شاخەوان عەلی

06/02/2020

هەرکەس، کە ئایینی خۆی دەگۆڕێت مافی بێچەندووچوونی خۆیەتی، ئەمما گۆڕینی ئایین زۆربەی جار بۆشایی زۆری ژیری و لۆژیکی بەجێدەهێڵێت.

گۆڕینی ئاینێک بە ئاینێکی تر، لەسەر ئەو بنەمایەی بە چ زمانێک نوسراوە، بازدانە لە کەڵەکی دیینەوە بۆ کەڵەکی ناسیۆنالیزم، یاخود لەبەر ئەوەی کە عەرەبەکانی سعودیە چڵکنن، یان کێ کۆمەکی دەکات، یاخود جوێندان بە مەوقیعێکی جوگرافی و کولتوری بەهۆی بیروباوەڕەوە، وە تەقدیسی جێگایەکی تر هەر بەهەمان هۆ.. هەڵەگەلێکی کۆمیدین لەڕووی لۆژیکیەوە.

گۆڕینی ئایین و ڕەتکردنەوەی ئایین دوو شتی زۆر جیاوازن.

هەن ئایین ڕەتدەکەنەوە لەبەر ئەوەی پێیانوایە ناکۆکە بە زانست و ژیری و ڕەوشت و…تاد. لەبەر ئەوەی پێیانوایە ئاین خورافیە و کێشەی لەگەڵ ژیری و زانستدا هەیە، ئەم تایپە (ڕەتکەرەوە)یە لە ئاستی بیرکردنەوە و گفتوگۆی عەقڵاندیدان، ئەمما گۆڕینی ئایینێک بە ئاینێکی تر، دژایەتی ناسیۆنالیزمێک بە ناسێۆنالیزمێکی تر بەرمەبنای ژیری نیە و مرۆڤی عاقڵ ناخاتە بۆسەوە و بۆشاییەکی گەورەی هۆشمەندی دەردەخات، کە هیچ نیە جگە لە بازدان لە جەهلێکەوە بۆ جەهلێکی تر، کە دەشێت ترسناکتر بێت.

06/02/2022

ڕایسیزم کێشەیەکی گەورەیە لە بەرازیل دژ بە کۆچبەران و پەنابەران بەتایبەت ئەوانەی کە ڕەشپێستن بە هۆکاری ئەوای بزوتنەوەی ڕاستڕەو و ڕایسیزم بە هاوکەری حکومەتە بەهێزە.  پۆلیسیش کە پشتگیری ڕیسستەکان دەکات زۆر توندو و تیژە دژ بە ڕەشپێستان دەستی لە کوشتنی سەداها کەسدا هەیە .

لە ساڵی 2020 دا  هەر بە تەنها لە دەڤەری Rio 1245 کەس بە دەستی پۆلیس کوژراون کە لە سەدا 86 یان ڕەشپێست بوون.

مانگی پپێشو گەنجێکی 24 ساڵ زۆر دڕندانانە کوژراوە دوای لیدانی بە دار و بە شەق و بەکارهێنانی ئامرازی تر بۆ ئەشکنجەدانی .  ئەم گەنجە خەڵکی کۆنگۆیە و ماوەیەکە لە بەرازیلە.  ماوەیەك پێشتر کەسێکی دیکە بە دەستی خاوەنماڵێکی سپییپێست کوژراوە و بەهانەکە بکوژ ئەوە بووە کەوای زانیوە کە دزە هەر لەبەر ئەوەی کە ڕەشپێست بووە.

دوێنێ شەمە ، 05/02، لە گەلێك لە شارە گەورەکانی بەرازیل وەکو :

São Paulo; the capital, Brasília; and Recife, Belo Horizonte, Salvador،

  Porto Alegre

بە هەزاران کەس لەسەر شەقامەکان بوون دژ بە ڕایسیزم و بریاریشە بە بەردەوامی ئەم پرۆتێست و خۆپیشاندانانە بکرێنەوە ، هاوکاتیش داوای دەست لەکارکێشانەوەی سەرەک کۆماری بەرازیلیان دەکرد.

04/02/2022

لە کاتێکدا کە بەشی هەرە زۆری خەڵکی هەژار و هەژارتر دەکەون بەڵام قازانجی کۆمپانیاکان لە هەڵکشادایە.

کۆمپانیای ئەمازۆن کە زۆر شت نوسراوە و زۆریشمان دەزانین کە چۆن مامەڵەی کریکاران و کارمەندەکانی دەکات کەچی لە 3 مانگی کۆتایی ساڵی پێشووترەوە بڕی فرۆشتنی کاڵاکانی ئەم کۆمپانیایە  بە لە سەدا 24 سەرکەوت و گەیشتە 137 ملیار دۆلار کە لەم بڕی فرۆشتنە 14.32 ملیاری قازانج بووە. ئەم کۆمپانیایە بڕی فرۆشتنی کاڵاکانی لە ساڵی پێشتردا واتە 2020 بۆ هەمان 3 مانگی کۆتایی ساڵ بە ڕێژەی لە سەدا 9 بووە، واتە دوو قات و نیو زیاتر فرۆشتنی کاڵاکانی سەرکەوتون .

هاوکاتیش هەر لەم رۆژانەدا کۆمپانیای شێڵ لە  ڕاپۆرتێکدا بەیانی کرد کە قازانجی 3 مانگی کۆتایی ساڵی پاری 14 ملیار دۆلار بووە.  ئەمە لە کانتیێکدا کە لە بریتانیا هەموو شتێك نرخەکەی زۆر چووەتە سەرەوە هەر لە هاتوچۆوە تاکو کڕینی سادەترین پێداویستی ژیان کە نان و ئاوە.  بەنزین و گاز لە یارییەکەی نێوانی کۆمپانیاکانی نەوتەوە کە ساڵی پارە کردیان بۆ سەرخستنی نرخی بەنزین و گاز هەر لە سەردایە .

ئەمە جگە لەوەی کە نرخی غاز و کارەبا ئەوەندە چوەتە سەرەوە کە تەنانەت پەڕلەمانتارەکانی حیزبی حاکم ناڕەزایەتیییەکی گەورەیان دەربڕی .  لە مانگی نیسانەوە هەموو ماڵێكی ئاسایی بریتانیا بە بڕی 700  پاوەند لە ساڵەکەدا زیاتر دەدەن بە کارەبا و غاز لە چاو ساڵی ڕابوردوودا بەو ڕادەیە گرفتی بۆ خەڵك خولقاندووە کە لەژێر فشاردا وەزیری دارایی ناچار کرا کە بە بڕێکی کەم هەم بە قەرز و هەم بە بەلاش بۆ 5 ملیۆن ماڵ  قەرەبوو بکاتەوە.  بڕیاری دا کە هەر ماڵێك بیەوێت دەتوانێت قەرزی 200 پاوەند وەرگرێت کە دەکرێت لە 5 ساڵدا کە ساڵی 40 پاوەند دەکات ئەم قەرزە بداتەوە بە دەوڵەت .  هاوکاتیش باجی ساڵانەی خانوو بۆ ئەو خانوانەی کە لە ڕێزی ئەیە وە بۆ دی-ن [ بە گوێرەی پلەبەندی خانوەکان بڕی باجی خانوەکە دیاری کراوە کە دەبێت دانیشتوی خانووەکە هی خۆی بێت یا کرێ چی بانق و کەسانی تایبەتی هەموو مانگێك بڕێک لە باجەکە بداتەوە بە شارەوانی]  150پاوەند وەردەگرێت کە ئەمەیان دانەوەی نییە ، لەگەڵ ئەوەسدا هێشتا ماڵەکان بە بڕی 550 پاوەند نرخی غاز و کارەبایان لەسەر زیادکراوە.      

31/03/2022

ئەم ڤیدیۆیە کە بۆ چەند خولەکێکە ڕادەی ئاستی ڕاستڕەوێتی و ڕایسستیی لە نێوانی هەندێك لە سواربووانی ئەم پاسەدا نیشاندەدات کە تا ڕادەیەکی زۆر خەڵکی لەوێ دژ بە بە خەڵکانی بێینانە نین و هاوکار و هاوسۆزیانن .

https://fb.watch/aPwkEobxiO/

31/01/2022

کرێکارانی پاککەرەوە لەگەڵ ئەو کرێکارانەی دیکە کە کاروبارێك کە پەیوەندی بە تەندروستییەوە نیە کە زیاتر کردنی کاری حەمالی و گواستنەوەی کەرەسەکانی نێو خەستەخانەکانە بریاریان دا لە ئەمڕۆوە ، دووشەمە ، 31//01/2022 بۆ 2 هەفتە مانبگرن .

ئەم کرێکارانە کە زۆرینەیان کرێکارانی ڕەشبێست و ئاسێوی و ئیتنیکی ترن کە لە لایەن کۆمپانیای دیکەوە کە ئەو کۆمپانیانە گرێبەستیان لەگەڵ خەستەخانەکانا هەیە خاوەنکاری ئەو کرێکارانەن .  ئەم کرێکارانە لە سەدا 15 کەمتر لە کرێی ئەو کرێکارانەی کە بە ڕاستەوخۆ لەلایەن خەستەخانەکانەوە دانراون بۆ هەمان  کار ، وەردەگرن ، کە ئەمەش بۆنی ڕایسست و هەڵواردن و جوداخوازی لێدێت.  ئەو بارودۆخە خراپەی ئەم کرێکارانە و ڕەگەز و ئینتیمای نەتەوەییان ، بۆ جەوساندنەوەیەکی زیاتر و کرێییەکی کەمتر لە لایەن کۆمپانیا تایبەتییەکانەوە دەقۆزرێتەوە.

هاوکاتیش 400 کرێکار کە سەر بە نقابەی یونایتن و لە فڕۆکەخانەکاندا کاردەکەن کە بەرپرسن لە گواستنەوە و هەڵگرتنی جانتای سەفەرکەران بۆ ناو تەیارەکان و داگرتنەوەیا لە ڕۆژی 11/02 و بۆ 14/02 لە مانگرتندا دەبن .  ئەو هەفتەیە هەفتەیەکی زۆر تایبەتییە بۆ خاوەنکارەکانیان چونکە ئەو هەفتەیە لە ئینگلەند هەفتەی پشوودانی مناڵانی قوتابییە و زۆرێك لە خێزانی قوتابییەکان ئەو ماوەیە سەفەر دەکەن لەگەڵ منداڵەکانیانا،  ئەمە هۆکارەکەیە کە ئەو 400 کرێکارە ئەم چەند ڕۆژەیان هەڵبژاردووە.

دارا جوتیار

19/01/2022

دنیابینی لە چاویلکەکەی منەوە و چەند پرسیارێك لە بەرەبەیانی ڕۆژێکی نوێدا؟

ئایا ئابوری سۆشیالیستی و کۆمەڵی هەرەوەزی و ( کۆمۆنیستی) و پیکەوە ژیان و بەرهەمهێنان و وەك یەك سودمەندبوون، زانستە یان زاست نیە؟

ئەگەر زانستە، بۆ کەس هەوڵی بە مەنهەجکردنی لەبواری پەروەردەو فێرکردندا و بەکۆمەڵایتی کردنی نادات؟ بۆ نابێتە بابەتی ناوەندە ڕۆشنبیری فکری و ئەکادیمی و زانستیەکان؟

لەبەرامبەردا، بۆ هەموو داهێنانە زانستیەکان لە سای سیستەمی چینایەتی و هیرراشییەتدا تا ئێستا دەستی بەسەردا گیراوە و خراوەتە خزمەت بزنس و ئابوری کاولکاری کاپیتالیستەکانەوەو زانکۆی گەورە گەورەی لە دنیادا بۆ دەکرێتەوەو لەهیچ ناوەندێکی ڕۆشنبیری و فکری و ئەکادیمی و زانستیەوە ناخرێتە ژێر پرسیاری ڕیشەیی و لێکۆڵینەوە؟؟

ئایا ئەو کاولکارییە ژینگەیی و جەنگ و کوشتار و نابەرابەری و چەوساندنەوە گەورەیە و قەیرانە گەورە ژینگەیی و ژیاریە، ئاکامی ناتەبایی و ناکۆکی کەپیتالیزم و سیستم و میکانیزمەکەیەتی، یاخود حەتمیەتێکی سروشتیە؟ یان لەغەیبەوە خودایەکی پەنهان سەپاندویەتی؟

دوا پرسیار:

ئایا (کۆمۆنیزم) ئایدۆلۆژیایە کە وەک مەترسی هێنانی فاشیزم و هاوشانی فاشیزم پێناسە دەکرێت؟ لەکاتێکدا هەر ئێستا فاشیزمی قەومی دینی تایفی پەرە پێداروی کاپیتالیزم کە ڕۆژانە بەهەزاران دەکاتە قوربانی!

یان (کۆمۆیزم) پێشنیار و ئەڵتەرنایڤی ژیاێکی بێ جیاوازی نێوان ئینسانەکان و ئاشتبونەوەیانە لەتەك خۆیان و سروشت و گەڕانەوەی بەهایە بۆ تاك بە تاكی ئێنسانەکان و ئاشتی و پێکەوە ژیان؟؟

18/01/2022

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێی ئۆکسفام دە پیاوی دونیا لەم سەردەمی کۆرۆنایەدا سامانیان دووقات سەرکەوتووە و گەیشتۆتە 1.5 تریلۆن دۆلار لە کاتێکدا کە 163 ملیۆن کەس کەوتنە ژێر هێڵی هەژارییەوە.

• ئۆکسفام پێشبینی ئەوە دەکات کە لە ساڵی 2030 دا 3.3 ملیار کەس داهاتی ڕۆژانەیان لە 5.5 دۆلار کەمتر دەبێت.

• داهاتی لە سەدا 99ی دانیشتوانی دونیا لە نێوانی مانگی مارتی 2020 بۆ مانگی ئۆکتۆبەری 2021 دابەزیوە.  ئەمە لە کاتێکدا ئێلون مسك، خاوەنی کۆمپانیای دروستکردنی سەیارەی کارەبایی  و 9 دەوڵەمەندەکەی دیکەی دونیا بە هەر هەمویان سامانیان ڕۆژانە بە بڕی 1.3 ملیار دۆلار سەرکەوتووە.

• ئەم جەدۆلەی خوارەوە لیستی ناوی ساماندارانی دونیایە کە بە گوێرەی سامانەکەیان لە سەرەوە بۆ خوارەوو ڕیزکراوە. ژمارەکە کە هێمای دۆلاری لە پشتەوەیە ئەوە بڕی داهاتیانە.  [bn ، بی ئێن] کورتەی بلیۆنە بە ئینگلیزی کە بە کوردی دەبیتە ملیار .  هەر وەها وشەی Up   یانی : بە ڕێژەی ، بەو برە سەرکەوتوە:

Elon Musk $294.2bn up 1,016%

Jeff Bezos $202.6bn up 67%

Bernard Arnault & family $187.7bn up 130%

Bill Gates $137.4bn up 31%

Larry Ellison $125.7bn up 99%

Larry Page $122.8bn up 125%

Sergey Brin $118.3bn up 125%

Mark Zuckerberg $117.7bn up 101%

Steve Ballmer $104.4bn up 85%

Warren Buffett $101.5bn up 40%

• ئۆکسفام داوا لە حکومەت دەکات کە تەنها بۆ یەكجار بە ڕێژەی لە سەدا 99 باج بخرێتە سەر ئەو داهاتەیان .  سەراپای ئەو باجە کافییە بۆ ڤاکسینی سەراپای خەڵکی هەموو جیهان و بەشی گۆڕانی سەرەکیش لە ژینگەدا دەکات و بەشی پارێزگاری لە تەندروستی خەڵکی لە 80 وڵاتدا دەکات. ڕاپۆرتەکە دەڵێت دوای دانی ئەم باجەش هێشتا ئەم 10 ساماندارە بە گشتیان  8 ملیار دۆلاریان بۆ دەمێنیتەوە. 

• ئەم 10 پیاوە داهاتیان 6 جار لە سەدا 40 خەڵکی دونیا کە ژیانیان باش نییە زیاتر کە بە ژمارە دەکاتە 3.1 ملیار کەسە.

• ئەم 10 ملیاردەرە گەر هەر یەکەیان ڕۆژانە ملیۆنێك دۆلار سەرف بکەن ئەو ئەو پارەیەیان بەش ی 414 ساڵ دەکات .   

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێی ئۆکسفام دە پیاوی دونیا لەم سەردەمی کۆرۆنایەدا سامانیان دووقات سەرکەوتووە و گەیشتۆتە 1.5 تریلۆن دۆلار لە کاتێکدا کە 163 ملیۆن کەس کەوتنە ژێر هێڵی هەژارییەوە.

• ئۆکسفام پێشبینی ئەوە دەکات کە لە ساڵی 2030 دا 3.3 ملیار کەس داهاتی ڕۆژانەیان لە 5.5 دۆلار کەمتر دەبێت.

• داهاتی لە سەدا 99ی دانیشتوانی دونیا لە نێوانی مانگی مارتی 2020 بۆ مانگی ئۆکتۆبەری 2021 دابەزیوە.  ئەمە لە کاتێکدا ئێلون مسك، خاوەنی کۆمپانیای دروستکردنی سەیارەی کارەبایی  و 9 دەوڵەمەندەکەی دیکەی دونیا بە هەر هەمویان سامانیان ڕۆژانە بە بڕی 1.3 ملیار دۆلار سەرکەوتووە.

• ئەم جەدۆلەی خوارەوە لیستی ناوی ساماندارانی دونیایە کە بە گوێرەی سامانەکەیان لە سەرەوە بۆ خوارەوو ڕیزکراوە. ژمارەکە کە هێمای دۆلاری لە پشتەوەیە ئەوە بڕی داهاتیانە.  [bn ، بی ئێن] کورتەی بلیۆنە بە ئینگلیزی کە بە کوردی دەبیتە ملیار .  هەر وەها وشەی Up   یانی : بە ڕێژەی ، بەو برە سەرکەوتوە:

Elon Musk $294.2bn up 1,016%

Jeff Bezos $202.6bn up 67%

Bernard Arnault & family $187.7bn up 130%

Bill Gates $137.4bn up 31%

Larry Ellison $125.7bn up 99%

Larry Page $122.8bn up 125%

Sergey Brin $118.3bn up 125%

Mark Zuckerberg $117.7bn up 101%

Steve Ballmer $104.4bn up 85%

Warren Buffett $101.5bn up 40%

• ئۆکسفام داوا لە حکومەت دەکات کە تەنها بۆ یەكجار بە ڕێژەی لە سەدا 99 باج بخرێتە سەر ئەو داهاتەیان .  سەراپای ئەو باجە کافییە بۆ ڤاکسینی سەراپای خەڵکی هەموو جیهان و بەشی گۆڕانی سەرەکیش لە ژینگەدا دەکات و بەشی پارێزگاری لە تەندروستی خەڵکی لە 80 وڵاتدا دەکات. ڕاپۆرتەکە دەڵێت دوای دانی ئەم باجەش هێشتا ئەم 10 ساماندارە بە گشتیان  8 ملیار دۆلاریان بۆ دەمێنیتەوە. 

• ئەم 10 پیاوە داهاتیان 6 جار لە سەدا 40 خەڵکی دونیا کە ژیانیان باش نییە زیاتر کە بە ژمارە دەکاتە 3.1 ملیار کەسە.

• ئەم 10 ملیاردەرە گەر هەر یەکەیان ڕۆژانە ملیۆنێك دۆلار سەرف بکەن ئەو ئەو پارەیەیان بەش ی 414 ساڵ دەکات .   

17/01/2022

ئەمەی خوارە ڕاپۆرتێکە کە لە 22/11/21 بڵاوکرایەوە سەبارەت بە پیسکردنی ژینگە لە ڕوی خواردنەوە بە دروستکردنی زیادی غازیی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن لەلایەن ژنان و پیاوانەوە هەروەها پڕە لە ئامار سەبارەت بە ژینگە و کارایی هەر لایەنێك لەسەری .

خاڵە گرنگەکانی ئەم راپۆرتە :

• زۆرخۆری گۆشت لە لایەن پیاوانەوە دەبێتە هۆی پیسکردنی ژینگە بەدانەوەی غازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن بە ڕێژەی لەسەدا 40 ، هەر ئاواش نیشانی دەدات کە لە سەدا 25 ڕژێمکردن [ Diet ] کە پەیوەستە بە دانەوەی دووەم ئۆکسیدی کاربۆنەوە لە هەڵبژاردەی خواردن و خواردنەوەوە دێت وەکو کۆفی و کحول و کێك.

• توێژینەوەیەکی دیکە ئەوە نیشاندەدات کە ڕژێمکردنی ڕووەکی و ڤێگن، واتە ئەوانەی کە ڕووەکی و ڤیگنن،  لە وڵاتانی ڕۆژئاوادا لە ڕژێمکردنی خواردنەکانی دیکە بە بڕی سێیەكی ئەوان غازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن دروستدەکات.

• بەرهەمهێنای خۆراك بە بڕی لە سەدا 30 دووەم ئۆکسیدی کاربۆن دروستدەکات .

• بە گوێرەی ئەو توێژنەوەی کە لە journal Plos One بووە دانەوەی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن کە بەندە بە 3200 جۆر لە توخمەکانی خواردنەوە لە پشکنینی 212 کەسی بریتانییدا کە تۆماری خواردن و خواردنەوەیان لە 3 جار 24 سەعاتیدا کراوە، دەرکەوتووە کە بەروبومی ئاژەڵ بەرپرسیارە لە دانەوەی نزیکەی نیوەی بڕی گازی دوەم ئۆکسیدی کاربۆن . توێژینەوەکە وردی کردۆتەوە کە لە سەدا 31 ئەم گازە لە گۆشتەوە دێت لە سەدا 14 لە شیر و شیرەمەنییەوە و لەسەدا 8یشی لە کێکەوە دێت .

• هەمان توێژینەوە نیشانی دەدات ئەوانەی کە ڕوەکی خۆر نین و ئەوەی کە دەیخۆن لە سەدا 59 زیاتر لە دووەم ئۆکسیسی کاربۆن لە ڕووەکی خۆر دروستدەکات .  پیاوان لە سەدا 41 ئەوە پێكدەهێنن بە هۆی ئەوەی کە زیاتر لە ژنان گۆشت و خواردنەوە دەخۆن. 

• پیاوان پارە لە کڕینی شت و مەكێکدا سەرف دەکەن کە دەبێتە هۆی دانەوەی کاربۆن بە بڕی لە سەدا 16 زیاتر لە ژنان.

• لە وڵاتانیی کە داهاتی خەڵکەکەی بەرزە ئەوانەی کە ڤیگنن بە ڕێژەی لە سەدا 21 بۆ 34 کولفەی خواردنەکانیان کەمترە. بەڵام ڕووەکییەکان بە ڕێژی لە سەدا 27 بۆ 31 کولفەی خواردنیان دادەبەزێت.  

16/01/2022

دوێنێ ڕۆژی شەمە ، 15/1/22 ، پرۆتێست و خۆپیشاندانی گەورە لە لەندەن و ئەم شارانەی دیکە : Bristol, Cardiff, Coventry, Liverpool, Manchester, Newcastle, Sheffield ،Plymouth زۆر شار و شارۆجکەی تر دژ بەو لائیحەیەی کە وەزیری ناوخۆ لە مانگی نۆڤەمبەری پارساڵدا خستییە بەردەم پەڕلەمانی بریتانی و زۆربەی بەڵتەچییەکانی بریتانیاش پەسەندیان کرد ، ئێستاش بەیانی، 2شەمە، ئەو ڕۆژەیە کە ئەم لائیحەیە لەلایە ئەنجومەنی پیرانەوە کە هەندێکیان ئەو پلەیەیان بە پارە کڕیوە واتە بەرتیلیان داوە بە حکومەت و پێیان بەخشراوە، لێدوانی لەسەر دەکرێت دەبێتە یاسا ودەخرێتە کار ، یا تەعدیل دەکرێت، یاخود ڕەتدەکرێتەوە.

ئەم لائیحەیە هیچ جۆرە ئازادییەك بۆ پرۆتێست و خۆپیشاندان بۆ خەڵکی ناهێڵێتەوە لە بچوکترین خاڵەوە تا گەورەترین خاڵ دەگرێتەوە وەکو : دژ بە هەموو جۆرە پرۆتێستێكە ، دانی ئەو پەڕی دەسەڵات بە پۆلیس کە یاساخی هەموو پرۆتێستێك بکات گەر بزانێت ” دەنگە دەنگی زۆرە و دەبێتە هۆی بێزارکردنی خەڵك  و تێکدانی ئاشتی” ، وەستانی هەر کەسێك و پشکنینی  کە گومانی لێبکەن و هاوکاتیش پێویست ناکات کە بیانوی ڕاگرتنییان  دەستبەسەرکردنیان بدەنەدەست ، هەموو جۆرە دروشمێك کە لە سەر مقەبا و تەختە دەنوسرێت یاساخە، ڕێگا نادرێت بە هەندێك خەڵك کە بەشداری بکات ، فیکە کێشان و دەهؤڵ و زوڕنا و هەموو جۆرە قاووقیژێك یاساخ دەکرێت ، دەستبەیەکەوەگرتن بۆ دروستکردنی پەرژینێک بۆ پاراستنی کەسێك یا خود بەرگری لە خۆ لەکاتی هێڕشی پۆلیسدا یاساخە، خۆبەستەنەوە بە زەوییەوە یاخود عەمودەوە و یاخود هەر شتێکەوە کە پۆلیس وا عەقڵی بیبڕێت کە ڕیگرە لە هاتوچۆی ئەوان و خەڵکی، دەکرێت هەتا 51 هەفتە بەندبکرێییت گەر بێتو پەیکەرێك لەکەدار بکەیت ، بۆ 10 ساڵ حوکم دەدرێت ئەگەر یارمەتی پەنابەرێك ، کۆچبەرێك بدەیت  … زۆر مافی دیکە هەموو ئەمانە یاساخ دەکرێین بە وشەیەك : کەس مافی هیچ جۆرە خۆپیشاندان وپرۆتێستێکی نییە لەم وڵاتەدا .

ئەمە هۆکاری چونە سەر شەقامی خەڵکییە.  

14/01/2022

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێی ئۆکسفام [Oxfam  ] کە چەند ئامارتێکی نوێی سەبارەت بە ساماندارانی ئاسیا کە چۆن لە سای پەتای کۆرۆنا تورەقییان کردووە خۆستۆتە بەردەست.

ڕاپۆرتەکە ئەم ڕاستییانەمان دەخاتە بەرچاو:

• لە سای پەتای کۆرۆنا 20 ملیاردەر لە ئاسیادا دروستبوون .  ئەمە لە کاتێکدا کە پەتای کۆرۆنا بووەتە هۆی لەکارخستنی یاخود دەرکردنی 140 ملیۆن لەسەر کار لەو کیشوەرەدا.

• ئەوانەی کە ئاوا تورەقییان کردووە خاوەنی هەندێك کۆمپانیان وەکو : پێداویستی پاراستنی کەسەکان ، بە تایبەت بۆ دکتۆر و کارمەندانی خەستەخانەکان: دەمامك ، صەدرییە ، دەستکێش  خاوێنکردنەوەی دەست و ناو خەستەخانە …، لە پلەی دووهەمدا ئەو کۆمپانیایەی کە ئاماری تێستکردن [ پشکنینی کۆرۆنا] ی دروستکردووە کە خۆت لە ماڵەوە یا لە شوێنی دیکە دەتوانیت ئەو تێستە بکەیت .  بەشێکی ئەم کۆمپانیانە لە هیندستان و چین و هۆنکۆنگ و یابانن.

• ژمارەی ملیاردەرەکان لە ئاسیادا لە نێوانی مانگی ئازاری 2020 وە تاکو مانگی نۆڤەمبەری 2021 لە 803 ملیاردەرەوە بۆ 1087 ملیاردەر بەرزبووەوە واتە بە بڕی سێیەکی ژمارەی پێشوتری چووەتە سەرەوە.

• هەر ئاواش داهاتی ئەم ملیاردەرانە بە بڕی سێ لەسەر چوار سەرکەوتووە کە  دەکاتە لەسەدا 74 بە ڕێژەی سەدیی . 

• ڕاپۆرتەکە دەڵێی ساماندارانی لە سەدا یەکی ئاسیا خاوەنداری لە سامانی لە سەدا 90 کەی ئاسیا دەکەن.

• لە ساڵی 2020 دا 81 ملیۆن ئیش لە دەست چووە هەر ئاواش کاتی سەر ئیشیش واتە سەعاتی سەر کار  کەمی کردووە ، بەمەش پاڵی بە 22 تا 25 ملییۆن کارگەرەوە ناوە تاکو لە هەژاریدا بژین ئەمە لە کاتێکدا کە کاریشیان هەبووە.

• ملیاردەرەکانی ئاسیا بڕی سامانیان بە  1.46 تریلۆن دۆلارەوە سەرکەوتووە، ئەم بڕەش گەر وردی بکەیتەوە و ساڵانە 10،000 دۆلار کافییە بۆ  هەر هەموو ئەوانەی کە کارەکانیان لەدەستداوە، واتە ئەم بڕە پارەیە دەتوانێت ئەو کەلێنە پڕ بکاتەوە.

• ڕاپۆرتەکە ئەوەش پشتڕاستدەکاتەوە کە ژنان زیاتر لە پیاوان کارەکانیان لە دەستداوە ،  کە ئەمەش چاوەروانکراوە وەکو چۆن لە هەموو کارەساتێکدا ژنان و منداڵان و پیر و پەککەوتوان بەشی شێریان لەو کارەساتە بەردەکەوێت .

• زۆربەی ژنان لە ئاسیا زۆرتر لە بەرەی پێشەوە کاریان کردووە وەکو لە سەدا 80یانن نێرسن و لە سەدا 70 یان کارمەندی تەندروستین .

• ڕاپۆرتەکە پێشبینی ئەوە دەکات کە لە ساڵی 2025 دا ژمارەی ملیاردەرەکانی ئاسیا 42 هەزار کەسی تر خاوەنی 50 ملیۆن دۆلار دەبن و هاوکاتیئش 99 هەزار ملیاردەریش زیاد دەکات.  بەم شێوەی ژمارەی ملیۆنەرەکان لە ساڵژی 2025 و بە بەراوەند بە ساڵی 2020 دا بە ڕێژەی لە سەدا 58 زیادەکەن و بە ژمارەش 15.3 ملیۆن کەس دەبن.