ئەرشیفەکانى هاوپۆل: وتار

وتار

دوای دروستکردنی یه‌کینه‌کانی گه‌ل له‌ شه‌نگال و هاتنه‌ کایه‌ی بارودۆخێکی نوێوه‌، ئیدی وه‌ختی ئه‌وه‌ هاتووه‌ که دانیشتوانی شه‌نگال‌ خۆیان خۆیان به‌ڕێوه‌به‌رن.

دوای دروستکردنی یه‌کینه‌کانی گه‌ل له‌ شه‌نگال و هاتنه‌ کایه‌ی بارودۆخێکی نوێوه‌، ئیدی وه‌ختی ئه‌وه‌ هاتووه‌ که دانیشتوانی شه‌نگال‌ خۆیان خۆیان به‌ڕێوه‌به‌رن.

 زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

20/08/2014

پێش ئه‌وه‌ی بچمه‌ کرۆکی مه‌سه‌له‌که‌وه‌، ده‌مه‌وێت ئه‌وه‌ بڵێم که‌ ئه‌مه‌ی ڕویدا ، واته‌ هاتنی داعش و بوونی کوردستان به‌ مه‌یدانی لابه‌لاکردنه‌وه‌ی جه‌نگی جیهاده‌ییه‌کان و ڕاگه‌یاندنی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی شام و عێراق، که‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ ‌ فشارێکی گه‌وره‌ی خستۆته‌ ‌ سه‌ر ‌ هه‌رێمی کوردستان، پێنج حه‌قیقه‌تی بۆ هه‌موومان، ده‌رخست و چه‌سپان :

یه‌که‌م: هه‌میشه‌ هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕو تێوه‌ئاڵانی هاووڵاتیان و زروفه‌ ناهه‌موارییه‌کانی دیکه‌ که‌ جه‌نگ به‌دووی خۆ یدا دههێنێت ، ده‌بێته‌ هۆی ده‌رکه‌وتنی کۆمه‌ڵێك دیارده‌ که‌ له‌ سه‌رده‌می ئاشتی و تێروپڕیدا یا نابینرێن یا به‌ ده‌گمه‌ن هه‌نه‌. له‌مانه‌ش به‌تاڵه‌یی و سه‌رکه‌وتنی نرخی پێداویستیه‌کانی ژیان و نائارامی و دڵه‌ڕاوکێی دانیشتوان و ڕه‌وکردنیان و  وه‌ستانی بازاڕو ده‌رکه‌وتنی کاری ناشایسته‌ی وه‌کو دزی و ڕاووڕوت و توندووتیژی و له‌ هه‌مووشیان مه‌ترسیدارتر ده‌رکه‌وتنی هه‌ژموون و هه‌ست و نه‌ستی ده‌مارگیری نه‌ته‌وه‌یی و گیانی نه‌ژادپه‌رستی و قوتبوونه‌وه‌ی گروپی جیا جیای ڕاسیست و فاشست و دیکه‌ که‌ بینیمان و تا ئێستاش ده‌یانبینین.

دووهه‌م : داعش وه‌کو فکر و ئیمان و وه‌کو هێڕشی چه‌کدارانه‌ی، که‌ له‌ فتوحاته‌کانیدا ‌ نوێنه‌رایه‌تی ڕاسته‌قینه‌ی ئاینی ئیسلام ده‌کات ، به‌ڕای من دینی ئیسلامی وه‌کو پیاز پاكکرد و هیچ جۆره‌ ته‌فسیرێکی بۆ ته‌فسیرکه‌رانی ئێستا و داهاتووش نه‌هێڵایه‌وه‌ تاکو بتوانن جۆرێکی تر یا دیوێکی دیکه‌ی ئیسلاممان پێنیشان بده‌ن. داعیش ئه‌و ڕاستییه‌شیان دووباره‌ کرده‌وه‌ که‌ دینی ئیسلام ، ناتوانرێت و نابێت مۆدیره‌نایز بکرێت، واته‌ ڕێگای سێهه‌می نه‌هێڵاوه‌ته‌وه‌ ، که‌واته‌ ئیسلام یا نییه‌ یا ده‌بێت وه‌کو ئه‌وان بێت، ئیدی ئه‌وه‌ی که‌ باوه‌ڕی به‌مه‌ نییه‌ یا ئه‌وه‌تا له‌ ئیسلام که‌ سه‌رچاوه‌که‌ی قورئانه‌ و فه‌رمایشته‌کانی پێغه‌مبه‌ره‌، تێنه‌گه‌یشتوه‌ و نایه‌وێت تێبگات ، یاخوود ده‌یه‌وێت ئیسلام له‌ته‌ك به‌رژه‌وندییه‌کانیدا بگونجێنێت. ئه‌وانه‌شمان که‌ ده‌ڵێین وابییه‌، با ئاوڕێك له‌ مێژوی خوێناوی ئیسلام و بزوتنه‌وه‌که‌ی له‌گه‌ڵ ئایه‌ته‌ شه‌ڕينگێزه‌کانی ناو خودی قورئان، بده‌ینه‌وه‌، که‌ داعش شتێکی نه‌کردووه‌ که‌ له‌سه‌رده‌می موحه‌مه‌دی په‌یامبه‌ر و جێنشینه‌کانیدا نه‌کرابێت. داعش ئیسلامی ته‌واوه‌ و پارێزه‌ری نه‌رێت و میراتی دینی ئیسلامه‌.   ئه‌م حه‌قیقه‌ته‌ هه‌ر له‌وێ بووه‌ به‌ڵام داعش و گروپه‌ ئیسلامییه‌کانی دیکه‌ ، ‌هێنایانه‌وه‌ مه‌یدان و کردیانه‌ باس و خواسی سه‌رده‌م و ساغکردنه‌وه‌ی گرپه‌ به‌ناو میاندڕه‌وه‌ ئیسلامییه‌کانی دیکه ، که‌ ده‌بێت یا له‌مبه‌ر بن یا له‌و به‌ر ، ئیدی ناکرێت وه‌کو که‌ری ناو جۆگه‌ له‌ هه‌ردوو به‌ر بله‌وه‌ڕێن.

سێیه‌م: ده‌رکه‌وتنی تواناو هیزی به‌رگریی هێزه‌ چه‌کداره‌کانی کورد له‌ هه‌رێمدا، که‌ هێزێکی یه‌کگرتوو یه‌ك ئامانج و یه‌ك مه‌به‌ست نه‌بوون و ته‌ناته‌ت له‌م کاته‌ شپرزه‌و خه‌ته‌رناکه‌شدا نه‌یانتوانی خاوه‌نی یه‌ك په‌یام و یه‌ك سه‌رکرده‌و یه‌ك پلان بن . ئه‌مانه‌ش ده‌بنه‌ به‌شێك له‌ هۆکاره‌کانی سه‌رکه‌وتن یا براوه‌ی جه‌نگ یا دۆڕانی شه‌ڕ. گه‌ر شه‌فافیانه‌ قسه‌ بکه‌م ده‌ڵێم هێزی دۆڕاو و هێزی براوه‌ له‌ جه‌نگه‌که‌دا هه‌ر لایه‌نێك بێت له‌ کۆتاییدا هه‌ر ده‌ر ده‌که‌وێت، گه‌رچی به‌ڕای من دۆڕاوی سه‌ره‌کی، هه‌میشه‌ خودی ڕه‌شه‌خه‌ڵکه‌که‌یه‌ به‌ هه‌موو توێژاڵه‌کانییه‌وه‌ و هه‌ر ئه‌وانن که‌ باجه‌که‌ی ده‌ده‌ن.

هه‌ڵبه‌ته‌ ‌ من لێره‌دا زیاتر مه‌به‌ستم له‌ بردنه‌وه‌ و دۆڕانی ئه‌م شه‌ڕه‌ی ئێستا له‌ نێو خودی هێزه‌ کوردییه‌کانی هه‌رێمه‌ که‌ هێزی سه‌ره‌کی هێزی یه‌کێتی و پارتییه‌، ده‌نا هه‌موومان یاخود لانی که‌ م ئه‌وانه‌مان که‌ ‌سیاسی نین ، ئه‌و ڕاستییه‌ ده‌زانین که‌ براوه‌ی یه‌که‌م له‌م جه‌نگه‌دا ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا و زلهێزه‌‌کانی دیکه‌یه‌ له‌گه‌ڵ کۆمپانیه‌ گه‌وره‌کانی فرۆشیاری ‌ که‌ره‌سه‌ی جه‌نگ و ته‌قه‌مه‌نی و چه‌کن و له‌شانی ئه‌وانیشه‌وه‌ کۆمپانییه‌کانی دیکه‌یه‌ که‌ دوای وێرانکردن ئه‌وان ئاماده‌یی خۆیان، وه‌کو ئه‌وه‌ی که‌ خێری خۆیانمان پێبکه‌ن، بۆ ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی، ده‌رده‌بڕن.

گه‌رچی تاکو ئێستا لای من سه‌ره‌نجامی ئه‌م گه‌مه‌یه‌ش‌ وه‌کو گه‌مه‌ی دروستکردنی ده‌وڵه‌تی کوردی ، دیارنییه‌ ، به‌ڵام ئه‌وه‌م‌ لاڕوونه‌ که‌ دۆڕاوی یه‌که‌م هه‌م وه‌کو سیاسه‌ت و هه‌م وه‌کو هێز ی چه‌کداری پارتی-یه‌ .   به‌ڕای من هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای دروستبوونی هه‌رێمه‌وه‌ زۆربه‌ی زۆری ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی که‌ له‌ لایه‌ن ئه‌وه‌وه‌ (هه‌رێـم) ‌ که‌ پارتی هه‌میشه‌ ده‌سه‌ڵاتی باڵا ‌بووه تیایدا ، له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵکی کوردستان نه‌بووه‌ و هه‌ندێکیش له‌و سیاسه‌تانه‌ ته‌نانه‌ت له‌ قازانجی خوودی پارتی و سه‌رۆکی هه‌رێم و خێزانه‌که‌شی نه‌بوون‌ – دیاره‌ من مه‌به‌ستم قازانجی پاره‌ و پله‌ و پایه‌ نییه‌-   ده‌توانم لیستێکی درێژ بخه‌مه‌ به‌رده‌ستی خوێنه‌رانی ئه‌م وتاره‌ ، به‌ڵام هه‌ره‌ دیار و ئاشکراکانیان : په‌یوه‌ندی کۆنی پارتی به‌ ئێران و په‌نابردن بۆ سه‌دام له‌ ئابی ساڵی 1996 و په‌یوه‌ندی سه‌ر و ماڵی له‌گه‌ڵ حکومه‌ته‌ یه‌کبه‌دوایه‌که‌کانی تورکیاو کرد‌نه‌ قوربانی به‌ژه‌وندییه‌کانی کوردانی دانیشتوانی هه‌رێم و تورکیا و سوریا له‌ پێناو ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خێزانی خۆیاندا، شه‌ڕ و جه‌نگ له‌گه‌ڵ په‌که‌که‌و هاوکاریکردنی له‌گه‌ڵ تورکیادا بۆ ئه‌م کاره ‌و هه‌بوونی سه‌ربازگه‌ و بنکه‌ و هێزی سه‌ربازی ڕژێمی توکیا له‌به‌رلوتیاندا و   لێدانی خه‌نده‌قی شه‌رمه‌زاری و ئابلوقه‌دانی کوردستانی ڕۆژاوا و فرۆشتنی نه‌وتی ڕه‌ش له‌ بازاڕی ڕه‌ش و هه‌ڵگیرسانی جه‌نگێکی میدیایی و قسه‌ و هێڕش دژ به‌ حکومه‌ته‌که‌ی مالیکی، که‌ بووه‌ هۆی ڕاگرتنی موچه‌ی کارمه‌ندان و مامۆستایان و سه‌رجه‌می فه‌رمانبه‌ران و کرێکاران که‌ له‌ به‌شه خزمه‌تگوزارییه‌ ‌ جیاجیاکاندا کارده‌که‌ن. هه‌روه‌ها گه‌مه‌ی دروستکردنی ده‌وڵه‌تی کوردی و پرسی ڕڕیفرۆنده‌م. دواتیری ژاراوایشی ده‌ست تێکه‌ڵکردن له‌گه‌ڵ تورکیا و قه‌ته‌ر ، له‌ هێنانی داعشی دڕنده‌ بۆ سه‌ر موسڵ و دواتر یش هاتنیان به‌ره‌و که‌رکوك و هه‌ولێر ، که‌له‌م پرۆسه‌یدا به‌ هه‌زاره‌ها که‌س له‌ ئێزیدییه‌کان و مه‌سیحییه‌کان و تیره‌ کورد و عه‌ره‌به‌کانی ئه‌و ناوچانه‌‌ ، تیاداچوون و به‌ سه‌ده‌ها هه‌زاری دیکه‌ش ته‌نها سه‌ری خۆیانیان بۆ ده‌رکرا. ئێستاش ده‌ست تێكه‌ڵکردن له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاو و کۆمپانییه‌ چه‌کفرۆشه‌کاندا، بۆ درێژه‌پێدانی ئه‌و جه‌نگه‌ به‌ گردکردنه‌وه‌ و یه‌ککه‌وتنی هه‌موو جیهادییه‌کانی دونیا و خولقادننی دژایه‌تی و کینه‌دۆزی نێوان کورد و عه‌رب و کورد وهه‌موو سونه‌ی دونیا، له‌ مه‌یدانیێکی خاپورکراوی ده‌ستی جه‌نگی زیاتر له‌ نیو سه‌ده‌، که‌ دیسانه‌وه‌ باجده‌ره‌کانی هه‌ر ده‌بێت خه‌ڵکانی ئاسایی و هه‌ژارانی کوردستان بن. ئه‌مانه‌ چه‌ند سیاسه‌تێکی نێو لیستێکی بێ کۆتایی سیاسه‌ته‌ تێشکاو و هه‌ڵوێسته‌ خراپه‌کانی پارتی و بارزانیین.

لای من هه‌موو ئه‌مانه‌ نوشست و نیسکۆن بۆ پارتی و سه‌رۆکی هه‌رێم و سیاسه‌ته‌کانی ، ‌ باوه‌ڕیش ناکه‌م ه‌یچ ئاوه‌زدارێک، له‌گه‌لیاندا بێته‌وه‌. ئا له‌م بارودۆخه‌شدا گه‌ر ئێمه‌ی کورد ئه‌م سیاسه‌تانه‌ له‌بیر بکه‌ین و سه‌رکردایه‌تی و سه‌رۆکێتی ئه‌وانمان، چی دیکه‌ پێقه‌بوڵ بێت، یا ئه‌وه‌تا ئێمه‌ گه‌لێکی مردوین یا هه‌رگیز ئێمه‌ توانای بیرکردنه‌وه‌ و ده‌رس وه‌رگرتنمان له‌ نیسکۆکان و سیاسه‌ته‌ هه‌ڵه‌کان و کارو ئه‌زموونی که‌سه‌ نادڵسۆزه‌کان، نییه ‌و پارتی له‌ دۆڕاوی سه‌رکییه‌وه‌ جارێکی دیکه‌ ده‌ژێنینه‌وه‌ و ده‌یکه‌ینه‌وه‌ به‌ شؤڕه‌سواری مێژوی سه‌رکه‌وتن و بردنه‌وه‌‌.

لێره‌دا پێویست ناکات که‌ باس له‌ ڕۆڵی حیزبی گۆڕان له‌ ڕوداوه‌کانی ئه‌م دوایه‌دا بکه‌م ، چونکه‌ ئه‌وان دۆڕاوی پله‌ی دووهه‌من و ئه‌و ڕاستییه‌یانه‌ی که‌ خه‌ڵکانی وه‌کو من ساڵه‌هایه‌کی دووروو ده‌ێژه له‌سه‌ریان ‌ وتومانه‌ و ده‌یڵێین. سه‌لمێندران، بۆ ئه‌مه‌ش مێژو له‌ ئاینده‌دا، ده‌بێت‌ مایه‌پوچی ئه‌وان باشتریش بسه‌لمێنێت.

چواره‌م: له‌م که‌ین و به‌ینه‌شدا، جارێکی دیکه‌ش ئه‌و ڕاستییه سه‌لمێنرایه‌وه‌ که‌ ڕاسته ‌ ڕۆڵی چه‌ک له‌ شه‌ڕدا گرنگه‌ ، به‌ڵام له‌وه‌ گرنگتر بیروباوه‌ڕه و خه‌ڵکانی شه‌ڕکه‌رن . گه‌ر ته‌ماشایه‌کی “جه‌نگاوه‌ره‌کانی پارتی” بکه‌ین به‌و هه‌موو چه‌کو که‌ره‌سه‌ی شه‌ڕه‌وه‌ که‌چی بۆ یه‌ك خوله‌ك خۆیان نه‌گرت. هاوکاتیش گه‌ر ته‌ماشای دووساڵ خۆڕاگرتنی جه‌نگاوه‌رانی ڕۆژاوا و په‌که‌که‌-ش بکه‌ین به‌ توانایه‌کی که‌م و چه‌کی کۆنه‌وه‌ له‌ته‌ك ئه‌و بارودۆخه‌ ئابورییه خراپه‌شی که‌ هه‌یانه‌ ، چۆن توانیویانه‌ له‌ به‌رامبه‌ر تورکیا و هێزی ئه‌سه‌د و گروپه‌ تیرۆریسته‌کانیشدا، ‌ به‌رگری له‌ دانیشتوانی ئه‌و سێ کانتۆنه‌ بکه‌ن . دیسان ئه‌وه‌ش سه‌لمێنرا، ‌ گه‌ر به‌ هۆی ئه‌وانه‌وه‌ نه‌بوایه‌ نه‌ك هه‌ر ڕێگای سه‌نجار ‌ نه‌ده‌کرایه‌وه‌ بۆ ڕزگارکردنی لێقه‌وماوانی ئێزیدی، به‌ڵکو هه‌ولێرو شارۆچکه‌ و گونده‌کانی ده‌وروبه‌ریشی ده‌که‌وتنه‌ باوه‌شی ڕه‌حمه‌تی داعشه‌وه‌.   ئه‌م ڕاستییه‌ی سه‌ره‌وه‌ ده‌مانخاته‌ به‌رده‌م پرسیارگه‌لێکی وه‌کو : ئه‌گه‌ر براوه‌ هه‌بێت له‌م ڕوداوانه‌ی ئه‌م دوایه‌دا ، ئه‌و براوه‌یه‌ ‌ کێیه‌؟ بۆچی یه‌کینه‌کانی ڕۆژاوا به‌و هه‌موو کونانه‌ی که‌تیایاندا‌یه‌ و هه‌ر به‌و چه‌که‌ ئاسایانه‌ی که‌ هه‌یانه‌ ده‌توانن داعش بشکێنن و پێشره‌وی له‌ هیڕشکردنیاندا بکه‌ن، ، به‌ڵام دابه‌سته‌کانی هه‌رێم ناتوانن به‌ چه‌کی باشتر و به‌ ئیمتیازێکی زۆریشه‌وه‌ بیکه‌ن؟ ئه‌ی بۆچی ده‌بێت کوردانی ڕۆژاوا : هه‌م دانیشتوان و هه‌م چه‌کداران بۆ کوردانی باشور و خاکه‌که‌یان دڵسۆزتر و به‌ په‌رۆشتر بن تاکو خودی کوردانی باشور و هێزه‌کانیان و له‌ سه‌روی هه‌مووشیانه‌وه‌ سه‌رۆکی هه‌رێم و که‌سی دووهه‌م که‌ ئێستا نه‌وشیراوان موسته‌فایه‌؟ دواپرسیار له‌ کاتێکدا که‌ چه‌کداره‌کانی پارتی بۆ یه‌ك خوله‌ك نه‌توانن یا نه‌یانه‌وێت به‌رگری خاك و هاونیشتمانیانیان بکه‌ن، هه‌روه‌ها که‌ “گۆڕانی” خه‌واڵ و پاشکۆ و ‌گوێ له‌مشتی پارتی و بارزانی و پرژوبڵاوی هێزه‌کان و سیاسییه‌کانی ناو یه‌کێتی ، وه‌ڵامێك نه‌بێت بۆ کێشه‌کانی ئه‌مڕؤ و دوێنی و داهاتوش ، ئه‌ی ده‌بێت چی بکرێت؟؟!!

ئه‌مانه‌ کۆمه‌ڵه‌ پرسیارێکن که‌ هه‌وڵده‌ده‌م به‌ گوێره‌ی تێگه‌یشتنی خۆم له‌ بارودۆخه‌که‌، وه‌ڵامی هه‌ندێکیان له‌ خاڵی چواره‌م-دا بده‌مه‌وه‌ و هه‌ندێکیشیان وه‌ڵامه‌کانیان لای هه‌مووان ڕوون و ئاشکرایه‌.

حه‌قیقه‌تی چواره‌م: گه‌ر براوه‌ هه‌بێت له‌م جه‌نگه‌دا به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ده‌ڵێم، یه‌کینه‌کانی ڕۆژاوا و هێزی په‌که‌که‌-یه‌. ئه‌م ڕوداوانه‌ی ئه‌م دوایه‌ش ئه‌ڵقه‌یه‌کی دیکه‌ی خسته‌ سه‌ر زنجیری خه‌باتی ئه‌و هێزانه‌ له‌ به‌رگریکردن و دڵسۆزی و پشتبه‌ستن به‌خۆو لێبڕان و سه‌لماندنی ڕاستگۆیی له‌گه‌ڵ خۆیان و ئه‌و خه‌ڵکانه‌شی که‌ بڕوایان پێبه‌خشیون.   گه‌رچی ڕۆژگارێکی سه‌خته‌و کاره‌ساتێکی یه‌کجار گه‌وره‌ قه‌وماوه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا به‌ناچار ی و بێ پلان بۆ بارودۆخه‌که‌و له‌ ده‌ره‌وی ئاره‌زو و ویستی ئه‌وان له‌ ڕودانی کاره‌ساته‌که‌ ، ئه‌مان براوه‌ی یه‌که‌می ئه‌م ڕووداو و بارودۆخه‌ن، هه‌ر : له‌ به‌هێزکردنی پێگه‌یان له‌ناو کوردانی باشووردا، پتربوونی ڕاده‌ی خۆشه‌ویستی و میهره‌بانی خه‌ڵک بۆیان، وانه‌وه‌رگرتن و لێوه‌فێربوون له‌ لایه‌ن کوردانی باشوره‌وه‌، ئه‌م ڕووداوه‌ بووه‌ هۆی ته‌ته‌ڵه‌وبێژێکی سیاسه‌ت و هه‌ڵوێستی ئه‌مه‌ریکاو وڵاتانی ڕۆژاوا له‌ به‌رامبه‌ر یه‌کینه‌کانی ڕۆژاوا و په‌که‌که‌دا ‌، ده‌رکه‌وتنی گه‌وره‌یی و میهره‌بانی و لێبورده‌یی ئه‌وان له‌ هێزه‌ کوردییه‌کانی هه‌رێم پاش ئه‌و هه‌موو کوشتن و بڕینه‌ی که‌ لێیان کردون و ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ ناشیرینانه‌ی که‌ تا ئیستاش ئه‌م هێزانه‌ ‌ به‌رامبه‌ریان، هه‌یانه‌ ، ناسینی کوردستانی باشور، به‌ کرده‌وه‌، وه‌کو خاك و نیشتمانی خۆیان ، دانی ده‌رسێێک به‌ هێزه‌ کوردییه‌کانی هه‌رێم به‌تایبه‌تی هێزه‌کانی پارتی ، که‌ هه‌رگیزا و هه‌رگیز نه‌توانن سه‌ر له‌ ئاستیانا هه‌ڵبڕن ، مه‌گه‌ر به‌یارمه‌تی تورکیاو داعشه‌کانی ناوچه‌که‌و فڕۆکه‌ جه‌نگییه‌کانی ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕؤژاوا……تا ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌مان سه‌لماندیان باشترین و ئازاترین و دڵسۆزترین لایه‌نێکن که‌ نه‌ك هه‌ر ئێزیدییه‌کان، به‌ڵکو هه‌موو کوردانی باشور، بڕوایان بکه‌نه‌سه‌ر و پشتیان پێببه‌ستن. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش ئێزیدییه‌کان ئاماده‌بوون که‌ هێزێكی 1000 که‌سی له‌ پیر و گه‌نجان پێکه‌وه‌نێن و یه‌کینه‌کانی شه‌نگال له‌شانی یه‌کینه‌کانی ڕۆژاواوه‌ دروست بکه‌ن و دژی داعش بجه‌نگن.  ئه‌مه‌ش په‌یامێکه‌ بۆ سه‌رجه‌می میلیشیاکانی هه‌رێم ، به‌کرێگیراوه‌کانی حیزب و حکومه‌ت و خێڵ و خێزان ، ته‌نها بۆ ڕۆژانی ئاشتی یاخود بۆ سه‌رکوتکردنی ناڕه‌زایانی شه‌قام، ئازان، به‌تایبه‌تی هێزه‌کانی پارتی ، که‌ هه‌رگیز ئێزیدییه‌کان و خێڵه‌ کوردی و عه‌ره‌به‌کانی ده‌ڤه‌ری موسڵ، ناتوانن جارێکی دیکه‌ پشت به‌وان ببه‌ستن ، ده‌بێت بڕوای ته‌واو به‌ خۆیان و به‌و که‌سانه‌ی که‌ له‌‌ ڕۆژانی ته‌نگانه‌دا، لێبراوانه‌ فریایان که‌وتن و سه‌ر و ماڵیان پاراستن، بکه‌ن.

ئه‌وه‌ی که‌ ماوه‌ته‌وه‌ له‌وێدا ( له‌ شه‌نگال) بکرێت، که‌ به‌هیوام به‌زووترین کات بکرێت ، دروستکردنی ” ماڵی گه‌ل” ، دروستکردنی گروپی خۆجێی هه‌مه‌ جۆره‌ بۆ کێشه‌و پرسی هه‌مه‌ جۆره‌یه‌‌، تاکو کار له‌سه‌ر سه‌رجه‌می کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوری و سیاسییه‌کان و پرسه‌کانی دیکه‌ بکات ، دواتریش به‌ڕاگه‌یاندنی خۆبه‌ڕێوه‌بردنی گه‌لی وه‌کو ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ ڕۆژاوادا هه‌نه‌.

من ته‌واوی بڕوام به‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ ده‌بێت له‌ داهاتوویه‌کی زۆر نزیکدا پاش سازدانی زه‌مینه‌ زه‌روورییه‌کان ده‌بێت سسته‌می خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری گه‌لیانه‌، یاخود گه‌ل ، ڕابگه‌یه‌نرێت و ده‌ڤه‌ری شه‌نگال ئۆتۆنۆمی خۆی هه‌بێت و کاری ته‌واوی له‌سه‌ر بکرێت و هه‌موو لایه‌ن و کۆمه‌ڵێکیش کۆمه‌کیان پێبکه‌ن و یارمه‌تییان بده‌ن . ئه‌مه‌ش ته‌نها و ته‌نها ڕێگایه‌كه‌ ، ڕێگایه‌یه‌كی نوێیه‌ ، که‌ له‌ میلیشیای خێڵ و خێزان و حیزب و ئیداره‌ی گه‌نده‌ڵ و ترس و سه‌رکێشی هێزه‌کانی عێرا ق وڵاتانی دراوسێ و ڕێکخراوه‌ تیرۆریسته‌کان ،خه‌ڵکانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌، ڕزگاریان ببێت و هاوکاتیش ‌ وانه‌یه‌کی گه‌وره‌و گرنگ به‌ هه‌موو باشور بدات ، که‌ ئیدی حکومه‌تێک یاخود ئه‌زمونێکی فاشلی 22 ساڵه چی دی ئیشناکات، بۆیه‌ ئه‌وه‌ی شه‌نگال ده‌کرێت بکرێته‌ ‌ نموونه‌یه‌ك‌ که‌ شوێنه‌کانی دیکه‌ی هه‌رێم چاویان لێبکه‌ن. ئه‌مه‌ ته‌نها ڕێگایه‌که‌ که‌ کۆتایی به‌ گه‌نده‌ڵی و نابڕوایی و پاشکۆبوون به‌حیزبه‌کان ده‌هێنێت و به‌رهه‌مهێنه‌ری بڕوابوون به‌خۆو ته‌بایی و برایه‌تی و خوشکایه‌تی و ڕه‌تکردنه‌وه‌ی هه‌موو چه‌شنه‌ ده‌سه‌ڵاتێک له‌سه‌روی خودی خه‌ڵکییه‌وه‌، ده‌سته‌به‌ر ده‌کات‌.

هه‌ڵوێست

هه‌ڵوێست

سه‌لام عارف

١٨ی ئۆگوستی ٢٠١٤

ئه‌رکی گرنگ و سه‌ره‌کی ئازادیخوازانی ئاشتیخوازه‌، هه‌ڵوێستی خۆیان یه‌کلابکه‌نه‌وه‌ ده‌رباره‌ی جه‌نگ له‌ وڵاتی فه‌له‌ستین (حه‌ماس -ئیسرائیل) هه‌روه‌ها جه‌نگ له‌ وڵاتی کوردستان (ده‌سه‌ڵاتی ناسیۆنالیست – داعش)، ئه‌رکی مێژوویی ئازادیخوازانی ئاشتیخوازی شۆڕشخوازه‌، له‌به‌ره‌ی جه‌ماوه‌ری مه‌ینه‌تبه‌شدا خۆیان بسه‌لمێنن، دژی جه‌نگ بن له‌به‌رچی؟

به‌ر له‌ هه‌موو شتێك جه‌نگ ده‌ستکرده‌یه‌کی سته‌مدارانه‌ و ئامانجی سه‌ره‌کیشی، میلیتاریزمه‌کردنی ژیانی گشتی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌، له‌ بۆ گۆڕینی ئاڕاسته‌ی خه‌باتی ڕاسته‌قینه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ لەپێناوی (نان- کار- ئازادی ته‌واو…تد) میلیتاریزمه‌کردن، ئه‌و داواکارییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیانه‌، له‌بیر جه‌ماوه‌ر ده‌باته‌وه‌ ، یان هه‌رهیچ نه‌بێت ده‌یانشێوێت و تا ئه‌و ڕاده‌یه‌، وا له‌ جه‌ماوه‌ر ده‌کات که‌ داواکردنیان به‌ پێویستی سه‌ره‌کی ژیانی ڕۆژانه‌ نه‌زانێت، ئه‌قڵی ببێته‌ ئه‌قڵیه‌تی ماقوڵی میلتاری، ئه‌م جاره‌ش مه‌ترسی میلیتاریزمه‌کردنی ژیانی گشتی له‌ ئێراق، به‌تایبه‌تی کوردوستان، که‌متر نییه‌ له‌ مه‌ترسی جه‌نگه‌کانی پێشوو، جه‌نگ به‌ هه‌رچی ناوێکه‌وه‌ بێت، بۆ هه‌رچ مه‌به‌ستێك بێت، له‌ وێرانکاری و له‌ناوبردنی وزه‌ی مرۆڤ زیاتر هیچێکی دی نییه‌، ئه‌وه‌ی له‌ چه‌ند خوله‌کێدا کاولده‌کرێت و له‌ناوده‌برێت، به‌ ده‌یان ساڵ، بگره‌ زیاتریش قه‌ره‌بوو ناکرێته‌وه‌ (ئیما گۆلدمان) واته‌نی ” میلیتاریزم به‌ره‌و مه‌رگه‌ساتێکی هاوبه‌شمان ده‌بات”، ئه‌و وتنه‌ی (گۆلدمان) به‌و مانایه‌ دێت، که‌ هه‌موو به‌ها بێبه‌هاکانی میلیتاری ده‌خرێنه‌ سه‌رەوه‌ی هه‌موو به‌ها پیرۆزه‌کانی مرۆڤایه‌تیه‌وه‌.

که‌م که‌س هه‌یه‌ ئه‌وه‌ نه‌زانێت، که‌ داواکارییه‌ ئابووریی و کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی، ئه‌و بزوتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌، که‌ ناوچه‌که‌ی گرته‌وه‌، سه‌رمایه‌دارانی دونیای هه‌راسانکرد، سه‌رمایه‌داران، که‌م و زۆر، ڕاسته‌وخۆ، یان ناڕاسته‌وخۆ له‌ ڕێگه‌ی چڵیته‌کان و هه‌جه‌ر و گوجه‌ره‌کانییه‌وه‌، به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی ده‌وری به‌رد، به‌ مه‌به‌ستی پوچه‌ڵکردنه‌وه‌ی داواکارییه‌کان ده‌ستیان وه‌ردایه‌ ناو ڕوداوه‌کانه‌وه‌، واته‌ ده‌ستیان وه‌ردایه‌ (ڕاپه‌ڕینی عه‌ره‌بزمانه‌)وه ‌و کردیانه‌ (به‌هاری ده‌وڵه‌ت)ه‌کان، له‌مه‌ڕ خۆشمان فولکه‌کان کرانه‌ فولکه‌کانی (أللة أکبر) و دانانی سندوقه‌کانی هه‌ڵبژاردنه‌کانی ئیمتیازه‌کان، به‌ کوردی و به‌کورتی ناڕه‌زاییه‌کان و یاخیبونه‌کان، خه‌فه‌کران و کرانه‌ بوژاندنه‌وه‌ی گیانی کۆنخوازی و نه‌ته‌وه‌چێتی سیاسی حیزبی، گه‌ره‌کمان بێت، یان نه‌ء بنه‌مای جه‌نگی هه‌مه‌چیزه‌یی خۆشکراو پته‌وکرا، بێگومان له‌ژێر چاودێری سه‌رمایه‌دارانی دونیا، که‌شی جه‌نگ کرایه‌ ئامرازی کاریگه‌ری هه‌ڵبه‌ز و دابه‌زپێکردنی نرخی دۆلار و سامانه‌ سروشتیه‌کان به‌ تایبه‌تی نه‌وت، هه‌روه‌ها کرایه‌:-

١- دروستکردن و بوژانه‌وه و به‌هێزترکردنی ڕێکخراوه‌ تیرۆریسته‌کان (حه‌ماس) له‌ فه‌له‌ستین، (داعش) له‌ کوردستان

٢- تاقیکردنه‌وه‌ی چه‌که‌ نوێکان و به‌هێزکردنی قاچاخچێتی چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی

٣- تێپه‌ڕکردنی سیاسه‌تی یارمه‌تیدانی جه‌ماوه‌ر به‌ خوارده‌مه‌نی و چه‌ك، ئه‌و سیاسه‌ته‌ درۆ و ساخته‌چێتیه‌کی سه‌رمایه‌دارانه‌، وه‌ك هه‌موو درۆکانی دی، سه‌رمایه‌داران هیچ ناگه‌یه‌ننه‌ لای جه‌ماوه‌ر، پێش ئه‌وه‌ی نه‌کرابێت به‌ قودره‌تی فیلته‌ری ده‌سه‌ڵاته‌کاندا ، مه‌ترسی ئه‌و ڕێکخراوه‌ تیرۆرکارانه‌ به‌ پشتیوانی هێزه‌ سه‌رمایه‌داره‌ نهێنییه‌کان، هیچی که‌متر نییه‌، له‌ مه‌ترسی نازیه‌کانی سه‌ره‌تاکانی سه‌ده‌ی بیست له‌ ئه‌وروپا (هیتلر) له‌ ئه‌لمانیا (موسولونی) له‌ ئیتالیا، (فرانکۆ) له‌ ئیسپانیا .

که‌وات :

– نه‌فره‌ت له‌ جه‌نگ و تیرۆر

– بژی ژیان

– بمرێ مردن

– بژی خه‌باتی پشتبه‌خۆبه‌ستنی جه‌ماوه‌ری له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ ڕا، له‌ پێناوی ئازادی و ئاشتی

سەبارەت بە قەیرانە ئابوورییەکان، پەرتووکە پیرۆزکراوەکان چیمان پێدەڵێن؟

سەبارەت بە قەیرانە ئابوورییەکان، پەرتووکە پیرۆزکراوەکان چیمان پێدەڵێن؟

                                                                                                                 زاهیر باهیر- لەندەن

٠٢/٠٨/٢٠١٤

وابەستەیی ئێمە بە وتەو بڕگەی نوسراو و کتێبە پیرۆزکراوەکان، مێشکداخراوی ودەستەپاچەیی ئێمە لە بەرامبەر تاقیکردنەوە و ڕووداوەکان، پشتبەستن و پاشکۆبوونی ئێمە بە سەرکردە و ڕابەران، بەبیریار و تیورزانان، گیرۆدەییمان بە ئایدۆلۆجی و ئایدۆلۆجیستەکان… هەموو ئەمانە وامان لێدەکات کە خوێندنەوەیەکی کەتواریمان بۆ ڕووداوەکان نەبێت.

باشترین نموونە قەیرانە ئابوورییەکانە کە بە بەردەوامی و بەخێرایی یەخەمان دەگرن. تا ئێستا ئەوەی دەیزانین و پێمانڕاگەیەنراوە سەبارەت بەم زنجیرە قەیرانانە ، دوو شتە: یەکەمیان : قەیرانەکان قەیرانی چینی بورجوازییە، قەیرانی کاپیتاڵیزم و سەرمایەدارییە. دووهەمیش: هەتا کاپیتاڵیزم بەهێزتر بێت و مەوجی زیاتر بداتەوە، ماوەی نێوانی قەیرانەکان ( قەیرانی ئابووری) کورتتر دەبنەوە و کاپیتاڵیزم لاوازتر دەبێت و شۆڕشیش نزیکتر دەبێتەوە. لەسەر بنچینەی ئەم دوو خاڵەش تیوری ” سەرمایەداری گۆڕهەڵکەنی خۆیەتی” دروستبووە، یا ڕاستتر لای ئێمە ئەو چارەنووسە زیاتر چەسپاوە.

گەر هەر زۆر بەکورتی مانای ئەو دەستەواژەیە لێکبدەمەوە، دەڵێم ، کەواتە با لێگەڕێین با سەرمایەداری زیاتر مەوج بداتەوە، با زیاتر بمانڕەتێنێت و بمانچەوسێنێتەوە، با زیاتر زکی خۆی تێرکات و یە‌‌‌ق بداتەوە….ئاخر بێ خەباتی خەڵکی و بەرەنگارییبوونەوەی و جەنگکردن دژی خۆی و سیستەمەکەی ، واتە ڕەتکردنەوەی ڕۆڵی تێکۆشانی خەڵکی ، گەر ئەمە خزمەتێکی گەورە بە کاپیتاڵیزم و سیستەمەکەی نەکات ، دەبێت چی دیکە بێت؟!!

گەر تا ئێستاش باوەڕمان بەوە بێت کە بەشەرییەت بە چوار قۆناغی مێژوییدا “کۆمەڵی کومونەی سەرەتایی، کۆیلایەتی، دەرەبەگایەتی، سەرمایەداری” تێپەڕیوە و دەبێت چاوەڕوان بکەین کە ئەم قۆناغەش تەکامولی تەواوی خۆی بکات ئیدی کاتی کۆمەڵی سوشیالیست/ئەنارکییەت دێت، گەر ئەمەش دیسانەوە خزمەتێکی گەورەی دیکەی سەرمایەداری و سیستەمەکەی نەبێت، لە دۆزینەوەی بیانوی وەکو ” گەشەسەندنی ناسەرمایەدای” و ” قۆناغی دیمۆکراتی گەلی” و ” قۆناغی دیمۆکراتی نیشتمانی” و “قۆناغی تەواوکردنی شۆڕشی بورجوازی ” و چەند قۆناغ و ناو و ناوەرۆکی دیکەی لەم توڕەهاتانە، کە تەنها بۆ سستکردن و لێدانی بزوتنەوەی کرێکاران و خەڵکانی ژێردەستە و چەوساوە نەبێت، ئەی دەبێت چی دیکە بێت؟!!

با واز لە بڕگەی ناو پەرتووکەکان و گێرانەوەی قسەی بیریاران و تیورزانان و سەرکردە و ڕابەران بهێنین، تەنها ساتێکی کەم وەکو کەسێکی ناسیاسی ، نەخوێنەوار، یاخود خوێندەوار و خوێنەری کتێبەکان، بەڵام بە مێشکێکی فراوانەوە، بیربکەینەوە و بزانیین حەقیقەت و ڕووداوە کەتوارییەکان ، چییان نیشانداوین و چییان فێرکردوین .

من لێرەدا ناڵێم بیریاران یا دانەرانی ئەو سێ خاڵەی سەرەوە هەڵەن یا هەڵە بوون، چونکە من وەکو کوڕانی سەردەمی خۆیان دەیانبینم و دیسانەوەش ئەو دەستەواژانەیان لەسەر بناغەی لێکدانەوە و شیکردنەوەی ئابووری یا قۆناغی سەرمایەداری ئەو سەردەمە، چەرخی نۆزدەو نیوەی یەکەمی چەرخی بیستەم، داڕشتووە. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت مەرچ نییە ئەوەی کە ئەوان گوتوویانە لەو سەردەمەی خۆیاندا بۆ ئێستا و سەردەم ڕاست بێت ، یاخود ئەو سەرەنجامەشی کە هەندێك لە ئێمە لە ئێستادا پێیگەیشتوین بۆ سەردەمی ئایندە،یا داهاتوو، دروستبێت. بەڵام ئەوەی کە کەتوار و ژیان ئێستا پێماندەڵێت شتێکی دیکەیە کە گەر من بە کورتی بیخەمە ڕوو تەنها دەڵێم : یەکەم : قەیرانەکان زیاتر قەیرانی کرێکاران و هەرە زۆرینەکەی دیکەمانە، نەك قەیرانی بورجوازی و سیستەمی سەرمایەداری. ڕاستە لە کاتی ڕوودانی ئەو قەیرانانەدا چەند کۆمپانیایەک لێرەو لەوێ ، نابووتدەبن، ڕاستە چەند بەڕێوەبەرێکی چەند بانق و کۆمپانیایەك دەست لەکار دەکێشنەوە و باجەکەی دەدەن، ڕاستە چەند کەسانێکی سیاسی و شالیار و سەرەکشالێران و سەرۆکی دەوڵەتان ، پۆزش دەهێننەوە و ئاخ و سۆزی خۆیان بۆ کوڕگەل و کچگەلی نەتەوە و وڵات دەردەبڕن…بەڵام پاش ماوەیەکەك هەموو ئەم شتانە ئاسایی دەبێتەوەو سەرمایەداری هەڵدەسێتەوە و لە جاری جاران پتر بەهێز دەبێتەوە، ئەوەشی کە باجە سەرەکییەکەی دەدات تەنها لە سەدا ٩٩ یەکەمانە.

دووهەم: کورتبوونەوەی زەمەنی نێوانی قەیرانەکان، شتێکی دیکە نییە جگە لە خۆگونجاندن و مناوەرە کردنی سیستەمەکە لەگەڵ واقیعی پێشەوەچوونی بەپەلەی هۆیەکانی بەرهەمهێنان و ڕکەبەرێی نێوانی کۆمپانیا گەورەکان بۆ دەستکەوتنی قازانجی زیاتر، ململانێی نێوانی بانکەکان و دەزگە داراییەکانی دیکە بۆ پاوانکردنی وڵاتان و چۆکدادانی حکومەتەکانیان بە گوێرەی سەپاندنی هەلومەرجێك کە خۆیان دەیانەوێت لە ڕوتانەوەی خەڵکانی ولاتەکانیاندا.

بەڕای من ئەم قەیرانانە دەستکرد و پلانی چینی باڵا و سیستەمەکەیەتی، کە پێشوەخت هەست بە مەترسی بزووتنەوەی خەڵکی دەکەن لە بەرامبەر ئەو نەهامەتییەی کە بەسەریاندا هێناون، کە ژیانیان ساڵ بەساڵ گرانتر و زەحمەتتر دەبێت.

بێ گومان خولقاندنی ئەم قەیرانانە نەك هەر تەتەڵەوبێژێکی حساباتی ناو خودی توێژاڵی دەستەبژێری پارەدارو ساماندار دەکات ، بەڵکو بزوتنەوەی کرێکارانیش ، خەڵکیش لە نووزە دەبڕێت و هەموو ئەو دەستکەوتنانەی کە لە دەیەکانی پێشتردا بەدەستیانهێناوە لێیان دەسێنرێتەوە، کرێکارێکی زۆر بێ کار دەبن، هەلومەجێکی گرانتری سەر کار دەسەپێنرێت، بیمەکان یا بەشێکیان دەبڕێن، یاخود کەمدەکرێنەوە، خزمەتگوزارییەکان لە کەمبوونەوە و داخستندا دەبن، هەلێکی باشدەکەوێتە دەستی حکومەتەکان کە نوێنەایەتی توێژاڵی دەسەبژێردەکەن تاکو کەرتە حکومەتییەکان بفرۆشن و بیانکەن بە کەرتی تایبەتی، خوێندنی قوتابخانەکان و زانکۆکان و چارەسەرکردن لە خەستەخانەکاندا، دەبنە پارە، بیانوویەکی باشدەبێت بۆ کەمکردنەوەی باجی کۆمپانیاو داهاتی دەوڵەمەندەکان ( ئەمە لە بریتانیادا بەردەوامە) هاوکات زیادکردنی باج لەسەر مووچەی کرێکاران و کارمەندان، هەموو ئەمانە بە پاساوی ئەوەی تاکو دەوڵەمەندەکان پارەکانیان بخەنەگەڕ و ئابووری ببوژێتەوە ( لە لای ئەوان پارە و سامان کۆمەڵ و ژیان دروستدەکات، نەك پێچەوانەکەی و هێزی کار). بە بیانوی نوقسانی پارەیمیزانییە، یاخود “قەرزی نەتەوەیی” لە سنوری خۆی تێپەڕیوە و دەبێت بدرێتەوە،بڕی باجیش لەسەر ئەوانی دیکەمان بەرزدەکەنەوە. دیسانەوە ئەم قەیرانە پاساوێکی چاکە بۆ کەمکردنەوەی بوجەی شارەوانییەکان تاکو ئەوانیش ئەم کەمهێنانی پارەیە لە دانیشتوان و کرێکاران و کارمەندانی شارەوانییەکان و کەمکردنەوەی خزمەتگوزارییەکان و داخستنیان، ساغبکەنەوە،زۆری دیکەش لەمانە .   باشە هەموو ئەمانە لێدانە لە سەرمایەداری یاخود لە ئێمە؟!!

گەر تەماشایەکی بزوتنەوەی کرێکاران لەم ساڵانەدا ، بە بەراورد بە ساڵانی حەفتا و هەشتاکانی چەرخی ڕابوردوو، بکەین کە لە کاتێکدا کە ئێستا سەرمایەداری بەرەوپێشەوەچونێکی یەکجار گەورەی بەخۆیەوە بینییەوە لە بەرامبەر ئەو ساڵانەی چەرخی ڕابوردوودا، وە قەیرانەکانیش زوو زوو دووبارە دەبنەوە، ئایا ئێستا بزوتنەوەی کرێکاران و نقابەکانیان بەهێزترە یا ئەو سەردەمە؟ مافەکانیان ئەو کاتە زۆرتر بوو یا ئێستا؟ هەلومەرجەکانی سەر کاریان ئێستا سەختترە یا ئەو سەردەمە؟ ژمارەی بەتاڵە و کەلێنی نێوانی دەوڵەمەند و هەژاران و بڕی مووچەی فیعلی ئێستایان، زیاترە یا ئەو کاتە؟ ژمارەی خەڵکانی بێ خانووبەرە ئێستا زیاترە یا ئەو سەردەمە؟ ژیان بەگشتی ئێستا زەحمەتترە یا ئەو کاتە؟ بڕی داهاتی نەتەوەیی لە ئێستادا زیاتر و گەورەترە یاخود ئەو سەردەمە؟؟؟؟

ئەمانە پرسیارگەلێكی بێ کۆتایین، کە گەر بە گوێرەی کتێبە پیرۆزکراوەکان و دەم و قسەی بیریاران و ڕابەران، بووایە ، دەبوایە پێچەوانەی وەڵامەکانی ئەو پرسیارگەلەی سەرەوەمان دەستبکەوتایە، دەبوایە ئێمە ئێستا لەبەر دەرگەی بەهەشتی کۆمەڵی سۆشیالیستی/ئەنارکیریزمانبگرتایە.

ئەوەی کە واقیع پێماندەڵێت ، ئەوەیە کە سەرمایەداری گەر لێیبگەڕێین ، بۆ هەمیشە لە توانایدا هەیە کە قەیران بخولقێنێت و بە سەلامەتی و گوڕوتینێکی زیاتریشەوە لێشی درەبازبببێت، دەتوانێت چارەسەری کێشەکانی ناو خودی بازاڕ لە مەوجدانەوەی کاڵاکانی و کێشەی سەر کار و کێبڕکێی نێوانی بەشەکانی نێو خۆیی و زیاترکردنی بڕی قازانجیشی، بکات.

ئەوەی کە دەبێتە دینەمۆی مێژویی لە گٶرێنی کۆمەڵی سەردەم و هەڵوەشاندنەوەی هۆیەکان و پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان و رێکخستنەوەی کۆمەڵ لە شێوەی بە کۆمەڵایەتیکردنی هەموو شتێکدا لە هەموو بوارەکاندا، بزوتنەوەی سەرجەمی لە سەدا ٩٩ کەمانە، بەگژاچوونەوە و جەنگکردنە (دیارە مەبەستم جەنگی چەك نییە) دژی سیستەمەکە، یاخیبوونە لە هزر و ئایدیاو کولتور و شێوەی باوی ژیانی ئێستا، دەنا هەتا مێژو بگەڕێت و و ژیان بمێنێت، سەرمایەداری هەر ئەمێنێت بێ ئەوەی “گۆڕی خۆی هەڵکەنێت”، قەیرانەکان بەزوویی یان درەنگی دێن و دەچن، بێ ئەوەی کۆتی زنجیری زنجیرە قەیرانەکان بشکێت و بە قازانجی ئێمە بگەڕیتەوە.

بێجگە لە بایكۆتی ھەڵبژاردنی خراپ لە خراپتر، چ ڕێگەیەكی دیكە بۆ ڕزگاربوون لە سەروەریی ھەیە؟

بێجگە لە بایكۆتی ھەڵبژاردنی خراپ لە خراپتر، چ ڕێگەیەكی دیكە بۆ ڕزگاربوون لە سەروەریی ھەیە؟

ھاوڕێیانی ئازادیخواز و سۆشیالیست (ئەناركیست)

وا جارێكی دیكە، پاش خەروارێك لە ئەزموونی خۆیی و ھاودەردەكانمان لە گۆشەكانی دیكەی جیھاندا، ڕۆژی ٣٠ی ئەپڕیڵی ٢٠١٤ ھەرێمی كوردستان و عیراق دەبنەوە بە سەكۆی نواندنی گاڵتەجاریی ھەڵبژاردن و خۆشباوەڕكردن و چاوەڕوانھێشتنەوەی بندەستانی ناھوشیار بەوەی دەنگدان بە دەستەیەكی دیكە و براوەبوونی دەسەڵاتخوازانێكی دیكە، بەرھەمەكەی ئەوە دەبێت، كە ئێمەی چەوساوە بە درێژایی تەمەن و فەرمانڕەوایی میرایەتییەكان، لە خەیاڵی خۆماندا وەك سیمبولێك بۆ ئازادی و یەكسانی و دادپەروەریی ئافراندوومانە و بەرجەستەمانكردووە !

بەڵام ھەردەم كەتوار و بەرەنجامی ڕووداوەكان لە بەرامبەر خۆزگە و خەونی ڕەوای پێشینانمان و ئێمەدا شتێكی دیكەی جیاواز و تەواو پێچەوانە بووە و ئەگەر ئاڵوگۆڕێكی ڕواڵەتی لە ناو و شوناسی نەتەوەی سەروەراندا ھەبووبێت، ئەوا تەنیا تا ئەو جێیە بڕیكردووە، كە تاك لەبەردەم پاگەندەی ڕامیاران و پارتەكانیان و دەسەڵاتخوازاندا خۆشباوەڕ و دۆشداماو مابێتەوە.

ئەگەر بە سەرنجدانێكی خێرا ئاوڕ لە مێژووی ئەو ڕەوت و ئاراستە ڕامیارییانەی، كە لە بەرامبەر داگیركەردا پاگەندەی ئازادی و یەكسانی و دادپەوەریییان كردووە، تەنیا بە سەرەنجامێكی نەخوازراو دەگەین؛ گۆڕینی دەموچاوی ستەمكاران و پاراستن و گواستنەوەی ئامرازەكانی چەوسانەوەمان بووە، بە سەروەركردنی چەند پارت و سەرۆكێكی دیكە، وەك لە هەرێمی کوردستاندا دیتمان، جێگەی پارتی بۆرجوازی عەرەب، چەند پارتێکی بۆرجوازی کورد گرتییەوە و ئەوانەی کە تا دوێنێ سیخوڕ و بەکرێگیراوی بۆرجوازی عەرەب بوون، دەستبەجێ لەلایەن نوێنەرانی بۆرجوازی کورد (بەرەی کوردستانیی)ەوە کرانە “چەکداری شۆڕشگێڕ” و دەزگە سیخوڕیی و پۆلیسی و سوپاییە تیكشکاوەکانی ڕژێمی بەعس، چێکرانەوە و بۆ سەرکوتی ناڕەزایەتییەکانی جەماوەر خرانەوەگەڕ؛ وەك سەرکوتی مانگرتن و ناڕەزایەتی کرێکارانی کارگەی چیمەنتۆی تاسڵوجە، ناڕەزایەتی خەڵکی هەڵەبجە لە ساڵیادی ٢٠٠٦دا، سەرکوتی ناڕەزایەتییەکانی ناوچەی سۆران و کەلار و ڕانیە و سەرکوتی ناڕەزایەتییەکانی ١٧ی شوبات ..تد، ئەمانە سەرەنجامی خەونی خۆشباوەڕانەی تاکی چەوساوەی کوردبوون بە پارتە بۆرجوازییەکان و فەرمانڕەوایەتی و دەوڵەتی نەتەوەیی و دێمۆکراسی پارلەمانی و تاوەکو تاکی چەوساوە بەو دێوجامانە خۆشباوەڕبێت، هەر ئاوا لە خوێنگەوزاندنی خەونەکان بەردەوام دەبێت !

وەك ھەموو جارەكانی دیكە لە هەرێمی کوردستانی ژێر سایەی دەسەڵاتی بۆرجوازی کورد، دیسانەوە بە گاڵتەجاری ھەڵبژرادنی خراپ لە خراپتر، ھەڵبژاردنی (جەنەڕاڵی لیبراڵ!) لەبەرامبەر (سەرۆکی دیکتاتۆر!)، ھەڵبژاردنی نوێنەرانی باڵی بازاری بەڕەڵا لە بەرامبەر باڵی قۆرخکەری بازاری بۆ سەرانی پارت، ھەڵبژاردنی یەكێك لە چەوسێنەرانمان بۆ ماوەیەكی دیكە تاکی ناڕازی ناهوشیار خۆشباوەڕدەکەنەوە، ئەمە ئەو گاڵتەجارییەیە، كە لە سەرتاسەری جیھاندا لە چوارچێوەی لیبرالترین دەوڵەت و لە چوارچێوەی كۆنەپارێزترین و دیکتاتۆرترین دەوڵەتدا، بەناوی مافی دەنگدان و ھەڵبژرادنی نوێنەرەوە بەڕێدەخرێت، كە تیایاندا چ بە فریودان یا بە زۆری چەك لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە ئێمەی چەوساوە و بێدەسەڵات دەكێشنە پای سندووقەكانی بڕیاردان لەسەر ئەوەی كێ چەوسێنەر و شوانەمان بێت، كێ مافی بڕیاردانی كۆیلەتی ئێمەی ھەبێت، كێ چارەنووسی خۆمان و منداڵان و نەوەكانمان دیاریبكات، كێ مشەخۆری بەری ڕەنجی كار و بەرھەمھێانمان بێت، كێ سزادەر و كێ پاسەوانی زیندانمان بێت !

ئازادیخوازان، یەكسانیخوازان، دادپەروەرییخوازان، ئێمە ئەناركیستەكان بێجگە لەوەی كە لە ھەموو جێیەك و لە ھەموو سەردەمێكدا دژی بەشداری دەنگدان و خۆھەڵبژرادنین و بەردەوام لە ھەموو وڵاتاندا بەڕووی ھەڵبژاردنی سەروەراندا كەمپەینی دژی دەنگدان بەرپادەكەین، لێرەدا بە دیاریكراوی لەم ھەڵبژاردنە گاڵتەجارییەی دەسەڵاتداران و دەسەڵاتخوازانی هەرێمی کوردستاندا، لەبەر دوو ھۆ، بۆ بایكۆتكردنی و دژوەستانەوە بانگەواز دەكەین:

ھۆی یەكەم، لە ڕوانگەی ھزر و ئایدیای ئازادیخوازیی (ئەناركی)ەوە، سیستەمی ڕامیاریی بەگشتی و سیستەم و پێكھاتەی قوچكەیی (ھیرارشی) بەدیاریكراویی؛ چ پاشایەتی و ئیسلامی و دیكتاتۆری و تاكپارتیی بێت یا دێمۆكراتی پارلەمانی (فرەپارتیی)، سیستەمی كۆیلەكردنی مرۆڤە و ھەموو ھەوڵ و تەقەلایەك لەسایەیدا، تەنیا بۆ كۆیلەڕاگرتنی ئێمەی ژێردەستە و بەرھەمھێنەرە، لەپێناو مسۆگەركردنی خاوەندارێتی تایبەتی و قازانجی كەمینەیەكی سەرمایەدار و زەمیندار و دەستەبژێری ڕامیار!

ھەر لەبەرئەوە ھەڵبژرادن و دەنگدان لە سیستەمێكدا كە لەسەر بنەمای سەروو و خوار، سەروەر و ژێردەست، دارا و نەدار، بەرھەمھێنەر و مشەخۆر، فەرماندەر و فەرمانبەر دامەزرابێت، بێجگە لە مافی ھەڵبژاردنی چەند مشەخۆرێك وەك نوێنەر و چەوسێنەرێك وەك سەرۆك و شوانە، ھیچ بڕیاردان و مافێكی سەرەتایی بۆ ئازادانە ژیان و خۆبەڕێوەبردن نەھێشتووەتەوە. لەبەرئەوە، ئێمەی ژێردەستە لەجیاتی خۆشباوەڕیی و چاوەڕوانی ئەوەی كە دەسەڵاتخواز و چەوسێنەرێكی بەبەزەیی و بەویژدان پەیداببێت و ئازادی و مافمان بۆ بگێرێتەوە، پێویستە خۆمان بە پشتبەستن بە ویست (ئیرادە) و یەكگرتوویی ھێز و توانای خۆمان، لە شوێنی ژیان كار و خوێندن و فەرماندا، ڕێكخراوە سەربەخۆكانی خۆمان، گروپە خۆجێییەكانی خۆمان لەسەر بنەمای كۆبوونەوەی گشتی و بڕیاردانی بە كۆمەڵ و جێبەجێكردنی گشتی، ڕێكخستن و پایەكانی دێمۆكراسی ڕاستەوخۆ [كە ھەزاران ساڵ پێش ئێستا لە گوند و شار و كۆمەڵگە ئازادە بێدەوڵەتەكاندا پەیڕەوی لێكراوە و ژیانی ئازادانەی لەسەر ڕێكخراوە] پێكبھێنین و كۆمەڵگە بۆ شۆڕشی كۆمەلایەتی ھەڵخڕێنین و ھەر ئێستا دوور لە دەستتێوەردانی گروپ و كەسە ڕامیارەكان، ھەرەوەزییە ئابووریی و كۆمەڵایەتییەكانمان لە كێڵگە و كارخانە و گەرەكەكان و گوندەكاندا پێكبھێنین و كاروبار و شێوەی ژیان و بەرھەمھێنانی كۆمەڵگەكانمان سەربەخۆ لەلایەن خۆبەڕێوەبەرایەتییەكانی خۆمانەوە بەڕێوەببرێن و دەستی فەرمانڕەوایی بۆرجوازی کورد و عیراق و پارتە ڕامیارە بەرھەڵستكارەكانیش لە تێكدانی ژیان و ئاساییش و دروستكردنی دوژمنایەتی نەتەوەیی و ئایینی و ڕەگەزیی و نەژادیی و خێڵەكیی، كۆتابكەین.

ھۆی دووەم، ئەگەر لەژێر كارایی میدیای بەناو سەربەخۆ و “ئەهلی” و پارت و ڕامیارە دەسەڵاتخوازەكاندا بەو سەرەنجامە گەیشتوون، كە لێپرسراوێك، مەلایەك، باڵێك لە دەرەوەی دەسەڵات و لەنێو پارلەماندا خەریكە هەرایەك دژی پاوانگەریی دەسەڵات و چەپاوڵی سامان و داهاتی کۆمەڵگە بەڕێدەخات و لە بەرامبەردا ئەڵتەرناتیڤی بۆ دیکتاتۆریی سەرۆک، خۆشباوەکردنی تاکی چەوساوەی ناهوشیارە بە سەرۆکی باش و خەریکی ڕازاندنەوە و خۆشباوەڕکردنمانە بە چەپاوڵی بازارئازاد؛ بەوەی یەکسانی هەل و ماف بۆ هەمووان مسۆگەردەکات، وەها هولێك بێجگە لە فریودان و بزوواندنی ئارەزووی ناهوشیارانە و خۆشباوەڕانەی تاکی ناهوشیار هیچی دیکە نییە. چونکە بە کردەوە بازارئازاد لە ئۆروپا چەپاوڵی سامان و داهاتی کۆمەڵگەیە لەلایەن چەن کۆمپانییایەکی جیهانخۆرەوە بە پاڵپشت و پارێزگاریی دەوڵەت سیستەمی پارلەمانی و لە هەرێمی کوردستانیشدا بە درێژایی دوو دەهە چەپاوڵی سامان و داهاتی هەرێمی کوردستان لەلایەن کۆمپانیای پارتەکانەوە [نۆکان و کۆڕەك و کۆمەلێکی دیکەوە] نوێنەرایەتی هەمان بازارئازادی نیئۆلیبراڵ بووە وەك پێشمەرج و زەمینەسازیی بۆ هەڵئاوسانی دەیان و سەدان ملیاردلێر و ملیۆنێری یەك شەو و ڕۆژە و هەروەها فەرمانڕەوایەتی هەرێم وەك نوێنەری ڕەوت و تەوژمی نیئۆلیبراڵ و کۆمپانییە جیهناخۆرەکانی، هەر هەمان کاریان ئەنجامداوە، کە جەنڕاڵەکانی لیستی نەوشیروانییەکان، ژێرەکی بەڵێنیان بە داگیرکەرانی عیراقداوە؛ پێداویستی وەها ئاڵوگۆڕێك بۆ سیستەمی جیهانی نیئۆلیبراڵ و کۆمانییە جیهانخۆرەکان، تەنیا دوورخستنەوەی مەترسی هوشیاربوونەوەی چەوساوانی ئەم هەرێمەیە بەرامبەر پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی نیئۆلیبرالیزم و بازارئازادەکەی و ئامادەکردنی ئەڵتەرناتیڤی گونجاوە بۆ کاتی پێوێست، کە لەم ساتەی هەرێمی کوردستاندا، پاش لاوازبوونی دەسەڵاتی قەرەقوشیانەی(ینک) و (پدک، مەگەر تەنیا لیستی نەوشیروانییەکان و مەلا هاوپەیمانەکانیان، بتوانن پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی زلهێزەکان و کۆمپانییە جیهانخۆرەکانی ئەمەریکا و ئەمەریکا مسۆگەر بکەن و خۆگرتنی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییە سەربەخۆکان و ئەگەری شۆڕشی کۆمەڵایەتی دوور بخەنەوە !

ئەگەر دوو دەهە گاڵتەجاریی دێمۆکراسی پارلەمانی و ناکامی چاوەڕوانی سەرۆکی باش و دەرکەوتنی دیوی ڕاستەقینەی دێوجامەی بەهەشتی نەتەوەیی، ھێشتاکە نەبوونەتە بڕواپێھێنەر بەوەی، كە نابێت بە گاڵتەجاری ھەڵبژاردن و دەنگدان خۆشباوەربین، ئەوا چوونەپای دەنگدان و چەندبارەكردنەوەی ھەمان ھەڵە، كە ھەموو جارێك سەرەنجامەكەی كۆیلەتركردنەوەی خۆمانە، ھەڵەیەكی مێژووی چەندبارە دەكەینەوە و بێجگە لە درێژبوونەوەی تەمەنی نەگریسی دەسەڵاتداری مشەخۆران، ھیچی دیكەی بەرھەمنەھێناوە و ناھێنێتەوە !

ھاوڕێیانی ئازادیخواز و یەكسانیخواز و دادپەروەیخواز، ئەگەر خوازیاریت لێدانێك لە سیستەمی سەركوت و مشەخۆریی سەرمایە بدەیت، ئەگەر خوازیاری كۆتاییپێھاتنی گاڵتەجاریی ھەڵبژاردنی خراپ لە خراپتری، ئەگەر خوازیاری كۆتاییپێھاتنی زیندان و ئەشكەنجە و سێدارە و ترس و ڕاونانیت، ئەگەر خوازیاری لاوازكردنی پایەكانی ھەڵاواردنی ڕەگەزیی و ئایینی و نەژدادی و نەتەوەییت، ئەگەر خوازیاری بنیاتنانی كۆمەڵگەیەكی ئازاد و سەربەخۆ و یەكسان و دادپەروەریت، دەی ئیتر كاتی ئەوە ھاتووە لەجیاتی چوونە دەنگدان و ھەڵبژرادنی خراپ لە خراپتر، لەجیاتی خۆشباوەڕیی بە سەرۆکی باش و دێمۆکراسی پارلەمانی، كاتی ئەوە ھاتووە بڕوا و متمانەمان بە ھێز و توانای یەكگرتووی جەماوەریی خۆمان ھەبێت و چۆن لە ناڕەزایەتی و خۆپیشاندان و مانگرتنەكانی چەند ساڵی ڕابوردوودا نیشانماندا، ھەر ئێستا كاتی ئەوەیە، كە بە مانگرتنی گشتی، خەباتی نافەرمانی مەدەنی، بە خۆڕێكخستنی جەماوەریی و كۆمەڵایەتی لە گەڕەك و گوند و كێڵگە و كارخانە و فێرگە و فەرمانگەكاندا پایەكانی سیستەم و دەوڵەتی چینایەتی لاوازبكەین و بەڕێوەبەرایەتی سەربەخۆی خۆمان بكەینە ئەڵتەرناتیڤی سیستەمی سەروەریی و مشەخۆریی دێمۆکراتی پارلەمانی و تیئۆکراسی [فەرمانڕەوایی ئایینی] و دیکتاتۆریی تاکپارتیی.

بۆ پێشەوە بەرەو بایكۆتی ھەڵبژاردن و دەنگدانەکان
بۆ پێشەوە بەرەو پێکهێنانی خۆبەرێوەبەرایەتیی گەلیی لەسەر بنەمای دێمۆکراسیی ڕاستەوخۆ
بۆ پیشەوە بەرەو كۆمەڵگەی ئازاد و یەكسان و دادپەروەر

نا بۆ فەرمانڕەوایی پارت .. نا بۆ دێمۆكراتی پەرلەمانی .. نا بۆ تێئۆکراسی
با ڕۆژی دەنگدان بە مشەخۆران بكەینە ڕۆژی مانگرتنی گشتی و بایكۆتی ھەڵبژاردن و دەنگنەدان

سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان
٢١ی ئەپڕیلی ٢٠١٤

ئایا په‌ره‌سه‌ندن و پێنانه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی به‌واتای ئاسووده‌یی و خۆشگوزه‌رانی هاووڵاتییه‌كانێتی؟

ئایا په‌ره‌سه‌ندن و پێنانه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی به‌واتای ئاسووده‌یی و خۆشگوزه‌رانی هاووڵاتییه‌كانێتی؟

زاهیر باهیر- له‌نده‌ن
06/04/2013

یه‌كێك له‌ درۆ گه‌وره‌كانی دیكه‌ی ڕامیاره‌کان و فه‌رمانڕه‌وایان و ئابووریناسه ‌ لیبراڵه‌كان، دوای درۆی دیمۆكراسی په‌ڕله‌مانتاری و هه‌ڵبژاردن‌، درۆی په‌ره‌وسه‌ندن و گه‌شه‌كردن و پێشه‌وه‌چوونی كۆمه‌ڵگه ‌و پێنانه‌ ناو قۆناغی مه‌ده‌نییه‌ت (سڤیلیبوون) له‌ته‌ك زیادبوونی داهات و سامانی نه‌ته‌وه‌یی، گوایه‌ خۆشگوزه‌رانی تاكه‌كانی یا هاووڵاتییه‌كانی به‌دووی خۆیدا دێنێت .

بێگومان ئه‌مه‌ بابه‌تێكه‌ كه‌ ده‌توانرێت چەندین نووسینی له‌سه‌ر بنووسرێت و مشتومڕێكی زۆری له‌سه‌ر بكرێت، بۆیه‌ باسه‌كه‌ی من ڕه‌نگه‌ زیاتر ڕاكێشانی سه‌رنجی خوێنه‌ران بێت و هه‌ڵوێسته‌یه‌ك بێت له‌گه‌ڵ تێڕاونینێك له‌ سه‌رتاپای ئابووری و لێدوانێكی كورت بێت بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ی سه‌ره‌وه‌ و چه‌ند تێڕامان و پرسیاێكیش به‌دووی خۆیدا ڕاكێشێت..

له‌به‌رئه‌وه‌ی من له‌ بریتانیا ده‌ژیم و ئه‌م وڵاته‌ش به‌ حه‌وته‌مین ده‌وڵه‌تی جیهان ده‌ژمێررێت و سیسته‌می سه‌رمایداری لێره به‌ هه‌بوونی ته‌واوی ئامرازه‌كانی به‌رهه‌مهێنان و دروستكردنی پارە و سامانێكی هێجگار زۆر له‌ ڕێگه‌ی به‌رهه‌مهێنانه‌‌وه، ‌له‌مێژه‌ ‌هه‌واری خۆی هه‌ڵداوه‌ ‌، لەبەرئەوە من زیاتر ئه‌م وڵاته‌ ده‌كه‌مه‌ نیشانه ‌و به‌ڵگه ‌و ئاماره‌كانیش لێره‌وه زیاتر سه‌رچاوه‌ ده‌گرن.

نكوڵی له‌و ڕاستییه‌ ناكرێت، كه‌ بریتانیای ئێستا له‌ هێچ بوارێكدا نه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و نه‌ ڕامیاریی و نه ڕۆشنبیری و‌ نە ئابووری و هه‌تا له‌ ڕوی كوڵتورییشه‌وه‌، بریتانیای ساڵانی په‌نجاكان و شه‌سته‌كانی چه‌رخی ڕابووردوو نییه‌. كه‌واته‌ هه‌بوونی پێشكه‌وتنی ته‌كنه‌لۆجیای نوێ و پێشه‌وچوونی ئه‌م وڵاته‌ له‌ گه‌لێك ڕووه‌وه‌ و كه‌ڵه‌كه‌بوونی زیاتری سه‌رمایه‌ و خۆگرتنه‌وه‌ی ئه‌م وڵاته‌ له‌ جەمسەربه‌ندی چینایه‌تی (ئیستیقتابی چینایه‌تی)دا،بێبه‌ش نییه‌. هه‌موو ئه‌مانه‌ش له‌ ساڵانێكدا بوونه‌‌ته‌ هۆی زیادبوون و هه‌ڵكشانی سامانی نه‌ته‌وه‌یی، یا وڵات، به‌ڕاده‌یه‌ك كه‌ له‌ چه‌ند ده‌هه‌ی ڕابوردوودا، ڕوودانی ئه‌مانه‌ له‌ لامان خه‌ون و خه‌یاڵ بوون. له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و پێشكه‌وتن و پێشه‌وه‌چووونه‌شدا، كه‌چی نیشانەیەکی ئاشكرای نکۆڵیهەڵنەگری بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی كه‌لێنی نێوانی هه‌ژاران و ده‌وڵه‌مه‌ندان و خۆشگوزه‌رانی دانیشتووانه‌كانی، لە ئارادا نییه‌ .

ئاماره‌كان ئه‌و ڕاستییه‌ی سه‌ره‌وه‌، ده‌سه‌لمێنن . له‌ نێوه‌ڕاستی ساڵی 1960دا ڕێژه‌ی بێكاری له‌ 1% بووه‌ له‌ نێوه‌ڕاستی ساڵی 1970 دا ئه‌م ڕێژه‌یه‌ چووته‌ سه‌ره‌وه‌ بۆ له‌ 2% . هه‌ر له‌ ساڵی 1970دا ژماره‌ی ئه‌و گه‌نجانه‌ی، كه‌ له‌ نێوان 16 تا 30 ساڵ بوون و كرێی سه‌ركاریان له‌ خوار كرێی ئاساییه‌وه‌ بووه‌، ژماره‌یان‌ 1.7 ملیۆن گه‌نج بوون‌، به‌ڵام ئه‌م ژماره‌یه‌ بۆ هه‌مان توێژی نێو كۆمه‌ڵگه‌ له‌ ساڵی 2013دا سه‌ركه‌وت بۆ 2.4 ملیۆن كه‌س. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا له‌ 37%ی ئه‌مانه‌ به‌ كاری کاتی / ناجێگره‌وه‌‌ گیرساونه‌ته‌وه‌، كه‌ ئه‌م ڕێژه‌یه‌ له‌ ساڵی 2007 دا له‌ 27% بووه‌. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ش، كه‌ له‌ ساڵی 1970دا ڕێژه‌ی کەسانێك كه‌ نیمه‌كارییان ده‌كرد له‌ 30% بووه‌،‌ به‌ڵام له‌ مانگی ئابی ساڵی 2013دا ئه‌م ڕیژه‌یه‌ سه‌ركه‌وت بۆ له‌ 58% كه‌ ده‌كاته‌ 2.9 ملیۆن كه‌س. ئاماره‌كانی ڕۆژی 31/01/2014 ئه‌وه‌ نیشانده‌ده‌ن، كه‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی موچه‌ له‌ ساڵانی هه‌فتاكان و هه‌شتاكاندا به‌ ڕێژه‌ی له‌ 2.9%، له‌ نه‌وه‌ده‌كاندا به‌ ڕێژه‌ی له‌ 1.5% و له‌ ساڵی 2000دا به‌ ڕێژه‌ی 1.2% بووه‌. له‌ ساڵی 2010شه‌وه‌ به‌ ڕێژه‌ی له‌ -2.2% ( ناقیس 2.2 ) دابه‌زیوه‌. هه‌ر ئه‌مه‌ش هۆیه‌كه‌ له‌ هاتنه‌خواره‌وه‌ی ستانداردی ژیانی خەڵکی بۆ ئاستی 50 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر.

دیاره‌ ئه‌م ئامارانه‌ی سه‌ره‌وه‌ جێی سه‌رسوڕمان نین،‌ كه‌ له‌ كاتێكدا ده‌بینین له‌ ساڵی 1979 دا له‌ 1% ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان‌ خاوه‌نی له‌ 6% سامانی وڵات بوون. له‌ ساڵی 2006دا ئه‌م ڕێژه‌یه‌ هه‌ڵكشاوه‌ بۆ له‌ 15% و ساڵی 2013 داهات و سامانی هه‌مان توێژ ‌بەرزبووەتەوە بۆ له‌ 50%ی سامانی وڵات. له‌وه‌ش دڵته‌زێنتر ڕاپۆرتێكی كۆمه‌ڵه‌ی خێریی ئۆكسفامی ڕۆژی 17/03/2014 سه‌لماندویه‌تی سامانی ته‌نیا 5 خێزان له‌ بریتانیادا ‌ 28.1 ملیار پاوه‌نده‌ زیاتره‌ له‌ سامان و داهاتی له‌ 20% دانیشتووانی ئه‌م وڵاته‌ كه‌ ژماره‌یان 12.6 ملیۆن كه‌سه. ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا كه‌ له‌ ساڵی 1997وه‌ تاكو ئایاری 2010 پارتی له‌یبه‌ر(کرێکاران) فه‌رمانڕه‌واییكردووه‌. به‌گوێرەی ڕاپۆرتێكی 17/12/2013ی Institute for Fiscal Studies ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئێستا تەمەنیان 30 ساڵ و 40 ساڵن، واته‌ له‌ ساڵانی 70 و 80 كاندا له‌ دایكبوون، ‌به‌راورد به‌وانه‌ی كه تەمەنیان‌ 50 ساڵە یا له‌ سه‌روو ئه‌و ته‌مه‌نه‌وه‌ن، له‌ بارودۆخێكی زۆر سەختدا ده‌ژین. له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌ له‌ ساڵی 1997 ژماره‌ی گه‌نجانی ته‌مه‌ن نێوان 18 تا 24، كه‌ نه‌ كاریان هه‌بووه‌ و نه‌ له‌ ڕاهێنانیشدا بوون بۆ كار ده‌ستكه‌وتن، ژماره‌یان 664.000 بووه‌، ئه‌م ژماره‌یه‌ له‌ ساڵی 2010دا سه‌ركه‌وتووه‌ بۆ 920.000 گه‌نج. له‌ هه‌ندێك شوێنی ئه‌م وڵاته‌دا ڕێژه‌ی بێكاران كه‌ كاری به‌رده‌وامییان نییه،‌ له‌ 50% زیاتره‌.
له‌ ئێستادا ژماره‌ی ئه‌و ژنانه‌ی له‌سه‌ر جۆره‌ كارێكن، كه‌ كرێیان له‌ 20 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر كه‌متره‌، زیاترە. ژماره‌ی ژنانی ته‌مه‌ن نێوان 18 تا 24 ساڵ له‌ شوێنه‌كانی سه‌ر كاری وه‌كو هوتێل و شوێنه‌كانی پاككردنه‌وه‌دا‌، له‌ مانگی نۆڤه‌مبه‌ری 2013دا له‌ ڕێژه‌ی له‌ 7%وه‌ بۆ‌ ڕێژه‌ی له‌ 21% بەرزبووەتەوە‌. ئه‌مه‌ له‌ به‌رامبه‌ر گه‌نجانی ڕه‌گه‌زی نێرینه‌دا بۆ هه‌مان ته‌مه‌ن، له‌ ڕێژه‌ی 14%وه‌ بۆ له‌ 25% به‌رز بووه‌ته‌وه‌‌. به‌ پێی ڕاپۆرتی گاردیانی 02/01/2014 ژماره‌ی ئه‌وانه‌شیان، كه‌ كرێی سه‌ر كاریان له‌ لایەنی كه‌می كرێ، كه‌متریان پێده‌درێت 299.000 كه‌سن. بەگوێرەی ئاماره‌كانی مانگی سێبته‌مبه‌ری 2013 بڕی ساڵانه‌ی موچه‌ی حه‌قیقی ( موچه‌یه‌ك که‌ له‌گه‌ڵ به‌رزبوونه‌وه‌ی که‌ره‌سه‌و پێداویستییه‌کانی ژیانی ئێستادا بالانسێکی هه‌بێت به‌ به‌راورد به‌ پێشتر)، 1500 پاوه‌ندی بریتانی له‌ ساڵی 2010 كه‌متره‌. له‌ ڕاپۆرتێكی دیكه‌ی هه‌مان ڕۆژنامه له‌‌ ڕۆژی 07/02/2014 هاتوه‌ كه‌ له‌ هه‌نووكه‌دا موچه‌ به‌ به‌راورد به‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی پێداویستییه‌کانی ژیان و هه‌ڵئاوسانی پاره‌ ، له‌ ئاستی موچه‌ی ساڵی 2004دایه‌ و بۆ ئه‌وه‌شی بگاته‌وه‌ به‌ ئاستی موچه‌ی ساڵی2009، تا ساڵی 2020 ده‌خایه‌نێت. له‌ هه‌مان كاتدا دوه‌ڵه‌مه‌نده‌كان ساڵانه‌ داهاتیان به‌ بڕی 35 ملیار پاوه‌ند، زیاد‌یكردوه‌. له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌ بەپێی دوا ڕاپۆرت كه‌ له‌ 28/12/2013دا بڵاوبووەتەوە ژماره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌شی كه‌ له‌سه‌ر دابه‌شكردن و به‌خشینه‌وه‌ی خواردن (خواردنی خۆڕایی) ده‌ژین ژماره‌یان 600.000 كه‌سن.

ڕاپۆرتێكی ڕۆژنامه‌ی گاردیانی 15/01/214 پاش توێژینه‌وه‌ و پرسیاركردن له‌ 35 هه‌زار كه‌س ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنێت، كه‌ پێنجیەکی ئەو کەسانە بۆ دانی كرێخانوو یا بۆ دانه‌وه‌ی سلفه‌ی عه‌قاره‌كه‌یان، پارەیان قه‌رزكردوه‌ و له‌ 19%شیان له‌ ماوه‌ی 12 مانگی ڕابوردوودا یا قه‌رزیانكردوه‌ یا زیاد لە بڕی دیاریکراوی هەژماری بانکیان پارەیان خەرجکردووە‌.

هەروەها لە بارەی ژیانی منداڵانی ئەم وڵاتەوە، له‌ كاتێكدا ئەگه‌ر باوك و دایكیان، یا به‌خێوكه‌رانیان، گوزەرانیان به‌ره‌و‌ خراپی ڕۆیشتبێت، بەبێ گومان ئه‌و بارودۆخه‌ له‌ سه‌ر ژیانی منداڵه‌كانیشیان ڕه‌نگیداوه‌ته‌وه‌. بەگوێرەی ڕاپۆرتێكی نووسینگەی نه‌ته‌وه‌یی منداڵان، National Children’s Bureau ڕۆژی 25/08/13 ژماره‌ی منداڵانێك كه‌ له‌ برسێتیدا ده‌ژین 3.6 ملیۆنه‌، كە ئه‌م ژماره‌یه‌ له‌ ساڵی 1969 ته‌نها 2 ملیۆن بووه‌ و له‌ 63% ئه‌م منداڵه‌نه‌ش ته‌نها یه‌كێك له‌ دایك و باوكیان یا ئه‌وه‌ی كه‌ به‌خێویانده‌كات، كاری هه‌یه‌. ( پێناسه‌ی برسێتی منداڵێك به‌وه‌كراوه‌ گه‌ له‌ ماڵێكدا بژی كه‌ داهاتی له‌ ژێر له‌ 60%ی بڕی داهاتی ئه‌و ساڵه‌وه‌ بێت) . بەگوێرەی ڕاپۆرتێكی دیكه‌ كه‌ ڕۆژی 13/07 /13 له‌لایه‌ن سه‌رۆكی ڕێکخراو/ نێوەندی بریتانی ١١٠٠٠، شارەزای تەندروستی منداڵان The Britain’s 11000 Specialist in Children Health بڵاوبووه‌وه، ‌ده‌ڵێت ” ڕۆژانه‌ 5 منداڵ گیانیان له‌ده‌ستده‌ده‌ن و ‌ 2000ی دیكه‌ش تا ده‌گه‌نه‌ ته‌مه‌نی 14 ساڵیی‌ دەچنە ڕیزی ئه‌وان” . هەروها ڕاپۆرته‌كه‌ ده‌ڵێت ” ژماره‌ی ئه‌و منداڵانه‌ی كه‌ ساڵانه‌ لە بریتانیا ده‌مرن، گه‌یشتۆته‌ 6198 كه‌ زۆربه‌ی ئه‌م مردنانه‌ش ده‌توانرا ڕێگە لە ڕوودانیان بگیردرایه‌.

ئه‌وه‌ ئاشكرایه‌ كاتێك‌ ئابووری له‌ گه‌شه‌كردندا ده‌بێت، داهاتی نه‌ته‌وه‌یی یا وڵاتیش له‌ هه‌ڵكشاندا ده‌بێت. له‌م باره‌دا ئاساییه‌ كه‌ بزنسمانه‌كان و كۆمپانیاكانیش قازانجیان له‌ زیادبووندا بێت. به‌ڵام له‌ كاتێكدا كه‌ به‌ هۆی قه‌یرانی ئابووریییه‌وه‌ گه‌شه‌كردنی ئابووری تا ڕاده‌یه‌ك ده‌وه‌ستێت، ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر گوزەرانی سه‌رجه‌می تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه ‌و خێزانیان و په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانیان، ڕه‌نگده‌داته‌وه‌، كه‌چی له‌ هه‌مان كاتدا پشكی بزنسمان (خاوه‌نکار) و كۆمپانییه‌كان، هه‌ر له‌ زیادبووندا ده‌بێت، به‌و ڕاده‌یه‌ی كه‌ سامانی 1000 ده‌وڵه‌مه‌نده‌كه‌ی بریتانیا، بەگوێرەی وتارێكی (شه‌مس میلانی) ڕۆژنامه‌نووس و نووسەر، كه‌ له‌ گاردیانی 30/10/2012، بڵاویكرده‌وه‌ له‌ ساڵی 2008وه‌، به‌ بڕی 155 ملیۆن پاوه‌ند زیادیكردوه‌ . لێره‌دا خوێنه‌ر ده‌توانێت بپرسێت، باشه‌ له‌و بار و دۆخه‌دا كه‌ ئابووری له‌ قه‌یراندایه،‌ ئه‌مه‌ چۆن ڕوده‌دات؟

وه‌كو له‌ سه‌ره‌تاشدا وتم، قسه‌ی من له‌سه‌ر بریتانیایه‌ كه‌ ڕه‌نگه‌ زۆر یان كه‌م، دوور یا نزیك هه‌مان كه‌توار ڕووبه‌ڕووی وڵاتانی وه‌كو ئه‌مریكا و وڵاتانی خۆراوا، بووبێته‌وه ‌و له‌وێش هه‌مان شت بێت. من لێره‌دا هۆكاره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی بۆ ئه‌مانه‌ی خوارەوە ده‌گێڕمه‌وه‌:‌

یه‌كه‌م: بڕینی هه‌ندێك له‌ بیمه‌كان و كه‌مكردنه‌وه‌ی هه‌ندێكی دیکەیان بوونه‌ته‌‌ هۆی دانانی كاراییه‌كی زۆر له‌ سه‌ر ژیانی خه‌ڵكی و خانه‌واده‌كانیان، له‌ هه‌مان كاتیشدا دابه‌زاندنی باج له‌سه‌ر ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان و كۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌كان و ڕێگادان به‌ گواستنه‌وه‌ی سەرمایەکەیان بۆ وڵاتگه‌لێك، كه‌ یا هه‌ر باج له‌سه‌ر سەرمایەکانیان دانانێن یاخود بڕی باجه‌كه‌، پاره‌یه‌كی زۆر كه‌مه‌. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌شی كه‌ یاسای باج له‌م وڵاته‌دا، پڕه‌ له‌ كون و کەلەبەر، كه‌ ئه‌وانیش به‌ هۆی پارێزه‌ر و ژمێریاری زۆر وریاوه،‌ ئه‌و کەلێنانە بۆ خۆڕزگاركردن له‌ دانی باج ده‌ده‌زۆنه‌وه .

دووهه‌م: بنەما و باوەڕی بزنسمان و كۆمپانییه‌كان، وه‌كو هه‌مووان ده‌زانن، ده‌ستكه‌وتنی قازانجی زیاتر و كه‌ڵه‌كردنی پاره‌ یا سه‌رمایه‌ی زیاتره‌، هه‌ر لەبەرئەوەش باری ئابووری هه‌ر چۆن خراپ ببێت و هۆكاره‌كه‌شی هه‌رچی بێت، ئه‌وان باجی ئه‌وه‌ ده‌خه‌نه‌ سه‌ر كڕیار، واته‌ هاووڵاتیان . بۆ نموونه‌ سه‌رخستنی نرخی سه‌رجه‌می پێداویستییه‌كانی ژیان له‌ كڕینی نانێكه‌وه‌ تا به‌نزین و كاره‌با و گاز به‌ ڕێژه‌یه‌كی سه‌رسوڕهێنه‌ر تا ده‌گاته‌ به‌رزبووونه‌وه‌ی كرێخانوو، كه‌ بەگوێرەی ڕاپۆرتێكی شێڵته‌ر‌ کرێخانوو به‌ بڕی له‌ 50%ی داهات، له‌ له‌نده‌ندا، نرخه‌که‌ی به‌رزبووه‌ته‌وه‌‌ . په‌روه‌رده‌كردنی منداڵ و تێچون و خەرجی له‌ به‌خێوكردن و گه‌وه‌ره‌كردنیاندا، به‌ بڕی له‌ 19% له‌ ساڵی 2008 و زیادیكردوه‌ و به‌تایبه‌ت له‌ بواری خەرجی دایه‌نگە و باخچه‌ی منداڵان و کرێی دایه‌نی تایبەت و خویندنیاندا به‌ڕێژه‌ی له‌ 77%ش له‌ ده‌هه‌ی ڕابوردووه‌وه‌ بەرزبووەتەوە‌. ‌ بەگوێرەی ڕاپۆرتی ڕێکخراوی نێوەندی متمانەی خێزان و منداڵان، Family and Children Trust ی ڕۆژی 18/03/2014، دوو منداڵی 5 ساڵ و 2 ساڵ بۆ هه‌موو ڕۆژه‌كه،‌ كه‌ دایك و باوكیان له‌سه‌ر كارن، خەرجی ئاگادارییکردنیان لەلایەن دایه‌نه‌وه لە‌ ساڵێکدا 11700 پاوه‌ند له‌سه‌ر دایك و باوكه‌كه‌ ده‌كه‌وێت.

ته‌نانه‌ت كولفه‌ی [خەرجی] مردنیش له‌ سه‌ره‌تای ساڵی 2008وه‌ به‌ ڕێژه‌ی له‌ 20% زیادیكردووه‌. ژماره ‌و ڕێژه‌ی خه‌ڵكانی بێ جێگاو بێ خانوو به‌ره‌ش (بێسەرپەنا) دیسانه‌وه‌ سه‌ركه‌وتووه، ده‌وڵه‌تیش بۆ ئه‌وه‌ی له‌ داگیركردن و ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی خانووه‌ چۆڵه‌كاندا، ڕێگە لەو کەسانە بگرێت، ساڵی پار، 2013، ئه‌و جۆره‌ كاره‌یان‌ كرده‌ نایاسایی و له‌و كاته‌وه‌ به‌ ” تاوان” كردن هەژماردەکرێت و سزاكه‌شی به‌ندیخانه‌ و دانی غه‌رامه‌یه [دانی پارەیە]‌ .

هه‌ر به‌ ‌هۆی ئه‌م قه‌یرانه‌ ئابوورییه‌‌وه‌یه‌، كه‌ به‌ ملیۆن كرێكار و كارمه‌ند له‌سه‌ر كار ده‌ركراون و یا موچه‌كانیان كه‌مكراونه‌ته‌وه‌، دیسانه‌وه‌ ئه‌مه‌ش بووه‌ته‌ هۆی هێنانه‌خواره‌وه‌ی ستانداردی ژیانیان.
ئاماره‌كان ئه‌وه‌ نیشانده‌ده‌ن كه‌ 1.2 ملیۆن له‌ كرێكاران لایەنی کەمی کرێ وەردەگرن، كه‌ ئه‌م لانی كه‌مه‌ی كرێش بۆ ته‌مه‌ن 21 ساڵ و سه‌روتر‌ 6.31 پاوه‌نده‌ له‌ ساتێکدا( سه‌عاتێك)، 1.4 ملیۆنی دیکەش ته‌نها 50 پێنس ( نیو پاوه‌ند) زیاتر له‌وان وه‌رده‌گرن. له‌ ساڵی 2013دا سێیەکی زیاتری گه‌نجانی ته‌مه‌ن نێوان 16 ساڵ بۆ 30 ساڵ، كه‌ به‌ ڕێژه‌ی سه‌دی ده‌كاته‌ له‌ 37% كاری کاتییان / ناجێگیریان، وه‌رگرتوه‌ . 2 ملیۆن له‌وانه‌ی كه‌ سەرپەرشتی/ ئاگاداریی پیر و پەککەوتووان دە‌كه‌ن، له‌ ساتێکدا ته‌نها 5 پاوه‌ند وه‌رده‌گرن ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا کە زۆربه‌یان ڕۆژانەکاریان له‌ ساتی 7ی بەیانییەوە ده‌ستپێده‌كات و تا ساتی 10ی شه‌و درێژەدەکێشێت و له‌ هه‌فته‌یه‌كدا 48 سات كارده‌كه‌ن. 5 ملیۆنی دیكه‌ش‌ كرێیه‌ك وه‌رده‌گرن، كه‌ له‌ ژێر كرێی خۆژیاندنه‌وه‌یه‌،‌ له‌ له‌نده‌ندا به‌ 8.55 پاوه‌ند و لە ده‌ره‌وه‌ی له‌نده‌نیش 7.45 پاوه‌ند بۆ هه‌ر ساتێك خه‌مڵێنراوه‌، له‌ 27% ژنان و له‌ 16% پیاوان مووچه‌ی خۆژیاندنیان پێنادرێت، واته‌ كه‌متر له‌و بڕه‌ پاره‌یه‌، وه‌رده‌گرن .

سێهه‌م: هه‌ر ئه‌م قه‌یرانه‌ ئابوورییه‌ هه‌لێكی باشی داوه‌ته‌ ده‌ست كۆمپانیاكان و خاوه‌نبزنسه‌كان تاکو كرێی كرێكاران كه‌مبكه‌نه‌وه‌، له‌ فول-تایمه‌وه‌ (تەواوکات) بیانكه‌ن به پارت-تایم (نیمه‌کات)، مافه‌كانیان كه‌مبكه‌نه‌وه‌، هه‌ل و مه‌رجی سه‌ركاریان سەختر بكه‌ن. گرێبه‌سته‌كانیان بۆ ماوه‌یه‌كی كورت (کاتیی) بن ،نەك بۆ هەمیشە، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی كه‌ هه‌ندێك لە کۆمپانیا گەورەکان و سوپەرمارکێتەکان به‌ ئاگه‌داری ده‌وڵه‌ت، جۆرێك له‌ گرێبه‌ست(یان) داهێناوه‌، كه‌ گوایه‌ له‌ هێنانه‌خواره‌وه‌ی ژماره‌ی بێكاراندا یارمه‌تی ده‌وڵه‌ت ده‌ده‌ن، كه‌ کۆنتراکتی بێماوەیی Zero-hours contracts پێیدەڵێن. ‌ ئا له‌م گرێبه‌سته‌دا كرێكاران هیچ مافێكیان نییه ‌و كه‌ی خاوەنکار بیه‌وێت، ده‌توانێت ده‌ریانبكات بەبێ قه‌ره‌بووكردن یاخود پێدانی پاره‌ی چه‌ند ڕۆژێكیش، له‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا ده‌شتوانێت هه‌ر كاتێك پێویستی بە ئەوان بێت ته‌نانه‌ت له‌ ڕۆژانی پشووشیاندا بۆ سه‌ر كار بانگیانبكاته‌وه، هه‌ر بەو شێوەیەش ئه‌و كرێكارانه‌‌ ناتوانن به‌ دڵنیاییه‌وه‌ پلانی هه‌فته‌ی داهاتوویاندابڕێژن. ئه‌مانه‌ هەندێك له‌و شوێنکارانه‌ی بریتانیان، کە ئه‌و جۆره‌ گرێبه‌ستانه‌یان هه‌یه‌‌ : Sainsbury’s , Morrison, Marks & Spencer, Home base , B & Q, Preta Manager, Tesco, Asda , Argos , Amazon , Sports Direct , McDonald, Burger king, JD Weathersooon , Buckingham Palace و زۆر شوێنی دیکەش، بۆ نمونه‌ 145 له‌ زانكۆ و كۆلیجه‌كانی بریتانیا ئه‌و جۆره‌ گرێبه‌سته‌یان له‌گه‌ڵ كرێكار و كارمه‌نده‌كانیاندا هه‌یه‌. ئاماره‌كان نیشانیده‌ده‌ن، كه‌ له‌ 17%ی كرێكارانی كه‌رته‌ تایبه‌تییه‌كان و له‌ 24%ی كرێكارانی كه‌رته‌ حكومییه‌كان و له‌ 34%ی كرێكارانی چێشتخانەکان و ئاشپەزییەکان و مه‌یخانه‌كان و له‌ 48%ی كرێكارانی په‌روه‌ده ‌و فێرکردن و له‌ 27%ی كرێكاران و كارمه‌ندانی خه‌سته‌خانه‌ و كلینیكه‌كان له‌سه‌ر بناخه‌ی ئه‌م جۆره‌ گرێبه‌سته‌ به‌ خاوه‌نكاره‌كانیانه‌وه‌ گرێدراون‌. جگه‌ له‌مه‌ش زیاتر له‌ 2 ساڵە‌، ده‌وڵه‌تی بریتانی پرۆژه‌یه‌كی دیکەی داهێناوه،‌ كه‌ ئه‌وانه‌ی بێكارن و له‌سه‌ر بیمه‌ی بێكاریی ده‌ژین، به‌زۆر ده‌نێررێن بۆ ئەو شوێنانەی، كه‌ گرێبه‌ستیان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تدا هه‌بێت له‌به‌كارهێنانی ئه‌و پرۆژه‌یه‌دا. ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ده‌نێردرێن وه‌كو كرێكارێكی فول-تایم (تەواوکار) كارده‌كه‌ن، بەڵام بەتەنیا لە بەرامبەر بیمەی بێکارییەکەیان، كه‌ به‌مه‌ش نه‌ك تەنیا كۆمپانیاكه‌، سۆپه‌ر ماركێته‌كه‌، یا باڕ و چێشتخانه‌كه،‌ له‌ %100 هێزی كاری ئه‌و كه‌سه‌ ده‌دزن، بەبێ ئه‌وه‌ی یه‌ك پاوه‌ندیان پێبده‌ن، به‌ڵكو هه‌ر یه‌ك له‌و كه‌سانه‌ جێگەی كرێكارێكی تەواوکاری بەکرێ بۆ خاوەنکارەکە پڕده‌كه‌نه‌وه، واتە ڕۆژانەکاری بەخۆڕایی بەپێی ئەو گرێبەستە‌، له‌ولاشه‌وه‌ ناوی ئه‌م كه‌سانه‌ له‌ لیستی بێكاراندا دەردەهێنرێت، ئه‌مه‌ش ده‌چێته‌ خانه‌ی ده‌ستكه‌وته‌وه‌ بۆ ده‌وڵه‌ت، كه‌ گوایه‌ ده‌وڵه‌ت كاری بۆ ئه‌م كه‌سانه‌ دۆزیوه‌ته‌وه‌ و سوپاسگوزاری ئه‌و شوێنانه‌شه‌ بۆ ئه‌و كۆمه‌كه‌ی كه‌ پێیده‌كه‌ن.

بێگومان ئه‌م بار و دۆخه‌ خراپه‌ی ئابووری زۆربه‌ی خه‌ڵك، هه‌ر له‌ بریتانیا نییه‌، به‌ڵكو ته‌نانه‌ت له‌ جیهاندا كه‌ وەك ئاماره‌كان ده‌ریده‌خه‌ن، ڕێژه‌ی بێکاری كه‌ له‌ ساڵی 2013 د‌ا له‌ 6% بووه‌ ، له‌ مانگی جێنیوه‌ری 2014دا بۆ 6.1% سەرکەوتووە. له‌ نێو گه‌نجاندیشدا له‌ 13.1% ڕێژه‌كه‌یه‌تی، ئه‌و ڕێژه‌یه‌ له‌ بریتانیا به‌ ته‌نها 18.6% . ئاماره‌كان ئه‌وه‌ ده‌رده‌خه‌ن، كه‌ ته‌نها 85 كه‌س له‌م جیهانه‌دا توانیوویانه‌ كۆنترۆڵی 1.1 تریلۆن پاوه‌ند بكه‌ن،‌ كه‌ به‌ر‌امبه‌ره‌ به‌‌ داهاتی ساڵانه‌ی 3.5 ملیار دانیشتووانی سه‌ر زه‌مین‌. له‌ 11.9%ی هێزی كاری ئه‌م جیهانه‌ داهاتی ڕۆژانه‌یان له‌ 1.25 دۆلار یاخود ته‌نها 75 سێنتی پاوه‌ندێكه‌‌. 839 ملیۆنی دیکەشیان داهاتی ڕۆژانه‌یان ته‌نها 2 دۆلاره‌، كه‌ ئه‌م ژماره‌یه‌ش له‌ ساڵانی سه‌ره‌تای دووهه‌زاردا 600 ملیۆن كرێكار بووه‌. به‌كارهێنانی توندوتیژیش به‌رامبه‌ر ژنان له‌ 28 وڵاته‌ ئه‌وروپییه‌كه‌دا، كه‌ گوایه‌ ئه‌مان له‌ دیمۆكراسی و مافی ژنان و له‌ لێوانلێوی مه‌دەنییه‌تیشدا، لە لوتکە‌ی وڵاتانی دیکەدان ، به‌ڕێژه‌ی له‌ %30 زیادیكردووه‌.

له‌ ئه‌مه‌ریكا، وڵاتی یه‌كه‌می جیهان، له‌ 15%ی خه‌ڵكه‌كه‌ی كه‌ به‌ ژماره‌ ده‌كاته‌ 46.5 ملیۆن کەس له‌ برسێتی و هه‌ژاریدا ده‌ژین، كه‌ 50 ساڵ له‌مه‌وپێش سه‌رۆكی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی ئه‌مه‌ریكا، Lynon B Johnson کەوتە هەڵمەتی نەهێشتنی برسێتی، به‌ڵام له‌ ئێستادا ژماره‌كه‌ له‌و كاته زیاتره‌، چونكه‌ برسێتی له‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ ساڵی 1973وه‌ له‌ زیادبووندایه‌، ئه‌‌مه‌ش له‌به‌رئه‌وه‌ی خه‌ڵكه‌ ئاساییه‌كه‌ی داهاتی ساڵی 2010 ی، له‌ ئاستی داهاتی ساڵی 1964دا بووه‌ . 102 ملیۆن که‌س که‌ له‌ ته‌مه‌نی کارکردندان، بێکارن، ئه‌م ژماره‌یه‌ به‌ ڕێژه‌ی له‌ %36 له‌ ساڵی 2000 وه‌ چووه‌ته‌ سه‌ره‌وه‌ ، بڕی ماوه‌ی نێوانی بێکاری خه‌ڵکی و پێشتریان، له‌ ئێستادا ، له‌ مانگی جێنیوه‌ری 2009 وه‌ نزیکه‌ی دووقات زیادیکردووه‌ له‌ 19.6 هه‌فته‌وه‌ بۆ 37.1 هه‌فته‌ . 47 ملیۆن که‌س له‌سه‌ر بیتاقه‌ی خواردنن که‌ به‌رزترین ژماره‌یه‌ له‌و کاته‌وه‌ی که‌ ئه‌م پڕۆگرامه‌ له‌ ساڵی 1969 وه‌ دانراوه‌. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ هه‌ر به‌ ته‌نها له‌ ئەم ساڵدا 1.3 ملیۆن کەس ته‌نانه‌ت بیمه‌ی بێكارییه‌كه‌یشیان، له‌ده‌ستداوه‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش، نزیکه‌ی‌ 40 ملیۆن کەسیش له‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی هه‌تا پێش هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ی ئۆباما، توانانی دەستڕاگەییشتنیان بە خەستەخانە و چارەسەری خۆرایی نەبووە، له‌ ئێشتاشدا ئه‌مه‌ كێشه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌ له‌ نێوان دووباڵه‌ لیبراڵه‌كدا، كۆمارییه‌كان و دیمۆكراتییه‌كاندا‌ .

له‌ هیندوستان کە دەوڵەتی ئەو وڵاتە پاش ئەمەریکا، بۆ گرتنەوەی جێگەی دەوڵەتی چین، ململانێی لەتەکدا دەکات، داهاتی زیاتر له‌ 600 ملیۆن کەس له‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی له‌ 1 دۆلار له‌ ڕۆژێكدا تێناپه‌ڕێت، هه‌مو ساڵێك 2 ملیۆن منداڵ له‌ ژێر ته‌مه‌نی 5 ساڵییه‌وه‌ ده‌مرن، نیوه‌ی ئه‌وانه‌شیان كه‌ ده‌مێنننه‌وه‌ و له‌ قوتابخانه‌دان، بێبه‌شن له‌ خواردنێك كه‌ به‌های بژێوی تیادابێت، ساڵانه له‌ 40% قوتابییه‌كانی قوتابخانه‌ ده‌وڵه‌تییه‌كان، قوتابخانه‌كانیان به‌جێده‌هێڵن. ساڵی 2012 كه‌ له‌وێ كاره‌با بڕا 700 ملیۆن کەسی گرته‌وه،‌ كه‌ نیوه‌یان به‌هۆی كه‌میی بڕی ئه‌و كاره‌بایە كه‌ هه‌یان بوو، هه‌ستیان پێنه‌كرد. زیاتر له‌ 250.000 خاوه‌نكێڵگه‌ و كه‌سانێك‌ کە له‌ كێڵگه‌كاندا كارده‌كه‌ن، له‌ ساڵانی نه‌وه‌ده‌كانه‌وه‌ تا ئێستا، له‌به‌ر خراپیبوونی باری ژیانیان، خۆکوژییان کردووە. ( ئه‌م ئامارانه‌ له‌ وتارێكی جۆن پلجه‌ی ڕۆژنامه‌نوس و پەرتووکنووس و فیلم دەرهێنەرەوە ‌، كه‌ له‌ ڕۆژی 03/01/2014ده‌دا، له‌ ڕۆژنامه‌ی گاردیانی بریتانیدا بڵاویكرده‌وه‌، وه‌رگیراون‌) ‌.

له‌ وڵاتێكی وه‌كو نایجیریا، كه‌ به‌ وڵاتێكی خاوه‌ن نه‌وت و وڵاتی دووهه‌م ده‌وڵه‌مه‌ندی ئه‌فه‌ریقا هەژماردەکرێت، له‌ 70% دانیشتووانه‌كه‌ی داهاتی ڕۆژانه‌یان دۆلارێك و له‌ دۆلارێك كه‌متره‌. هەروەها وڵاتانی وه‌كو یۆنان و فه‌ره‌نسا و ئیسپانیا و ئیتالیا و پۆرتوگال و ئێرلەندە، ئه‌وه‌نده‌مان له‌سه‌ر بیستوون، بێزاربووین.

له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌م هه‌ژاری و نه‌هامه‌تییانه‌ی، كه‌ خه‌ڵكی له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا تیایاندا ده‌ژین، زۆربه‌ی زۆری كۆمپانیا گه‌وره‌كان و بزنسامانه ‌ گه‌وره‌كانی جیهان، پاره‌ی زیاتریان كه‌ڵه‌كه‌ كردوه ‌و سەراپای جیهان و مرۆڤایەتییان، خراپتر قۆرخکردووە، ئه‌وه‌تا بەگوێرەی ڕاپۆرتێكی ئۆكسفام، كه‌ له‌ مانگی جێنیوه‌ری ئەم ساڵ، 2014دا ، بڵابووه‌وه‌ نیشانیده‌دات، كه‌ داهاتی 85 كه‌سه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كه‌ی جیهان 1.2 تریلیۆن پاوه‌نده‌، ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا كه‌ ئێمه‌ له‌ قه‌یرانێكی ئابووریی قووڵدا ده‌ژین.

ئا لێره‌دا پرسیاری دووهه‌م دێته‌ پێشه‌وه،‌ كه‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌، ئایا ئه‌م قه‌یرانه‌ قه‌یرانی سه‌رمایه‌دارییه‌، قه‌یرانی بزنسمانه‌ گه‌وره‌كان و كۆمپانیا گه‌وره‌كانە یا خوود قه‌یرانی ئێمە؛ ژێرچەپۆکانی ئەوانە؟ به‌ چه‌ند وشه‌یه‌كی دیكه‌ ئایا باجی ئه‌م قه‌یرانه‌ ئه‌وان ده‌یده‌ن یا ئێمه‌ ده‌یده‌ن؟!!

پاش تێڕوانینی وردی بارودۆخی ژیانی خه‌ڵكی له‌سای ئه‌م قه‌یرانانه‌دا، كه‌ به‌ به‌رده‌وامی دێن و ده‌ڕۆن به‌تایبه‌ت ئه‌مه‌ی ئه‌م جاره‌یان، كه‌ له‌ ساڵی 2008دا ده‌ستیپێكردووه‌ و تا ئێستاش هه‌ر به‌رده‌وامه‌، دوا پرسیار کە له‌م وتاره‌دا به‌دووی خۆیدا ڕاماندەکیشێت، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌؛ ئایا قه‌یرانه‌ ئابوورییه‌كان ده‌بنه‌‌ هۆی ڕوودانی شۆڕش؟ به‌ واتایه‌كی دیكه‌ برسێتی و هه‌ژاری زیاتر و بێ جێگایی و بێ خانووبه‌ره‌یی (بێسەرپەنایی) و كه‌وتنه‌ سه‌رجاده‌ی هه‌زاره‌ها خێزان به‌ هۆی نه‌داراییانه‌وه،‌ له‌‌ دانی کرێخانوو و سلفه‌ی عه‌قاری خانووه‌كانیان و هه‌ڵكه‌ندرانی ملیۆنه‌های دیكه‌ش له‌ شوێن و ڕێگه‌ی خۆیان و ڕاكردنیان و ئه‌م وڵات و ئه‌و وڵات كردنیان بۆ مشووری ژیان و گه‌لێكی تری له‌م نه‌هامه‌تیانه،‌ كه‌ ده‌ره‌نجامی ئه‌م قه‌یرانانه‌یه‌، ئایا بۆ ڕوودانی شۆڕش بەسن؟ ئاخۆ قه‌یران به‌ ته‌نها ده‌بێته‌ هۆی كڵپه‌سه‌ندنی شۆڕش؟ یاخود ڕاده‌ی هه‌ستكردنی خه‌ڵكی به‌و نه‌هامه‌تیانه‌ی كه‌ ڕووبه‌ڕوویان ده‌بنه‌وه ‌و هوشیاری تاكه‌كان و وازهێنان لە پاشکۆیەتی ڕامیارەکان و پارته‌كانیان و وانەوەرگرتن له‌ گرێنەدانەوەی ئومێد‌ به‌ پرۆسه‌ی هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنه‌رانه‌ی هه‌ڵبژاردن و دیمۆكراسی په‌ڕله‌مانتاری و گۆڕانكاری كۆمه‌ڵگه‌كان له‌ بنی كۆمه‌ڵگاوه، ده‌بێته‌ هۆكاری شۆڕش‌؟

هەڵبەتە ئامانجی من لە نووسینی ئەم وتارە و پێشنیارکردنی ئەم پرسیارانە ئەوە نییە، کە وەڵامی ئامادە بە خوێنەر بدەمەوە‌، لەبەرئەوە من وەڵامدانەوەی پرسیارەکان بۆ خودی خوێنەر بەجێدەهیڵم، تاوەکو بەخۆی بیریان لێ بکاتەوە و بگاتە سەرەنجامێك.

دیسانه‌وه‌ هه‌مانه‌ی ده‌ماندنی فشه‌ که‌وته‌وه‌ کار!!!!!

دیسانه‌وه‌ هه‌مانه‌ی ده‌ماندنی فشه‌ که‌وته‌وه‌ کار!!!!!

زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

04/04/2014

زۆر گه‌ڕام به‌ دوای تایتڵێکی دیکه‌دا که‌ باشتر بسازێ له‌گه‌ڵ پرۆسه‌ی گه‌مه‌ی هه‌ڵبژاردن و هاشه‌و هوشه‌ی کاندیده‌کانی نێو ئه‌و یارییه‌دا ، لێ له‌وه‌ی سه‌ره‌وه‌ باشترم نه‌دۆزییه‌وه‌ .

هه‌ر 7 مانگێك به‌ر له‌ ئێستا بوو خه‌ڵکی کوردستان له‌لایه‌ن ڕامیاره‌کان و پارته‌کانیانه‌وه‌ ، بۆ هه‌ڵبژاردنی په‌ڕله‌مانتاره‌کانی کوردستان ، تاودران و بوو به‌ ڕۆمه‌ڵخه‌زایه‌ك که‌ له‌ هیچ شوێنێکی دیکه‌دا، نه‌بینراوه‌ و‌ نابینرێت. ئێستاش بۆ هه‌ڵبژاردنی ئه‌ندامه‌کانی په‌ڕله‌مانی عێراق و پارێزگاکان ، ده‌ستیپێکردۆته‌وه‌ .   له‌م گه‌مه‌یه‌شدا وه‌کو ئه‌وانه‌ی پێشتر ، که‌سانێکی ‌ ته‌مه‌ن و ڕه‌گه‌ز و حیزب جیا ، به‌ڵام به‌ هه‌مان ئایدیاو هه‌مان ئامانج له‌ پرۆسه‌ی له‌خشته‌ بردن و گێلکردنی خه‌ڵکی کوردستاندا ده‌ستبه‌کارن. هه‌ر یه‌که‌یان کۆمه‌ڵێك وشه‌ی بریقه‌دارو سۆزڕاکێشی له‌به‌ر کرده‌وه‌ و په‌یتا په‌یتا ‌ به‌گوێی ناسیاوان و نه‌یارانیدا، ده‌داته‌وه ، به‌ڵینی فشه‌یان ده‌داتێ و له‌به‌رده‌میاندا ده‌بێته‌ قه‌تره‌یه‌ك ئاو .

ڕه‌نگه‌ به‌ده‌گمه‌ن که‌سانی سه‌ربه‌خۆ، ناپاشکۆ، به‌ حیزبه‌کان له‌ نێو کاندیده‌کاندا ، هه‌بن، ‌ زۆرربه‌یان سه‌ر به‌ یه‌کێک له‌و حیزبانه‌ن که‌ ساڵه‌هایه‌کی دووروو درێژه‌ پێناسه‌کانیان لای زۆربه‌مان، که‌شفه‌ و له‌م پرۆسه‌یه‌شدا مێگه‌له‌که‌شیان ئازادکردووه‌ به‌ ده‌نگدان به‌ هه‌ر یه‌کێك له‌ شوانه‌کان که‌ خۆیان، ده‌نگه‌ده‌ر‌ان، ده‌یخوازن، ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا که‌ ئه‌م پارت و کاندیدانه‌ شه‌رم له‌ خۆیان ناکه‌ن ، پرسیارێك له‌ خۆیان ناکه‌ن، که‌ ده‌توانن چی پێشکه‌ش به‌م خه‌ڵکه‌ هه‌زاره‌ی کوردستان بکه‌ن. خۆ ئه‌گه‌ر باس له‌ ڕۆڵی حیزبه‌کانیان بکه‌ن، ئه‌وه‌ هه‌موومان ده‌زانین که‌ ڕۆڵی هه‌ر هه‌موویان له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ به‌ره‌ودواوه ‌و به‌شداری و هاوبه‌شی له‌ گه‌نده‌ڵی و دزینی سامانی وڵات به‌ سروشتی و ناسروشتییه‌وه، له‌ وێرانکردنی وڵاته‌وه‌ ، له‌ هێنانی کۆمپانیای بێیانه ‌و ته‌راتێنکردنی تۆڕه‌ سیخوڕییه‌کانی وڵاتانی دراوسێ و ئه‌مه‌ریکا و هه‌تا وڵاتانی خۆرواش، له‌ نێو وڵاتدا.  هێنانی ئه‌ته‌کییه‌ت و کوڵتوری ئێکسپایه‌ری خوازراوی خۆراوا و ئه‌مه‌ریکا و داخوازییه‌کانی بازاڕئازاد و گرانکردنی سه‌رجه‌می پێداویستییه‌کانی ژیانی ڕۆژانه‌و ده‌رگاکردنه‌وه‌ بۆ هێنانی هه‌موو کاڵایه‌کی بێیانه‌ هه‌ر له‌ سه‌یاره‌وه‌ تاکو کاڵایه‌کی بچوک و زۆری دیکه‌ له‌مانه‌ ، چی تریان بۆ خه‌ڵکی کردوه‌ یا هێناوه‌؟!!  کاتێکیش که‌ کاندیدێک سه‌ر به‌مان بێت ده‌توانێت چ شتێکی جیاواز، چ خواستێکی خه‌ڵکی بهێنێته‌ دی ؟!!!

باشه‌ ئه‌م کاندید یا ئه‌و حیزب چ به‌رنامه‌یه‌کیان له‌ کێشه‌ی بێکاری و ئاو و کاره‌با و گاز و که‌مکردنه‌وه‌ی کرێخانو و   کێشه‌ی خانوووبه‌ره‌، لابه‌لاکردنه‌وه‌ی کێشه‌ی هاتوچۆو به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی هه‌موو که‌ره‌سه‌کان و پێداویستییه‌کانی ژیان، زیادکردنی موچه‌ی سه‌رکار، پارێزگاری و سه‌لامه‌تی سه‌ر کارو کارکردن و مه‌سه‌له‌ی ژینگه و مافی ئاژه‌ڵ و دابینکردنی ئازادی تاکه‌کان، هه‌یه‌ ‌؟ . ئه‌ی ده‌رباره‌ی ‌ هه‌بوونی هه‌موو ئه‌و قوتابخانه‌ و زانکۆ و په‌یمانگا ‌ و خه‌سته‌خانه‌ و کلینیکه‌ ئه‌هلییانه‌، وه‌ستاندنی لێدانی بیری ئیرتیوازی و چاڵه‌ نه‌وتینه‌ یه‌ك به‌دووی یه‌که‌کان و ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی لادێکان و کۆتاکردنی ده‌ستی کۆمپانیا بێیانه‌کان و بوژاندنه‌وه‌ی کشتیاری و ئاژه‌ڵداری و داخستنی سنوره‌کان به‌ڕوی کاڵای بێیانه‌دا یا لانیکه‌م دانانی باجێکی گونجاو له‌ هاوردنیاندا، وه‌ستانی هه‌راجکردنی زه‌وی زارو ده‌شت و شاخه‌کان و گه‌ڕانه‌وه‌یان و به‌ کۆمه‌ڵایه‌تیکردنیان تاکو هه‌موو هاووڵاتییه‌ك وه‌ك یه‌ك که‌ڵکیان لێببینێت… ئه‌ی بۆ ئه‌مانه‌ کاکه‌ و داده‌ی کاندید به‌رنامه‌یان چییه‌؟!!!    هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌و جیاکردنه‌وه‌ی دین له‌ ده‌وڵه‌ت و دین و ده‌وڵه‌ت له‌ په‌روه‌رده‌و فێرکردن و ده‌زگه‌ خزمه‌تگوزارییه‌کانی دیکه‌ و کارکردن له‌سه‌ر هه‌ستی تاکه‌کان و یاساخکردنی هه‌موو هه‌ڵمه‌تێکی میدیاکان و پاگه‌نده‌ی پارت و ڕامیاره‌کان له‌ دژی هاوووڵاتیانی غه‌یره‌ کورد و خه‌ڵکانی بێیانه‌ که‌ له‌وێدا کار‌ده‌که‌ن ، ئه‌ی له‌م باره‌یه‌وه‌ چی له‌ هه‌گبه‌که‌یاندایه‌؟!!! یا بۆ  باشکردنی ته‌واوی خزمه‌تگوزارییه‌کان و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی فیعلی یاساکانی پاره‌ی خانه‌نشینی په‌ڕله‌مانتاره‌کان و یاسای فره‌ژنی و خه‌ته‌نه‌کردنی کچان و هه‌تا کوڕانیش، چی ده‌ڵێن؟!!!   ئایا پلانێکی ته‌واو له‌ پارێژگاریکردنی ژینگه‌و کارکردن له‌سه‌ر پوکانه‌وه ‌و زینده‌به‌چالکردنی نه‌رێته‌ کۆنه‌ زه‌ره‌ربه‌خشه‌کان و وه‌ستانی ناردنه‌ ده‌ره‌وه‌ی که‌سانی نزیکی به‌رپرسان و ده‌ستڕۆیشتوان به‌ پاره‌ی مۆڵ بۆ خوێندنی باڵا له‌ وڵاتانی ببێیانه‌ و به‌ جددی کارکرددن بۆ پرسی ژنان و پاراستنی ژیانیان و کۆتایییهێنان به‌ توندوتیژی دژیان و دژی منداڵان، گرتنه‌وه‌ خه‌رجی له‌ مزگه‌وت و که‌نیسه‌و مه‌ڵبه‌نده‌ حیزبییه‌کان و سێنته‌ره‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان که‌ تاکی تیادا بێده‌نگده‌کرێت و بیرو هۆشی و که‌سایه‌تی ئه‌وی تیادا تیرۆرده‌کردێت ،  بنه‌بڕکردنی بیرۆکراسی به‌ گێڕانه‌وه‌ی هه‌موو بڕیاره‌کان بۆ نێو خودی کۆمۆنێتی و خه‌ڵکه‌کانی، دانانی بوجه‌ی تایبه‌تی بۆ گه‌ڕه‌که‌کان ، گونده‌کان شارۆچکه‌کان و تاکو به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نه‌کانی خه‌ڵکانی ئاسایی سه‌ربه‌خۆ له‌ پارته‌کانی ئه‌و شوێنانه‌، بڕیار له‌سه‌ر ‌ سه‌رفکردن و به‌کارهێنانیدا، بده‌ن، دروستکردنی لیژانی جیاجیا له‌ دانیشتوانی ناحیزبی بۆ چاودێریکردنی کاروباره‌کانی دائیره‌ خزمه‌تگوزارییه‌کان . سۆپه‌رمارکێته‌کان ، دوکانه‌ بچوکه‌کان کێڵگه‌ کشتیارییه‌کان…. بۆ ئه‌وه‌ی دووربن له‌ بیرۆکراسییه‌ت و نه‌کردنی کاره‌کانیان به‌ ڕێکوپێکی، بۆ  ڕاگرتنی نرخی گونجاو و دانراو بۆ کاڵاکانیان و نه‌فرۆشتنی خواردن و ده‌رمانی ئێکسپایه‌ر ، بۆ ئه‌مانه‌ چ پلانێکیان هه‌یه‌ ؟!!!  به‌ڵێندان و کارکردن له‌سه‌ر دروستکردنی فه‌زای ئازادی لێدوان له‌ سه‌ر سه‌رجه‌می پرسی دین و مه‌زهه‌ب ، ژنان ، گه‌نده‌ڵی ، په‌روه‌رده‌ و فێرکردن و کێشه‌کانی دیکه‌ ‌ له‌سه‌ر ڕوبه‌ره‌کانی ڕۆژنامه‌کان و شاشه‌ی ته‌له‌فزوێنه‌کان به‌بێ ئه‌وه‌ی که‌ خه‌ڵکانی مشتومڕ که‌ر ، هه‌ر لایه‌نێک بن، ڕووبه‌ڕوی هه‌ڕه‌شه ‌و مه‌ترسی ژیان ببنه‌وه‌ ‌ ‌، له‌م مه‌یدانه‌دا چیمان پێده‌ڵێن؟!! ئه‌ی سه‌باره‌ت به‌و هه‌موو ملیۆنه‌رو م لیارده‌ره‌ی که‌ به‌ به‌رده‌وامی ژماره‌یان له‌ زیادبووندایه‌ ، چی ده‌ڵێن؟!!!

بێگومان ئه‌م لیسته‌ نیوه‌ی ئه‌و داخوازیانه‌ش نین که‌ مان و نه‌مانی ژیانی خه‌ڵکه‌که‌ی ، پێوه‌گرێدراوه‌ ، چونکه‌ ده‌توانین ئه‌م لیسته‌ بۆ زۆر داخوازی دیکه‌ درێژبکه‌ینه‌وه‌ . به‌ڕای من ئه‌مانه‌ به‌شێکی گرنگی ژیانی خه‌ڵکین، گه‌رچی شؤڕش نیین‌ ، به‌ڵام کردنی ڕیفۆرمێکی به‌رچاوگرن له‌و وڵاته‌دا که‌ دانیشتوانی شایانی زیاترن،‌ بۆیان بکرێت.   به‌ڵام ئایه‌ که‌سێك‌ له‌ کاندیده‌کان به‌رنامه‌یه‌کی ئاوا به‌ خه‌ێاڵیدا دێت یا ڕاستتر ده‌وێرن بۆ ته‌نها به‌شێکی بچوك له‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ کار بکه‌ن یا هه‌ر پاگه‌نده‌شی بۆ بکه‌ن؟ ئه‌ی ئه‌گه‌ر ناتوانن به‌ چ ڕوویه‌که‌وه‌ داوای ده‌نگدانمان لێده‌که‌ن ؟!! ئایا هه‌ر به‌ ته‌نها باسکردن له‌ بوجه‌ و شه‌فافییه‌ت به‌سه‌؟ ئه‌م قه‌وانه‌ هه‌ر نه‌بڕایه‌وه‌ ، ئه‌م ده‌هۆڵه‌ی  چه‌نده‌ها ساڵه‌ لێده‌ردرێت ، هه‌ر نه‌دڕا؟ له‌ خشته‌بردنی ئه‌م خه‌ڵکه‌و خۆڵکردنه‌ چاویانه‌وه‌ ، هه‌ر کۆتایی نه‌هات؟!!

دەنگدان بە مشەخۆران و هەڵبژاردنی خراپ لە خراپتر

دەنگدان بە مشەخۆران و هەڵبژاردنی خراپ لە خراپتر

هەژێن

جارێکی دیکە گاڵتەجاریی بانگهێشتکردنی خەڵک بۆ دەنگدان بە چەوسێنەرانی خۆی؛ بۆ هەڵبژاردنی خراپ لە خراپتر، دەستی پێکردەوە !

من وەک تاکێك کە مافی دەنگدان بە سەروەران و و هەڵبژاردنی مشەخۆرانم هەیە، هەموو جارێك لە خۆم دەپرسم:

ئایا ئێمەی دەنگدەر مافی گۆڕینی هیچ شتێک لەو شتانەی کە پەیوەندییان بە ژیان و ئارەزوو و داخوازییەکانمانەوە هەیە، هەیە :

– چۆنیەتی بەرێوەبردنی کاروبارەکانی کۆمەڵگە ؟

– چۆنیەتی رێکخستنی بەرهەمهێنان و دابەشکردن ؟

– چۆنیەتی بەکاربردن و وەبەرهێنانی سامان و داهاتەکانی کۆمەڵگە ؟

– چۆنیەتی پاراستنی ئاساییشی کۆمەڵگە ؟

– چۆنیەتی پێوەری دیاریکردنی مووچە، دابینکردنی خانووبەرە؟

– چۆنیەتی بەخشینەوەی پاداشت و بەهرەمەندبوون لە هەلی کار و خوێندن ؟

-چۆنیەتی بڕیاردانی جەنگەکان و ڕێکەوتنەکان ؟

– چۆنیەتی دابەشکردنی دەسەڵات لەنێوان تاکەکانی کۆمەڵگە ؟

– چۆنیەتی دابەشکردن و بەخشینەوەی زەوی و شاخ و دۆڵ و گردەکان ؟

– چۆنیەتی و لەپێناوچی بەهرەمەندبوونی پارتەکان لە سامان و بودجەی کۆمەڵگە ؟

– چۆنیەتی و بۆچی تایبەتیکردنەوەی کەرتەکان و تاپۆکردنیان لەسەر کۆمپانییەکانی دەسەڵاتداران ؟

– نەدانی مووچەی چەند مانگ و بۆ کێ چوونی داهاتی نەوت و گمرگەکان ؟

– بۆچی گوندەکان ئاوەداننەکراونەتەوە و کشتکاریی فەرامۆشکراوە و لەولاوە وڵات کراوەتە ساخکردنەوەی بەرهەمە کشتوکاڵییە دەستکارییکراوەکان ؟

بۆچی درێژەدان بە هەمان سیستەم و پرۆگرامی پەروەردە و خوێندنی بەعسی ؟

– چۆنیەتی پەنادانی سەرانی ڕێمی بەعس و بەڕێکردنیان بۆ هەندەران ؟

– چۆنیەتی لێبوردن لە فرۆکەوانەکان و ئەنفالچییان ؟

– هەزاران شتی دکەی زۆر گرنگ، کە پەیوەندییان بە ژیانی هەمووانەوە هەیە ؟

ئەی بڕیارە دەنگدان و هەڵبژاردن چی بگٶڕێت ؟

ئەگەر دەنگدان بۆ بەرژەوەندی خودی ئێمەیە وەك تاك و وەك کۆمەڵگەیە، بۆچی دەسەڵاتداران ئەوەندە دەپاڕێنەوە و بۆ دەنگدان هانمانددەن، بەڵام کاتێك کە واژۆی نامەیەک یا داواکارییەکمان بکەوێتە بەردەستییان، دەبێت بەرتیل و واسیتە و مل بە هەزار و یەك بێنەوبەردە بدەین و دەست بە سنگەوە بگرین و سوپاسگوزاری ملهوڕی ئەوان بین، تا بۆ ئێمەی ژێردەست [دەنگدەری خۆشباوەڕ] ئەنجامی بدەن؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

******************
http://www.hezheen.tk

ڕۆژی جیهانی یەکسانی کرێ و مووچەی ژنان و پیاوان ” world equal pay day”

ڕۆژی جیهانی یەکسانی کرێ و مووچەی ژنان و پیاوان ” world equal pay day”

هەژێن

بۆچی ٢١ی ئازار ڕۆژی جیهانی یەکسانی کرێ و مووچەی ژنان و پیاوانە “world  equal pay day” ، لە کاتێکدا کە ٨ی مارچ وەك سیمبولی خەبات بۆ یەکسانی هەمەلایەنەی ژنان و پیاوان و واوەتر لەوەش خەبات دژی سیستەمی چینایەتی،  نزیکەی دوو سەدە مێژووی هەیە؟

بۆچی تێکۆشان بۆ یەکسانی کرێی ژنان و پیاوان لە مێژووەکەی (خەباتی ٨ی ماڕج) جیاکراوەتەوە؛ ئایا بۆ ئەوە دەگەرێتەوە کە ڕۆژی ٨ی مارچ لە ئامانجە خەباتکارانەکەی خاڵیکراوەتەوە و کراوەتە شایی و زەماوەندی پارتایەتی؟ ئایا ئایا سەروەران دەخوازن ئەو مێژووە بسڕنەوە و ژنانی کرێکار لە بزووتنەوەکەدا کەنارگیربکەن و بیکەنە بارەتەقای ژنانی توێژەکانی سەرەوەی کۆمەڵگە ؟ یا خودی ژنانی کرێکار سەنگەری خەباتیان بۆ ژنانی توێژەکانی باڵا و دەسەڵاتداران چۆڵکردووە و ئەوان بوونەتە قسەکەری یەکسانی و یەکسانی بۆ ئەوان تەنیا یەکسانی مووچە و دەنگدان دەگەیێنێت، بە واتایەکی دیکە یەکسانی لە کۆیلەبووندا؟

بێجگە لەوانەش، وڵاتانێك کە بوونەتە قسەکەری یەکسانی ژن  و پیاو و هەناردەکردنی دێمۆکراسی بە لەشکر و کەشتی و فرۆکە، لە سایەی یاساکانیاندا ژنان ٢٢% کرێ و مووچەی لەمتر بە بەراورد بە هاوکارە پیاوەکانیان یا پیاوان بە گشتی لە هەمان پیشە و کاردا وەردەگرن، کەچی وێڕای ئەوەش، ژنە فێمینیستانی کورد، ئەو دەوڵەت و سەرۆکانە وەك فریادڕەس نیشاندەدەن و  نامەی پارانەوە و سکاڵا و هانابۆبردنیان بۆ دەنێرن، تا فریای ژنانی کورد بکەون !!!!

ئەگەر خۆمان لەو پرسیارانەی سەرەوەش لابدەین، ئایا ئەوانەی کە دەخوازن ئەوروپا و ئەمەریکا و ئوسترالیا و کەنەدا بە بەهەشتی یەکسانی دوو ڕەگەزەکە نیشانبدەن، ئاگایان لەم ئامارانە هەیە :

لە هەر دۆلارێکی کرێ و مووچەدا هەموو ژنان ٢٣ سێنت کەمتر وەردەگرن، واتە ٧٧%ی کرێ [مووچە] بەرارد بە کرێ و مووچەی پیاوە هاوکار و هاوپیشەکانیان !

لە هەر دۆلارێکی کرێ و مووچەدا ژنانی ڕەشپێست ٣٦ سێنت بەراورد بە پیاوانی سپیپێست کەمتر وەردەگرن، واتە ٦٤%ی کرێ [مووچە] بەرارد بە کرێ و مووچەی پیاوە هاوکار و هاوپیشەکانیان !

لە هەر دۆلارێکی کرێ و مووچەدا ژنانی ئەمەریکای لاتین ٤٥ سێنت بەراورد بە پیاوانی سپیپێست کەمتر وەردەگرن، واتە ٥٥%ی کرێ [مووچە] بەرارد بە کرێ و مووچەی پیاوە هاوکار و هاوپیشەکانیان!

لە هەر دۆلارێکی کرێ و مووچەدا ژنانی ئاسیا ١٢.٤ سێنت بەراورد بە پیاوانی سپیپێست کەمتر وەردەگرن، واتە واتە ٨٧.٦%ی کرێ [مووچە] بەرارد بە کرێ و مووچەی پیاوە هاوکار و هاوپیشەکانیان!

ژنانی هاوسێکسگەرا [Lesbian] بەراورد بە پیاوانی هاوسێکسگەرا [gay]  کرێ و مووچەی بۆ هەمان کار و پیشە، کەمتر وەردەگرن !

لە هەر دۆلارێکی کرێ و مووچەدا ژنانی کەمئەندام ٢٩.٢ سێنت بەراورد بە پیاوانی سپیپێست کەمتر وەردەگرن، واتە ٧٠.٨%ی کرێ [مووچە] بەرارد بە کرێ و مووچەی پیاوە هاوکار و هاوپیشەکانیان !

بەپێی ئامارەکان لە سایەی سەروەریی یاسای دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکای زلهێزی ئابووری و پۆلیسی جیهاندا، ژنان بەراورد بە پیاوە هاوکار و هاوپشەکانیان، ٢٣% کرێ و مووچەی کەمتر وەردەگرن !

هەروەها بەپێی ئامارەکان لە سایەی سەروەریی یاسای دەوڵەتی ئاڵمانیای زلهێزی ئابووری و پۆلیسی ئەوروپادا، ژنان بەراورد بە پیاوە هاوکار و هاوپشەکانیان ٢٢% کرێ و مووچەی کەمتر وەردەگرن !

خوێنەری هێژا، بۆ بەدواداچاوون و زانیاریی زیاتر و بۆ سوودوەرگرتن لە خشتەکانی جیاوازی کرێ و مووچەی کار و پیشەی هاوبەش، دەتوانن سەردانی ئەم دوو بستەرەی خوارەوە بکەن :

http://www.dawnnetwork.org/blog/wp-content/uploads/2013/04/2013-Equal-Pay-Day-Poster.jpg

http://www.nwlc.org/sites/default/files/20130305-minwage-chart.jpg

كۆیلە-ژنانی سوپاسگوزار

كۆیلە-ژنانی سوپاسگوزار

هەژێن

١٠ی ئازاری ٢٠١٤

بەر لەوەی بەوە تاوانباربكرێم، كە من ناهۆشیاریی چەوساوان بە دیاریكراوی لەم پەیوەندەدا ژنان، بۆ باری تاكایەتی و ڕەگەزیی دەگێڕمەوە و سەرچاوە بنەڕەتییەكان و هۆكارە سەرەكییەكان نابینم، بەپێویستی دەزانم بڵێم، هیچ ناڕۆڕشنیم لەو بارەوە نییە، كە سەرچاوەی هەموو هەڵاواردنێك و هەموو ستەمێك هەبوونی چینی ناكۆك بە یەك و ناكۆكی و جەنگی ئەوان و بوونیان بۆ بوونی دارایی تایبەت و كاریكرێگرتە و سەروەریی هەندێك بەسەر هەندێكی دیكە دەگەڕێتەوە و دەبەنگكردنی تاكە ژێردەستەكان بە ئایدیۆلۆجییەكانی دەسەڵاتخوازیی و  پێبەخشینی شوناسە دەستكردەكانیش هەر بۆ ڕاگرتنی ئەو كۆیلەتییەیە دەگەڕێتەوە، كە بەداخەوە زۆرێك بە سوپاسگوزارییەوە بە چنگ و ددان پارێزگاریی لێدەكەن و ئامادەی گیانبەخشینن لەپێناویدا.

بەڵام هیچ كات بوونی ستەم و هەڵاواردن و ژێردەستی ڕێگری هوشیاربوونەوە و دەركردنی نالەبارییەكان نییە و هەر هەوڵێك بەوەی بڵێین، سەروەران و سەرمایەداری ناهێڵن ئێمە یا كەسانی دیكە هوشیاربینەوە و لە ڕێوشوێنی كۆمەڵایەتیمان وردبینەوە و شوناسی چینایەتیمان دەركبكەین، پاساوێكە بۆ دەبەنگمانەوەمان و ڕەوایەتیدانە بە كۆیلەتی مرۆڤەكان، چونكە پاساودانی ناهوشیاریی، سەرەنجامەكەی مۆردانە لە هەمیشەییبوون و نەگۆڕبوونی و هاندان بۆ كولتووریبوون و مانەوەی ناهوشیاریی و كۆیلەتی، ئەوەش بێجگە لە خاترجەمكردنی مشەخۆران و سەروەران هیچیدیكە نییە و بەرھەمناھێنێت.

هەڵبەتە ئەوەش دەزانم، كە ئەو هەمووە پاساودانەی ناهوشیاریی و سوپاسگوزاریی كۆیلان، تەنیا بۆ مسۆگەركردن و سەلماندنی پێویستی ڕۆڵی شوانەیی كەسانێكە، كە پاگەندەیی “پێشڕەوبوون” دەكەن، بە واتایەكی دیكە بۆ ئەوەی دەستەبژێرەكان پێداویستی شوانەیی خۆیان و ئاسمانییبوونی هۆش بسەلمێنن، پاساو بۆ مێگەلكردنی ژێردەستان دەهێننەوە و  ئامانج لەوەش تەنیا ڕەوایەتیدانە بە سەروەریی چینایەتی و سەرەنجام دەتوانن بەوە پاگەندەی سەروەریی باشی خۆیان بكەن و لە گاڵتەجاریی هەڵبژاردنی پارلەمانیدا دەنگی ژێردەستان مسۆگەربكەن و لە كۆدەتا سەربازییەكاندا بەناوی شۆڕشەوە سەركوتمان بكەن و لە ناكاممانەوەی ڕاپەڕینەوەكاندا جێگەی سەروەرانی ڕوخاو بگرنەوە و  كۆمەڵگە لەسەر بنەمای “گوێڕایەڵیی پۆڵایین” ڕێكبخەن و هەر كەس سەرپێچی بكات، بەناوی دژەشۆڕشەوە گولەباران یا لە زیندان و ئوردووگەی كاری زۆرەملێدا بیپروكێنن و ناڕەزایەتی و خۆپیشاندان و  ڕاپەڕینەكان بە “مستی پۆڵایینی دیكتاتۆری دەوڵەت و پارت” دەمكوت بكەن.

هەندێك هاوڕێ و دۆستی ئازیز لەسەر بایكۆتكردنی ئاهەنگی ٨ی مارچ و نەفرەت لەو كارە، گلەییان لێكردووم. ڕاستییەكەی هەرچەندە هیچ گومانم لە دروستی هەڵوێستم نییە و بەوپەڕی بیرلێكردنەوەی دوو دەهەوە ئەو بڕیارەم داوە، بەڵام هەندێك لە ڕاستییە ئاوەژووكراوەكەش لەلای ئەوانە و پێشتریش ئەوەم دەزانی، هەر بۆیە دەهەیەك زیاترە بەو سەرەنجامە گەیشتووم، بۆ هۆشیاربوونەوەی مرۆڤی كۆیلە، ژێردەست، چەوساوە، هەڵاوێردراو، خۆشباوەڕ، پێویستە سەركۆنەی خودی خۆی بكەین، نەك گلەیی و سەركۆنەی چەوسێنەر و سەروەرەكەی . چونكە سەروەر و چەوسێنەر بەوپەڕی هوشیارییەوە ستەمدەكات، ئازادی كەسانی دیكە دەچەپێنیت، پیلاندەگێرێت، دەكوژێت، تیرۆردەكات، زیندان ئاوەداندەكاتەوە، تۆڕی مافیایی و بڵاوكردنەوەی بەنگكەرەكان دروسدەكات، دەیان كەناڵ و دەزگەی میدیایی بۆ دەبەنگكردنی تاكەكان قوتدەكاتەوە …تد، بەڵام تاكی چەوساوە و ژێردەست، لە ناهوشیارییەوە دەنگ بە چەوسێنەرەكەی دەدات، لەسەر سەروەرمانەوەی چەوسێنەرەكەی سنگی ئەوانی دیكە هەڵدەدرێت، سەربازی دەكات، دەبێتە پۆلیس و ئاساییس و پاسەوانی زیندان و ئەشكەنجەدەر، دەڵاڵی بازار دەكات، بەكاربەر فریودەدات، پێداگری لەسەر ڕاستی درۆی ڕامیاران دەكات، سیخوڕی و هەواڵگریی لەسەر هاوكار و هاوسێ و هاوەڵی دەكات ..تد، كاتێكیش كە لە سەروەرەكەی نائومێددەبێت، دەست بە گلەیی و گریان دەكات، یا پەنا بۆ گۆشەی مزگەوت دەباتەوە یا گۆشەی مەیخانە دەگرێت، ئەگەر ئەم دووانە دەروونی شێواوی دانەمركێننەوە، ئەوا پەنا بۆ خۆتەقاندنەوە و هیواداری بە پەری و مەی و هەنگوێنی بەهەشت دەباتەوە.

تازەترین بەڵگە و نموونە بۆ كۆیلانی سوپاسگوزار، ژنانن؛ ژنانێك كە لە ئاهەنگی پارتە ڕامیارییەكاندا بەشدارییانكردووە، زوو زوو یەخەی بەڕێوەبەرانی بەرنامەكانی ئاهەنگەكانیان گرتووە “كەی شایی و هەڵپەركێكە دەستپێدەكات، ئێمە بۆ هەڵپەركێ هاتووین نەك بۆ گوێگرتن و لێدانەوەی قەوانی ٨ی مارس ! “. من دەزانم هەندێك کەس بە درکاندنی ئەم شتانە و کردنیان بە بابەتی ڕۆژ ، توڕە و هەراسان دەبن، چونکە هەم کۆیلانی سوپاسگوزار بە پیادهەڵدان و دڵنەوایی ڕاهاتوون، هەم سەرمایەگوزارانی ڕامیار لەسەر تەختی ناهوشیاریی کۆیلانی سوپاسگوزار پاڵیان لێداوەتەوە و  لە شێواندنی مێژوودا لاقیان لێڕاکێشاوە. بەڵام بە پێچەوانەی ڕاهاتن و خوبەیەکەوەگرتنی ئەوان [شوانە و مێگەل]، هیچ شتێك نییە، کە شیاوی یا لە دەرەوەی یاساکانی گۆرانی کۆمەڵایەتییدا بێت، تەنانەت خوودی ئەو دوو لایەنەش!

بەڵێ من دەزانم ئەگەر پیاوانی ڕابەریش ئاهەنگە پارتییەكان بۆ ژنانی سوپاسگوزار سازنەدەن، ئەوا ژنانی دەقگرتوو بە پشتیوانی ڕامیاران و پارتەکان بەخۆیان هەر هەمان كاردەكەن، ئیدی ئەوانی ڕامیار چۆن ئەو هەلە بۆ سەرمایەگوزاری ڕامیاریی ناقۆزنەوە، خۆ گیل نەبوون، ساڵان و مانگان، فەرماندەرانی پارت ڕۆژ دەژمرن “كەی ساڵیادەكان دێنەوە، كەی ژنێك دەخنكێنرێت و كەی ڕۆژنامەنووسێك تیرۆردەكرێت” تا سەرمایەگوزاری لەسەر بكەن، هەنووكە لەشكرێك كۆیلەی سوپاسگوزار هاتوونەتە خانەی پارت و لە ساڵیادی سووتانی ژنەكرێكارانی شیگاكۆ و خۆپیشاندانەکانی سەدەی نۆزدە لە ئەمەریکا بۆ کەمکردنەوەی ساتەکانی کار و  کرێی یەکسان، ژنان بەخۆیان خوازیاری شایی و هەڵپەركێن ، ئیدی ئەوان بۆ نەیكەن؟!

لەبەرئەوە من هەرگیز ڕێگە بەخۆم نادەم گلەیی لە بازرگان بكەم، كە كاڵای خراپ دەفرۆشیت یا خۆراكی ئێكسپایەر بە خەڵكی دەفرۆشیت، من سەركۆنەی بەكاربەری نادەربەستدەكەم، من گلەیی لە ڕامیاران و  سەرمایەگوزاریی پارتان ناكەم، بەڵكو سەركۆنەی ئەندامانی خۆشباوەڕدەكەم، من گلەیی لە پیاوانی خۆ-بە -ژن-ڕزگاركەر ناكەم، بەڵكو سەركۆنەی ژنانی دڵخۆش و ئاسوودە بە كۆیلەتی دەكەم.

نموونەیەکی شۆکێنەر، كاتێك كە لە پارلەمانی هەرێمی كوردستان و ‌عیراقدا قسەکەرانی دێمۆكراسییەكەی ئەمەریكا؛ ژنان لە پێش مەلا و سەرۆكخێڵ و پیاوانی هەوسبازەوە دەنگیان بە یاسای چەند ژنە دا، هەر ئەو کات گوتم ” لەبەرئەوەی کە، بە لاف و گەزافی چەپ، ئەوەندە كۆمەڵگەی هەرێم كرابوو بە كۆمەڵگەیەكی سكیولار، چاوەرێمدەكرد بۆ ڕۆژی دوایی لە هەموو گوند و شارێكەوە لەشكری ژنانی ناڕازی و ئازادئەندێش و یاخی بەرەو هەولێری پایتەخت بەرێبكەون و وەك ژنە یاخییەكانی ئەفریكا، تەلاری پارلەمان و كاناڵەكانی ڕاگەیاندن داگیربكەن و ئاگر لە هەموو كاخەزێكی ڕەشكراوە بەردەن”، بەڵام بەداخەوە ئەوان نەك هەر پاگەندە بێبنەماكانی چەپیان بەدرۆخستەوە، بەڵكو منیشیان لە ڕوودانی ئەو خەونە نائومێدكرد و منیان گەیاندە ئەو بڕوایەی، كە ئەگەر پارلەمانتارەكانی پارلەمانی هەرێم بڕیاری قەدەخەكردنی زێڕ و میكیاج و كەوشی پاژنە بزمارییان بدایە، ئەگەر بڕیاری نەهێشتنی مارەیی و پێشەكی ڕابواردنەكان و گواستنەوەی بووك وەك گیراوی جەنگە خێڵەكییەكان بۆ ماڵی زاوای سەركەوتوویان بدایە، بەدڵنیاییەوە كۆیلە-ژنانی سوپاسگوزار ئاژاوەیەكیان بەرپادەکرد، هەرگیزاو هەرگیز دانەدەمرکاوە.

لە پیاوانی فێمینیست تكادەكەم، پێش ئەوەی تووڕەببن و پێچاوپێچ من تۆمەتباربکەن و پاساوی کەچبینینەکان بەوە بدەنەوە و حاڵی تەنک/ڕواڵەتئەندێشی بیانگرێت، با ئەم دەستەواژەیەش بخوێننەوە ” پێڵاوی زێڕ بازاڕی گەرمە ” و سەرنجێكی ئەم وێنانەش بدەن، كە لە كۆتاییدا بەستەریانم داناوە !ڕاستە كەمینەیەكی زۆر كەم لە ژنان دەتوانن لەم پووچگەرایی و وێرانبوونە بەهرەمەندبن، بەڵام زۆرینەی ژنی كورد شانازییان بۆ بڕی ئاڵتوون و دەوڵەمەندیی باوان و بوونی ئۆتۆمەبێل و تەلاری بەرز دەگەڕێتەوە و وەك پلەیەکی بەرز بۆ خۆنواندن بەرامبەر ژنانی دیكە بەکاریدەبەن. هەر كەس ئەم بۆچوونە بە ناڕەوا دەزانێت، با بە ئامارگیرییەك لەسەر بنەمای ڕاپرسی لە خودی ژنان، ڕێژەی ئەو ژنانە بدۆزێتەوە، كە خەونی ئاوا فیر‌عەونانەییان نییە !

*******************************************

پەراوێز:

تکایە بۆ بینینی وێنەکان، سەردانی ئەم بەستەرانە بکەن :

ڕۆژی پۆشاكی کوردی و میدیا زێڕنگەر/ زێرفرۆش، ئاوا دەیگۆڕێ

https://fbcdn-sphotos-h-a.akamaihd.net/hphotos-ak-frc1/t1/1979593_599589003459616_758734896_n.jpg

کەوشی زێڕین بازاری گەرمە، چەند-ژنە نوێنی نەرمە

http://baharikurd.com/eg-ku/1773-hawler-zer-dakreta-qondara.html

ڕۆشنبیری و ڕامیاریی؛ دوو دژ و یەكدیڕەتکەرەوەی هەردەمی

ڕۆشنبیری و ڕامیاریی؛ دوو دژ و یەكدیڕەتکەرەوەی هەردەمی

هەژێن

٩ی ئازاری ٢٠١٤

لە هەر شوێن و سەردەمێكدا پەیوەندی كۆمەڵایەتی بەهێز و ڕۆشنبیریی لە هەڵكشاندا بێت، ئەوا ڕامیاریی و پارتایەتی لە داكشاندا دەبن، بە پێچەوانەشەوە، لە هەر شوێن و سەردەمێكدا ڕامیاریی لە هەڵكشاندابێت، ئەوا بەدڵنیاییەوە پەیوەندی كۆمەڵایەتی لە گەندەڵبوون و ڕۆشنبیریی لە داكشاندا دەبێت.

ئەگەر لەم بارەوە نموونەهێنانەوە پێویستبێت، ئەوا دەتوانم بڵێم سەردەمی ڕاپەڕین نموونەی هەڵكشانی ڕۆشنبیرییە، هەروا سەردەمی تێكشكانی ڕاپەڕین و زاڵبوونەوەی بڕوابەخۆنەبوون و نائومێدی، نموونەی سەردەمی سەرهەڵدانی گروپی ڕامیاریی و سكتاریزم و تەشەنەی ڕامیارییە.

ئەگەر زۆر بە كورتی و خێرا سەرنجی هەر دوو ڕاپەڕینی ڕێبەندانی ١٩٧٩ی ئێران و ئازاری ١٩٩١ی عێراق بدەین، ئەوا دەبینین، كە یەك دوو ساڵیش كۆڕ و كۆمەڵە ڕۆشنبیرییەكان و كار و چالاكی هونەری وەك چەكی بەرەنگاری و هوشیاریبەخشی شۆڕشگێرانە لە برەودابوون، بەڵام هاوكاتی تێكشكان و پاشەكشێ و نیشتنەوەی شەپۆلەكانی یاخیبوون و ڕاپەڕینی خەڵك، گروپ و پارت و سێكتی ڕامیار لە تەشەنە و پەرەسەندا بوون.

هاوینی ساڵی ١٩٩١، پاش گەڕانەوەی خەڵك لە ئاوارەیی، لە هەڵەبجە تیپێكی شانۆیی هەبوو، كە بە شانۆیی مەیدانی یا زیندی، كەشێكی ڕۆشنبیریی و هوشیاركارانەی ئافراندبوو، یەكێك لە نواندنەكانی “قۆناخەكانی گۆڕانی كۆمەڵ” بوو، کە لە باخی گشتی/ باخی میر پێشکەشکرا، لەوێدا تەنانەت چەپەكان خۆیان لە بەرامبەری هەژموونی ئەو كارەدا دەبینییەوە، وابزانم چەند نواندنێكی دیكەیان لە نێوندی بازاردا لەبارەی بێكارییەوە پێشكەشكرد…

هەروەها ساڵی ١٩٩٢ لە سلێمانی دوو تیپی شانۆیی بەناوی “تیپی شانۆی ئایار” و “تیپی شانۆی نینا” هەبوون، كە یەكێك لە نواندنەكانی یەكێكیان “بزنە زێڕینە و شاری خۆشبەختی” بوو و كەم تا زۆر سەر بە هەمان ڕێچكەی شانۆیی  و شێوازی دەرهێنان و نواندن بوون … بێجگە لەوە چەندین گۆڤار و نامیلكەی هونەری و ئەدەبی هەبوون.

بەڵام كاتێك كە ڕێكخراوە ڕامیارییەكان وەك قارچكی ژەهراوی تەشەنەیانكرد و پارتایەتی بە لووتكە گەییشت، ئیدی هونەر و ئەدەب وەك ئامرازی هوشیاریبەخش و چەكی بەرەنگاری، كۆڕ و كۆمەڵە ڕۆشنبیرییەكان پووكانەوە و خرانە تاقەوە.

بەڵام دوێنێ، كە بەپێچەوانەی ئاهەنگی هۆڵەكان و زوڕناژەنی پارتەكان، لە كەلار ” تیپی شانۆی بنكورە”، :شانۆیی پێناس”ی نواند، هیوایەك سەراپای جەستە و دەروون و هۆشمی داگرتەوە، كە هەمان بزوونەوەی هونەریی دەمی ڕاپەڕین دێتەوە مەیدان و ستەملێكراوانی كۆمەڵگە لە بنكەی پارتەكان دەردەهێنێ و بەرەو هۆڵ و مەیدانەكانی شانۆ و كۆڕ وكۆمەڵە ڕۆشنبیرییەكان بانگەوازییان دەكاتەوە، هەر نواندنێکی شانۆیی، هەر مشتومڕێکی هزریی، هەر خوێندنەوەیەکی ئەدەبی، کۆمەڵێك پرسیاری یاخی لەلای بەشداربووان و بینەران و بیسەران بەجێدەهێڵێت و تەلیسمی ڕامیاریی لە هۆشی ژێردەستاندا دەڕەوێنێتەوە.

با لوولەی چەکەکان و بڵندگۆی پارتەکان بە قوڕ بگرین

با گیتار و سازەکانمان مارشی ڕاپەڕین بژەننەوە