوچهكهوجیهانهوه. ئهوه دروسته كه پهیوهندیههیه بهڵامبۆبزووتنهوهیكوردایهتیئهمپهیوهندییه بوه بهپێشمهرجوبووهته عادهتی«دابونهریتی« ئهمبزوتنهوهیه،بووه بهپێشمهرجچونكه هێزهكانیبزووتنهوهیكوردایهتیههمیشه هێزوتواناودهسهڵاتوتهنانهتلهزۆركاتدامانهوهیخۆیانبهندبووه بهململانێینێوانوڵاتانیناوچهكهوه لهههلومهرجیئێستادابهململانێیوڵاتانیزلهێزیدونیاوه. لهمگۆشه نیگایهوه خهڵكیكوردستانوخواستوویستیئهوانپهراوێزدهخرێتوهیچههنگاوێكیلهسهربیناناكرێت. ئهمه مهترسییهكه بهڵامئهممهترسییه پهیوهندیههیه بهناوهرۆكیپێشنیازی«دهوڵهتیكوردی«یهوه نهكدهوڵهتلهكوردستانكه چهمكێكیتره لهدهوڵهت.
پێشهكی دهبێت ئهوه بڵێین مهسهلهی دروستكردنی دهوڵهتی كوردی وهكو مهسهلهیهك كهمتر پهیوهندی بهوهوه ههیه، كه كێ داوای ئهوه دهكات. دووههمیش خۆ وهكو ئهو وتویهتی بزوتنهوهی كوردی و سهران و پارتهكانیشی كه ئێستا له دهسهڵاتدان مانهوهیان بهند بووه به پهیوهندییان به وڵاتانی ناوچهكهوه. ههمووشمان ئهو ڕاستییه دهزانین، كه ئهمان بهگشتی لهگهڵ سیاسهتی خۆراوا و ئهمهریكادا بوون و له ڕابوردوو و ئێستاشدا پهیوهندییهكی باشیان لهگهڵ وڵاتانی ناوچهكهدا ههبووه و ههیه، كه جگه له ئێران ههموویان دۆستی ئهمریكا و خۆراوان. پرسیارێك لێرهدا دێته پێشهوه، كه دهبێت بكرێت ، ئهویش خۆ ئەگهر خۆراوا و ئهمهریكا مافی دروستكردنی دهوڵهتی كوردی به ئهمان ڕهوا نهبینن، دهبێت به كێی دیکەی ڕهوا ببینن؟ من لێرهدا لهم بهشهی سهرهوهی وهڵامهكهی هاوڕێ ساماندا ناكۆكییهك دهبینم.
دواتر، هاوڕێ سامان ڕای خۆی به ڕاشكاوی و ڕوونتر لهسهر ئهوه دهدات و دهڵێت “منپێموایه لهدوایساڵینهوهتهوه ههمیشه بوارێكیگونجاوههبووه بۆپێكهێنانیدهوڵهتلهكوردستان،بهڵامپێویستیبههێزوئیرادهیهكیسیاسیههبووه له كوردستانداكه ئهمهیاننهبووه…“
ئهو ئهمه دهڵێت بهبێ ئەوهی هیچ بهڵگهیهكمان بۆ بهێنێتهوه!! كامهیه ئهو زهمینانهی كه له نهوهدهكانهوه دهستهبهری دروسكردنی دهوڵهتی كوردی بوون؟ ڕق ههڵسانی ئهمهریكا و خۆراوا له ڕژێمی بهعس و دوژمنایهتیكردنی ، یا زیافهتكردنی سهرانی كوردی بۆ وڵاتانی خۆراواو ئهمهریكا و دانیشتن و قسهی خۆشكردن لهگهڵیاندا و دان به پشتیاندا و واژۆكردنی ئهوهی كه ئهمان هێزێكن و تاڕادهیهك خهڵكی كوردستانیان لهگهڵدایه، یا چهند قسهیهكی خهڵكی لێكهوتووی تاوانباری وهكو هێنری كێسهنجهر سهبارهت به كورد و كێشهكهی، هیچێك لهمانه هاندهرێك نین یا چرا ههڵكردنێك نین بۆ ئهمان له دروستكردنی دهوڵهتی كوردییدا. ئهوهش ههر ڕاسته كه كوردستان شوێنێكی ستراتیجی ههیه، بهڵام بۆ خۆراوا و ئهمهریكا له ستراتیجیهتی وڵاتانی ناوچهكه زۆر كهمبایهخ تره.
ڕهنگه لای گهلێكمان ڕوون بێت دوای ههڵوهشانهوهی بلۆکی یەکێتی شورهوی و كۆماره یهكگرتووهكانی، بهتایبهت كه پێنرایه چهرخی بیستویهكهوه ، ( جگه له خوارووی سۆدان) ئیتر چۆڕایی دروستكردنی حكومهتی قهومی هات. سهردهمی دروستبوونی دهوڵهتی قهومی بهو ئاساییهی یا به ههبوونی مهرج و بهنده دیاریكراوهكانی زهروریهتی دروستبوونی خودی دهوڵهتی قهومی، بهسهرچوون. لهم جیهانهدا حكومهتێكی قهومی دروست ناكرێت گهر خۆراوا و ئهمهریكا بڕیاری لهسهر نهدهن. ڕاسته چین و ڕوسیا تا ئێستاش پشكێكیان له كێشمانكێشی ئابووریی و سیاسیی له جیهاندا لهگهڵ ئهمهریكا و خۆراوادا ههیه و ههر ماوه ، بهڵام ههم كێشیان كهمه و لاوازن و ههمیش پاراستنی بهرژهوهندییهكانیان به رێكکهوتن لهگهڵ ئهواندا، زیاتر یهكانگیر دهبێت، وهك دوورهپهرێزی و شهڕكردن لهگهڵیاندا. خۆ ئەگهر سهرپێچییهكیش بكهن، ئهوه یا به ههڕهشه لێكردنێك یا دهمچهور كردنێك ، دهمكوت دهكرێن.
ههمووان ئهوه دهزانن ، كه له زهمانێكدا دهژین داددپهروهرێتی و ماف و ڕهوایهتی ماف، قهوارهی نهتهوهیی، خواست و ویستی نهتهوه، كاری پێناكرێت، بهڵكو كار به بڕیارهكانی ئهمهریكا و خۆراوا و ئهوهی پێیدهڵێن ” كۆمێنێتی نێودهوڵهتی” كار دهكرێت. من نازانم هاوڕێ سامان چهند له كاریگهرێتی بڕیارهكانی ئهوان و كاردانهوهی ئهو بڕیارانه نهك تەنیا لهسهر چارهنووسی گهلان و وڵاتانی دنیا، بهڵكو لهسهر ئاژهڵ و سروشتیش له جیهاندا ئاگاداره . وهكو چۆن له كێشهكهی لیبیا و چارهنووسی موبارهك، ههروهها زۆریش له كێشه لاوهكییهكانی دیکەشدا، جۆرێك له ڕێكهوتن له نێوانیاندا ههبوو لهمهی ئێستای سوریاشدا دهبێت سهرئهنجام بگهنه بڕیارێكی هاوبهش.
لهمهش گرنگتر ئاخۆ هاوڕێ سامان ئاڵهایی چ جۆره دهوڵهتێك دهكات، كه ڕێز ” له مافە سیاسیی و مهدهنیی و كۆمهڵایهتییهكان دەگرێت و دابینیان دەكات” ؟ ڕهنگه مهبهستی دروستبوونی دهوڵهتێك بێت لهو چهشنه دهوڵهتهی وهكو بریتانیا كه خۆیان ساڵانێكه تێیدا دهژین. بڵێی له بیری چووبێتهوه كه ههڵوێستی ئهمان لهسهر خۆپیشاندهران لێره، یا له سهر ئیرلهندهی شیمالی چۆن بووه و چۆنه؟ یا ههر دوور نهڕۆین له سهر ورهوری ئهم دوایهی پارتی نهتهوهیی سكۆتلهندی ، نهك لهسهر جیابوونهوهی سكۆتلهنده ، بهڵكو لهسهر بچوكترین مافی سكۆتییهكان كه تهنها ڕیفراندهمه لهبارهی جیابوونهوهیانهوه، نه شتێكی دیکە، حكومهتی مهدهنیی بریتانی تهنانهت ئهم مافه بچووكهش تهنگهیان دهگرێت و گهر بۆی بكرێت قهدهغهی دهكهن!! خۆ لهسهر ئاستی سیاسهتی جیهانیش بریتانیا و حكومهته مهدهنییهكانی دیکەی وهكو فهرهنسا و ئهڵمانیا و ئهمهریكا و كهنهداو و ئوسترالیا و ئهوانی دیکەش، كه هاوڕێ سامان دهخوازێت شتێكی وا له كوردستاندا دروست بێت، چ ڕێزێكیان له مافی سیاسی و مهدهنی و كۆمهڵایتییهكان له جیهاندا گرتووە، ئادهی ئهمه عهرز و ئهوه گهز با هاوڕێ سامان سهراپای مێێژوویان بپشكنێت و به بهڵێ وهڵاممان بداتهوه؟
له سهرجهمی وهڵامهكانی ئهو بهشهی دیمانهكه ، هاوڕێ سامان، جهخت لهسهر ئهوه دهكاتهوه دروستكردنی دهوڵهتی كوردی ههر له كۆنهوه زهمانهتی ههبووه. ئهو وا دهزانێت یهكێتی و پارتی و سهركردهكانیان نایانهوێت دهوڵهتی كوردی دابمهزرێنن ، ئهم خۆی و پارتهكهی و هاوڕێیانی بۆ ئهو مهسهلهیه به دڵسۆزتر لهوان بۆ دروستكردنی دهوڵهتی كوردی، دهزانێت .
ئهمه مزایهدەیهكی سیاسیانهی سرفه بهسهر ئهوانهوه بۆ دروستكردنی سهرمایهی سیاسی و ههڵخهڵهتاندنی خهڵكه. ئهم وا دهزانێت مهسهلهی دروستنهبوونی دهوڵهتێكی كوردی، نهبوونی سهركردهی بارز و سیاسی موحهنهك و نهبوونی پارتی پێشڕهو و چهكدار به تیۆری شۆڕشگێرانهیە و ئهمانه هۆیهكانییەتی. ئهم هۆكارانهش ههمووی له خۆیان و حیزبهكهیاندا دهبینێت، ههر لهبهرئهمهش به ناڕاستهوخۆ پێمان دهڵێت: بۆ دروستكردنی دهوڵهتی كوردی، كورد پارتێك و سهركردهیهكی وهكو ئێمهی دهوێت… ، كورد لهمانهی كهمه بۆیه تا ئێستا بێدهوڵهته... ئائهمهیه گهمهی سیاسی گهر بێئاگایی نهبێت له سیاسهت ، ئهمهیه خهو و خهیاڵی خۆش. هاوڕێ سامان ئێستاش ههر پێشبینی ئهوه دهكات، كه كێشهی كرێكاران و دهوڵهتی قهومی لهسهرانسهر جیهاندا بهگشتی و له كوردستان و عێراقدا بهتایبهتی تهنها له ڕێگەی پارتێكی وهكو ئهوهی ئهوانهوه یا هاوچهشنهكانیانهوه لابهلا دهبێتهوه. تێناگهم بۆچی ئهو ئهوه نابینێت، كه دهوری حیزبهكان به چهپ و ڕاست وسۆشیالیست و لیبراڵ و هاوچهشنهكانی ئهوانیشهوه له كهمبونهوهدایه. ئهوه دهسته خوشكی حیزبهكهی ئهوان كه ناوی سۆشیالیست وۆركهره، SWP ، كه كهس ناتوانێت نكوڵی له توانا و شارهزایی و ههبوونی خهڵكی زۆر چالاك و باش له ناویاندا بكات، ئهوه زیاتر له 40 ساڵه له وڵاتێكی وهكو بریتانیادا له مهیدانی سیاسیدا بێوچان ههوڵ دهدهن، كه له كاتێكدا ژمارهی دانیشتوانیی بریتانیا دهوروبهری 60 ملیۆنه، كهچی ژمارهی ئهندامهكانی ئهم حیزبه چالاكه ناچێته 6 ههزار ئهندام. خۆ ئهوه حیزبهكهی خۆشیان هیچ كه له 1993 وه دروستبووه و کە به حیزبی كهرتكاری (ئینشیقاق) مهشووره، ئیتر چۆن دهتوانێت ئا بهو بێباكییه قسه بكات. دوای ههموو ئهمانهش، لە کاتێکدا کە هاوڕێ سامان و حیزبهكهی داكۆكییهكی زۆر لهسهر ئهو تێكۆشهرانه دهكهن، كه دهسهڵات تیرۆری كردوون، كهچی لەم لاوە دهیهوێت دهوڵهتێكی بههێزی نهترس له كوردستاندا دروست بكات، بۆ سهركوتكردن و كوشتن و بڕینی ههر كهسێك بهرههڵستی بكات و داوای ئازادی و یهكسانی و نان بكات!! له كاتێكدا هیچ كهسێكیان ناتوانن ناوی دهوڵهتێك كه ئیرهابی و سهركوتگهر نهبێت، بخەنە بەرچاومان!!!
باشه من پرسیارێك له هاوڕێ سامان دهكهم، كه ئهو ئاوا بڕوای به بوونی زهمینهی دروستبوونی دهوڵهتی كوردی ههر له نهوهدهكانهوه ههبووه، بۆچی بەخۆیان ئاڵای دروستکردنی حکومەتە کرێکارییەکەی خۆیان بەرز نەکردووەتوە و ناکەنەوە و نایکەنە ئەڵتەرناتیڤی دەوڵەتی بۆرجوازی کوردی؟
ئایا دەکرێت بزانین، بۆچی لەو ماوەدا کە خۆی بە هەلی گونجاو بۆ دەوڵەتە کوردییەکەی دیاری دەکات، لەگەڵ هەر ڕووداوێکدا لەم بارەوە بۆچوونێکیان هەبووە[ پاش ڕاپەڕینی 1991 ئەگەر کەسێك باسی جیابوونەوە یا دەوڵەتی کوردی بکردایە، بێ یەك و دوو دەیانکردە دوژمنی چینی کرێکار، پاش کۆتایی جەنگی نێوخۆیی دەبنە هەڵگری ئاڵای ڕیفراندۆم و جیابوونەوە، پاش ڕوخانی سەدام هەموو ئیدیعاکانی خۆیان بەدرۆ دەخەنەوە و دەڵێن ستەمی نەتەوایەتی نەماوە و کۆتایی هاتووە، کەچی پاش نۆ ساڵ دێنەوە و دەبنەوە بە هەڵگری ئاڵای دەوڵەتی کوردی و لەپشت ڕستەکانیانەوە خۆیان وەك پاڵەوانی ئەو ئەرکە کاندید دەکەن، ئەگەر ئەمە مزایەدەی سیاسی و خەڵەتاندنی خەڵك نەبێت، ئەدی چییە؟
لهمانه سهیرتر لای من ئهوهیه كه هاوڕێ سامان و – دیاره گهلێكی تریشیان كه لهم وڵاتانه دهژین- دوای ساڵانێكی دوور و درێژ لهم وڵاتانهدا ئاوا بهو ساده و ساكارییه دهڕواننه كێشهكان. سهرجهمی ههموو كێشهكان له كێشهی خێزانییهوه، كێشهی سهركار ، كێشهی ههرزانی و گرانی، كێشهی خوێندن و چارهسهر و خهستهخانه، كێشهی پهنابهران ، خانووبهره ههتا كێشهی دهسهڵاتگرتنه دهستیش ، له چاویلكهی حیزبایهتی و حیزبهوه دهبینن و ههر حیزبیش به دهرمان و وهسیلهی چارهسهرهكه دهزانن.
ڕهنگه جهلال تاڵهبانی شتی باشی كهم وتبێت، بهڵام یهكێك له ههره قسه ڕاستهكانی ئهو، ئهو مهقوله گرنگهیهتی كه وتی” دروستكردنی دهوڵهتی كوردی خهیاڵی شاعیرانهیه” كابرا ناههقی نییه، كه ئاوا بهو ڕاشكاوییهوه قسه بكات له كاتێكدا كه سهدهها ڕاو بۆچوونی ئاوا له دووتوێی ڕۆژنامه و گۆڤارهكان و شاشهی تهلهفزوێنهكاندا دهبینێت!
چونکە هیچ کەس بەقەد خودی نوێنەرانی سیاسیی بۆرجوازی کورد، نازانن و دەرکی بەرژەوەندی چینایەتی ئەوان ناکەن. کەچی لە بەرامبەردا ئەندامی مەکتەبی سیاسی حزبێك کە ئیدیعای دونیای کۆمونیزم دەکات و دەولەتی کرێکاری کردووەتە ستراتیژی، دێت و قسەکەرانی ناسیونالیزمی کورد و سەرانی دەسەڵاتی بۆرجوازی بە نەزانی و کەمتەرخەمی تاوانبار دەکات و لەو دیو قسەکانییەوە پێمان دەڵێت، ئێمە باشترین کەسین کە بتوانین دەولەتی کوردی دروست بکەین!
له كۆتایی ئهو بهشهی دیمانهكهدا هاوڕێ سامان پهنای بۆ ئهو ڕاپرسییهی كه چهند ساڵێك لهمهوبهر كرا بردوه و دهڵێت له %98 خهڵك دهنگیان بهجیابوونهوه دا. هاوڕێ سامان بهوهی كه دهڵێتت له %98 خهڵك دهنگیان بهجیابوونهوه دا، كهوتووەته ههڵهیهكی گهورهوه. لەسهدا 98 ی خهڵك له كوردستاندا منداڵ و خهڵكانی زۆر پیر و کەم ئاوەز و كهسانێكی زۆر نهخۆش و خهڵكی دیکە دهگرێتهوه، به دڵنیاییهوه دهڵێم كه ههندێك لهمانه ههر مافی دهنگدانیان نهبووه و ههندێكیشیان ههر دهنگیان نهداوه. ڕاستییهكهی مهسهلهی دهنگدان دهبێت ئاوا بهیان بكرێت، كه بڵێیت له %98 دهنگدهران ، دواتریش دیسانهوه دهبێت ژمارهی دهنگدهران یا ڕێژهی دهنگدهران، بهیان بكرێت، تاوەکو بزانین ڕوبەری پانتایی ئەو ڕیفراندۆمە چەند فراوان بووە و چەندێك لە دانیشتوان بەشدارییان تێدا کردووە.
دوا قسهم دهڵێم لای من ههره خاڵی باش له ههبوونی دهوڵەتۆكهیهكی كوردی و دهسهڵاتێكی باڵادهستی وهکو ئهمهی ئێستا ، ئهوهیه كه خهڵكی كوردستان ئهو تینوویەتییهیان بۆ دهوڵهتی كوردی شكا و پاش نمهككردن و تاسوق شكانیان لێی، باوهڕم وانییه ئیتر ئهوان بیانهوێت به حهسرهتی دهوڵهتی کوردییهوه سهر بنێنهوه، چونكه 22 ساڵه تاموچێژی خۆمانهدهوڵهت، به ههموو ترشی و تاڵییهكهیهوه دهكهن و ئەگهر ڕاپرسییهكی ئازاد و سهرانسهری بۆ کوردهکانی ناوهوهو دهرهوهی کوردستان، ههبێت ، ئهو كاته دهتوانن به ڕاشكاوییهوه ڕای خۆیان سهبارهت به دهوڵهتی كوردی دهربڕن.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
له ئیسپانیاش هەروەك لە فهرهنسا بەرهەڵستییەکی جەماوەریی سەربەخۆ ڕێکخرا
CNT-AIT
و. له فهرهنسیهوه: سهلام عارف
بزوتنهوهیهکی هۆشمهندی دژه پارتیی ههموو دهوڵهته بهناو دیموکراتییهکانی گرتۆتهوه، له چوارچێوهی ئهو بزوتنهوهیهدا15ی ئایار له ئیسپانیا خۆپیشاندانێك دژ به پارته ڕامیارییهکان ڕێکخرا، له ههمان کاتدا ئهو خۆپیشاندانه بۆ بهرقهرارگرتنی (دیموکراسی ڕاستهقینه!Democracia real-ya)بوو.
وا دوو ههفتهیه خۆپیشاندانه جهماوهرییهکان ئیسپانیایان گرتووەتەوە و لایهنگرانی گەلەکۆمەکێی سهربهخۆش تهواو لهو خۆپیشاندانهدا تواونهتهوه و سهرقاڵن.
ئهو ناڕهزاییه یهکجار قهڵهباڵغه و دژی پهرلهمانبازی سەرمایەدارییە، ئهو دیاردهیه جارێکی دی ئهوهمان نیشان دەداتهوه، که چینە ژێردەستەکان دەتوانن خۆیان ڕێک بخهن و نادەربەست نین و هۆشمهندن.
جۆری ڕێکخستن لهناوجهرگهی ئامادهباشییهکاندا نهشونما دەکات، نهشونماکردنهکهشی لهو ههوڵانهدا خۆی دهنوێنێت،که بۆ بهشداریکردن له کۆبوونهوه و کۆڕ و کۆمهڵهکاندا دەدرێن، داواکاریهکانمان پێش ههموو ههڵوێسته تاکخوازییهکان دهکهون، ههر ئهوهشه ئاوای له ئێمه کردووه، که چاوەڕوانی ئەو سیستمە نیۆنهرایهتییه نهبین، چونکە ئهو سیستمه کهسایهتیمان وردوخاش دەکات.
کۆڕ و کۆمهڵهکان و کار و وتهی لیژنهکان وزهبهخشی ئامرازێکن، که دەتوانێت بهرهوڕووی دهسهڵات ببێتهوه و تهنگی پێههڵبچنێت.
بۆ بهرپهرچدانهوهی ئهو کاره، کاردانهوهی توندوتیژی دهسهڵات دوانهکهوت، ئهوه بوو هێزی ئاسایشی خاوهنشکۆ، تهقهی له خۆنیشاندانهکهی مهدرید کرد و چەندین کهس بریندار کران، ئهمە بێجگه لهوهی، که خهڵکێکی زۆر باڵبهست کرا و لهنێو گیراوەکاندا هاوڕێیانی کۆمهڵهكهی ئێمهش (کۆمهڵهی نێونەتەوەیی کارگەرانAIT) بهرکهوتن، بهڵام دەسەلات نهیتوانی بهزهبری پۆستاڵ بزووتنهوهکه بێهێز بکات.
خۆڕێکخستن له ئهوروپا (ئیسلهند – ئینگلتهرا – پورتگال – ئیسپانیا و یۆنان)ڕۆژ لە دوای ڕۆژ دژی سیستمی پهڕپوت و ههژاریی و دژی باجدانی قهیرانێك،که قهیرانی ئێمه نییه، واته ئێمه دروستکاری نیین، دژی ههموو ڕامیارییەکانی ڕامیارکاران، خهباتی کارگەرانی بهشهکانی دیکەی دونیا بهردهوامه و بهرفراوانتر دهبێت.
سەرەرای ئەوەی که له فهرهنسا دیوارێکی کپکردن دروستکراوه، تا دهنگی ئهو بزووتنهوه ناڕازییه سهربهخۆیهی ئیسپانیا نهگاته خهڵکی، ئێمه بۆ شکاندنی ئهو گهماڕۆدان و کپکردنه، له زۆربهی شارهکانداLille , paris , Clermonferrand , Tolose , Perpigan…. دهستپێشخهریمانکرد…
– کۆبوونهوهی هاوپشتی لەتەك چهوساوهکانی ئیسپانیا، لهشاریClermontFerrand
لهسهر داوای ڕێکخراوهیCNT-AIT دژی ئهو دیواری کپکردنە، ڕۆژی 21ی ئایار کۆبوونهوهیهکی گشتی بەرپا دەکەین، تاوەکو ئهوه بخهینهڕوو، که گشت پارته ڕامیارییەکان دژی ڕزگاربوونن و سهندیکاکانیش ئامرازی ئایدلۆجیی دهوڵهتن و دژی دهوڵهت هیچ کارێك ئەنجام نادەن، نهقیزهی دهوڵهت خۆی دهیانبزوێنێت.
ئێمه زۆر لۆمه دەکرێین، چونکه له پێناوی بههێزکردنی بزووتنهوهیهکی بهرههڵستکاریی سهربهخۆدا خهبات دەکهین، لهبهرئهوهی ئێمه خۆمان خهباتگێڕانی ئهو بوارهین و پێویستمان بهوه نییه NPA وFDG یانSUD-CGT بێن و دهربارهی ئیسپانیا چەنەبازیی بکەن و باسی ههڵبژاردنهکانیش لەتەك چەنەبازییەکەیاندا گرێبدهنەوە، چونکه ئیسته له فهرهنسه، باس ههر باسی ههڵبژاردنهکانه.
ئیسپانیا، سروەی شۆڕش
یهكشهممه 15ی ئایار له سهرتاپای ئیسپانیادا بۆ ناڕهزایی دهربڕین دژ بە سیستهم و تهشهنهکردنی ههژاری و بهتاڵانبردنی سامانی دونیا، کۆبوونهوهکان و خۆپیشاندانهکان ڕێك دەخرێن، هاورێ ئیسپانییهکانمان به شهپۆلی چهند ههزاری دژی ههژاری و دێوەزمهی بهکاربردن (الإستهلاك)ی دهوڵهت له ئیسپانیا بەوێنهی دهوڵهت له سوریا، دادهڕژێنه سهرشەقامەکان، جا ( ئهو دهوڵهته چهپ بێت یان ڕاست) شنهبای شۆڕش قبوڵ ناکات و پۆلیس و میدیاکهی لهسهرپێن، تازەترین نموونه، نمونهکهی مهدریده.
له مهدرید پیاوانی ئاسایش هوروژانه جهماوهریهکهیان دایه بهر تهقه و دهیان کهسیان بریندارکرد و *** دوای ئابڵوقهدانی شار، ژمارهیهکی زۆریش دهستگیرکران و لهنێو گیراوهکانیشدا هاوڕێیانی ئێمهش هەبوون.
کوتوپڕ دوای ئهو ڕووداوانه میدیای سەرمایەداری بۆ پاساوهێنانهوه هاته گۆڕێ، لەتەك ئهوهشدا، که میدیا ههموو پرسەکان دهشێوێنێت، چارەی خۆڕێکخستنی بۆ ناکرێت، چونکه خۆڕێکخستن ڕێچکهی خۆی گرتووه و تادێت فراوانتر و بههێزتر دهبێت، پێویستە ئهمڕۆ بهئاگابین و چاوهکانمان زیت بن و ئهوه بزانین،که دەتوانین ئهوه بڕوخێنین، که دهمان ڕوخێنێت،ڕۆژ لە دوای ڕۆژ گەلەکۆمەکێکە لە زیادبووندایە، (مهیدانی پاشا) له مهدرید جمهی دێت، ههر که تاریکیش تادێت، هێزی پۆلیس دهکهوێته وێزهی جهماوهر.
ئێمه خۆمان بۆ ئهوه ئامادهکردووه، که پشتگیری ئهو جهنگه کۆمهڵایهتییه بکهین، له (مهدرید)هوه تا تهرابولس، له (تونس)هوه تا پاریس، ئازادکردنی دهستگیرکراوهکانی (15ی ئایار)یشمان لهبیر نهچووە****
سهرچاوه
http://cnt-ait.info/article.php3?id_article=1883
** دهمزانی ئهم نووسینه بۆ کاتی خۆی نوسراوه، من مهبهستم له وهرگێڕانی تهنها ئهوهبوو که بهزمانی کوردی وهك بهڵگهنامهیهك لهبهر دهستدا بێت، به هیوای ئهوهش، که گهنجهکانمان له خهباتی ڕۆژانهیاندا سوودی لێ وهربگرن
*** سهیروسهمهرهیه، ههر له ڕۆژانی ئهو تهقهکردنهدابوو، که خاوهنشکۆی ئیسپانیا له تهلهفزیۆنهوه به فەڕمی داوای لێبوردنی کرد، که ڕۆژێك له ڕۆژان لهکاتی ڕاوکردندا تهقهی له فیلێك کردوه!! و.ك
**** ئهو تێکسته بهشێکه لهو ( تراکته) که له کۆبونهوه گشتییهکهدا بڵاوکراوهتهوه.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
شاڵاوی ڕەشبگیریی بۆ سەر ئەنارکیستەکان لە ئیستەنبوڵ
شاڵاوی ڕەشبگیریی بۆ سەر ئەنارکیستەکان لە ئیستەنبوڵ لە پاش خۆپیشاندانەکانی 1ی ئایار
شەوی (13ی ئایار) دەوڵەتی تورکی پەلامارێکی شەوانەی بۆ سەر ماڵ و ناوەندە کۆمەڵایەتییەکانی ئەنارکیستەکان لە ئیستەنبوڵ بەڕێخست. لەو پەلامارەدا 60 کەس دەستگیر کران. تا ئێستاکە ڕوون نییە، ئایا هەندێك لەو کەسانە ئەنارکیستن یا تەنیا خزم و هاوەڵی هەندێك لە ئەنارکیستەکانن.
ئاوا نیشان دەدرێت، کە ”هۆکاری” ڕوودانی ئەم پەلامارە لێپێچینەوە بێت بەرامبەر بە بەرهاویشتنی ئەنارکیستە یاخییەکان لە چالاکییەکانی1ی ئایاردا.
هەرچەندە ئەو گروپانەی کە بەر ڕەشبگیرییەکە کەوتوون، ئەنارکیستانی یاخی نین. یەکێك لە گروپەکان سۆشیال ئەنارکیست / ئەنارکۆ–کۆمونیستە بە ناوی “زەوی و ئازادی– toprak ve ozgurluk” گروپەکەی دیکەیان ”چالاکی ئەنارکیستی شۆڕشگێرانە – Devrimci Anarsist Faaliyet (DAF)”.
تاکو ئەم ساتە هیچ هەواڵێك لەبارەی ئەنارکیستانی زیندانکراوەوە نییە. مۆڵەتی قسەکردنیان لەتەك پارێزەکانیان نییە. دەوڵەتی تورکییە لەم دوایانەدا هانای تاکتیکی پەلاماری ڕەشبگیری بەرامبەر هەموو جۆرە ڕەوتە چەپەکان داهێناوە. بەو هۆیەوە تاکو ئێستا هەزاران ئەندامی پارتی یاسایی کوردی (BDP) و سەدان چەپگەرای بەبێ دادگەییکردن و ڕوونکردنەوەی تاوانیان بۆ ماوەی چەندین ساڵ زیندانی کردووە. ئەمە یەکەمین پەلاماری گشتگیرانە(ڕەشبگیرانە)یە دژی ئەنارکیستەکان.
هەندێك وێنەی پەلامارەکە بۆ سەر قاوەخانەی ئەنارکیستی (RAA):
http://anarsistfaaliyet.org/sokak/devrimci-anarsist-faaliyete-polis-baskini/ http://libcom.org/news/turkish-police-forces-caught-60-anarchists-night-raids-14052012 کورتە فیلمی ڕێپێوانی ئەنارکیستان لە ڕۆژی 1ی ئایاری 2012ی ئیستەنبول دا http://vimeo.com/41606943 سەرچاوەی هەواڵ: http://anarsistfaaliyet.org/
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
ئیسپانیا : خرۆشانەوەی خەڵك و دەستبەسەرداگرتنەوەی مەیدانەکانی مەدرید و بەرشەلۆنە
ئیسپانیا: گهڕانهوهی خهڵكی بۆ مهیدانهكان، كه پارساڵ دهستیان بهسهردا گرتبوون، له پاڵ ئهم باودۆخه تازهی ئهوروپادا، ڕهنگه گوڕێكی به بزوتنهوهی جهماوهری گهوره بدات
پاش ساڵێك بهسهر خۆپیشادانه گهورهكهی ئیساپانیا و بهردهوامی شهپۆلی دهستبهسهراگرتنهكان له گهلێك شاری ئیسپانیادا، ڕۆژی شهمه 2012.05.12 ، له یادی ساڵێك تێپهڕبوون بهسهر ئهو ڕووداوانهی پاردا زیاتر له 10 ههزار كهس له ههموو توێژاڵهكانی كۆمهڵگهی ئیساپانی له مهدرید و بهرشهلۆنه و گهلێك شاری دیکە ڕژانهوه سهر شهقامهكان و گهورهترین مهیدان له مهدرید و بهرشهلۆنه دەستیان بەسەردا گیرایەوە. لهولاشهوه لەلایەن دەسەڵاتەوە8 ههزار پۆلیس نێرراون بۆ تهوقكردنی مهیدانهكان و به ناڕهزاییكهرانیان ڕاگهیاند، كه ههتا سات 10ی شهو ماوەیان ههیه بۆ چۆلكردنی مهیدانهكان و بڵاوهكردنیان. دواتر پۆلیس هێڕشی كرده سهریان و زیاتر له 20 كهسیان له خۆپیشاندهران بریندار كرد و لهو ژمارهیهش زیاتر دهستگیر كران و پتر له 30 كهسیش ناو و ناونیشانیان لێوهرگیرا تاكو سزایان بدرێت.
ئهوهی كه بووەتە، هۆی ڕوودانی خرۆشانەوەی خەڵکی، وەستانەوە و بەرەنگاریی بارودۆخێکە کە ئافەرێنەرانی دەسەڵاتداران و سەرمایەدارانن و خەریکن باجەکەی بەسەر خەڵکیدا بسەپێنن، لەوانە:
یهكهم: خهڵكی ناتوانێت ئاوا دهستهووهستان دانیشێت، له كاتێكدا كه ڕێژهی بێكاران له ههڵكشاندا بێت، بهتایبهت له نێوان گهنجاندا، كه ئەم ڕێژەیە چووهته سهرووی له سهدا 50 و بارودۆخی ژیان بهرهوخراپتر بڕوات و هیوایهكیش نهبێت له ئایندهیهكی نزیكدا لهم بارودۆخه گرانه ڕزگاری بێت.
دووهم : ئهوه نزیكهی 6 مانگه میرایەتی تازه فهرمانڕهوایی دهكات، ئهو میرایەتییەی كه یهكێتی ئهوروپا و دهسگه دراوییهكانیان و سندووقی دراوی نێودهوڵهتی ئاوایان پێشبینی دهكرد ، كه له سایەی دهسڵاتدارانی تازهدا ئهم قهیرانهی كه ئیسپانیا تێی كهوتووه، بهرهو ڕهواندنهوه بڕوات یا بهلایهنی كهمهوه بتوانرێت كۆنترۆڵ بكرێت. بهڵام له ڕاستیدا وهكو چۆن پێشتر چالاکانی بزووتنەوەکە پێشبینیان كرد، بارودۆخهكه بەرەو خراپتربوون دهڕوات، نهك باشتربوون، ههروا دهرچوو.
بارودۆخی ئابووریی و كۆمهڵایهتیی ئیسپانیا بهو ڕادهیه خراپ بووه، كه لهم ڕۆژانهدا میرایەتی ئیسپانیا بهناچاری چوارهم بانکی ئیسپانیای كه ناوی Bankia یە کردە دەوڵەتی، واته كهوته ژێر دهسهڵاتی دهوڵهتهوه، ئهمه بێ لهوهش، ههر له مانگی ڕابوردوودا بوو، كه لهلایهن میرایەتی ئهرجهنتین|هوه، كۆمپانیای نهوت و گازی YPF، [كه له ساڵی 1999دا به 15 ملیارد دۆلار بە كۆمپانیای Repsol ی نهوتی ئیسپانی فرۆشرا و بوو بە بەشێك لە کەرتی تایبەتی و تهنها له سهدا 51 ی بۆ خودی ئهرجهنتین مابووەوه] دهستی بهسهردا گیرا و كردیهوه به موڵكی دهوڵهتی ئهرجهنتین. لهمهش خراپتر ئێستا سهرۆکشالیارانی ئیسپانیا دهیهوێت لهو پهیمانهی كه به یەکێتی ئهوروپا و دهسگه دراوییهكان، لەبەرامبەر داشكاندانی بڕی قهرزهكان و عهجزی میزانییەیان دابووی، كه لهلایهن ئهوانهوه بۆی دانرابوو، پاشگهز بێتهوه. ئهمه جگه لهوهی پهیتا پهیتاش بیانوو بۆ خۆدزینهوه له كۆبونهوهكانی سهرانی ئهوروپادا دهدۆزێتهوه، تاكو زیاتر فشاری نهخرێته سهر و شهرمهزارتر نهبێت.
گهر پێشتر هیوایهكی كز له باشبوونی ئابووری ئهوروپا و بهخۆداهاتنهوهی یورۆ و وڵاتانی بهكارهێنهری یورۆ ههبووبێت، ئهوا لە ئێستا دوای بەدەسەڵاتگەییشتنی سوشیالیستهكان له فهرهنسا و پارتی چهپ له یۆنان له ههڵبژاردنكهی ئهم دواییهی 05ی ئایاری 2012 كه بووه هۆی پهراوێزخستنی ئهو پارتانهی كه لهگهڵ ڕامیاریی دهستلێگرتنهوه (تهقهشوف) بوون، ئهو هیوایهش یا ههر نهما یا زیاتر كزبووه.
فرانسوا هۆڵهند، تازه سهرۆككۆماری فهرهنسەش كه ئهمڕۆ دهستبهكار دهبێت، تاکو ئێستا ههر لهسهر بهڵێنهكانی كه له مانیفێستی ههڵبژاردنهكهدا بهخهڵكی فهرهنسەی دابوون، بهردهوامه؛ لهوانە پرسی دابینکردن و ئافەراندنی كاری زۆر به هێنانهخوارهوی ڕێژهی بێكاری كه له سهدا 10 زیاتره، زیادكردنی باج لهسهر دهوڵهماندان، قسه و وتووێژکردن لهتەك ئەنجێلا مێركڵ سەرۆکشالیارانی ئهڵمانیا و دهسگه دراوییهكانی ئهوروپا لهبارەی ڕیفۆرمكردنی یورۆ و ههلومهرجهكانی كه پێوهی پهیوهستن و ڕزگاركردنی فهرهنسە لهو قهیرانه ئابوورییهی كه پیایدا تێدهپهڕێت و هتد..
ههرچیش یۆنانه نه میرایەتی سوشیالیست و نه لیبراڵ و نه خهڵكانی تهكنۆكرات و نه كۆمهك و یارمهتی یهكێتی ئهوروپا و دهسگه دراوییهكانیان و سندوقی دراوی نێودوڵهتی بهفریای نهگهیشتن. بگره قهیرانهكه وا خهستبووهتهوه، ههموو ئهو پارتانهی كه پێشتر لهتەك ڕامیاریی دەستلێگرتنەوەدا بوون و لهسهر ڕهچهتهی ناوەندە دراوییهكان، ڕێیان دهكرد، تاكو گیانیان تێدابێتهوه، بهههر ههموویان كهمتر لە لهسهدا50 ی دهنگیان هێناوه، كه هیچیان ماف و ڕەوایەتی دروستكردنی میرایەتییان نییه. ئهوهتا بۆ ماوهی 9 ڕۆژی ڕهبهقه، بهو ههموو ههوڵ و ڕاوێژ و تهگبیرهوه، كه دەیکەن و دهیدهن و بۆیان دهكرێت، نه كۆنه سهرۆکشالیاران و نه سهرۆكی یۆنان نهیانتوانیوه میرایەتییەك دروستكهن.
ئهوهی كه لهو ههڵبژاردنهی ئهم دوواییهی یوێناندا گرنگ بوو، کەمڕەنگبوونەوە و ڕهتكرانەوەی ڕۆلی پارتهكان بوو، وهكو ڕیفراندهمێك وابوو لهسهر ئهوان، لهههمان كاتیشدا ئهوهشی سهلمان، كهپارتە لیبراڵ و كۆنهپارێزهكان و سۆشیالیستهكان لهناو خهڵكانی ئاساییدا چهند بێبنەکە و بێكهسن. ئهوهی كه له ههموو پارتهكان زیاتر ڕهواجی ههبووه، پارتی چهپه، پارتی Syriza كه سهرۆكهكهی كوڕێكی گهنجه بهناوی Alexis Tsipras و ماوهیهكی زۆر نییه درستبووه، بهڵام لهتەك ئهوهشدا کە دووەمین زۆرینەی دەنگی هێبنا، کەچی هێشتا تەنیا نزیكهی لهسهدا17ی دهنگهكانی بەدەست هێناون و هۆی سهرهكی بەرەوپێشچوونیشی بۆ ئهوه دەگەڕێتەوە، كه ئهوان دژی مهرج و بهندهكانی یەکێتی ئهوروپا و دهسگه دراوییهكانن، كه بهسهر یۆناندا سهپاندویانن، ئهوان دهڵێن نابێت یۆنان بهو مهرجانهوه یورۆ قبوڵ بكات.
لهكاتێكدا كه ناتوانرێت میرایەتی دروستبكرێت، ئهگهری ههڵبژاردنێكی نوێ له مانگی ئایندهدا ههیه، بهڵام ڕاپرسییەکانیش ئهوه نیشان دهدهن، ئهم جاره ئهم پارته چهپه، كه لهم ههڵبژاردنهی دواییدا پلەی دووهمی هێناوه، جێگەی یهكهم بەدەستبهێنێت. بهڕای ئهوان له ههڵبژاردنی مانگی داهاتوودا له سهدا 35ی دهنگهكان دههێنێت، كه ئهمهش بۆ یهكێتی ئهوروپا زهنگێكی مهترسیداره، چونكه له ههردوو بارەكهدا بۆ ئهوان باش نییه: ئیتر ئەگهر به مهرجهكانی ئهوان ڕازی نهبێت و له قەڵەمڕەوی یورۆدا بمێنێتهوه، یا یۆنان لهو قەڵەمڕەوەدا بێنێته دهرهوه. بهپێی بۆچوونی ئابووریناسهكان و سهرۆكی كۆمپانییه گهورهكان، ئهگهری لهسهدا 76 ی دهرچوونی یۆنان له قەڵەمڕەوی یورۆ و بهكارهێنانی دراوی خۆی هەیە.
ههڵبهته ئهم دوو ڕووداوهی ئهم دوایهی ئهوروپا؛ فهرهنسە و یۆنان ، گهر لهسهر ههڵوێستی خۆیان بمێننهوه و بهو ئاقارهدا بڕۆن، كه ئێستا نییەتیانه، كاریگهرییهكی گهوره لهسهر یهكێتی ئهوروپا و دراوی یورۆ و پاوهندی بریتانی و ههتا دۆلاری ئهمهریكی و دراوهكانی دیکەی جیهانیش دادهنێن. له ههمووشی گرنگتر بزوتنهوهی خهڵكی بهرهو پێشتر دهبات و چیتر ڕۆڵی پارتهكان لهو گهمه ڕامیارییهدا كه دهیانكرد و دهیكهن بهتهواوی ناهێڵێت و لهمهولا ڕۆڵێكی گهوره و كاریگهریان نابێت.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
بریتانیا : مانگرتنی سەرتاسەری و هەمەگیر
بریتانیا : مانگرتنی سەرتاسەری و هەمەگیر
ڕۆژی 10.05.2012 زیاتر له 400 ههزار كرێكار و كارمهند له بریتانیادا دژی ئەم بارودۆخه ئابوورییهی ئێستای بریتانیا،كه له قهیرانێكی ئێكجار قوڵدایه، مانیانگرت.
له دوای مانگرتنه گهورهكهی ڕۆژی 30.11.2011 كه زیاتر له یهك ملیوێن بهشداری كرد، ئهمه جاری دووههمه كە مانگرتن بەرپادەكرێت. هێڕشی دهوڵهت و كۆمپانیا گهورهكان و بزنسمانه گهورهكان بۆ سهر كرێكاران و سهرجهمی خهڵكانی ههژار و بێدهرهتانی بریتانی، ههر له دهركرن و كهمكردنهوه و بڕینی بیمهكان و داخستنتی دهسگه خزمهتگوزارییهكاندا نهوهستاوهتەوە، بهڵكو له هێڕشێكی گهورهشدایه بۆ سهر مافی خانهنشینبوون بە سهرخستنی تهمهنی خانهنشێنبوون بۆ 68 و 70 ساڵی و درێژكردنهوهی ڕۆژی سهركار و زیادكردنی باجی خانهنشیببوون تا دەگاتە دابهزینی مووچهی خانهنشینی.
مانگرتنهكهی ئەمجارە لهلایهن چهند سهندیكایهكی كرێكارانهوه ههروهها كۆمەڵەی پۆلیسی بریتانیشهوه ( كه له شێوهی نقابهدایه بۆ پۆلیس) ڕێكخرابوو. لهم مانگرتنهدا بڕێك له كرێكارانی خهستهخانهكان و وانهبێژهكان (موحازیرەکان)ی 75 زانكۆ و بهشێكی زۆری كرێكاران و فهررمانبهرانی پشكنینی پهساپۆرت له فڕؤكهخانهكاندا ههروهها پاسهوانانی زیندانییهكان لهگهڵ زیاتر لە ٣٠ هەزار پۆلیس لە دژی بەتایبەتیكردنی كەرتی پۆلیسی بەدروشمی «پۆلیس بۆ خزمەتی خەڵكە نەك بۆ دروستكردنی قازانج»، لەولاشەوە دژی دەركردنیان و كەمكردنەوەی ژمارەیان و هەروەها بەرگریش لە پلانی خانەنشینكردنیان وەكو هەموو لایەنەكای تر بە دروشمی « مووچەی خانەنشینی باش بۆ هەموو كەس و هەموو كاتێیكیش، شایانی باسە دواچالاكیەك لەم چەشنە كە پۆلیس كردبێیتی ساڵی ١٩١٩ بووە، ئەمەش بەڵگەیە و سەلمێینەری ئەو ڕاستییە كە باروودۆخی ئابووری بریتانیا چەند خراپە. هەروەها هەر ئەم پۆلیسانە، كە ئەمڕۆ هاتوونەتە پای ناڕەزایەتی بەرامبەر كەمی مووچە و خانەنشینی، ڕۆژەكانی دیكە ئامادەبوون و ئامادەن لەژێر ئەو دروشمەدا و بەناوی خزمەتی خەڵكەوە، سەركوتی هەموو ناڕەزایەتییەك بكەن.
گهرچی مانگرتن و خۆپیشاندانهكانی ئهمڕۆ بههۆی بهشدارینهكردنی ههندێك له سهندیكاكان بهقهدهر مانگرتنەکەی جاری پێشوو گهوره و كاریگهر نهبوو ، بهڵام سهرجهمی بریتانیای به سكۆتلانده و وێڵس و بهشێكی ئیرلهندهشی گرتهوه و كاریگهری خۆی له پەکخستن و خاوكردنهوهی ههڵسوڕانی كاروباری ڕۆژانه له سهرتاپای ئهو شوێنانهی كه لهمانگرتندا بوون دانا.
http://www.guardian.co.uk/uk/video/2012/may/10/police-demonstrate-cuts-privatisation-video
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
چالاکی ئەندامانی کۆمەڵەی نێونەتەوەیی کرێکاران (IAA / IWA ) لە 1ی ئایاری 20102
ئەندامانی کۆمەڵەی نێونەتەوەیی کرێکاران ( IAA- Internationalen Arbeiter/innen-Assoziation) لە 125 ساڵیادی ڕەشکوژییەکەی هایمارکت ی 1886/ 1887ی شیکاگۆدا لە زۆر وڵاتدا بە خۆپیشاندان و ڕێپێوان و یادکردنەوە، بەشدارییان کرد:
ئیسپانیا چالاکی (CNT-IAA) لە شارەکانیBarcelona, Madrid, Valencia, Sevilla
ئیتالیا چالاکی (USI-IAA) لە Parma
فەرەنسە: خۆپیشاندانی (CNT-IAA) لە شاری Caen
بریتانیا: چالاکییەکانی (SolFed-IAA) لە لەندەن و بریستل
ئەرژەنتین چالاکییەکانی (F.O.R.A.-IAA)
برازیل: چالاکییەکانی ( COB-IAA) لە شارەکانی Porto Alegre و Sao Paulo
پۆرتوگال چالاکییەکانی ( AIT-SP) لەپایتەختی ئەو وڵاتە
سێربیا چالاکییەکانی (ASI-IAA) لە شاری بیلگراد
کرواتیا: چالاکییەکانی ( MASA) لە شاری Rijeka
ڕوسیا چالاکییەکانی ( KRAS-IAA) لە مۆسکۆ
پۆلۆنیا : چالاکییەکانی (ZSP-IAA) لە وارشۆ
هۆڵەندە : ئەمستەردام
ئوسترالیا: چالاکییەکانی (ASF) لە شاری Melbourne
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
بڕیارێكی تری ڕهشی پهڕلهمانی بهریتانی و شكستێكی تر بۆ ههموومان
زاهیر باهیر
لهندهن 28/04/2012
وهكو له نووسینهكانی پێشترما باسمكردوه باری ئابووری بریتانی زۆر خراپه، ئهم قهیرانه ئابوورییه تا نووسینی ئهم وتارهش له قوڵبوونهوهدایه و ئابووریناسهكان و ئامارهكانیش ئاسۆیهكی ڕوون له داهاتوویهكی نزیكدا نابینن. لهگهڵ ئهوهشدا ههر خهڵكانی ههژار و زهحمهتكێشی بریتانین به ههموو توێژاڵهكانییهوه باجهكهیان داوه و دهیدهن.
ئهم قهیرانه ئابوورییه دهستی دهسهڵات و بزنسمان و كۆمپانییه گهورهكان، كه له پشت دهوڵهتهوهن و داڕێژهری سهرجهمی سیاسهتهكانی دهوڵهت و دهسهڵاتن، له ههموو بوارهكانی ژیاندا، ئاوهڵا كردووە تاكو له ژێر ناوی كهمكردنهوهی عهجزی مالیی و هێنانەخوارهوهی بڕی قهرزهكان، ئهوانیش و دهوڵهتیش نهك ههر كهوتوونهته هێڕشی ئابوورییانه بۆ سهر خهڵكی، بهڵكو له هێڕشی سیاسیشدا بهردهوامن، بۆیه گهلێك لهو بڕیارانهی كه دهوڵهت داویهتی و دهیدات بڕیاری سیاسیانهیه و سهرتاپای داخوازییه كۆمهڵایهتییهكانی خهڵكیش به سیاسی دهكرێن، ههر لهبهرئهوه بڕیارهكانی دهوڵهت ئامانجێكی سیاسییان له پشتهوهیه، كه ئهویش به تهنها بۆ زیاتر بێهێزكردنی بزوتنهوهی كرێكارانه، بزوتنهوهی جهماوهرییه، بزوتنهوهی خهڵكییه و پاشهكشهپێكردنیانه.
هێڕشی ئهم جارهی دهوڵهت و پهرلهمانهكهی بۆ سهر ( كۆمهكی یاسایی یا یارمهتی یاسایی ، ( Legal Aid )ه كه ماوهیهكی زۆره دهیانهوێت ئهوهی كه پێی دهڵێن No win, No fee – (نەبردنەوە، خەرج نەدان) بیگۆڕن و دهستكاری بكهن به بیانووی ئهوهی كه وهزارهتی داد بودجهكهی به بڕی 350 ملیۆن پاوهند كهم دهكرێتهوه، بۆیه ناچارن كه دهستكاری ئهم بڕگه یاساییهی كه له سهرهوه ناوم هێنا بكهن، به حسابی ئهوان لهم بار و دۆخهی ئێستادا پارهیهكی بێشومار بۆ ئهم مهبهسته دهڕوات.
“No win, No fee”، مێژووهكهی دهگهڕێتهوه بۆ ساڵی 1995. لهوكاتهوه له ههبوونی كێشهیهكی یاساییدا، ئیتر ههر جۆرێكیان بووبێت وهكو مهسهلهی جیابوونەوەی ژن و مێرد، برینداربوونی كرێكارێك له سهر كار و دهیهوێت قهرهبوو بكرێتهوه ( ساڵانه له بریتانیادا 2.5 ملیۆن كرێكار لهسهر كار و بههۆی كارهوه بریندار دهبن) یا دهركردنی به هۆی چالاكییهكانییهوه، بههۆی جیاوازیی ڕهگهز و دین و بنهچه و كهمئهندامی و ڕهنگ و پێست و سهر به سەندیکا بوونی و گروپی ڕادیكاڵهوه، یا كێشهیهك لهگهڵ پۆلیسدا، یا كهشفكردنی كارێكی ناڕێكی ئهندامێكی پهڕلهمان، كهسێكی بەناوبانگ، كۆمپانیایهك، یا ناردنهوهی پهنابهرێك كه داوای یاسایی لهسهر دهوڵهت تۆمار دهكات، بێتاوانێك كه له بهندیخانهدایه و تاوانبار كراوه، گهلێكی تر لهم كێشانه.
تا دهستكاریكردنی ئهم یاسایه له زۆربهی ئهم كێشانهدا گهر بهاتایه خاوهنكێشه بیدۆڕانایه ئهوه خهرجی دادگە و دادوهر و پارێزهر و یاساناس و ههتا قهرهبووكردنهوهكهش دهوڵهت بۆی دهدا، چونكه كهسی دۆڕاو مافی داواكردنی كۆمهكی یاسایی له دهوڵهت ههبوو. بۆیه زۆربهی زۆری ئهو كهسانهی كه بێدهرامهت بوون یا دهرامهتێكی كهمیان ههبوو مافی وهرگرتنی كۆمهكی یاساییان ههبوو، گهر تهواوی یارمهتییهكهشیان دستگیر نهبووایه ئهوا مافی وهرگرتنی بڕێك لهو كۆمهكهیان ههر ههبوو، كه دهكهوته سهر بڕی داهاتیان.
وهكو پێشتر وتم ئهم یاسایه، “No win, No fee”، له ساڵی 1995 دا به فهرمی له بریتانیاندا ناسراو پهیڕهو كرا. ئهم یاسایه تهنانهت بهسهر ئهو كۆمپانیانهشدا دهچهسپا، كه كهیسێكیان دهدۆڕاند، له كاتێكدا سهبارهت به وێرانكردنی ژینگهی وڵاتێك یان زهرهرمهندبوونی دانیشتوانهكانیان، داوای یاساییان لهسهر تۆماردهكرا.
له ساڵی 2000دا بیانووی كهمبونهوهی بودجهی وهزارهتیان كرد به هۆیهك بۆ كردنی چهند گۆڕانكاریهك له یاسای (legal Aid) و ئهو بڕگهیهی سهرهوهشی گرتهوه. ئهو گۆڕانهش ئهوه بوو كه ئیتر خهڵكی لهكاتی چونه لای یاساناسێك یا پارێزهرێك تاكو بیكات به نوێنهری خۆیی و سهرپهرشتی كێشهكهی له دادگەدا بۆ بكات، مافی ئهوهی نامێنێت كه به ئۆتۆماتیكی ئهو یارمهتییهی دهست بكهوێت. لهبهرئهمه هاتن (Conditional Fee Agreement)، واته ڕێكهوتنێكی مهرجدارانهیان، داسهپاند، مهرجهكهش ئهوه بوو كه پارێزهرهكه، یاساناسهكه، پێش بردنی كهیسهكه بۆ دادگە تهماشای كهیسهكه بكات و بزانێت كه كهیسهكه قابیل به بردنهوهیه یا نا، بۆ ئهمهش ڕێكهوتنێكی به نووسین لهگهڵ كابرای خاوهنكێشهدا دهكرد و ههردوو لا واژۆیان لەسەر دهكرد كه گهر نهبرێتهوه، ئهوا خاوهنكهیسی دۆڕاو قهرهبوو و خهرجی لاكهی تر بدات. دهبێت ئهوهش بڵێم كه زۆربهی كهیسهكان لهلایهن یاساناساكانهوه دهزانران كه چ كهیسێك دهتوانرێت ببرێتهوه، ههر لهبهرئهوه زۆربهی كهیسهكانیان وهردهگرت.
بۆ ماوهیهكی زۆر لهلایهن شالیاری داد و شالیاری ناوخۆ و گهلێكی تریش له ئهنجومهنی شالیاران ئهم مهسهلهیه له تاووتوێدابوو بۆ ئهوهی كه بتوانن كهلێنی بڕینی 350 ملیۆن پاوهندهكه پڕ بكهنهوه، لهبهرئهوه ویستیان گۆڕانكاری بنهڕهتی لهم یاسایهدا بكهن. گهرچی كهمپهینێكی گهورهو زۆر لهلایهن گهلێک خهڵكی ناسراوهوه لهگهڵ كۆمهڵهی مافی مرۆڤ و لایهنی تریشدا كرا، بۆ ئهوهی كه دهوڵهت و پهڕلهمان له دهستكاری كردنی ئهم یاسایهدا بوهستێنن، بهڵام بێسوود بوو. ئهوه بوو پاش چهند جارێک دهستکاریکردنی و هێنانوبردنی له پهڕلهماندا بۆ ئاڵوگۆڕ کردنی چهند ڕێساو پهڕهگراف و بهندێکی ، توانرا له ههندێک بهندیدا وهکو خۆی بمێنێتهوه بهڵام له زۆربهیاندا یا ئهو مافانهی خهڵکی نهما یا به تهواوی کهمکرانهوه، ئیدی لهم مانگهدا، مانگی نیسان، بۆ دواجار برایه House of Lords ئهوانیش پرۆژهکهیان بهو دهستکاریکردنهوه، که له بهرژهوهندی دهوڵهت و کۆمپانییه گهورهکان و بزنسمانه گهورهکان، بوو، قبوڵ کردوو لهم شێوهیهی ئێستایدا که ههیه و بوو به یاسا.
قبوڵکردنی ئهم یاسایه بهو گۆڕانکاری و دهستکاریکردنهوه، به دهستكاریكردنی No win, No fee، له ژێر ناوی ڕادیكاڵێتی و ڕیفۆرمكردنی ” كۆمهكی یاسایی یا یارمهتی یاسایی” Legal Aid كارێكی نامرۆڤانه بوو، زهربهیهكی گهوره بوو، كه له سهرجهمی خهڵكانی ههژار و بێدهرامهتان و كهمدهرامهتان، درا، دهستكهوتێكی گهلێك گهورهی خهڵكی بهریتانی زهوت كرا، كه نهك تەنیا بهریتانیانییەکان چیتر ناتوانن ئهو مافه پێشینهیان بهكار بەرن، بهڵكو خهسارهیهكی گهورهش بوو بۆ دانیشتوانی ئهو وڵاتانهی كه لهسەر ڕێگەی پهرهسهندن و گهشهكردنی ئابووریدان، تهنانهت لهسهر خودی دهوڵهتهكانیشیان، كهوت.
بێگومان خهڵكانی هوشیار به یاسا و ڕێسای پهڕلهمان و چۆنیەتی كاركردنی و دهسهڵات و دهوڵهتی لیبراڵ، ئهم دهنگدانه بۆ دهستكاریكردنی ئهم یاسایه، موچڕكیان پیا ناهێنێت، چونكه ئهوان پێشهكی ئهوه دهزانن، كه دهسهڵات به ههموو چهشنهكانییهوه و پهڕلهمان و ئهندامهكانی پهڕلهمان، شتێك نین بێجگه له پۆلیس و پاسهوان و پارێزهری مانهوهی ههموو جۆرهكانی موڵكیهتی تایبهتی و پهیوهندی بهرههمهێنانی چینایەتی سهردهم نهبێت. كار و ئهركی ئهوان تهنها بۆ كۆنترۆڵكردنی خهڵكی و زهوتكردنی ئازادییهكانیانن، نوێنهرایهتی بزنسمانه گهورهكان و كۆمپانییه گهورهكان دهكهن، دهنگدهری یاسایهكن و پهیڕهویكهری یاسایهكن، كه به سوود و قازانجی بهرهی دهوڵهمهندان و كۆمپانییه گهورهكان، بشكێتهوه. كۆمپانییهكان و بزنسمانه گهورهكان دهتوانن به یاسایی یهخهیان پێبگرن بەكردنی لۆبی و بهرتیلدان پێیان، سیاسهتی خۆیان به دهوڵهت پهیڕهو بكهن و ئهوهی دهیانهوێت به یاسایی له گهمهی پهڕلهماندا، بهدهستی بهێنن.
بۆ سهلماندنی قسهكهم دهتوانم دهیهها نمونه به دۆكۆمێنتهوه بهێنمهوه بهڵام لێرهدا تهنها تازهترین نموونهیان دههێنمهوه:
له كۆتایی مانگی ئازاردا بوو، ڕۆژنامهوانێكی یهكێك له ڕۆژنامهكانی ئێره خۆی له ئهمینی مالییهی پارتی تۆری بریتانی كه ناوی Peter Cruddas، [ ئهو پارتهی كه لهگهڵ پارتی لیبراڵدا دهوڵهت بهڕێوهدهبهن] گۆڕی و بهناوی بزنسمانێكی گهورهوه، نوێنهری كۆمپانیایهكهوه، سەردانی ئهم كابرایهی كرد و داوای ههندێك ڕێنمایی كرد، تاكو وهكو كۆمپانییایەك، چۆن كاریگهرییان له سهر دهوڵهت و سیاسهتهكهی ههبێت. ئهویش بهوپهڕی ڕاستی و ڕاشكاوییهوه پێیوت: دهتوانێت 200 یا 250 ههزار پاوهند بدات بۆ خوانێك لهگهڵ سهرۆكشالیاران، دهیڤد كامیرۆن و شالیاری دارایی . ههر لهسهر خوانهكه دهتوانیت كه ههموو باس و خواسێكیان لهگهڵ بكات و ئهو كاتهش دهتوانرێت كه ڕێنماییهكانی ئهو و داخوازییهكانی بخرێته لیستی بهرنامهمانهوه و له ئایندهدا له نهخشهی ئابووریماندا بكرێته سیاسهتمان. ئهمه شیاوه و پێشتریش كراوه.
دوای تۆماركردنی ههموو قسهكان و تهواوبوونی كۆبوونهوهكهی، كابرای ڕۆژنامهوان تهواوی دیمانهكهی دا به میدیا، ئیتر له تهلهفزیۆن و ڕادیۆ و ڕۆژنامهكاندا ههندێكجار لهژێر تایتڵی جیاجیای وهكو Cash for Access و Dinner for Donor،Cash for Cameron واته پارهی نهخت بۆ ههبوونی ئهکسێس، خوانی ئێواره بۆ پیتاكی پاره، پارهی نهخت بۆ كامیرۆن، بڵاوکرایهوه. كابرای ئهمینی مالییهش، چاری نهما و پێش ئهوهی كامیرۆن دهری بكات، خۆی بهناچاری دهستی له كار كێشایهوه. به وتنی ئهم ڕاستیانه كێشهیهكی گهورهی بۆ سهرۆكشالیاران و پارتی تۆری دروست كرد، لهلایهن ئۆپوزسیۆنهوه فشار خرایه سهر سهرۆكشالیاران و پارتی تۆری كه دهبێت سهراپای ئهو خوانانهی كه بۆ بزنسمانه گهورهكان و سهرهکكۆمپانییهكان، ڕێكخراون، ههموو بخرێنه ڕوو، ئهوانیش ههندێكیان خستهڕوو، كه تهنها له نێوانی 2010 وه تا ئهمساڵ، 2012، كراون، كه لهم ماوهیهدا سهرهكشالیاران چهند میواندارییهكی گێڕاوه، كه بۆ 6 سهرۆكی كۆمپانیای گهوره كه ههندێكیان سهرۆكی سوپهرماركێته گهورهكان بوون، کە به خۆیان و ژنهكانیانهوه له میوانداریهكهدا بهشدار بوون و بهمهش 23 ملیۆن پاوهندیان بۆ بودجهی پارتهكهیان، پهیداكردووە.
ئهمهی كه باسم كرد بێگومان تهنها بهشێكی كهمی گهندهڵییهكانه و خاڵێك و نموونهیهكی زۆر بچووكیشه له پشتیوانیكردنی بزنس و كۆمپانییه گهورهكان بۆ دهسهڵات كه خۆیان بهشێكی پهڕلهمانن، ههروهها دهسهڵاتیش بۆ ئهوان، ئهم نهرێتهش بهردهوامه و به بهردهوامیش ڕوو دهدات.
دهستكاریكردنی ئهو بڕگه یاساییه و دهستبهسهراگرتنی ئهم مافه و ڕێگهگرتن له خهڵكانی بێكار و كهمدهرامهت له تهحهداكردنی پۆلیس و خهڵكانی دهستڕۆیشتوو و كۆمپانیای گهوره و میدیا و ههتا دهوڵهتیش و بردنیان بۆ دادگەی بریتانی و دادگەی ئهوروپی، هیچ دادوهرییهكی تێدا نییه، سهپاندنی ملكهچكردن و ڕازیبوونه به ههموو ئهو سوكایهتی و خراپییهی كه بهخهڵكی دهكرێ، ئاوهڵاكردنی زیاتری دهستی میدیایه به تهشهیركردن به ههركهسێك كه دهیهوێت یا تۆمهتباركردن و بهدناوكردنی ههركهسێك كه بیهوێت، یا ڕێگهدان به پۆلیس كه به ئارهزوی خۆیان چییان دهوێت به خهڵكی بیكهن، له گرتن و سوكایهتی پێكردنیان. شایانی باسه لێرهدا ئهوه بڵێم. كه له ماوهی كهمتر له 20 ساڵدا 17 كهس به دهستی پۆلیس گیانیان لهدهستداوه، له كاتێكدا كه تهواوی كۆمهكی یاسایی بۆ كهسانی نزیكی گیانلهدهستدراوان ههبووه بۆ تۆماركردنی داوای یاسایی له سهر دهسگهی پۆلیس، بهڵام لهگهڵ ئهوهشدا تا ئهم ساتهوهخته هیچ پۆلیسێك نهك ههر سزا نهدراوه، بهڵكو تهنانهت كارهكهشی لهدهست نهچووه، ئهی كه كۆمهكی یاسایی نهمێنێت چۆن دهتوانرێت كهیسهكان بخرێته دادگەوه؟ له كاتێكدا زۆربهی زۆری كهیسهكان چهند ملیۆنێك پاوهن خەرجەكهیهتی. كێ ههیه له ناو خهڵكانی ههژار و كرێكاراندا یا ههتا چینی مامنهوهندیشدا بتوانێت 100 یا دوو سهد ههزار پاوهند بدات له كاتێكیشدا لای ڕوونه ئهوهی كه ئهم دهیباته دادگە سامانهكهی له بن نایهت و ئامادهیه باشترین یاساناس بگرێت بۆ بهرگری له خۆی، ئیتر لهوهی گهڕێ، كه بتوانێت ملیۆنێك پاوهند بدات!!!
ئهمهی كه كرا خهڵاتێك بوو، بۆ كۆمپانییه گهورهكان، بانقهكان، سوپهرماركێتهكان، چونكه لهمهولا به دهگمهن ڕێكدهكهوێت كه كهسێك، لایهنێك، ههتا وڵاتێكیش بتوانێت لهسهر وێرانكردن و تاڵانكردنی بهروبوومی سروشتی و نا شروشتی وڵاتهكهیان، بیاندات به دادگە. ههركهس یا ههر لایهك بییهوێت داوایان لهسهر تۆمار بكات، دهبێت پێشهكی چهند ملیۆنێك بخاته لاوه تاكو ههنگاوێكی سهرهتایی بۆ ئهو كاره بنێت، له زۆر حاڵهتیشدا دهبێت دهستیشی لێ بشوات. ناچارم لێرهدا دوو نمونهی بچووك سهبارهت به كۆمپانییهكان باس بكهم، تاكو خوێنهر مهبهستی وتارهكه و ڕاستییهكانی زیاتر بۆ ڕۆشن ببنەوە:
یهكهمیان: وڵاتی (IvoryCoast-ساحلالعاج)كه یهكێكه له وڵاته ههژارهكانی ئهفهریکا ژمارهی دانیشتوانهكهی 22 ملیۆنه، تێكڕای داهات و بڕی ساڵانهی مووچهی کەسێك 730 پاوهندی بریتانییه و له سهدا42.7ی دانیشتوانهكهی له ههژاریدا دهژین و تێكڕای درێژی ڕادەی تهمهن لهوێ تهنها 54 ساڵه.
ئهم وڵاته به پێی چهند ڕاپۆرتێكی چهند ساڵ لهمهوپێشی ڕۆژنامهی گاردیانی بریتانی، بووهته جێگەی فڕێدانی پاشماوهی نیوكلێر پاوهری وڵاتانی ئهوروپی، كۆمپانیایهكیش به ناوی Trafigura Company كه سهرمایهكهی 121.5 ملیارد پاوهنده و قازانجی تهنها ساڵێكی 1.11 ملیارد پاوهنده، كۆنتراكتی گواستنهوهی ئهم پاشهڕۆیانهی له گواستنهوهی ئهم نههامهتییه بۆ ئهو وڵاتهی كه لهسهرهوه ناوم هێنا، بەست. ئهمهی كه ئهم كۆمپانییه كردی بوهه هۆی تێكدانی ژینگه له (ساحل العاج) و ناڵاندنی خهڵكێكی زۆر لهوێ که به دهست نهخۆشی شێرپهنجهوه دەناڵینێت، كه به هۆی زبڵ و پاشماوهی نیوكلێرهوه كه ههمووی کەرەستەی كیمیاوی بووه و گوێزراوهتهوه بۆ ئهوێ.
سهرهئهنجام كۆمپانییهكه ڕۆژنامهی گاردیانی برده دادگە، كه گوایه به ههڵبهستنی ناڕاستی تاوانباریكردووە، ئهمهش دهبێته هۆی زڕاندنی ناو و ناوبانگی. ڕۆژنامهی گاردیانیش له سهردهمی ڕۆژانی دادگەدا و پێش ئهوهش توانی به دۆكۆمێنت و بهڵگهی زانستی و پزیشکی كهیسهكهی بسهلمێنێت، كه چۆن ئهم كۆمپانییه كارهساتێكی گهورهی بۆ ژینگه و بهشێك له دانیشتوانی ئهو وڵاته خولقاندوه. سهرئهنجام كهیسهكهی بردهوه و له ڕێگەی دادگەوه 100 ملیۆن پاوهندی بچڕی بۆ حكومهتی(ساحل العاج)، تاكو وڵاتەکەی له پاككردنهوهی ئهو پاشهڕۆیانه و نەهێشتنی كاریگهرییاندا سهرفی بكات، لهههمان كاتیشدا 30 ملیۆنی تریش پاوهند له كۆمپانیهكه سهندرا بۆ قهرهبووكردنهوهی ئهو خهڵكانهی كه به هۆی ئهم كۆمپانییهوه توشی جۆرهها نهخۆشی بوون، تاكو چارهسهری خۆیانی پێبكهن.
حكومهتی (ساحل العاج) كه خۆی زۆر لهپێش گاردیانهوه ئهم ڕاستیانهی دهزانی، بهڵام هیچ وهخت زات و زوقرهی ئهوهی نهكرد، كه كۆمپانیهكه بداته دادگە، چونكه له وڵاتێكی ئاوادا كه ئهوه دۆخ و باری ژیانی خهڵكهكهی بێت، وهكو له سهرهوه باسم كرد، مهحاڵه بتوانرێت چهندهها ملیۆن بۆ بردنه دادگەی كۆمپانیهكی وا زهبهلاح و پاوهرفول، تهرخان بكرێت، ئهمه جگه لهوهش، كه ئهگهرێكی زۆری دۆڕاندنیشی ههبوو و ئهو كاتهش نهك ههر دهبووایه كولفهی دادگەی بدایه، بهڵكو دهبوایه كولفهی تێچوی دادگەییكردنی كۆمپانیهكه و قهرهبووشی بدایه پێیان.
نمونهی دووههم، وڵاتی نایجیریایه له ناوچهی بۆدو، كه بههۆی كۆمپانیای شێڵهوه ژینگهی ئهو ناوچهیه وێرانبووە و بووەته هۆی ئهوهی كه 69 ههزار كهس لهو ناوچهیهدا توشی جۆرهها نهخۆشی قورس و پیس ببن، كه ههندێكیان بووبوونه شێرپهنجهی كوشنده. من له وتارێكی ترمدا كه پێشتر بڵاومكردۆتهوه سهبارهت به دهوری كۆمپانیا و سوپهرماكێتهكان، باسی ئهمانهم كردووە، بۆیه لێرهدا ههر وهكو نمونهیهك پهنجهی بۆ ڕادهكێشم. ئهم كۆمپانیهش بههۆی دانی كۆمهكی یاساییهوه توانرا ببرێته دادگە و لهوێدا شێڵ دانی به تاوانهكهیدا ناو ئامادهبوو قهرهبووی خهڵكی ناوچهكه بكات و 800 ملیۆن پاوهندیش تهرخان بكرێت بۆ پاككردنهوهی ناوچهكه له ماك و كاریگهری ئهو كیمیاویهی كه ساڵانێكی دوورودرێژ بههۆی دهرهێنانی نهوت و دزهی نهوت له بۆرییهكانهوه بۆ سهر زهوی و كێڵگه و كانیاو و ڕوبارهكان، ڕویداوه و ئامێتەبوونی ئەو مادە کیمیاییانە لەگەڵ سهرچاوهكانی ژیانی خهڵكی ناوچهكه، بووهته هۆی سهرههڵدانی نهخۆشییهكان.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
بهزمی سهرۆککۆمار و 1ی ئایار له فهرهنسه
سهلام عارف
05.05.2012
Anarkistan ئەنارشیستان 
پێویستە لە ژوورەوە بیت تا سەرنج بنێریت.