All posts by Anarchistan ئەنارکیستان

Kurdistan Anarchists Forum - KAF سەکۆی ئەنارکیستان

(المنظمة الحمراء (1870

المنظمة الحمراء 1870

إن الحرية السياسية من دون مساواة اقتصادية هي مجرد زعم , احتيال , كذبة , و العمال لا يريدون الأكاذيب

يسعى العمال بالضرورة إلى التحويل الجذري للمجتمع , الذي يجب أن تكون نتيجته إلغاء الطبقات , سواء في الاقتصاد أو في السياسة , سعيا وراء نظام مجتمعي سيدخل فيه كل البشر إلى هذا العالم تحت ظروف خاصة , أي سيكونوا قادرين على كشف حقيقتهم و تطوير أنفسهم , أن يعملوا و يستمتعوا بالأشياء الجيدة في الحياة . هذه هي ضرورات العدالة.

 

لكن كيف يمكننا انطلاقا من جحيم الجهل و البؤس و العبودية التي يغرق فيها عمال المزارع و المدن , أن نبلغ تلك الجنة , و نحقق العدالة و الطبيعة الإنسانية ؟ لإنجاز هذا لدى العمال وسيلة واحدة : اتحاد المجالس.

 

يقوي العمال أنفسهم من خلال هذا الاتحاد , يعززون بعضهم بعضا بشكل متبادل , و عبر جهودهم الخاصة , و يضعون حدا لذلك الجهل الخطر الذي هو الدعامة الأولى لعبوديتهم . من خلال هذا الاتحاد , فإنهم يتعلمون كيف يساعدوا و يدعموا بعضهم البعض بشكل متبادل . و هكذا سيحصلوا أخيرا على قوة ستثبت أنها أكثر جبروتا من كل رأس المال البرجوازي المتحد و السلطات السياسية بمجموعها .

 

يجب أن يكون المجلس ذلك الاتحاد في إدراك كل عامل . يجب أن يصبح كلمة السر لكل تنظيم سياسي و احتجاجي للعمال , كلمة السر لكل مجموعة , في كل صناعة و في كل مزرعة . من دون شك فإن هذا المجلس هو الرمز الأكثر وزنا و الأكثر وعدا بتحقيق الآمال للنضال البروليتاري كنذير مؤكد النجاح للانعتاق الكامل القادم للعمال . أثبتت التجربة أن الاتحادات المعزولة ليست أكثر قوة من العمال المعزولين . حتى اتحاد كل جمعيات العمال في بلد واحد لن يكون قويا بما فيه الكفاية ليصمد في نزاع ضد التجمع الدولي لكل الرأسمال العالمي المشغول بخلق الأرباح . يثبت علم الاقتصاد حقيقة أن انعتاق العمال ليس قضية وطنية . لا يوجد أي بلد , مهما كان غنيا قويا أو معتمدا على نفسه , يمكنه أن يقوم بتغيير جوهري في علاقة رأس المال و العمل – من دون تدمير نفسه و تسليم مواطنيه للبؤس – , إذا ما لم يتم إنجاز هذا التغيير , في نفس الوقت , على الأقل , في الجزء الأكبر من البلاد الصناعية في العالم . بالنتيجة فإن مسألة انعتاق العمال من نير رأس المال و ممثليه , الرأسماليون البرجوازيون , هو فوق كل شيء قضية عالمية . فالحل ممكن فقط إذا من خلال حركة أممية.

 

هل هذه الحركة العالمية فكرة سرية , مؤامرة ؟ على الإطلاق . إن هذه الحركة الأممية , اتحاد المجالس , لا تفرض من أعلى أو تخطط سرا . إنها تقوم بالتوحيد من أسفل من آلاف المناطق . إنها تنطق بلسان كل مجموعة من العمال و تعتنق القرار المشترك لكل الفصائل . إن المجلس هو ديمقراطية حية : في كل مرة يضع فيها الاتحاد الخطط , فإنه يفعل ذلك علنا , و يتحدث إلى جميع من سيستمع إليه . إن كلمته هو صوت العمل الذي يسخر كل طاقاته للإطاحة بالاضطهاد الرأسمالي.

 

ما هو رأي المجلس ؟ ما هو الشيء الذي يطالب به كل اتحاد من هؤلاء الذين يكدحون و يفكرون , في كل مصنع , في كل مزرعة ؟ ما الذي يدعون إليه ؟ العدالة ! أقصى عدالة ممكنة و أوسع حقوق الإنسان : حقوق الرجال و النساء و الأطفال , بصرف النظر عن كل الفروق في الولادة , العرق , أو العقيدة . إنه حق الحياة و توفير العمل لصون ذلك الحق . مساعدة كل فرد للجميع و الجميع لكل فرد . إذا بدت هذه الفكرة مخيفة و هائلة للمجتمع البرجوازي القائم , فإن هذا يسوء هذا المجتمع فقط . هل مجلس العمل هو مشروع ثوري ؟ نعم و لا.

 

إن مجلس العمل هو ثوري بمعنى أنه سوف يستبدل مجتمعا يقوم على الظلم , الاستغلال , الامتيازات , الكسل , و السلطة , بمجتمع يقوم على العدالة و الحرية لكل البشرية . بكلمة , إنه يريد تنظيما اقتصاديا و سياسيا و اجتماعيا سيجد فيه كل إنسان , من دون تمييز وفقا لخصائصه الطبيعية و الفردية , أنه من الممكن بشكل متساوي مع البقية أن يطور نفسه , أن يتعلم , أن يفكر , أن يعمل , أن يكون فعالا , أن يستمتع بالحياة بشكل جدير بالإنسان . نعم , هذا ما يريده , و نعيد مرة أخرى , إذا كان هذا يتناقض مع النظام الحالي للمجتمع , فإن هذا يسوء هذا المجتمع وحده.

 

هل مجلس العمل هو ثوري بمعنى المتاريس و الانتفاضة العنيفة أو التظاهر ؟ لا , إن المجلس يشغل نفسه قليلا فقط بها النوع من السياسة أو بالأحرى يجب على المرء أن يقول أن المجلس لا يشارك فيه أبدا . إن الثوار البرجوازيين , القلقين من تغيير ما في السلطة , و عملاء البوليس يجدون وظيفة في وضع متفجرات صوتية و محاولة إثارة الهياج , منزعجون جدا من مجلس العمل بسبب عدم اكتراث المجلس لنشاطاتهم و مؤامراتهم للتحريض.

 

مجلس العمل , المنظمة الحمراء لأولئك الذين يريدون و يكدحون , الذين استوعبوا منذ زمن طويل أن كل سياسي برجوازي – لا يهم كم يبدو أحمرا أو ثوريا – يخدم , لا انعتاق العمال – بل تشديد عبوديتهم . حتى إذا لم يستوعب المجلس هذه الحقيقة , فإن اللعبة البائسة , التي يلعبها من وقت لآخر الجمهوريون البرجوازيون و حتى الاشتراكيون البرجوازيون سوف تفتح عيون العمال.

 

إن مجلس العمل , الذي يتطور بشكل أكثر كمالا في حركة العمال الأممية , يبقي نفسه بعيدا عن هذه الحيل السياسية الكئيبة , و يعرف اليوم سياسة وحيدة فقط : لكل مجموعة و لكل عامل , دعايته , توسعه و تنظيمه في العمل و النضال . في اليوم الذي يتوحد فيه قسم كبير من عمال العالم من خلال مجلس العمل , و يتنظمون على نحو ثابت من خلال مجلس العمل , و يتنظمون بشكل متماسك فوق انقساماتهم في حركة تضامنية واحدة , لن تكون أية ثورة , بمعنى الثورة العنيفة , ضرورية . من هنا سنرى أن الأناركيين لا يؤيدون العنف العقيم التي ينسبه إليه أعداؤهم . من دون عنف , ستنتصر العدالة . ستتم تصفية الاضطهاد من قبل القوة المباشرة للعمال من خلال اتحادهم . و إذا ظهرت في ذلك اليوم , دعوات نافذة الصبر و بعض المعاناة , فإنه سيكون ذنب البرجوازية التي رفضت أن تعترف بما كان يحدث بسبب مكائدهم . بالنسبة لتحقيق انتصار الثورة الاجتماعية نفسها فإن العنف لن يكون ضروريا .

 

ترجمة : مازن كم الماز

پرسیارە بەردوامکراوە ئەنارکیستییەکان

پرسیارە بەردوامکراوە ئەنارکیستییەکان

خوێنەری هێژا،

ئەم پەرتووکۆکەی بەردەستت، بریتییە لە وەرگێڕانی چەند وتارێکی بەشی(A) /یەکەمی، پەرتووکی یا پڕۆژەی [ پرسیارە چەندبارە ئەنارکیستییەکان An Anarchist FAQ ] و لە زمانی فارسییەوە وەرگێڕدراونەتە سەر زمانی کوردی، هاوکات لەبەرئەوەی کە وەرگێڕانە فارسییەکان لە ڤێرژنە کۆنەکانی ئەم پرۆژەوە وەرگیردراون و دواتر لە نۆژەنکردنەوە و ڤێرزنە تازەکانیدا بەتایبەت لە ڤێرژنی (١٤)دا کۆمەڵێک پەرەگراف و دەستەواژە بۆ بابەتەکان زیادکراون، لەبەرئەوە و بۆ دڵنیایی لە دروستی و دەقاودەقی وەرگێڕانە فارسییەکە و بەرزکردنەوەی وەرگێڕانە کوردییەکە بۆ ئاستی سەرچاوە ئینگلیزییەکەی، ناچار لەتەک دەقی دوا ڤێرژندا بەراوردکراوە.

بۆ ناساندنی پەرتووکەکە یا پرۆژەکە، کە تائێستا بەرگی یەکەمی لەسەر کاخەز چاپکراوە و لە پەرتووکخانەکدا دەستدەکەوێت، کە لەم ڕێگەیەوە دەتوانن بەدەستیبهێنن [ Paperback: 748 pages, Publisher: AK Press (April 1, 2008), Language: English, ISBN-10: 1902593901, ISBN-13: 978-1902593906 ]، لێرەدا دانانەوەی کورتە ناساندنی خودی دەستەی نووسەران و سەرپەرشتیگەرانی پرۆژەکە بەدروستتر دەزانم.

” ئەم کارە پێشکەش بە ملیۆنان ئەنارکیست، ئەوانەی زیندوون و ئەوانەی مردوون، هەروەها ئەوانەی هەوڵیانداوە و هەوڵدەدەن دونیایەکی باشتر دەسەبەربکەن. بۆ یەکەم جار لە یادی شۆڕشی 1936ی ئیسپانیا و دلاوەرییەکانی بزاڤی ئەنارکیستی ‘ئیسپانیا’دا بە فەرمی پرسیارە چەندبارە ئەنارکیستییەکان (An narchist  FAQ)لە 19ی جولای 1996دا بڵاوکرایەوە. هیوادارین ئەم کارەی ئێمە کۆمەك بە گۆڕینی جیهان بە شوێنێکی ئازاد، بکات .

ئەم ئەنارکیستانەی خوارەوە، کە خۆیان ڕاگەیاندووە (بە زۆری) لێپرسراوەتی ئەم (پرسیارە چەندبارە ئەنارکیستییەکان An Anarchist FAQ)یان لە ئەستۆگرتووە

) Iain McKayبەشداری سەرەکی و سەرنووسەر ( ، Gary Elkin  ، Dave Neal  ، Ed Boraas

سوپاسی ئەم هاوڕێیانەی خوارەوە دەکەین بۆ بەشداری و سەرنجدانیانAndrew Flood ، Mike Ballard ، Francois Coquet ، Jamal Hannah ، Mike Huben ، Greg Alt ، Chuck Munson ، auline McCormack ، Nestor McNab ، Kevin Carson ، Shawn Wilbur ، Nicholas Evans ، هەروەها سوپاسی هاوڕێیانمان لە (the anarchy)،  (oneunion)و (organise!) دەکەین

“An Anarchist FAQ”, Version 14.*

Copyright (C) 1995-2010 The Anarchist FAQ Editorial Collective:

مۆڵەتی کۆپی و بڵاوکردنەوە و دەستکاریکردنی ئەم بەڵگەنامەیە بەپێی مەرجەکانی مۆڵەتنامەی (سەرچاوەی کراوە GNU)ی بەڵگەنامە ئازادەکان، دراوە، ڤێرژنی 1.1 و ڤێرژنەکانی دواتری لەلایەن دەزگەی نەرمەواڵای ئازاد و مەرجە گشتییەکانی (GNUیەوە بڵاوکراتەوە، ڤێرژنی 2.0 و ڤێرژنەکانی دواتر لەلایەن دەزگەی نەرمەواڵای ئازادەوە بڵاوکراتەوە. بۆ زانیاری زیاتر سەیری پەڕەی مۆڵەتنامەکان (www.gnu.org) بکەن.”

خوێنەری بەسەرنج و هێزا، تکایە پاش خوێننەوەی ئەم بابەتانە، هەڵبدە، هەم ڕەخنەت لە نێوەڕۆکی بابەتەکان و هەم سەرنج و ڕەخنەت لەسەر وەرگێڕان و دارشتنەکە کوردییەکەی، لە ڕێگەی ئەم ئیمەیل ئەدرەسەوە hezheen@journalist.com ، ئاراستەی وەرگێڕی کوردی بابەتەکان بکەیت. بەدڵنیاییەوە بەدەربەستبوون و سەرنجەکانت کۆمەکێکی زۆر بە وەرگێڕی کوردیی و هەروەها بە خوێنەر و نووسەری بابەتەکان دەکەیت. هیچ شتێك لە سەرووی ڕەخنەوە نییە و هەموو شتێك بەبێ ڕەخنە، بوونێکی مردووە. هیچ شتێك تەواو و کۆتاییپێهاتوو نییە و تەنیا مردوو و دەقی مردوو، دەتوانێت تەواو و کۆتاییپێهاتووبن. ڕەخنە ژیانە و هزر لە دەرەوەی ژیان هەم بوونی نییە و هەم بە پوچگەرایی کۆتاییدێت. لەبەرئەوە و بۆ ئەوەی بیرکردنەوە و تێڕوانینمان لە پووچگەراییەوە سەردەرنەکا، پێویستە بەردەوام بوونمان بە هەموو لایەن و بوار و بەشەکانیییەوە بدەینە بەرڕەخنە و هەردەم پێداچوونەوەی خۆمان و بیرکردنەوەمان بکەین، تاوەکو بەپێی سەردەم هزر و تێڕوانینمان نۆژەنبێتەوە.

 

FAQ serberg

بۆ خوێننەوەی لە سەرهێڵ و دەرهێڵ، لەم بەستەرە دایبگرن

Prsiar u Wellami Anakisti- beshi A Online-Version

بۆ چاپکردنی وەک پەرتووکی گیرفانی لەسەر کاخەز لەم بەستەرە دایبگرن

Prsiar u Wellami Anakisti- beshi A print-version

ما هي الأناركية الشيوعية / الجزء الثانى: ليس العنوان و إنما المضمون هو ما يهم

ما هي الأناركية الشيوعية

الجزء الثانى: ليس العنوان و إنما المضمون هو ما يهم

واين برايس
ترجمة : تامر موافي

و بالتالى فإن القول بأن الشروط التكنولوجية اللازمة للشيوعية الكاملة موجودة هو صحيح بالتأكيد و لكنه صحيح ضمنيا .. فالإنسانية تمتلك المعرفة التقنية و المهارات الضرورية لبناء عالم من الوفرة يتيح وقت فراغ للجميع و بشكل متوازن مع العالم الطبيعى و لكن الأمر سيتطلب كثيرا من العمل بعد الثورة لخلق هذا العالم.

فى القرن التالى لكتابات كروبوتكين و ماركس كان ثمة تزايدا هائلا فى الإنتاجية .. طوال آلاف من السنين كان على 95% إلى 98% من البشر أن ينخرطوا فى إنتاج الغذاء بشكل أو بآخر .. و لكن اليوم إنعكست النسبة ففى الولايات المتحدة مثلا يعمل 2% إلى 3% فقط فى الزراعة .. بالمثل بالنسبة للمصانع المميكنة يؤكد البعض أن بالإمكان إنتاج ما يكفى لحياة مريحة لكل إنسان .. يمكن لعدد من يتطوعون للعمل أن يكون أكبر مما هو مطلوب للوظائف الضرورية .. يمكن لإقتصاد صناعى تعاونى و مخطط ديموقراطيا أن يمنح كل إنسان الكثير من وقت الفراغ .. هذا أساسى لأى مجتمع ينبنى على الديموقراطية من أسفل إلى أعلى .. فى جميع الثورات السابقة، بمجرد إنقضاء الإضطرابات عادت الجماهير إلى طاحونة العمل اليومى فيما توافر لقلة فقط الوقت لإدارة الأمور فعليا .. مع توافر وقت الفراغ للجميع فإنهم سيكونون أحرارا بما يكفى لأن يديروا ذاتيا أماكن السكن و العمل و المجتمع فى مجمله.

بإختصار توجد كافة الشروط التكنولوجية اللازمة للشيوعية التحررية الكاملة التى أسماها ماركس “المرحلة العليا للشيوعية” .. و من ثم فقد جادل البعض بأنه من الممكن التقدم فورا إلى الشيوعية الكاملة بمجرد أن تتحقق الشروط الإجتماعية و السياسية .. ولكننى لا أعتقد أن هذا صحيح.

السبب الوحيد هو أن التكنولوجيا الإنتاجية التى نملكها هى تكنولوجيا خلقتها الرأسمالية و لأجل الرأسمالية و هى عالية الإنتاجية فقط وفق شروط إنجاز الأهداف الرأسمالية أى مراكمة رأس المال .. وفق شروط أخرى هى فى الواقع تهدر قدرا هائلا من الموارد و هى مدمرة و ملوثة للبيئة مما يعرض عديد من أنواع الكائنات الحية للإنقراض و هى تستنفذ الموارد غير المتجددة و تختزن القنابل النووية و تتسبب فى الإحتباس الحرارى. وفق الشروط الإنسانية تم تنمية هذه التكنولوجيا عمدا لتحجيم العمال و لتحول بيننا و بين التفكير و لتحافظ على الهرمية الإجتماعية .. لذا ففى أعقاب الثورة سيكون على العمال إعادة بناء التكنولوجيا الصناعية لجعلها قابلة للإستمرار دون إلحاق الضرر بالبيئة و للتخلص من الإنقسام بين من يعطون الأوامر و من يتلقونها .. ينبغى لنا أن نخلق تكنولوجيا جديدة منتجة بشكل يحفز الإبداع الإنسانى و التناغم البيئى.

الحاجة إلى إنتاج عالمى متزايد

أيضا و بالرغم من أن أمريكا الشمالية و أوروبا الغربية و اليابان و قليل من الأماكن الأخرى لديها الكثير من التكنولوجيا الحديثة إلا أن هذا ليس هو حال غالبية العالم .. ما يسمى بالعالم الثالث ليس تصنيعيا بالقدر الكافى أو المتوازن حاليا .. هذه البلدان التى يتم إفقارها و إستغلالها لا تمتلك من الثروة أو الصناعة ما يكفى أن تتجه حتى إلى المرحلة الأدنى للشيوعية (التى يسميها لينين مرحلة الإشتراكية) ناهيك عن أن تحقق الشيوعية الكاملة .. يمكن للعمال و الفلاحين أن ينتزعوا السلطة فى بلدانهم و ينشئون نظاما من المجالس العمالية و المجالس الشعبية و لكن لتدعيم مسيرتهم إلى الشيوعية سيكون عليهم إشعال الثورة فى البلدان الصناعية الإستعمارية حتى يحصلوا على معونة شعوبها.

أنا لا أتفق مع الشيوعيين المجالسيين و غيرهم من الماركسيين الذين يدعون أن الأمم المقموعة يمكنها فقط القيام بثورات برجوازية بل إنى أعتقد على العكس من ذلك أن عمال و فلاحى هذه الأمم يمكنهم الإطاحة بالبرجوازية المحلية ثم ينشرون الثورة إلى البلدان الصناعية التى ستساعدهم فى التنمية وصولا إلى الشيوعية .. هذه الرؤية تناقض مفهوم ستالين عن بناء الإشتراكية فى بلد واحد لأن قدرا كبيرا من المساعدة من قبل الأجزاء الصناعية من الكوكب ستحتاجه تنمية إفريقيا و آسيا و أمريكا اللاتينية بشكل إنسانى و ديموقراطى و متوازن بيئيا.

و بالتالى فإن القول بأن الشروط التكنولوجية اللازمة للشيوعية الكاملة موجودة هو صحيح بالتأكيد و لكنه صحيح ضمنيا .. فالإنسانية تمتلك المعرفة التقنية و المهارات الضرورية لبناء عالم من الوفرة يتيح وقت فراغ للجميع و بشكل متوازن مع العالم الطبيعى و لكن الأمر سيتطلب كثيرا من العمل بعد الثورة لخلق هذا العالم.

مراحل الشيوعية

لهذه الأسباب تصور الشيوعيون التحرريون دائما أن يتحقق التغيير نحو مجتمع شيوعى كامل عبر فترة زمنية و بشكل مرحلى فى أعقاب الثورة .. إقترح ماركس المرحلتين العليا و الدنيا للشيوعية و عبر باكونين عن الشيئ نفسه بشكل ضمنى .. حتى كروبوتكين قد إقترح نوعا من المرحلية للشيوعية الكاملة .. فقد أوضح كروبوتكين أنه بعد الثورة مباشرة سيتعين على أفراد الطبقة العاملة البالغين أن يعملوا لنصف يوم (5 ساعات) حتى يمكن توفير قدر مناسب من الغذاء و الكساء و المأوى .. غالبية السلع ستكون كمياتها محدودة و من ثم ينبغى أن يدير المجتمع عملية توزيعها .. بمرور الوقت و مع تحسن الإنتاجية سيتطور الإقتصاد إلى الشيوعية الكاملة .. ستصبح معظم السلع وفيرة و يمكن للناس أن تحصل عليها من على أرفف مخازن المجتمع .. و سيمارس العمل بسبب الوعى الإجتماعى و الرغبة فى النشاط و لكن هذا كله لن يكون ممكنا لحظيا.

ثمة عامل آخر .. فالأقرب إلى التصور أن يقوم بالثورة جبهة متحدة من مجموعات سياسية متعددة مناهضة للرأسمالية .. فأمريكا الشمالية و أوروبا على سبيل المثال أضخم و أكثر تعقيدا من أن تحوذ منظمة ثورية واحدة الأفضل بين الأفكار و المناضلين .. سيكون على هذه المجموعات أن تعمل سويا و لكن بعضهم فقط سيكونون من الأناركيين الشيوعيين .. فإذا ما إستبعدنا السلطويين المتمسكين بنمط الدولة فإننا على أغلب الظن سنتحالف مع التشاركيين و الأناركيين غير الشيوعيين و الإشتراكيين الديموقراطيين الثوريين و أنواع مختلفة من الخضر إلى آخره .. و لا يمكننا أن نرغم كل هؤلاء على العيش فى إطار الأناركية الشيوعية .. فالشيوعية التحررية (الإجبارية) هى تناقض فى المصطلحات! .. قد تقرر الغالبية فى إقليم ما أن تعيش وفق الأناركية الشيوعية و لكن أقاليم مجاورة قد تعتمد نمطا تشاركيا (الإقتصاد التشاركى Participatory Economics) .. طالما لم يتم إستغلال العمال فإن الأناركيون الشيوعيون لن يبدأوا حربا أهلية داخل الثورة .. بشكل تجريبى سيتم إختبار مقاربات مختلفة فى أقاليم مختلفة و سوف نتعلم من بعضنا البعض.

كتب مالاتيستا [1984]، “إن الشيوعية المفروضة قسرا ستكون أكثر ما يمكن لعقل الإنسان أن يتصوره من أشكال الطغيان بشاعة .. و سوف تكون الشيوعية الطوعية و الحرة مدعاة للسخرية إن لم يمتلك الإنسان حق و إمكانية أن يعيش فى نظام مختلف سواء كان جمعويا أو تعاونيا أو إنعزاليا كيفما يشاء ، دائما بشرط ألا يكون هناك قمع أو إستغلال للآخرين” [ص 103] .. و توقع أن ينتصر فى النهاية نوع من الأناركية الشيوعية و لكنه شعر بأن هذا قد يتطلب وقتا طويلا لتحقيقه فى كل مكان.

هل ينبغى أن نعتبر أنفسنا شيوعيين؟

الأناركية الشيوعية هى هدف عملى مع التكنولوجيا الحديثة سواء كان علينا أن نمر خلال مراحل و حلول وسط مختلفة أو لم يكن علينا ذلك .. و لكن هذا لا يجيب السؤال: هل ينبغى أن نعتبر أنفسنا شيوعيين؟ .. نحن فى النهاية معادون لكل دولة شيوعية قائمة أو كانت قائمة فى أى وقت و نحن معادون لكل حزب شيوعى .. و لكننا لا يمكننا أن نعتبر أنفسنا معادون للشيوعية حيث يعتبر هذا عادة قبولا بالأمبريالية الغربية و بديموقراطيتها المحدودة (إلى حد كبير) و حكمها من قبل أقلية طبقية. نحن معادون لهذا الحكم الطبقى أكثر كثيرا مما كانت الأحزاب الشيوعية معادية له. و لكننا نقبل بأهداف كروبوتكين و كارل ماركس المتمثلة فى مجتمع بلا طبقية و بلا دولة ينظمه مبدأ، “من كل حسب قدراته إلى كل حسب حاجاته” .. بهذا المعنى نحن حقا شيوعيون أصلاء.

التيار العام للأناركية التاريخية كان هو الأناركية الشيوعية و يمكننا بل أعتقد أنه ينبغى علينا أن نحدد هويتنا بالإنتماء إلى التراث الشيوعى فى الأناركية و الذى يمتد إلى باكونين (كهدف) و إلى كروبوتكين (كعنوان) و إلى مالاتيستا و إيما جولدمان و تقريبا كل أناركى فى عصرهم .. كان ثمة صراع بين هؤلاء الأناركيين الذين دعوا أنفسهم بالأناركيين الشيوعيين و بين هؤلاء الذين دعوا أنفسهم بالأناركيين النقابيين (السندكاليين) و لكنه لم يكن بينهم خلاف من حيث المبدأ.. كان الأناركيون الشيوعيون يخشون أن يذيب الأناركيون النقابيون أنفسهم فى الحركة النقابية الثورية و كان الأناركيون النقابيون يخشون أن يقلل الأناركيون الشيوعيون من شأن مركزية و أهمية التنظيم العمالى .. و لكن الأناركيين الشيوعيين قد قبلوا فى معظمهم بحاجة الطبقة العاملة إلى التنظيم الذاتى و بشكل خاص حاجتها إلى الإتحادات العمالية فى حين شاركهم الأناركيون النقابيون هدف الشيوعية التحررية.

إتفاقنا فى العصر الحديث مع الأناركبة الشيوعية كهدف للطبقة العاملة ينبغى بالتأكيد أن ينص عليه فى كتاباتنا و برامجنا و لكن هل ينبغى أن يبرز النص عليه فى منشوراتنا و أسماء منظماتنا؟

إجابتى هى أن هذا أمر يعتمد على عوامل أخرى .. ففى بعض البلدان لمصطلح الشيوعية مفهوم إيجابى لدى معظم المناضلين من العمال و هذا عامة نتيجة للتضحية التاريخية بالنفس و لكفاح كوادر الأحزاب الشيوعية بغض النظر عن مظاهر ضعفهم .. هذا هو الحال فيما يبدو فى جنوب إفريقيا على سبيل المثال حيث أسس زملاء لنا فى الفكر جبهة زابالاتسا الأناركية الشيوعية.

و لكن للشيوعية فى بلدان أخرى مفهوم سلبى للغاية .. ليس هذا فقط نتيجة للدعاية البرجوازية السلبية و لكنه أيضا نتيجة 75 عاما من إرتباط هذا المفهوم بالشمولية الحقيقية للإتحاد السوفيتى .. لقد دعا هذا النظام نفسه شيوعيا و كذلك فعل تابعوه و مقلدوه فى أوروبا الشرقية و الصين .. إلخ .. و فى بلدان أخرى يعرف الشيوعيون بتقديسهم إلى حد العبادة للإتحاد السوفيتى و سيطرتهم ثقيلة الوطأة على أتباعهم و كذلك لإصلاحيتهم الإنتهازية .. و أعتقد أنه لهذه الأسباب قد إستبدل الإتحاد الأناركى الشيوعى فى المملكة المتحدة اسمه إلى الإتحاد الأناركى .. و من الواضح أن حركة التضامن العمالى الأيرلندية لا يتضمن اسمها كلمة “شيوعية” .. مما يعنى أن غياب لفظ الشيوعية من أسماء منظماتنا لا يعنى التخلى عن التراث الشيوعى.

أعتقد أن الولايات المتحدة الأمريكية تنتمى إلى النوع الثانى و من ثم فإن إضافة لفظ شيوعية إلى اسمنا يخلق حاجزا لا داعى له بيننا و بين معظم العمال الأمريكيين فهذا يجعل من الصعب تمييز أنفسنا عن التيارات السلطوية التى تدعو نفسها بالشيوعية و لذا فإننى أصوت ضد هذا الإستخدام خاصة إذا ما أتيح لنا فى يوم من الأيام تكوين إتحاد يمتد فى أمريكا الشمالية كلها.

يستخدم وصف “الإشتراكية التحررية” عادة بين الأناركيين لتمييز أنفسنا عن الإنعزاليين و التحرريين المؤيدين للرأسمالية .. أنا أفضل مصطلح “الأناركى الإشتراكى” و يتفق مع ذلك مالاتيستا فيقول “لقد دعونا أنفسنا دائما بالأناركيين الإشتراكيين”[ص 143] .. الإشتراكية هى مصطلح أقل تحديدا من الشيوعية .. و هى تعنى بالنسبة للبعض الإصلاحية نتيجة إستخدامها على نطاق واسع من قبل الإشتراكيين الديموقراطيين و كذلك الشيوعيين .. و لكنها على الأقل لا تعنى ضمنيا الشمولية و القتل الجماعى و هى المشكلة الحقيقية .. فى المقابل دعا التروتسكيون أنفسهم بالإشتراكيين الثوريين لتمييز أنفسهم عن الستالينيين و كثير من غير التروتسكيين يستخدمون بطاقة الإشتراكيين الثوريين أيضا .. و عبر أجيال إستخدمت ” الإشتراكية التحررية” أيضا لتعنى الأناركية.

تفضيلى لمسمى “الأناركية الإشتراكية” و ” الإشتراكية التحررية” على “الأناركية الشيوعية” هو تفضيل شخصى و قد يمثل رؤية الأقلية بين الأناركيون الشيوعيون فى الولايات المتحدة .. على أى حال هى ليست مسألة مبدأ فالمحتوى لا العنوان هو ما يهم أكثر

References
Malatesta, Errico (1984). Errico Malatesta; His life and ideas (Vernon Richards, ed.). London: Freedom Press.

Related Link: http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=7171

ما هى الأناركية الشيوعية ؟ الجزء الأول/ المعانى المتناقضة للشيوعية

ما هى الأناركية الشيوعية ؟

 

الجزء الأول: المعانى المتناقضة للشيوعية

 

واين برايس
ترجمة : تامر موافي

آمن كروبتكين و آخرون من الأناركيين الشيوعيين فى القرن التاسع عشر و بدايات القرن العشرين برؤية تسمى الشيوعية .. و شارك ماركس و إنجلز هؤلاء الهدف نفسه فى الأساس .. فى مجتمع شيوعى بدون دولة و بلا طبقية تكون حيازة أدوات الإنتاج جماعية (فى يد المجتمع ككل) و يتم العمل لأهداف إجتماعية و ليس مقابل أجر و تكون السلع الإستهلاكية متاحة للجميع بحسب حاجاتهم.

و لكن أثناء الحرب الباردة أصبح للشيوعية معنى مختلفا تماما .. خضعت أمم كبرى لحكم من أسموا أنفسهم أحزابا شيوعية .. أدارت إقتصادات هذه الأمم دول شمولية و أنتج عمالها المغلوبون على أمرهم سلعا بيعت فى السوق المحلى و العالمى و عملوا مقابل أجورهم ( أى أنهم كانوا يبيعون قدرتهم على العمل كسلع لرؤسائهم).

فى ذلك العهد كان الشيوعيون هم هؤلاء الذين يدعمون هذا النوع من الدول الإستبدادية .. من بينهم كان مؤيدو موسكو فى الأحزاب الشيوعية و الماويون و ستالينيون آخرون و معظم التروتسكيين .. دعوا أنفسهم بالشيوعيين و كذلك دعاهم معارضوهم .. و على الجانب الآخر لم يكن “المعادون للشيوعية” هم ببساطة هؤلاء الذين ناهضوا هذه النظم و إنما مؤيدو الإمبريالية الغربية .. جماعة تراوحت من الليبراليين إلى الفاشيستيين .. و فى ذات الوقت ندد مؤيدو موسكو بالإشتراكيين التحرريين بوصفهم معادون للشيوعية و معادون للسوفيت .. و لجأ البعض إلى تسمية أنفسهم بالمعادين لأعداء الشيوعية كطريقة للقول بأنهم لا يقبلون بالشيوعية و لكنهم ضد الإضطهاد المكارثى.

اليوم فى عهد جديد .. الإتحاد السوفيتى قد إنهار و كذلك حزبه الشيوعى الحاكم .. صحيح أن بعض تلك الدول مازال قائما بعد إدخال بعض التعديلات فى الصين و كوبا و أماكن أخرى .. و لسوء الحظ مازالوا يلهمون بعض الناس .. و لكن عدد و ثقل الأحزاب الشيوعية قد تضاءل بشكل عام .. فى المقابل فإن هناك تزايدا فى أعداد هؤلاء الذين يعلنون إنتمائهم إلى الأناركية و تيارها الأكبر و هو الأناركية الشيوعية .. يبقى آخرون متأثرون بماركس و لكنهم يتطلعون إلى تفسيرات تحررية و إنسانية لأعماله .. فكيف إذن ينبغى أن نستخدم مصطلح الشيوعية اليوم؟ هل يظل معناه هو نفسه كما فى الفترات الماضية؟ .. فى التالى سوف أستعرض تاريخ المصطلح و معانيه.

بينما دعا مؤسسو الحركة الأناركية (برودون و باكونين) أنفسهم بالإشتراكيين إلا أنهم قد نددوا بالشيوعية .. أحد العبارات التقليدية لبرودون هى أن الشيوعية “نظام أستبدادى و سلطوى يستند إلى مسلمة أولية هى خضوع الفرد للجماعة و أن المواطن ملك للدولة” [مقتبس فى بوبر، 1958؛ ص 30-31] .. و يقول باكونين: “إننى أحتقر الشيوعية لأنها تنفى الحرية .. و أنا لست شيوعيا لأن الشيوعية تنتهى بالضرورة إلى تركيز الملكية فى يد الدولة” [مقتبس فى ليير، 2006؛ ص 191] .. و من ثم دعا برودون نفسه تعاونيا Mutualist و دعا باكونين نفسه جمعويا Collectivist.

إذا ما تصورنا أحد الأديرة أو أحد الجيوش (حيث يعطى كل الجنود طعامهم و ملبسهم و مأواهم) فمن السهل أن نرى كيف أن الشيوعية (من نوع ما) يمكن تخيل تناقضها مع الديموقراطية و الحرية و المساواة .. فى كتاباته الأولى ندد ماركس ب”الشيوعية الخام” التى فيها “يكون المجتمع مجتمع عمل و مساواة فى الأجر الذى يدفعه المجتمع كرأسمالى أوحد” [ماركس، 1961؛ ص 125-126] .. و مع ذلك فقد دعا ماركس و إنجلز أنفسهم بالشيوعيين و هو مصطلح فضلاه على مصطلح الإشتراكيين الأقل تحديدا بالرغم من أنهما إستخدما مصطلح الإشتراكيين أيضا. (كره ماركس و إنجلز مصطلح “الإشتراكيون الديموقراطيون” الذى إستخدمه الماركسيون الألمان).

شرح ماركس بأكثر وضوح ممكن مفهومه عن الشيوعية فى كتابه “نقد برنامج جوثا” و فيه أن الشيوعية هى “مجتمع تعاونى ينبنى على الملكية المجتمعية لوسائل الإنتاج …” [ماركس، 1974 ؛ ص 345] .. فى “المرحلة الأولى للمجتمع الشيوعى …” [ص 347] تستمر الندرة و الحاجة إلى العمل. “نحن هنا نتعامل مع مجتمع شيوعى و قد ولد لتوه من رحم مجتمع رأسمالى و لا يزال منطبعا بعلامات الولادة الموروثة عن المجتمع القديم …” [346] .. فى هذه المرحلة الدنيا من الشيوعية تنبأ ماركس أن يتلقى الأفراد شهادات توضح قدر العمل الذى أسهموا به (مخصوما منه مقدار يخصص للتمويل المشترك) .. و بإستخدام هذه الشهادات يمكن للأفراد أن يحصلوا على السلع التى إحتاجت لإنتاجها القدر نفسه من العمل .. مع ملاحظة أن هذه الشهادات ليست نقودا لأنه لا يمكن مراكمتها (إدخارها) .. ولكن هذا يظل نظاما للحقوق و المساواة البرجوازية يتم فيه تبادل وحدات متساوية من العمل .. و مع الأخذ فى الإعتبار بأن للناس قدرات مختلفة و إحتياجات مختلفة فإن هذه المساواة تؤدى إلى قدر من “عدم المساواة”.

و يصدح ماركس بالقول بأنه “فى مرحلة متقدمة للمجتمع الشيوعى عندما يختفى خضوع الأفراد لعبودية تقسيم العمل و من ثم التناقض بين العمل العقلى و البدنى و عندما لا يعود العمل مجرد وسيلة للبقاء على قيد الحياة و إنما يصبح حاجة حيوية فى حد ذاته، و عندما تزيد التنمية المتكاملة للأفراد من قدراتهم الإنتاجية و تفيض ينابيع الثروة التعاونية بوفرة أكبر .. عندها فقط يمكن للمجتمع أن يعبر بمجمله الأفق الضيق للحق البرجوازى و يكتب على علمه: من كل حسب قدرته إلى كل حسب حاجته!” [ص 347]

(لسبب لا يعلمه أحد سواه أعاد لينين تسمية المرحلة الأولى للمجتمع الشيوعى بالإشتراكية و المرحلة الأكثر تقدما للمجتمع الشيوعى بالشيوعية .. و تبع أغلب اليسار هذا الإستخدام المضطرب).

 

برغم رفضه لمصطلح الشيوعية، طرح باكونين تصورا لمرحلتين من تطور إقتصاد ما بعد الثورة و فقا لصديقه جيمس جويلام الذى كتب فى عام 1874 دراسة أوجز فيها رؤى باكونين .. “ينبغى أن يقودنا مبدأ من كل حسب استطاعته إلى كل حسب حاجته، عندما يمكن للإنتاج أن يتخطى الإستهلاك بفضل الصناعة و الزراعة المعتمدين على العلم و هو ما يمكن تحقيقه خلال بضعة أعوام بعد الثورةفلن يكون من الضرورى تحديد نصيب كل عامل من السلع .. سيكون لكل إنسان أن يحصل على حاجته من إحتياطى السلع الوفير المتاح للمجتمع .. حتى ذلك الحين سيقرر كل مجتمع لنفسه خلال الفترة الإنتقالية ما يعتبره الطريقة الأمثل لتوزيع إنتاج العمل المشترك” [فى باكونين، 1980 ؛ ص 361-362] .. و هو يذكر بدائل مختلفة لنظم توزيع الدخل فى الفترة الإنتقالية، “… نظم سيتم تجربتها لإكتشاف كيف يمكن أن تعمل” [ص 361].

 

ما يطرحه “الإقتصاد التشاركى” Participatory Economics اليوم و الذى يكافأ العمال فيه وفق وطأة العمل و مدته الزمنية فى إطار إقتصاد تعاونى يمكن أن يتوافق مع مفهوم باكونين أو ماركس لمرحلة إبتدائية مؤقتة لمجتمع حر .. و لكن بخلاف التشاركيين فقد لاحظ ماركس و باكونين أن مثل هذا الوضع يبقى محدودا .. فبالنسبة لماركس و باكونين إذن تتطلب الشيوعية الكاملة مستوى مرتفعا من الإنتاجية و الرخاء أو إقتصاد ما بعد الندرة حيث بتوافر للناس متسع من وقت الفراغ للمشاركة فى صنع القرار فى العمل و فى المجتمع بما ينهى التمايز بين من يصدرون الأوامر و من يتلقونها .. و لكن ماركس أو باكونين لم يصفا آلية إجتماعية للإنتقال من مرحلة إلى أخرى.

 

رفض كروبوتكين تصور المرحلتين لكل من الماركسيين و الأناركيين الجمعويين .. و طرح بدلا من ذلك تصوره أن المجتمع الثورى ينبغى أن “يحول نفسه فورا إلى مجتمع شيوعى.” [1975 ؛ ص 98] بمعنى أن عليه أن يتجه مباشرة إلى ما إعتبره ماركس مرحلة أكثر إكتمالا و تقدما من الشيوعية .. و دعا كروبوتكين و من إتفقوا معه أنفسهم “أناركيون شيوعيون” ( أو شيوعيون أناركيون)، برغم أنهم استمروا فى إعتبار أنفسهم جزءا من الحركة الإشتراكية الأوسع.

 

فى رأى كروبوتكين لا يمكن تنظيم إقتصاد فى جزء منه وفق مبادئ رأسمالية و على أساس مبادئ شيوعية فى أجزاء أخرى فمكافأة العمال على أساس قدر التدريب الذى حصلوا عليه أو حتى بمقدار صعوبة عملهم ستؤدى إلى خلق تقسيم طبقى و الحاجة إلى وجود دولة تشرف على كل شيئ .. كما أنه من غير الممكن تحديد قدر مساهمة كل فرد فى نظام إنتاج تعاونى معقد حتى يمكن مكافأته بقدر عمله.

 

بدلا من ذلك إقترح كروبوتكين أنه بالنسبة لمدينة كبرى أثناء الثورة، “يمكنها تنظيم شؤونها وفق المبادئ الحرة للشيوعية بأن تضمن لكل ساكن مقيم فيها طعامه و ملبسه فى مقابل خمس ساعات من العمل .. و بالنسبة لجميع ما يمكن إعتباره سلعا كمالية فيمكن لأى أحد الحصول عليها إذا ما إلتحق بواحدة من الروابط الحرة [التى تدير شؤون المدينة] بأنواعها …”[ص 118-119] .. هذا سيقتضى التكامل بين العمل الزراعى و الصناعى و بين العمل البدنى و العقلى .. و لكن يبقى عنصر من القسر فى إقتراح كروبوتكين .. فمن المفترض أن هؤلاء البالغين صحيحى الجسم الذين لن يسهموا بالعمل لخمس ساعات يوميا لن يحصلوا على ضمانات الحد الأدنى [المأكل و الملبس].

 

أصبحت الأناركية الشيوعية هى السائدة بين الأناركيين إلى حد أنه أصبح من النادر أن تجد أناركيا (فيم عدا الأناركيون الإنعزاليون) لا يقبل الشيوعية بغض النظر عن الإختلافات التى قد تكون بينهم .. فى حين يدعو الماركسيون أنفسهم بالإشتراكيين الديموقراطيين منذ زمن بعيد .. و عندما نشبت الحرب العالمية الأولى دعمت الأحزاب الإشتراكية الديموقراطية الرئيسية الحرب التى بدأها الرأسماليون فى دولهم و دعا لينين الجناح الثورى للأممية الإشتراكية الديموقراطية إلى الإنشقاق عن خونة الإشتراكية .. و فى هذا الإطار دعا إلى أن يسمى حزبه البلشفى و أمثاله من الأحزاب أنفسهم أحزابا شيوعية كما فعل ماركس .. و إشتكى بعض أتباعه من أن هذا قد يسبب إختلاطا للأمر لدى العمال و يجعل البلاشفة يبدون مماثلين للأناركيين الشيوعيين .. و لكن لينين أعلن أن الأهم هو ألا يتم الخلط بينهم و بين الإصلاحيين من الإشتراكيين الديموقراطيين .. و نجح لينين فى فرض رأيه (كما فعل دائما فى حزبه) .. و بذلك إسترد الماركسيون مصطلح الشيوعية مرة أخرى .. و مع بروز نموذج الثورة الروسية إلتفت أغلب ذوى الفكر الثورى إلى اللينينيين و أصبح الأناركيون أكثر هامشية فأصبح مصطلح شيوعى فى الغالب مرتبطا باللينينيين.

سيناقش الجزء الثانى من المقال: هل الأناركية الشيوعية ممكنة؟ و هل تتطلب مجتمعا تخطى ندرة الموارد؟ و هل ينبغى للأناركيين أن يدعو أنفسهم شيوعيين (و متى؟ و أين).

 

******************

مترجم عن: Wayne Price – What is Anarchist Communism – anarkismo.net
Source:

http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=6960

الزوالي حقّو يعيش – الزوالي حقّو يحكم

الزوالي حقّو يعيش – الزوالي حقّو يحكم

هيئات العمل الثوري/حركة عصيان

July 28, 2013 at 9:53am

يعيش الشّعب التّونسي وشباب الثّورة منذ فضّ اِعتصام القصبة 2 على وقع هيمنة طبقة سياسيّة متكالبة على السّلطة تعيش على اِمتصاص دماء الفقراء و المهمّشين، يستنزفون ثروات الجهات و يهملون أبناءها ليبقى شعبنا يعاني من تدنّي المستوى المعيشي و تفاقم البطالة و الفقر..

كما يتزامن هذا الوضع مع توجّه فاشي أدّى إلى حدّ الاَن إلى اِغتيال المناضلين السّياسيين شكري بالعيد و محمد البراهمي و مازالت قائمة الاِغتيالات مفتوحة ..

إن النّظام الرّأسمالي الدّكتاتوري, الذي اِستردّ أنفاسه منذ تنصيب هيئة بن عاشور مرورا بإنتخابات 23 اكتوبر وصولا الى تركيز المجلس التأسيسي بأغلبيّته و معارضته و السّلط المنبثقة عنه ,يتحمل مسؤولية تأزّم الوضع الاِقتصادي و الاِجتماعي و تدهور الوضع الأمني مع تواصل مسلسل الاِرهاب والاِغتيال.

اِذ شهدت مختلف جهات البلاد خلال اليومين الأخيرين تحرّكات جماهريّة شاملة تُوّجَت باِحتلال بعض مقرّات الاِدارة بالجهات الدّاخلية ، فإنّه رغم أهمية هذه الخطوة الثّورية تبقى في حاجة إلى تأكيد حقّها في تسيير شأنها و التّصرّف في مواردها و التّصدّي الى جميع محاولات الاِلتفاف عليها من قبل مكوّنات المشهد المسرحي المدني و السّياسي المتكالب على السّلطة.

ان ما أقدمت عليه الجماهير المنتفضة عبر تركيز بعض المجالس المحليّة و الجهويّة يقتضي العمل على تفعيل دورها و تأكيد حقّها و أولويّتها في إدارة الشّأن العام و ذلك عبر:

  •   تشكيل مجالس تسيير الشأن العام و التّصرّف الذّاتي في الموارد والثّروات على مستوى البلديّات و القرى و الأرياف و المصانع و المزارع و المحليّات ، تمتلك حق التّداول و القرار.

  •  تشكيل مجالس جهويّة (على مستوى الولايات) تتكفّل بتسيير الشّأن الجهوي و التّنسيق في قرارات الجهة.

  •  تشكيل مجلس وطني عام يتكوّن من مندوبين عن مختلف المعتمديّات لوضع أسس برنامج تنموي و وضع مبادئ عامّة لعيش التونسيين و تركيز هيئات تنفيذيّة تسهر على متابعة قرارات المجلس.

هذه مقترحات نتقدّم بها الى القوى المناضلة على مبدأ اِسقاط النّظام وذلك من أجل تقرير مصيرهم بأيديهم و التّخلص من الفقر و الخصاصة و الميز الجهوي و العنف و الاِرهاب مع الحقّ في التّصدّي لجميع محاولات الاِلتفاف الّتي تحاك داخل أروقة مجلس المهانة و دكاكين الأحزاب و سفارات الدّول الأجنبيّة تحت شعارات الاٍنقاذ و الوحدة و الاِنتقال الدّيمقراطي و الّتي لن تكون في نهاية الأمر سوى وفاق قوى الاِنقلاب على الثّورة من أجل اِفتكاك الثّروة.

هيئات العمل الثوري/حركة عصيان

تونس في 27 جويلية 2013

https://www.facebook.com/disobey.tn

http://www.i-f-a.org

بۆچی ئه‌نارکیستەکان بۆ گۆڕینی شتەکان بەکاربردنی کاری راستەوخۆ بە باشتر دەزانن؟

J.2.1 بۆچی ئه‌نارکیستەکان بۆ گۆڕینی شتەکان بەکاربردنی کاری راستەوخۆ بە باشتر دەزانن؟

An Anarchist FAQ

و. لە فەرەنسییەوە: سەلام عارف

به‌بێ ئاڵۆزکردن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی کاریگه‌ره‌ ، کارایی هه‌یه‌ له‌سه‌ر ڕادیکالترکردنی پراکتیکی پشتبه‌خۆبه‌ستن بۆ خۆکارکردن بۆ خۆکارکردنیش دژی نه‌بوونی سه‌ربه‌خۆیی و په‌ڕاویزکردنی خه‌ڵکه‌ که‌ ده‌سه‌ڵاتی هه‌ره‌می سه‌پاندویه‌تی. وه‌ک موره‌ی بۆخین murry bokchin وتویه‌تی: ئه‌وه‌ی گرنگه‌ له‌ کاری ڕاسته‌وخۆدا ئه‌وه‌یه‌ جه‌ماوه‌ر به ‌ڕه‌فزکردنی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندیی بیرۆکراتی، توانای دیاریکردنی چاره‌نووسی خۆی ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ خۆی، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ تاکه‌کانیش كه‌سایه‌تیی خۆیان ده‌ست بخه‌نه‌وه‌ که‌ کۆمه‌ڵگه‌ی ئازاد و ئۆتۆ جه‌ستوێن و ئۆتۆ به‌ڕێوه‌بردن پێویستیه‌تی.[Toward an Ecological Society, p. 47]

به ‌کاربۆخۆکردن خه‌ڵکی ده‌توانن ببنه‌ خاوه‌نی ئه‌و هه‌سته‌ که‌ ده‌توانن خۆیان ده‌سه‌ڵاتیان به‌سه‌ر تواناکانی خۆیاندا هه‌بێت، که‌ ئه‌وه‌ش مه‌رجێکی گرنگ و سه‌ره‌کییه‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ژیانی خۆیان، وه‌ک پێویست کاری ڕاسته‌وخۆ ئامرازێکه‌ بۆ ئه‌وه‌ی تاک بتوانێت ئۆتۆنۆم بێت و بتوانێت تاکایه‌تیی خۆی بسه‌لمێنێت، چونکه‌ تاک له ‌کۆمه‌ڵگه‌ی هه‌ره‌میی خاوه‌نئیمتیازه‌کاندا به‌ جۆرێک کپکراو و خه‌سێنراوه‌ بڕوابه‌خۆبوون و به‌رهه‌ڵستی لای بڤه ‌بێت و وزه‌ و تواناکانی خۆی له‌ ده‌سه‌ڵاتێکی گه‌وره‌تردا ببینێت، ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ گه‌وره‌یه‌ش بریتییه‌ له‌ ده‌وڵه‌ت و حزب و که‌لتووری باو، تاک له‌وانه‌دا ونکراوه ‌و توێنراوه‌ته‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ کاری ڕاسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دایه‌ خه‌ڵك خۆویست بێت، خه‌ڵکانی خۆنه‌ویست پارووی ئاسانن‌ بۆ قوتدان و هه‌رسکردن و ده‌توانرێت به ‌ئاسانی بکرێنه‌‌ خزمه‌تکار. لای ئه‌نارکیست وایه‌ که‌ ده‌بێت خه‌ڵک ئازاد و سه‌ربه‌خۆ بێت و ئه‌و ئازادی و سه‌ربه‌خۆییه‌ی خۆی به ‌کار بهێنێت بۆ خزمه‌تکردنی خۆی تا بتوانێت به‌رگری له‌ خۆی بکات دژی یاسا ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان.[Emma Goldman, Red Emma Speaks, pp. 61-62]

ده‌بێت مرۆڤ هێنده‌ سه‌ربه‌ست و سه‌ربه‌خۆ بێت تا بتوانێت به‌و سه‌ربه‌ستی و سه‌ربه‌خۆییه‌ خزمه‌تی خۆی بکات، ئه‌نارکیزم له‌گه‌ڵ کاری ڕاسته‌وخۆیه ‌و پشتگیری ده‌کات و دژی بڕوابه‌خۆنه‌بوون و به‌رگرینه‌کردنه‌ له‌ خۆ دژی یاسا ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان، ئه‌نارکیسته‌کان هه‌رده‌م پارتیزانی ئه‌وه‌ بوون که ‌ئێمه‌ خۆمان ده‌توانین بیر بکه‌ینه‌وه‌ و کار بۆ خۆمان بکه‌ین، به‌ خۆڕێکخستن ، تا بتوانین بیرکردنه‌وه‌مان و جموجووڵمان ته‌رخان بکه‌ین بۆ گۆڕانکاری. زانین پێش تاقیکردنه‌وه‌ ناکه‌وێت، له‌ پراکتیکه‌وه‌ خه‌ڵکی فێری ئه‌وه‌ ده‌بێت که‌ ده‌بێت ئازاد بێت. ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ ئه‌نارکیستێکی ئیسپانی وتویه‌تی به‌بێ پراکتیک و تاقیکردنه‌وه‌کان جه‌ماوه‌ر ناتوانێت ئازاد بێت، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ ئێمه‌ یه‌ک ناگرینه‌وه‌ که‌ بڕوایان وایه‌ ئێمه‌ ده‌توانین به‌بێ تاقیکردنه‌وه‌کانیش ئازادی ده‌ست بخه‌ین. [Martha Ackelsberg, Free Women of Spain, pp. 32-33]

به‌و جۆره‌ کاری ڕاسته‌خۆ له‌گه‌ڵ مۆره‌ی بۆختین murray bookchin هاوڕایه‌ که ‌وتویه‌تی تاک ته‌نها به‌و هێزه‌ شاراوه‌یه‌ی ناوخۆی ده‌توانێت ببێته‌ خاوه‌نی هه‌ستێکی تازه ‌و بڕوابه‌خۆبوون هه‌ر به‌ له‌خه‌وهه‌ڵسانی ئه‌و هێزه‌ شاراوه‌یه‌ش ده‌بێته‌ خاوه‌نی ئامرازی گۆڕانکاری. [Op. Cit., p. 48]

کاری ڕاسته‌وخۆ پێویستی ڕێکخستنێکی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌هێنێته‌ کایه‌وه‌، ناکرێت فۆرمی ئه‌و ڕێکخستنه‌ کاریگه‌ریی -ئۆتۆ ئازادخوازی- له‌سه‌ر نه‌بێت، بناغه‌ی ڕێکخستنی ئه‌نارکی –ئۆتۆڕێکخستنه‌- ئه‌وه‌ش، ئازادی تاکه‌کانیش ده‌گه‌یێنێت، که‌ ئه‌وه‌ش دیسانه‌وه‌ خۆی له‌ خۆیدا مانای ئازادی و -خۆبه‌ڕێوه‌بردن-ده‌به‌خشێت و ڕێکخستنی هه‌ره‌میش ڕه‌ت ده‌کاته‌وه ‌و مایه‌پووچی ده‌کات.

کاری ڕاسته‌وخۆ ته‌نها مایه‌ی ئیلهامی ئه‌وانه‌ نییه‌ که‌ بڕوایان پێیه‌تی و کاری تیادا ده‌که‌ن، به‌ڵکو به‌ پیشاندانی تاقیکردنه‌وه‌کان سه‌رنجی که‌سانی تریش ڕاده‌کێشێت. بۆ نموونه‌ ئه‌و تاقیکردنه‌وانه‌ که‌ کاریگه‌ریی پۆزه‌تیڤیان هه‌بووه‌ وه‌ک کۆمه‌که‌ هه‌ره‌وه‌زییه‌کانی خوارده‌مه‌نی، به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌کی کارگه ‌و کۆمپانیاکان، پرۆگرامی خانووبه‌ره ‌و نیشته‌جێبوون، ئۆتۆبه‌ڕێوه‌بردنی بواری ته‌ندروستی، دامه‌زراندنی که‌مپی ئاره‌زوومه‌ندانه‌ی سه‌لامه‌تیی ئافره‌تان. به‌و نموونانه ‌و هیی تریش ده‌توانرێت بسه‌لمێنرێت که ‌له ‌توانادا هه‌یه‌ ڕێکخستنی دژه‌ هه‌ره‌می هه‌بێت و کاریگه‌ریی به‌هێزی ببێت له‌ گۆڕانکاریدا. [Martha Ackelsberg, Op. Cit., p. 33]

سه‌رباری ئه‌وانه‌ هه‌موویان کاری ڕاسته‌وخۆ پیشانی دا له‌ مانگرتنه‌ خۆخۆییه‌کاندا که ‌هۆشمه‌ندیی چینایه‌تی و سۆلیداریتێی چینایه‌تی په‌ره‌ی ده‌سه‌ند و به‌هێزتر ده‌بوو وه‌ک کرۆپۆتیکین kropotkin وتویه‌تی مانگرتنه‌کان هه‌ستی سۆلیداریتێی په‌ره‌ پێدا، باکۆنینیش ئه‌و حاڵه‌ته‌ی به‌ سه‌ره‌تای جه‌نگێکی کۆمه‌ڵایه‌تیی پرۆلیتاریا زانیوه ‌دژی بۆرژوازیه‌ت. مانگرتنه‌کان له‌ دوو ڕووه‌وه‌ جێگه‌ی گرنگیپێدانه‌، له‌لایه‌که‌وه‌ تیشک ده‌خاته‌ سه‌ر دینامیزمی وره ‌و وزه‌ی جه‌ماوه‌ر و له‌ناویاندا هه‌ستی بوونی جیاوازیی په‌رژه‌وه‌ندییه‌ چینایه‌تییه‌کان و دژایه‌تی نێوانیان، له ‌لایه‌کی تره‌وه‌ ده‌بێته‌ هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی هۆشیاریی هاوکاری نێوان کرێکارانی پیشه‌ جیاوازه‌کان له‌ هه‌رێمه‌کان و ده‌وڵه‌تاندا.[cited in Caroline Cahm, Kropotkin and the Rise of Revolutionary Anarchism 1872-1886, p. 256, pp. 216-217]

سه‌ندیکالیزمی شۆڕشگێڕ هۆشمه‌ندیی چینایه‌تیی کارگه‌ران به‌ داینه‌مۆی کاری ڕاسته‌وخۆ ده‌زانێت.

کاری ڕاسته‌وخۆ به‌و هۆشمه‌ندییه‌ پشتی قایمه‌ هه‌ر به‌وه‌ش ئازادیی پراکتیکی زامن کردووه. موره‌ی بۆختین ‌murray bookchin وتویه‌تی کاری ڕاسته‌وخۆ ئه‌نارکیزم و ئه‌لته‌رنه‌تیڤه‌ ئه‌نارکیستیه‌کانی دروست کردووه‌، کاری ڕاسته‌وخۆ تاکتیک نییه‌، به‌ڵکو پرنسیپێکه‌ وه‌ک چه‌ترێک وایه‌ هه‌ڵسوکه‌وت و ئاسۆمان ده‌پارێزێت. [Murray Bookchin, Op. Cit., p. 48]

******************************

بۆ خوێندنەوەی بابەتی دیكەی ھەمان سەرچاوە بە كوردی

https://afaqkurdish.wordpress.com/

سەرچاوەی دەقە فەرەنسییەكەی

http://faqanarchiste.free.fr/secJ2.php3#secj21

سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكەی

http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj21

چینی فه‌رمانڕه‌وا چۆن ده‌توانێت، له‌ كۆنترۆڵكردنی ده‌وڵه‌تدا به‌رده‌وامبێت ؟

B.2.3 چینی فه‌رمانڕه‌وا چۆن ده‌توانێت، له‌ كۆنترۆڵكردنی ده‌وڵه‌تدا به‌رده‌وامبێت

An Anarchist FAQ

 و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

له‌ هه‌ندێك سیسته‌مدا ئاشكرایه،‌ كه‌ چۆن كه‌مایه‌تییه‌كی پاوانخواز كۆنترۆڵی ئابووری ده‌وڵه‌تی كردووە. بۆ نموونه‌ له‌ دەرەبەگایەتی (فیوداڵیزم)دا، خاوه‌ندارێتی زه‌وییه‌كان له‌لایه‌ن لۆرده‌ ده‌ره‌به‌گه‌كانه‌وه‌یە، كه‌ به‌ڕاسته‌وخۆ جوتیارانیان ‌چه‌وساندووەتەوە‌. ده‌سه‌ڵاتی ئابووریی و ڕامیاریی یه‌كیگرتووه‌ و له‌ ده‌ستی هه‌مان كەسانێك (خاوه‌نزه‌وییه‌كان)دا بووە‌،. ده‌سه‌ڵاتڕه‌هایی ئه‌وه‌ی نیشانداوه،‌ كه‌ پاشاكان، ده‌ره‌به‌گه‌ لۆرده‌كانیان خستووەته‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆیانەوە،‌ به‌وه‌ش سروشته‌ نانێوه‌ندگه‌رایەكه‌ی دەرەبەگایەتی (فیوداڵیزمی) گۆڕیوه‌ بۆ‌ نێوه‌ندگه‌رایی ده‌وڵه‌تی، به‌وه‌ جێگەی گرتۆته‌وه‌ ‌.

ئا ئه‌م سیسته‌مە نێوه‌ندگه‌راییەی ده‌وڵه‌ت بوو، كه‌ بۆرجوازی گه‌شه‌كردوو، وه‌كو مۆدێلێكی ده‌وڵه‌ت وه‌ریگرت. پاشا گۆڕا به‌ په‌ڕله‌مان، كه ‌له‌ سه‌ره‌تادا ده‌نگی هه‌ڵبژاردن وه‌كو بەرتەریێك له‌ نێوه‌ندی خه‌ڵكانێكی كه‌مدا، بوو. هه‌روه‌ها له‌ فۆڕمه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی سه‌رمایه‌داری ده‌وڵه‌تیدا، دیسانه‌وه‌ ئه‌وه‌ ئاشكرا بوو، كه‌ چۆن توێژاڵێكی ده‌سته‌بژێر كۆنترۆڵی ماشێنی ده‌وڵه‌ت، دەكەن. له‌كاتێكدا كه‌ ده‌نگدان له‌سه‌ر بناخە‌ی لایەنیكه‌می هه‌بوونی خاوه‌ندارێتی بڕە موڵكێك بوو، به‌و هۆیه‌وه‌ هه‌ژاران یه‌كسه‌ر له‌ هه‌ر ده‌نگدانێكی (فه‌رمی) سه‌باره‌ت به‌هه‌ر شتێك، كه‌ فەرمانڕەوایی (حكومه‌ت) كردبێتی، قه‌ده‌غه‌ده‌كران. له‌ تیئۆری فه‌لسه‌فیی (جۆن لۆك)دا‌ ئه‌م دوورخستنه‌وه‌ی خه‌ڵكییه‌، ئاوا باسكراوه‌ : ئەم جەماوەرە كارگه‌رە له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ بە ئامانجی بەكارهێنان یا په‌یڕه‌وكه‌ری ڕامیاریه‌كانی ده‌وڵه‌ت، لەبەرچاوگیراون، نه‌ك وه‌كو به‌شێك له‌ خه‌ڵكی، ( له‌ خه‌ڵكانی دارا) ئه‌وانه‌ی كه‌ فەرمانڕەوایی داده‌نێن. ئا له‌م ڕوانگه‌شه‌وه‌ ده‌وڵه‌ت وه‌كو كۆمپانیایه‌ك وایه،‌ كه‌  له‌ پشك ( سه‌هم)دا هاوبه‌شبێت ‌.

چینی دارا خاوه‌نی پشكه‌كانن، كه‌ به‌ڕێوەبەرە‌ گه‌وه‌ره‌كان له‌ بوارێكی پانوپۆڕدا، دیاریده‌كه‌ن و جەماوەره‌كه‌ش، كه‌ كارده‌كه‌ن هیچ ده‌نگ و ڕایه‌كیان له‌ بڕیاره‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی بەڕێوەبەرایەتیدا، نییه‌ ‌و چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌یان لێده‌كرێت، كه‌ پاشكۆبن و جێبەجێگەری بڕیاره‌كان بن.

هه‌ر وه‌كو پێشبینیكراوه‌، ئه‌م سیسته‌مه‌ له‌لایه‌ن زۆربه‌ی ئه‌وانه‌وە،‌ كه‌ پابەندكراون، پەسەند و خواستراو نییه. چه‌شنی ئه‌م ڕژێمە “لیبراڵ-كلاسیكی‌‌‌‌”یە  كه‌ غه‌ریبن و ئاشنانین به‌ خه‌ڵك‌، ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌هایان هه‌بووه‌ و دروستیانكردووە‌، كەمی ڕەوایەتی جه‌ماوه‌ریانه‌یان هه‌بووە، چونكه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك  له‌لایه‌ن گشت دانیشتوانه‌وه‌ لێپێچینه‌وه‌یان نه‌بووە.  فەرمانڕەاییەك له لایه‌ن چه‌ند خاوه‌ن بەرتەریێكه‌وه،‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ مافی ده‌نگدان و هه‌ڵبژاردنیان هەبووە‌، دروستكرابێت، زۆر  به‌ڵگه‌ی ئاشكرا و نكۆڵیھەڵنەگر هه‌ن، كه‌ نەتوانراون، له مامه‌ڵه‌كردن لەتەك ئه‌وانه‌ی كه‌ دارا نەبوون، بڕوا به‌و فەرمانڕەوایانه‌ پێبهێنرێت، یا لەو مامەڵەیەی دەسەڵات له‌تەكیاندا كردوویه‌تی، نەتوانراوە لەتەك ئه‌وانی تردا، یه‌كسان بن. كه‌ ده‌سته‌بژیری فه‌رمانڕه‌واش كۆنترۆڵی ده‌وڵه‌تیان كردووە‌، چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌یان لێكراوه، كه‌‌‌ بۆ زیاتركردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان و لاوازكردنی كڕۆكی به‌رهه‌ڵستیكردن و به‌گژاچوونه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاریی و ئابوورییان به‌كاریده‌هێنن، ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌قاوده‌ق ویستوویانه‌ كردوویانه‌، ئه‌مه‌ش له‌ كاتێكدا كه ڕووی ڕاستینەی ده‌سه‌ڵاته‌كه‌یان، له‌ژێر ناوی ” ئازادیخوازی ” و ” باشێتی فه‌رمانڕه‌وایه‌تیدا” شاردووەته‌وه‌.  له‌مه‌ش زیاتر ، دیاریكردنی مافی ده‌نگدان بۆ بەرتەریداران، وه‌كو شتێكی ڕه‌ها، له‌لایه‌ن ئه‌وانه‌ی كه‌ پابەندكراون به‌ سوكایه‌تیپێكردن و بێڕێزیكردنی ئازادی تاكه‌كان، لەبەرچاوگیراوه.‌

ئه‌مه‌ بووه‌ هۆی ده‌نگدانه‌وه‌ و بانگه‌شه‌ بۆ هه‌بوونی مافی ده‌نگدانی گشتی، ده‌نگدانی سه‌رتاسه‌ری و وه‌ستانه‌وه‌ دژی مافی خاوه‌ندارێتی، دژی بزنس و كۆمپانیا گه‌وره‌كان‌. لای زۆربه‌ی ڕادیكاڵه‌كان به‌( ماركس و ئینجلس)یشه‌وه‌ ، له‌م جۆره‌ سیسته‌مه‌دا، سیسته‌می ده‌نگدانی گشتی، چینی كرێكاران ده‌توانن ” ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاریی” بگرێته‌‌ده‌ست و دواتریش له‌ پێگەیەكدا ده‌بێت، كه‌ به‌ یه‌كجاره‌كی و بۆ هه‌مووان، كۆتایی به‌ سیسته‌می چینایه‌تی ده‌هێنێت. ئەناركیسته‌كان بەمە ڕازینەبوون و بڕوایاننه‌هێنا، مشتومڕی ئه‌وه‌یانده‌كرد كه‌ ” ده‌نگدانی گشتی ” له‌‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كدا كە له‌سه‌ر بنەمای نایەكسانی ئابووریی و  كۆمه‌ڵایه‌تیی، ڕێكخراوە، ئه‌مه‌ی كه‌ ده‌كرێت، شتێك نابێت و تەنیا‌ فێڵ و ‌تەڵەكەێكه‌، ته‌ڵه ‌و داوێكه‌، ئامرازێكه‌ بۆ به‌چۆكا‌هێنانی خه‌ڵكی” و ” ڕێگەیه‌كی دڵنیایه‌ له‌ مسۆگەركردنی به‌رده‌وامبوونی زاڵێتی چینی دارا له‌سایەی ئاوەزی (مێنته‌ڵێتی) لیبراڵیزم و دادپەروه‌ریه‌كه‌یدا،‌ به‌سه‌ر خه‌ڵكدا تاكو زیان به‌ ئازادی و سه‌ربه‌ستی جه‌ماوه‌ریانه‌ بگەیەنێت. سه‌رئه‌نجام ئەناركیسته‌كان ئه‌وه‌یان ڕەتدەكردەوە : كه‌ بتوانرێت لەلایەن خەڵكەوە ئه‌و سیسته‌مه‌ بۆ كۆنترۆڵكردنی یا دابینكردنی ئابووری و بۆ یه‌كسانبوونی كۆمه‌ڵایه‌تی، ‌به‌كاربهێنرێت چونكه‌ هه‌میشه‌ بەپێی پێویست ده‌بێته‌ ئامرازێكی دووژمنایەت‌ی خه‌ڵك، ئه‌وه‌ كۆمه‌ككردنه‌ به‌ ناساندن و  به‌ڕێكردنی دیكتاتۆرییه‌تی بورجوازی.” [Bakunin, Bakunin on Anarchism, p. 224]

سه‌رئه‌نجام به‌هۆی بزووتنەوەی جه‌ماوه‌رییه‌وه‌، له‌ لایه‌ن  ئه‌و كەسانە‌ی كە لە دامێنی  كۆمەڵگەدا، بوون‌، مافی ده‌نگدان له‌لایه‌ن پیاوانی چینی كرێكارانه‌وه‌ برایه‌وه، هه‌روه‌ها له‌ قۆناخی دواتریشدا، ژنانیش ئه‌م مافه‌یان به‌ده‌ستهێنا‌.  هه‌ر له‌و کاته‌شدا ده‌سته‌بژێر بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ و به‌ سه‌ختی جه‌نگیان له‌ پێناوی هێڵانه‌وه‌ی بەرتەریه‌كانیاندا( ئیمتیاز) ، دەكرد، به‌ڵام سەرەنجام تێشكان.   به‌داخه‌وه‌ مێژووی‌ دەنگدانی گشتی ‌سه‌لماندی، كه‌ ئەناركیسته‌كان ڕاستبوون. هه‌تا ئەوەش هه‌ر ڕاستده‌رچوو، كه‌ ده‌وڵه‌ته‌ “دیمۆكراسییه‌” سەرمایەدارییه‌كان، به‌كرده‌وه‌ دیكتاتۆریی داراكانن، دیكتاتۆریەتی خاوەندارێتی تایبەتین. ده‌توانرێت مێژووی ڕامیاریی ھاوچەرخ بۆ سه‌رهه‌ڵدانی ده‌سه‌ڵاتی سه‌رمایه‌داری كورتبكرێته‌وه‌. ئه‌م سه‌رهه‌ڵدانه‌ش به‌هۆی بزووتنەوە جه‌ماوه‌رییه‌كانه‌وه‌ بوو،‌ له پێناوی‌ ( نوێنه‌رایه‌تی‌‌) دیمۆكراسی له‌لایه‌ك، له‌لایه‌كی دیكەشه‌وه‌ بۆ به‌رده‌وامبووونی سه‌ركه‌وتنی ئه‌وه‌ی یه‌كه‌م و كه‌مكردنه‌وەی كارایی ‌و كۆنترۆڵكردنی ئه‌وه‌ی دووایی (دووەم) بوو. (مەبەست لە یەكەم ده‌وڵه‌ته‌ دیمۆكراسییه‌ سەرمایەدارییەكانن‌ و مه‌به‌ست له‌ دووه‌میش بزووتنەوەی جه‌ماوه‌ریی ‌و نوێنه‌رایه‌تی دیمۆكراسییه‌. – و. كـ-)

ئه‌مه‌ش به‌هۆی سێ پرۆسێسی سه‌ره‌كییه‌وه‌ به‌ده‌ستهات، كه ‌كاریگه‌رانه‌ بۆ ڕاگرتن و ڕوونه‌دانی دیمۆكراسی، ئاوێته‌كرابوون. ئه‌م ڕێگرانه‌ش ئه‌مانه‌ بوون: سامان، بیرۆكراسی و سه‌رمایه‌. هه‌ر یه‌كه‌ له‌مانه‌ له‌ نۆرەی خۆیاندا، لە بارەیانەوە دەدوێین، كە ئەمانە جه‌خت له‌سه‌ر مانه‌وه‌ی ” نوێنه‌رایه‌تی دیمۆكراسی ” وه‌كو ” ئۆرگانی‌ زاڵبووی سەرمایەداری” ده‌كەنه‌وه‌. [Kropotkin, Words of a Rebel, p. 127]

ڕێگرێتی سامان : ئه‌وه‌ زۆر ئاشكرایه‌، پاره‌ پێویسته‌ بۆ گرتنه‌ده‌ستی نووسینگە ( لێره‌دا مه‌به‌ست له‌ ئۆفیسی بەڕێوەبەرایەتی‌ و به‌ڕێوه‌بردنی ده‌وڵه‌ته‌ – و. كـ -) .  سه‌رجه‌می ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ساڵی 1976دا له‌ كه‌مپه‌ینی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایەتی (ئه‌مه‌ریكا)دا، خەرجكراوه‌ 66.9 ملیۆن دۆلاری ئه‌مه‌ریكی بووه‌. له‌ ساڵی 1984 دا 103.6 ملیۆن دۆلار و له‌ ساڵی 1996 دا 239.9 ملیۆن دۆلار بووه‌. به‌‌ هاتنی سەدەیی بیستویه‌ك‌ دیسانه‌وه‌ئه‌م ژمارانە‌ بەرزبوونەوە، له‌ ساڵی 2000دا بوو بە ‌343.1 ملیۆن دۆلار و له‌ 2004دا گەییشتە 717.9 ملیۆن دۆلار. زۆربه‌ی زۆری پاره‌كانیش له‌لایه‌ن دوو كاندیداتی سه‌ره‌كییه‌كه‌وه‌، خەرجكراون. له‌ ساڵی 2000دا (جۆرج بۆش)ی كاندیدی پارتی كۆماری 185،921،855 سەد و ھەشتا و پێج ملیۆن و نۆسەد و بیست و یەك ھەزار و ھەشت سەد و  پەنجا و پێنج دۆلاری خەرجكرده‌وه‌، له‌ كاتێكدا به‌رامبه‌ره‌كه‌ی ئالگۆڕی كاندیدی پارتی دیمۆكرات 120،031،205 سەد و بیست ملیۆن و سی و یەك ھەزار و دوو سەد و  پێنج دۆلاری خەرجكردووە‌. چوار ساڵ پاش ئه‌وه‌ بووش 345،259،155 سێ سەد و چل و پێج ملیۆن و  دووسەد و پەنجا و نۆ ھەزار و سەد و  پەنجا و پێنج دۆلاری خەرجكرد و به‌رامبه‌ره‌كه‌ی ، جۆن كێری كاندیدی پارتی دیمۆكرات، ھەر چۆنێك بوو توانی 310،033،347  سێ سەد و دە ملیۆن و  سی و سێ ھەزار و سێ سەد و  چل و حەوت دۆلار خەرجبكات.

كه‌مپه‌ینه‌كانی دیكەی هه‌ڵبژاردنیش لە ڕادەبەردەر گران كه‌وتوونه‌ته‌وه، له‌ ساڵی 2000دا بڕی خەرجی كاندیدێكی سه‌ركه‌وتوو، بۆ ئەوەی‌ كورسییه‌كی نوێنەرایەتی یانەی (ئەنجومەنی) دەوڵەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكای (US House of Representative)ی ده‌ستبكه‌وێت، 816 ھەشت سەد و شازدە هه‌زار دۆلار بووه،‌‌ له‌كاتێكدا بڕی خەرجی خواستنی كورسی سێناتۆرێك 7 ملیۆن دۆلار بووه‌. تەنانەت بۆ هه‌ڵبژاردنه‌ (لۆكاڵی) خۆجێییەكانیش، پێویستی به‌ پاره‌ په‌یداكردنێكی زۆر باش هه‌یه‌. كاندیدێك بۆ یانەی ئیلینۆیی Illinois House ، 650 شەست سەد و پەنجا هه‌زار دۆلاری په‌یداكرد، یه‌كێكی دیكەیان بۆ دادگەی باڵای ئیلینۆیی Illinois Supreme Court 737 حەوت سەد و سی و حەوت هه‌زار دۆلاری په‌یداكرد. له ‌(بریتانیا)ش به‌هه‌مان شێوه‌ی ئه‌وێ‌، بڕێكی خه‌یاڵی خەرجده‌كرێت. له‌ هه‌ڵبژاردنی گشتی 2001دا، پارتی له‌یبه‌ر (كرێكاران) بڕی 10،945،119 دە ملیۆن و نۆ سەد و چل و پێنج ھەزار و سەد و نۆزدە پاوه‌ندی بریتانی خەرجكرد، پارتی تۆریش ( پارێزگاران) ، 12،751،813 دوازدە ملیۆن و حەوت سەد و پەنجا و یەك ھەزار و ھەشت سەد و سیازدە پاوه‌ند و پارتی (لیبراڵ)یش ( كه‌ به‌ لۆقه‌ لۆق شوێنی سێهه‌می هێنا) ، 1،361،377 یك ملیۆن و سێسەد و شەست و یەك ھەزار و سێ سەد و حەفتا و حەوت پاوه‌ندی خەرجكردووه‌.‌

بۆ ده‌ستكه‌وتنی ئه‌م جۆره‌ پاره‌یه‌ش ، پێویست به‌ دۆزینه‌وه‌ی خه‌ڵكانی  ساماندار ده‌كات‌، تاكو به‌شداری كۆمەكی دراوی (پیتاك) بكه‌ن، به‌ واتایه‌كی دیكە له‌ پاڵپشتی و و پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیاندا، ده‌بێت به‌ڵێنیان پێبدرێت. گه‌رچی هه‌ڵسوڕاندنی بڕێكی زۆری پاره‌كە له‌ پیتاكه‌‌ بچووكه‌كان، به‌ تیئۆری‌ ئاسانه‌، به‌ڵام به‌ كرده‌وه‌، ئه‌مە كارێكی گرانه‌. بۆ په‌یداكردنی یه‌ك ملیۆن دۆلار پێویستت به‌ قایلكردنی 50 ملیۆنه‌ر هه‌یه،‌ تاكو هه‌ر یه‌كه‌ 20 هه‌زار دۆلار بدات، یاخود 20 هه‌زار خه‌ڵك تاكو یه‌كی 50 دۆلارت پێببه‌خشێت. بۆ كەسانی ده‌سته‌بژێر 20 هه‌زار دۆلار پاره‌ی باخه‌ڵه‌ و كه‌متریش جێگای سه‌رسوڕمانه‌، كاتێك ڕامیاره‌‌كان ئامانجیان بردنه‌وه‌یه‌  له‌ تەنیا چه‌ند كه‌سێك ( واتە كێبڕكێكە زۆر سەختە- و. كـ)، نەك‌ له‌ ژماره‌یه‌كی زۆر. هه‌ر به‌م چه‌شنه‌ش هه‌مان مامه‌ڵه‌ لەتەك كۆمپانیا گه‌وره‌كان و بزنسه‌ گه‌وره‌كاندا ده‌كرێت. له‌ خەرجكردنی توانا و وزه‌شدا، زۆر ئاسانتره‌ و باشتریشه،‌ كه‌ له‌م پرسە‌دا چاوببڕدرێتە چه‌ند ساماندارێك( جا ئیدی تاكه‌ كه‌سه‌كان بن یاخود كۆمپانیاكان).

ئه‌وه‌ش ئاشكرایه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ خەرجه‌كه‌ (خەرجی ھەڵبژاردنەكە) بدات كۆنترۆڵیشی ده‌كات، له‌ سیسته‌می سەرمایەدارییدا ئه‌وانه‌ش‌ بزنسمان و ساماندارە‌كانن. له‌ ئه‌مه‌ریكاشدا كه‌مپه‌ینی پیتاككردن (بەخشیش) له‌ كۆمپانیا گه‌وره‌كان و ڕامیاریی پێدانه‌وه‌ی دوایی، یا خه‌ڵاتكردنه‌وه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و چاكه‌یه‌دا‌، گه‌یشتووەته‌ ڕاده‌یه‌كی چاوه‌ڕواننه‌كراوی په‌یوه‌ندیدار. به‌شی هه‌ره‌ زۆری كه‌مپه‌ینی پیتاكەكانیش بۆ كاندیده‌كان، بەبێ سه‌رسوڕمان، له‌ كۆمپانیاكانه‌وه‌یه‌. بێجگه‌ له‌وان هه‌ندێكی دیكه‌ن له‌‌ تاك و كه‌سه ده‌وڵه‌مه‌ندكان، كه‌ بڕێكی زۆر پیتاك به‌ كاندیده‌كان له‌پاڵ به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گه‌وره‌كان و ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌ندامی لیژنه‌ی بۆردی كۆمپانیا گه‌وره‌كانن، ده‌كه‌ن. بۆ دڵنیایش له‌وه‌ی كه‌ پیتاكه‌كه‌یان جێگەی خۆی بگرێت، گه‌لێك له‌ كۆمپانیاكان به‌ زیاتر له‌ پارتێك پیتاك دەكەن.

شیاوی سه‌رسوڕمان نییه‌، كه‌ كۆمپانیا گه‌وره‌كان و ده‌وڵه‌مه‌ندان، چاوه‌ڕوانی به‌ری به‌گه‌ڕخستنی پاره‌ی پیتاكەكانیان دەكەن، ئه‌مەش‌ ده‌توانرێت له‌ بەڕێوەبەرایەت‌ی( جۆرج بووش)دا ببینرێت. كه‌مپه‌ینی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ی، قه‌رزاری به‌شی ئابووری وزه‌ بوو (‌ ئه‌مان هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌، كه‌ بووش فه‌رمانڕه‌وای ده‌ڤه‌ری ته‌كساس بووه‌، كۆمه‌ك و پشتگیریان كردووە‌) كۆمپانیای به‌دناوی Enron ( لەتەك به‌ڕێوه‌به‌ره‌كه‌ی Kenneth Lay ) له‌ نێوانی خه‌ڵكێكی زۆری دیكه‌دا له‌ 2001دا، یه‌كێك له‌ پیتاككەرەكانی جۆرج بووش، بوون. كاتێكیش كه‌ ئەو، بووش، له‌ ده‌سه‌ڵاتدا بوو پشتگیرییه‌كی زۆری ڕامیارییه‌كانی ئه‌و به‌شه‌ ئابوورییه‌ی كرد ( وه‌كو دواخستنی ڕۆڵ و یاساكانی پاراستنی ژینگه‌ له‌سه‌ر ئاستی نه‌ته‌وه‌یی، هه‌ر وه‌كو له‌ ده‌ڤه‌ری ته‌كساس كردی ) ، لەلایەكی دیكەوە، كۆمه‌ككا‌ران و لایه‌نگرانی بووش له‌ وۆڵستریت به‌ هه‌وڵدانی بووش له‌ به‌تایبه‌تیكردنی كارگێڕی‌ی بیمەی كۆمه‌ڵایه‌تی (Social Security.)سه‌رسام نه‌بوون . هه‌روه‌ها كۆمپانیاییه‌كانی (Credit Cards)یش كه‌ له‌ 2005دا پارتی كۆماری ڕۆڵ و یاساكانی سه‌باره‌ت به‌و كەسانە‌ی، كه ڕووبەڕووی نابووتی ئابووریی ده‌بوونەوە، تووندوتۆڵتر كرده‌وه‌، دیسانه‌وه‌ ئه‌مانیش به‌م كاره‌ی، كه‌ بووش كردی، سه‌رسام نه‌بوون‌‌. ئه‌م كۆمپانیا گه‌ورانه‌، به‌ كۆمه‌كردنی بووش به‌ پاره‌، له‌وه‌ دڵنیا ده‌بوونه‌وه‌، كه‌ فەرمانڕەوایی (حكومەت) پتر لە به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌نگیان بۆ د‌اوه‌ و هه‌ڵیانبژاردووه، ‌به‌رژه‌وندییه‌كانی ئه‌وان ده‌پارێزێت و زیاتری ده‌كات،.

سه‌رئه‌نجامی ئه‌مه‌ش واتە” دابه‌شكردنی سامان و داھات و ده‌سه‌ڵاتی بڕیار و پەسەندكردنی بڕیاره‌كان له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا، لای لیژنه‌یه‌كی گه‌وره‌یه ‌‌…… ئه‌ویش چینی ڕامیاره‌كان و به‌ڕێوه‌به‌ره‌كانن، كه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ به‌و كه‌ڵچه‌ره‌وه‌ په‌یوه‌ستن، خۆیان لەتەك ئه‌و به‌شانه‌دا كه‌ پاوانەی ئابووریی تایبه‌تی (كه‌رتی تایبه‌تی) ده‌كه‌ن‌، ڕێكده‌خه‌ن، ئه‌مانه‌ش یا ڕاسته‌وخۆ هه‌ر له‌و به‌شانه‌وه‌ هاتوون یاخود چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌یان لێده‌كرێت، كه‌ ببن به‌ به‌شێك له‌وان” [Chomsky, Necessary Illusions, p. 23] . ئه‌م ڕاستییه‌ ده‌توانرێت له‌ گوتارە‌‌ ناوازه‌كه‌ی (جۆرج بووش)دا بۆ په‌یداكردنی پاره‌ له‌ كه‌مپه‌ینی هه‌ڵبژاردنی 2000دا‌، كە بۆ توێژاڵی ده‌سته‌بژێری دا‌، بەدیبكرێت، كه‌ ده‌ڵێت ” ئه‌مه‌ قه‌ره‌باڵخییه‌كی دیار و دڵخۆشكەر و سه‌رنجڕاكێشه ‌.. ئه‌وانه‌ن كه‌ هه‌یانه‌ و زۆریشیان هه‌یه‌. هه‌ندێك خه‌ڵك به‌ ده‌سته‌بژێر ناوتان ده‌بات، من پێتان ده‌ڵێم بنەما‌ ، بنکه‌( Base ) .”

چۆمسكی له‌سه‌ر قسه‌كانی به‌رده‌وام ده‌بێت و ده‌ڵێت ئه‌مه‌ جێگەی سه‌رسوڕمان نییه‌:

” له‌ دونیای كەتواریدا، ڕامیاریی ده‌وڵه‌ت به‌ زۆری له‌لایه‌ن ئه‌و گروپانه‌وه‌ بڕیاری له‌سه‌ر ده‌درێت، كه‌ سه‌رچاوه‌كانیان ( سه‌رچاوه‌ی داهات) له‌به‌رده‌ستدان‌، به‌كرده‌وه‌ش به‌هۆی خاوه‌ندارێتیانه‌وه‌ و به‌ڕێوه‌بردنی كەرتی ئابووریی تایبه‌تییه‌وه‌یه‌، یاخود به‌هۆی كه‌سایه‌تی و ناوبانگیانه‌وه‌یه،‌ كه ده‌وڵه‌مه‌ندێكی‌ پرۆفێشنا‌ڵن. زۆربه‌ی بڕیارده‌ران پێگەیان له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی به‌شه‌كانی فەرمانڕەواییدایه‌، هه‌ر به‌ ئاسایی له‌ نوێنه‌رانی كۆمپانیا گه‌وره‌كان، بانقه‌كان، ئه‌و ده‌زگا‌و كۆمپانیانه‌ی كه‌ پاره‌ ده‌خه‌نه‌ گه‌ڕ پێكدێن. هه‌روه‌ها چه‌ند كۆمپانیایه‌كی یاساناسیش، كه‌ بۆ كاروباری یاسایی نوێنه‌رایه‌تی و لایه‌نگیری به‌رژه‌وه‌ندییه‌ به‌ربڵاوه‌كانی خاوه‌نداران و به‌ڕێوه‌به‌ره‌كان ده‌كه‌ن، كه‌ په‌یوه‌ندی نێوانیان به‌رژه‌وه‌ندی لاوه‌كییانه‌ نییه‌، بگره‌ ئه‌مانیش به‌شێكن له‌و كۆمه‌ڵه‌ و بەوانەوە په‌یوه‌ستن‌‌‌.  به‌شی یاسادانان زیاتر تێكه‌ڵه‌یه‌، به‌ڵام به‌ زۆری له‌ بزنس ‌و له‌ چینی پرۆفێشنا‌ڵه‌وه‌ هاتوون”.  [Chomsky, On Power and Ideology, pp. 116-7]

ئه‌وه‌ش تەنیا به‌یه‌كه‌وه‌به‌ستنەوەیەك نییه‌ له‌نێوانی ڕامیاری و بزنسدا. گه‌لێك له‌ ڕامیاره‌‌كان پێگەی به‌ڕێوه‌به‌رانه‌یان له‌ كۆمپانیاكاندا، هه‌یه‌، به‌رژه‌وه‌ندیان له‌و كۆمپانیانه‌دا، هه‌یه: پشك، زه‌وی و فۆرمێك له‌ داهاتی خاوەندارێتی و زۆری دیكەیشیان هه‌یه‌. هه‌ر له‌به‌رئەوە‌شه،‌ كه‌ ئه‌مان ئەوەندەی نوێنەری كه‌مینەی خه‌ڵكه ‌‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانن، ئەوەندە نوێنه‌رایه‌تی خه‌ڵكه‌ ده‌نگپێده‌ره‌كانیان ناكەن. ئەگەر هه‌ردوو داهاتی ڕامیاران، ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ وه‌ریده‌گرن و مووچه‌ی به‌رزی ئه‌ندامپه‌ڕله‌مان بوونیش، (له‌ بریتانیادا ئه‌ندامی په‌ڕله‌مان زیاتر له‌ دووجاری بڕی مووچه‌ی نه‌ته‌وه‌یی كه‌سێك وه‌رده‌گرێت) له‌یه‌ك بده‌ین، ڕامیاره‌كان له‌نێو دانیشتواندا ده‌كەونە ڕیزی له‌ ٠١%ی خه‌ڵكه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانه‌وه‌. ئێمه‌ نەك ھیچ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی ناوكۆییمان لەتەك خه‌ڵكه‌ ده‌سته‌بژێره‌كاندا نییه‌، به‌ڵكو ھەروا لەتەك ڕامیاره‌‌كانیشدا، كه‌ به‌شێكن له‌وان، هیچ بەرژەوەندییەكی نێوكۆییمان نییە، ئا له‌م بارە‌دا زۆر به‌ سەختی ده‌توانرێت بوترێت، كه‌ ڕامیاره‌كان نوێنه‌رایه‌تی گشتی خه‌ڵكه‌كه‌ ده‌كه‌ن و هه‌روه‌ها ئەگەر له‌ پێگه‌یه‌كیشدا نه‌بن، كە به‌بێ بەندومەرج ده‌نگ به‌و یاسایانه‌ بده‌ن، كه‌ سه‌باره‌ت به‌ دارایی و خاوه‌ندارێتین.‌‌

هه‌ندێك له‌و ڕامیارانه‌‌ داكۆكی له‌ بوونی مووچه‌ی دووهه‌میان یاخستنه‌گه‌ڕی پاڕه‌یان له‌ ده‌ره‌وه‌ی كاره‌كه‌یان، ده‌كه‌ن و ده‌ڵێن ئه‌مه‌ په‌یوه‌ندییان لەتەك دەرەوەدا بۆ دروستده‌كات یا ده‌هێڵێته‌وه، گوایه‌ ئه‌مه‌ش ده‌یانكات به‌ ڕامیارێكی باشتر. ئه‌م جۆره‌ پاساوانە‌ له‌ ڕاستییه‌وه‌ دوورن‌‌، چونكه‌‌ كاركردنی ئه‌وان له‌ ده‌ره‌وه‌ ( له‌ ده‌ره‌وه‌ی كاره‌كه‌ی خۆیان) بۆ نموونه‌ لەتەك (مێكدۆناڵ)دا، كاری سوره‌وه‌كردن و برژاندن و ئه‌م دیو و ئه‌و دیوكردنی هه‌مبه‌رگر نیییه‌ یا كاركردن نییه‌ لەتەك ڕیزی پێشه‌وه‌ی كرێكاره‌كاندا، چونكه‌ به‌هه‌ر بیانویه‌ك بێت، هیچ كام له‌ ڕامیاره‌كان هه‌وڵناده‌ن، كه‌ هه‌ست به‌وه‌ بكه‌ن یا بزانن كه‌ ژیانی كه‌سێكی ئاسایی چۆنە. به‌ڵام هێشتا ئه‌مه‌ پاساوی‌ لۆجیكی خۆی هه‌یه‌، ئه‌م كاره‌ و ( كاری دووهه‌م) ئه‌م داهاته، ڕامیاره‌كان به دونیای ده‌سته‌بژێره‌وه‌، نه‌ك دونیای جەماوەره‌كه‌وه‌، په‌یوه‌ستده‌كاته‌وه‌، له‌كاتێكدا ئامانج و خواستی ده‌وڵه‌ت پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ده‌سته‌بژێره‌، كه‌واته‌ ناتوانرێت نكوڵی له‌وه‌ بكرێت، كه‌ ئه‌م به‌رژه‌وه‌ندی و داهاتە نێوكۆییه‌‌ هاوبه‌شه‌ لەتەك ده‌سته‌بژێردا، تەنیا یارمه‌تی ئه‌و ئامانجه‌‌ ده‌دات.

‌دواتریش پرۆسه‌یه‌كی خه‌ماوی هه‌یه‌،‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌، كاتێك كه‌ ڕامیاره‌كان كاره‌ ڕامیارییه‌كان‌یان به‌جێده‌هێڵن، له‌ كۆمپانیایه‌كی قوچكەیی (هیراشی)یدا كارده‌كه‌ن یا كاریان ده‌ستده‌كه‌وێت، ( به‌تایبه‌تیش لەتەك ئه‌و كۆمپانیا جیاجیانه‌دا كارده‌كه‌ن، كه‌ پێشتر له‌ نوێنەرایەتی گشتییه‌وه‌، خه‌ڵكییه‌وه‌، ئیدیعای ئه‌وه‌یان ده‌كرد، كه ئه‌مان ئه‌م كۆمپانیانه‌ ناچارده‌كه‌ن، تاكو‌ په‌یڕه‌وی یاسا بكه‌ن و كۆنترۆڵ بكرێن) . له‌ كه‌تواردا خوودی ئه‌م كاره‌ش واتە به‌كرێگرتنی كه‌سێكی پێشینه‌ فەرمانڕا له‌لایه‌ن‌ كۆمپانیاكانه‌وه‌. ” بڕواكردن به‌وه‌ی كه‌ ئێستا ئه‌م پرۆسێسه‌ش گۆڕاوه‌ و خراپتربووه‌، گرانه‌، چونكە لەم ڕؤژگاره‌دا كه‌سێكی هه‌ره‌ پله‌به‌رزی فەرمانڕایی (حكومەت) ڕاسته‌وخۆ له به‌ڕێوه‌به‌رانی كۆمپانیا گه‌وره‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانه‌وه‌ دێت و كاری فەرمانڕەوایی دەكات. ئه‌وانه‌ی كه‌ كاری لۆبی ده‌كه‌ن، ئاوا كارەكان بەسەریاندا دابەشدەكرێن، لە شوێنێكی ئاوادا ئەو كارەیان پێدەسپێرێت، كه‌ ئه‌و فه‌رمانبه‌ر و كاربه‌ده‌ستانه‌ی كاره‌كان ده‌كه‌ن و لە پێگەیەكی ئاوادان، كه‌ لۆبیچییه‌كان كاریگه‌رییان له‌سه‌ریان هه‌یه‌. به‌م شێوه‌یه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ یاسایانه‌ كارده‌كه‌ن و كۆنترۆڵده‌كه‌ن، لەتەك ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌بێت كۆنترۆڵ بكرێن و یاسایی بن یا یاسا پەیڕەو بكەن، ئاوای لێهاتووه‌، كه‌ گرانه له‌ یه‌كتری جیابكرێنه‌وه.

ئه‌م ڕامیار ‌و سه‌رمایه‌دارانه‌ ده‌ستیان له‌نێوده‌ستی یه‌كتردایه‌، سامان هه‌ڵیانده‌بژێرێت، پاره‌یان بۆ هه‌ڵده‌سووڕێنن، كاریان ده‌ده‌نێ و كاتێكیش له‌ پۆستدان (كاری ڕامیاری ده‌كه‌ن) داهاتیان پێده‌به‌خشن، دواتریش كه‌ ڕامیارییان به‌جێهێشت، زۆربه‌ی جاریش له‌ دونیای بزنسدا كاری به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییان پێده‌ده‌ن و كاری دیكه‌یان پێده‌سپێرن. ئابه‌م شێوه‌یه‌ كەمتر جێگەی سەرسوڕمانە، كه‌ ده‌بینیت چینی سه‌رمایه‌دار، ده‌وڵه‌ت به‌ڕێوه‌ده‌بات و كۆنترۆڵی ده‌كات.

ئه‌مه‌ش هه‌موو شتێك نییه و كێشه‌كه‌ لێره‌دا كۆتایینایێت‌، ڕێگرێتی سامان به‌ ناڕاسته‌وخۆییش كاری خۆی ده‌كات، كه‌ ئه‌مه‌ش له‌ چه‌ند فۆرمێكدا ده‌بینرێته‌وه‌. ئه‌وه‌یان كه‌ زۆر ئاشكرایه،‌ توانای كۆمپانیا گه‌وره‌كان و ده‌سته‌بژێره‌ كه‌ لۆبی ڕامیاره‌كان ده‌كه‌ن. له‌ (ئه‌مه‌ریكا)دا ده‌سه‌ڵاتی مۆڵه‌تدانی تۆماركردنی 24 هه‌زار لۆبیچی به‌ میلیته‌ری واشنگتۆن دراوه …. لەتەك كاریگه‌ری به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌و كۆمپانیانه‌ی، كه‌ ئەمان نوێنه‌رایه‌تییان ده‌كه‌ن. كاری ئه‌م لۆبیچیانه‌ تەنیا ڕازیكردنی ڕامیاره‌‌كانه،‌ تاكو ده‌نگ به‌شێوه‌یه‌ك بده‌ن، كه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كۆمپانیاكان تەواوبێت، یارمه‌تی داڕێژانی بەرنامەی ڕامیارییەكەیانه‌‌، تاكو زیاتریش له‌وه‌ی كه‌ ئێستا هه‌یه‌، به‌ باری به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی بزنسدا بشكێته‌وه. لۆبی به‌شی پێشه‌سازی زۆر گه‌وره‌ و‌ كه‌ته‌یه ‌….. كه ‌ئه‌مه‌ش زیاتر بۆ بزنسی گه‌وره‌ و ده‌سته‌بژێره‌. سامان دڵنیایی ئه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌، كه‌ یه‌كسانی هه‌لی ڕه‌خساندنی كۆكردنە‌وه‌ و نانه‌سه‌ریه‌كی سه‌رچاوه‌ی داهاته‌كانی هه‌بێت بۆ به‌شداربوون له‌ پلان و پیاداچوونه‌وه‌ و كاراییدانان له‌سه‌ر پێشه‌وه‌چوونی ڕامیارییه‌كان، تاكو له‌لایه‌ن كه‌مینه‌یه‌كه‌وه‌ پاوانبكرێت. ” لێره‌دا پرسیاری ئه‌وه‌ ده‌كرێت، ئه‌ی له‌ كوێدا به‌ناچاری پێویست به‌‌ پێچه‌وانه‌كردنه‌وه‌ی لۆبیه‌كان ده‌كات، تاكو‌ نوێنه‌رایه‌تی هاووڵاتیانی ئاسایی بكه‌ن؟ كوان ئه‌و ملیۆن دۆلارانه‌ی، كه‌ له‌ به‌رژه‌وندی ئه‌مان (جه‌ماوه‌ره‌كه‌) كارده‌كات؟ به‌داخه‌وه‌، به‌ئاشكرا ئه‌مانه ده‌بینرێن، كه‌ بزرن”. [Joel Bakan, The Corporation, p. 107]

هه‌رچۆنێك بێت، ناتوانرێت نكوڵی له‌وه‌ بكرێت، كه‌ هه‌ڵبژاردنی ڕامیاره‌‌كان له‌ ده‌ستی گشت دانیشتواندایه‌ ، به‌ڵام به‌ڕێوه‌چوونی ئه‌م پرۆسه‌یه‌ش له‌ كاتێكدایه‌، كارایی ناڕاسته‌وخۆی سامان دێتە‌ زمان، كه‌ ده‌توانرێت ناوی ڕۆڵی میدیا و هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندی به‌رهه‌ممهێنان و بازرگانی و فرۆشتنی شمه‌كی لێبنرێت. وه‌ك له‌ (بەشی  D.3) باسمانكرد، میدیای ھاوچەرخ له‌لایه‌ن بزنسه‌ گه‌وره‌كانه‌وه‌ پاوانكراوه‌ و بێ سه‌رسوڕمانیش ڕه‌نگدانه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌وانه‌. به‌واتایه‌كی دیكه‌ میدیا ڕۆڵێكی گرنگ له دانانی كارایی خۆیدا له‌سه‌ر ده‌نگده‌ران و پارته‌كان و به‌تایبه‌تی هه‌ندێك له‌ ڕامیاره‌كان و كاندیده‌كان، دادەنێت. پارتی ڕادیكاڵ ئا لێره‌دا، به‌لانیكه‌مه‌وه‌، له‌لایه‌ن پرێسی (ڕۆژنامه‌وانانی) سه‌رمایه‌دارییه‌وه‌ فه‌رامۆشده‌كرێت، یا خراپتر له‌وه‌ش، ڕووبەڕووی پاگه‌نده‌ی خراپ و هێڕش دەبێتەوە. ئه‌مه‌ش ڕۆڵی پەیوەندییەكی نێگه‌تیڤ‌ له‌ نێوانی ئه‌وان و ده‌نگده‌راندا ده‌گرێت و كارایی له‌سه‌ر پلان و ئامانجی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌یان و كار‌یگه‌ری خۆشی له‌سه‌ر چۆنیەتی بەسەربردنی كاته‌كان و به‌گه‌ڕخستنی كاته‌ سەرەكییە‌كان و وزه‌و داهات له‌ به‌رامبه‌ر و لە به‌گژاچوونه‌وه‌ی پاگه‌نده‌كانی میدیادا، داده‌نێت. په‌یوه‌ندی به‌رهه‌مهێنان و بازرگانی و فرۆشتنی شمه‌كیش، كه‌م تا زۆر هه‌مان كارایی هه‌یه‌، گه‌رچی هه‌ر یه‌ك له‌مانه‌ باشییه‌كه‌یان ئه‌وه‌یه،‌ كه‌ پێویستی به‌وه‌ نییه‌، كه‌ خۆی ئاوا ده‌رخات، كه‌ سروشتییه‌ یا ئه‌و ڕاسته‌، یاخود لایه‌نگر نییه‌ ( بێلایه‌نه‌). ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ كارایی ده‌سته‌بژێر و كۆمپانیا گه‌وره‌كان كه‌ كۆمه‌ك به‌ “Think Tank ” به‌ پاره‌ ده‌كه‌ن ( گروپێك له‌ خه‌ڵكن، كه‌ خه‌ریكی توێژینه‌وه‌ و لێكدانه‌وه‌ی ڕیپۆرته‌كان و لابه‌لاكردنه‌وه‌ی كێشه‌كانن و ڕۆڵی گرنگیان له‌سه‌ر داڕێژانی ڕامیاریی ده‌وڵه‌ت ، فەرمانڕەوایی ، كۆمپانیاكان هه‌یه‌)، كه‌ ئه‌مانه‌ لەتەك سیسته‌مه‌ ڕامیارییه‌كه‌دا ئاوا ئاوێته‌ بوون‌،‌ كه‌ زۆر  به‌باشی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی چینی سه‌رمایه‌دار ده‌شكێنه‌وه‌. بۆ زانیاری زیاتر سه‌باره‌ت به‌مه‌ بڕواننە (بەشی  D.2) ‌.

بە كورتی:

” چینی بزنس له‌ ڕێگەی توانای كۆمه‌كیی پاره‌ بۆ كه‌مپه‌ینه‌ ڕامیارییه‌كان، به‌ پاره‌یه‌كی باش، فەرمانڕەوایی (حكومەت) پاواندەكات و نرخێكی بەرز له‌سه‌ر لۆبیچییه‌كان داده‌نێت و خه‌ڵاتی باشی كۆنه‌ ڕامیاره‌‌ فه‌رمییه‌كان به‌ پێدانی كاری باشی به‌سوود، ده‌كات ….. به‌ته‌واوی ( ڕامیاره‌‌كان) ئاوایان لێهاتووه‌، بوونه‌ته‌‌ پاشكۆی دۆلاری هه‌مان كۆمپانیا گه‌وره‌كانی، كه‌ پاره‌ به‌ چینێكی نوێی پرۆفیشنا‌ڵ ده‌ده‌ن، بۆ ئامۆژگاری و په‌ره‌پێدان و بەرەوپێشه‌وه‌‌چوونی بیرۆكەی بزنس له‌لای خه‌ڵكی و له‌ نێوه‌ندی ڕامیارانی فه‌رمانڕه‌وادا، هه‌روه‌ها به‌‌ توێژه‌ره‌وه‌كانیش دەدات، كه‌ توێژینه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ بازاڕ ده‌كه‌ن، به‌ زاناكانی كه‌ لێكۆڵینەوە لەسەر تاكەكان (مرۆڤەكان)ی نێو كۆمه‌ڵگه و په‌یوه‌ندییه‌كانیان ده‌كه‌ن، دیسانه‌وه‌ به‌ ئه‌وانه‌شی كه‌ سه‌رئه‌نجام و هۆكاره‌كان به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن و به‌ره‌وپێشه‌وه‌یان ده‌به‌ن، هه‌روه‌ها به‌ كاندیده‌كانیش. ئه‌مه‌ش لە كرۆكدا هه‌ر هه‌مان شێوه‌ی كه‌مپه‌ینی ڕێكلامه‌كردنی فرۆشتنی سه‌یاره‌كان، مۆدێله‌كان، ده‌رمانه‌كان و مه‌تریاڵه‌كان یا شمه‌كی تر، وه‌رده‌گرێت.” [John Stauber and Sheldon Rampton, Toxic Sludge is Good for You, p. 78

ئه‌وه‌ی سه‌ره‌وه،‌ ڕێگری یه‌كه‌م بوو سه‌باره‌ت به‌ ڕاسته‌وخۆیی و ناڕاسته‌وخۆیی دارایی و سامان كه‌ چۆن ڕێگرن،  ئه‌مه‌ش له‌ خۆیدا ڕێگرێكی زۆر گه‌وره‌یه‌ له‌ وه‌رچه‌رخاندنی دیمۆكراسیدا یا وه‌ستانیدا و سه‌رئه‌نجامه‌كه‌شی له‌ پرۆسه‌كه‌دا به‌ئاسانی ده‌رده‌كه‌وێت. لەتەك ئه‌وه‌شدا خه‌ڵكی هه‌ندێك جار له‌ ڕێگەی میدیاوه چه‌واشه‌یی ده‌بینن، ده‌نگ بۆ ‌ڕیفۆرمخوازه‌كان، هه‌تا به‌ كاندیده‌ ڕادیكاله‌كانیش، ده‌ده‌ن. هه‌روه‌كو له‌ (بەشی J.2.6 ) لەبارەیەوە دواوین‌، ئەناركیسته‌كان مشتومڕی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن، كه‌ كاردانه‌وه‌ی هه‌وڵدان بۆ هه‌ڵبژاردن به‌گشتی، كاڵبوونه‌وه‌ی ڕادیكالێتی ئه‌و پارتانه‌یه،‌ كه‌ به‌شداریده‌كه‌ن. پارته‌ شۆڕشگێڕه‌كان ده‌بنه‌ ڕیفۆرمخواز، پارته‌ ڕیفۆرمخوازه‌كان كۆتاییان به‌ پارێزه‌گاربوونی و به‌رده‌وامپێده‌ری سەرمایەداری، دێت و جۆرێك له‌و ڕامیاریانه‌ به‌ خه‌ڵكی ده‌ناسێنن و په‌یڕه‌وده‌كه‌ن، كه‌ پێشتر پێچه‌وانه‌ی ئه‌وانه‌ بوون، به‌ڵێنیان به‌ خه‌ڵكی دابوو. كه‌واته‌ گه‌رچی سەخته‌ ‌ پارتێكی ڕادیكال هه‌لببژێردرێت و له‌ پرۆسه‌ی ڕادیكالێتیدا بمێنێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌م كاڵبوونه‌وه‌یە گریمانی ڕوودانی هەیە. گه‌ر ئه‌م پارتییه‌ش‌ هه‌ڵببژێردرێت دوو ڕێگره‌كه‌ی تر: ڕێگری بیرۆكراسی ‌و ڕیگری سه‌رمایه‌، دێنه‌ گۆ.‌

بوونی ده‌وڵه‌تی بیرۆكراسی، كلیلی سه‌ره‌كییه‌ له‌ دڵنیاكرد‌نه‌وه‌، له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌وڵه‌ت وه‌كو ” بینینی ڕۆڵی پۆلیس” ده‌مێنێته‌وه‌، دواتر ئه‌مه‌ به‌ ورد و درشتییه‌وه‌، كه ‌( بۆچی ئەناركیسته‌كان ده‌نگدان وه‌كو ئامرازێك بۆ گۆڕانكاری ، ڕەتدەكەنەوە؟ ) باسده‌كه‌ین. هه‌ر ئه‌مه‌نده‌ بەسە،‌ گه‌ر بڵێین ئەو ڕامیارانەی كه‌ هه‌ڵده‌بژێردرێن، له‌ به‌رامبه‌ر ده‌وڵه‌تی بیرۆكراتیدا به‌ قازانجیان ناگه‌ڕێته‌وه‌، ئه‌مه‌ی دواییان ( ده‌وڵه‌تی بیرۆكراتی) چه‌قێك یا ناوه‌ندێكی به‌رده‌وامی ده‌سه‌ڵاته‌، له‌ كاتێكدا پێشینه‌كه که‌‌ (ڕامیاره‌‌كانن) دێن و ده‌ڕۆن. سه‌رئه‌نجام له‌ پێگەیەكدا ده‌بن بۆ ده‌سته‌مۆكردنی هه‌ر فەرمانڕەواییەكی یاخی، ئه‌مه‌ش له‌ ڕێگەی جۆرێك له‌ بیرۆكراسییە‌وه‌ ڕووده‌دات، كه‌ ده‌توانرێت نۆژەن (ھاوچەرخ)بكرێتەوە یا بگۆڕدرێت، له‌ ڕێگەی چه‌واشه‌كردن و شاردنه‌وه‌ی زانیارییه پێویستییه‌كان، به ‌پێداگرتن و پاڵپێوه‌نانی بەرنامەكانی خۆی بۆ ڕامیاره‌‌كان، كه ئه‌وانه‌ی به‌‌ تیئۆری ( به‌ڕێوه‌به‌ره‌كانیانن) به‌ڵام له‌ ڕاستیدا ئه‌مان پاشكۆی بیرۆكراسیین. هه‌روه‌ها پێویست به‌وه‌ش ناكات گه‌ر بڵێین، كاتێك هه‌موو ئه‌مانه‌ش سه‌ریاننه‌گرت (شكستیانهێنا) ده‌وڵه‌تی بیرۆكراتی ده‌توانێت دوا ده‌ستی بخاته‌ ڕوو، كه‌ كوده‌تایه‌كی سه‌ربازی-یه‌. ‌

ئه‌م هه‌ڕه‌شه‌یه‌، هه‌ڕه‌شه‌ی كوده‌تا، له‌ زۆربه‌ی زۆری وڵاتاندا، بەیارمەتی و هاریكاری وڵاتانی خۆراوا و ئەمەریكا و ئیمپریالیزم به‌رده‌وامبووه،‌ ئه‌مه‌ش به‌ ئاشكرا له‌ وڵاتانی تازه‌ گه‌شه‌سه‌ندوودا بینراوه‌ . كوده‌تاكه‌ی ئێرانی 1953 و چیلی 1973 تەنیا دوو نموونەن له‌م زنجیره‌یه‌‌. له‌ هه‌مان كاتیشدا ئه‌وانه‌ی، كه‌ به‌ناوی وڵاتانی گه‌شه‌كردووه‌وه‌ ناسراون، ئه‌وانیش به‌دوورنین له‌م هه‌ڕه‌شه‌یه‌‌. هه‌ڵكشانی ته‌وژمی فاشیزم له‌ ئیتالیا و ئه‌ڵمانیا و پورتوغال و ئیسپانیا، ده‌توانرێت ناوی زنجیره‌یه‌ك كوده‌تای سه‌ربازی لێبنرێت ( به‌تایبه‌ت ئه‌وه‌ی ئیسپانیا، كه‌ فاشیزم له‌لایه‌ن میلته‌رییه‌وه‌ سه‌پێنرا) . بزنسمانه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان بۆتێشكانی بزووتنەوەی كرێكاران به‌ پاره‌ كۆمه‌كی هێزی Para-Military ده‌كه‌ن ( گروپێكی سڤیل به‌ڵام به‌ جلی سه‌ربازیییەوە، له‌ شوێنه‌ جیاجیاكاندا له‌ پاكتاوكردن و  به‌كارهێنانی تیرۆردا، یارمه‌تی سوپا ده‌ده‌ن-و ک)، له‌لایه‌ن كۆنه‌ سه‌ربازییه‌كانه‌وه‌، بۆ هه‌مان كار له‌و چه‌شنه‌‌، هێز ڕێكده‌خرێت و پێكده‌هێنرێت. تەنانەت نیو دیڵ The New Deal ( كە كۆمه‌ڵه‌ پڕۆگرامێك و ڕامیاریگەلێك بوون، بۆ پێشكه‌وتنی ئابووری و خۆگرتنه‌وه‌ی له‌ شانی چه‌ند ڕیفۆرمێكی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه،‌ كه‌ له‌لایه‌ن سه‌ره‌ك فرانكلین (ڕۆزفیڵت)ە‌وه‌، ساڵانی سییەكانی سەدەی ڕابورد‌و‌و له‌ ئه‌مه‌یكا ، ئەنجامدران – و. كـ) له‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ ژێر هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌م كوده‌تایه‌دا بوو. [Joel Bakan, Op. Cit., pp. 86-95]. له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌م جۆره‌ ڕژێمانه‌ پارێزگاریی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی سه‌رمایه‌ ده‌كه‌ن و سه‌رئه‌نجام سەرمایەش پشتگیریی لەوان دەكات، كه‌چی گیروگرفت بۆ سەرمایەداری دروستده‌كه‌ن. ئه‌مه‌ش له‌به‌رئه‌وه‌یه،‌ ‌ ئه‌و تیئۆره‌ ڕامیارییه‌ی كه‌ سه‌رجه‌می ده‌سه‌ڵات له‌لای یه‌ك فه‌رمانڕه‌وا گردده‌كاته‌وه‌‌، واتە دەسەڵاتی ڕەها، كه‌ لێره‌دا هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ له‌ ده‌ستی سەرمایەداریدایه، ئاوا دەكات كە ئەمە ڕوبدات‌. ئه‌م جۆره‌ فەرمانڕەوایییانه (حكومەتانە)‌ له‌ ڕێگەی فه‌رمانڕه‌واییانه‌وه‌ ئه‌م بیرۆكە‌یان ده‌ستده‌كه‌وێت. ئه‌مه‌ش، واتە كوده‌تای سه‌ربازی كاتێك ڕووده‌دات، كه‌ یاخود به‌كاردەبرێت، كه ‌دوا ڕێگر ، ڕێگری سه‌رمایه،‌ به‌كارهێنرابێت و به‌ڵام تێكشكابێت.

ئاشكرایه‌ كه‌ ڕێگریی سه‌رمایه‌ به‌ ڕێگری سامانه‌وه‌ به‌ندده‌بێته‌وه،‌ ئه‌مه‌ش تاڕاده‌یه‌ك به‌و ده‌سه‌ڵاته‌وه،‌ كه‌ سامانی گه‌وره‌ به‌رهه‌می ده‌هێنن، گرێده‌درێته‌وه‌، گه‌رچی جیاوازیش  له‌وه‌دا هه‌یه، ‌كه‌ چۆن به‌كارده‌هێنرێت. خودی ڕێگری سامانیش ڕێگە له‌وه‌ دەگرێت، كه‌ كێ بۆ ئه‌و پۆسته‌ باڵایه‌، هه‌ڵده‌بژێردرێت، ڕێگریی سه‌رمایه‌ش كۆنترۆڵی ئه‌و كه‌سه‌‌ ده‌كات، كه‌ پۆسته‌كه‌ وه‌رده‌گرێت. به‌واتایه‌كی دیكە ڕێگریی سه‌رمایه‌ هێزێكی ئابوورییە‌، له‌ وه‌ستاندنی هه‌ر فەرمانڕەوایییەك (حكومه‌تێك)دا. كه‌ كرداره‌كانی له‌لایه‌ن چینی سه‌رمایه‌داره‌وه‌ پەسەندنه‌كرێن‌، ده‌توانرێت به‌كاربهێنرێت.

له‌ كاتێكدا كه‌ ڕاپۆرتی ده‌نگوباسه‌كانی گۆڕانكاری له‌ فەرمانڕەواییدا، بڵاوده‌بێته‌وه‌، ده‌بینین كه‌ چۆن ده‌سه‌ڵاتی چینی سه‌رمایه‌دار بە‌گه‌ڕده‌خرێت، ڕامیاریه‌كان و یاساكان له‌ “بازاڕه‌كاندا چۆن به‌خێرهاتنیان لێده‌كرێت”. ئه‌مه‌ش له‌ (ئه‌مه‌ریكا)دا به‌ ئاشكرا ده‌بینرێت كه‌ له‌ ٠١% هه‌ره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانی، كه‌‌ نزیكه‌ی 2 ملیۆن كه‌سن، له‌ ساڵی 1992دا‌ خاوه‌نی له‌ ٣٥%ی ئه‌و سامانه‌ بوون، كه‌ له‌ كاخەزی دراوی هه‌بووه‌‌، لەتەك له‌ ١٠%ی ئه‌وه‌ی دیكەشدا، كه‌ خاوه‌نی له‌ ٨١%ن …. له‌مه‌وه‌ ده‌توانین ” بۆچوونی ” بازاڕ  ببینین و بزانین، كه ئەویش‌ ده‌سه‌ڵاتی له‌ ١- ٥% دانیشتووانە‌ ھەرە ده‌وڵه‌مه‌ندەكەیە‌، له‌ وڵاته‌كه‌دا ( لەتەك پسپۆڕه‌كانی داراییاندا)، ده‌سه‌ڵاتی ئه‌مانیش له‌ كۆنترۆڵكردنی به‌رهه‌م و به‌گه‌ڕخستنی پاره‌كانیانه‌وه‌، هه‌ڵده‌هێنجرێت. ئه‌مه‌ش وا ده‌كات، كه‌ له‌ ٩٠%ی دانیشتووانه‌كه‌ی، كه‌ له‌ پەراوێزی كۆمه‌ڵگه‌كه‌دا‌ن، به‌شێكی كه‌می وه‌ك له‌ ٢٣%ی هه‌موو جۆره‌كانی پاره‌ی به‌گه‌ڕخراوی له‌ ٢/١% ئه‌وانه‌ی ( خاوه‌نی له‌ ٢٩%ن) له‌ خاوه‌ندارێتی كاخەزە داروییەكان، بن. هه‌تا له‌وه‌ش زیاتر ( له‌ ٠٥% ئه‌وانه‌ی كه‌ باڵاده‌ستن له‌ ٩٥% پشكه‌كان له‌لای ئه‌وانن‌) ئه‌مه‌ش ئاشكرایه‌، كه‌ بۆچی دۆوگ ھێنوود Doug Henwood مشتومڕی له‌سه‌ر بازاری دراوی‌ ده‌كرد و ئاوا پێناسه‌یده‌كرد ” كه‌ ڕێگەیه‌كه‌ بۆ كه‌ڵه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان، وه‌كو چینێك خاوه‌نداری ئابوورییه‌كی به‌رهه‌مهێنراوی گشت سەرمایەی دراوی بن ” سه‌رچاوه‌یه‌كن‌ له‌ ” ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاری” هه‌روه‌ها ڕێگەیه‌كیشه‌ له‌ كاراییدانان له‌سه‌ر ڕامیاریی فەرمانڕەوایی. [Wall Street: Class Racket]

لێره‌دا ده‌رككردن به‌و میكانیزمه‌ ئاسانه‌، تاكو بزانرێت ئه‌م توانا و ھێزەی سەرمایە له‌ به‌گه‌ڕنه‌خستنیدا واته‌ (فڕینی سەرمایە) كه‌ ئاوا ‌پێچه‌وانه دەبێتەوە،‌ كاراییە ئابوورییەكەی چه‌كێكی زۆر كاریگه‌ره‌ له‌ ڕاگرتنی ده‌وڵه‌تدا وه‌كو خزمه‌تكارێك. كۆمپانیاكان و ده‌سته‌بژێر ده‌توانن پاره‌كانیان له‌نێو وڵاتیش و له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵاتیشدا، به‌گه‌ڕبخه‌ن، به‌ شێوه‌یه‌ك ببنه‌‌ هۆی شكاندنی پاره‌ له‌ بازاڕدا. گه‌ر ژماره‌یه‌كی به‌رچاو له‌ كۆمپانیا گه‌وره‌كان و ئه‌وانه‌ی كه‌ پاره‌ ده‌خه‌نه‌گه‌ڕ، بڕوایان به‌ فەرمانڕيەوایەتی حكومه‌ت نه‌مێنێت، به‌ئاسانی ده‌توانن پاره‌كانیان له‌ وڵاتدا نه‌خه‌نه‌گه‌ڕ و بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات بیانجوڵێنن. له‌نێوخۆدا دانیشتووان به‌گشتی هه‌ست به‌ سه‌رئه‌نجامه‌كه‌ی ده‌كه‌ن، كاتێك كه‌ ده‌بینن داخوازی (طل‌ب) كه‌مده‌بێت، بێكاران زیادده‌بن، قه‌یران سه‌رهه‌ڵده‌دات، هه‌ر وه‌كو Noam Chomsky تێبینی كرده‌وه‌:

” له‌ دیمۆكراسی سه‌رمایه‌داریدا، به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان ده‌بێت خواستی سه‌رمایه‌داره‌كان، بهێننه‌‌دی، گه‌ر وانه‌بێت به‌گه‌ڕخستنی پاره‌ نابێت، به‌رهه‌مهێنان نابێت، كار نابێت، سه‌رچاوه‌یه‌ك بۆ بەكارهێنان و هاندان نابێت، به‌و شێوەیە به‌ پێداویستییه‌كانی سه‌رجه‌می دانیشتوواندا ڕاناگات” [Turning the Tide, p. 233]

ئه‌مه‌ مسوگەریی كۆنترۆڵی فەرمانڕەوایی (حكومه‌ت) و ڕامیارییه‌كانی ئەو له‌لایه‌ن ده‌سته‌بژێره‌وه‌، ده‌كات. كاتێك كە ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تی به‌خێرهاتنی ڕامیارییه‌كانی فەرمانڕەوایەتی ناكات، به‌خێرایی پێچه‌وانه‌ ده‌كرێته‌وه‌. ده‌سه‌ڵات‌ كه‌ ” جێی بڕوای بزنسه‌” و ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر، سیسته‌مه‌ ڕامیارییه‌كه‌دا هه‌یه،‌ ئه‌وه‌ دڵنیا ده‌كاته‌وه،‌ كه‌ دیمۆكراسی خزمه‌تكاری بزنسه‌ گه‌وره‌كان ده‌بێت. هه‌روه‌كو له‌لایه‌ن Malatesta وه‌ كورتكراوه‌ته‌‌وە و ده‌ڵێت:

” هه‌تا له‌ ده‌نگدانی گشتیدا … كە زۆربه‌ لەتەكیایه‌تی به‌ ئاسانی ئه‌وه‌ ده‌بینین .‌…كه‌ هێشتا فەرمانڕەوایەتی (حكومه‌ت) وه‌كو خزمه‌تكارێكی بورجوازی و جێندرمه‌كه‌ی‌ ده‌مێنێته‌وه‌. ئه‌مه‌ له‌ هه‌ر شوێنیكدا پێویست بكات، ئاوا ده‌بێت، گه‌ر پێچه‌وانه‌كه‌‌ش ڕویدا ئه‌وه‌ فەرمانڕەوایەتی ده‌كه‌وێته‌ ڕاوكردن و ڕه‌نگه‌‌ هه‌ڵوێستێكی دووژمنانه‌ وه‌رگرێت، یاخود دیمۆكراسسی ڕه‌نگه‌ هیچ شتێك نه‌بێت، جگه‌ له‌ خشته‌بردنی خه‌ڵكی زیاتر. كاتێك بورجوازی هه‌ست به‌وه‌ده‌كات، كه‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی له‌ ژێر هه‌ڕه‌شه‌دان،‌ له‌ كاردانه‌وه‌دا به‌په‌له‌ ده‌بێت و هه‌موو كارایی خۆی و هێزه‌كه‌ی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌تی به‌كاریده‌هێنێت، به‌هۆی هه‌بوونی ئه‌و سامانه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی، داوا له‌ فەرمانڕەوایەتی ده‌كات، كه‌ بچێته‌وه‌ قاوخه‌كه‌ی خۆی، كه‌ جێندرمه‌ی بورجوازییه‌”‌ [Anarchy, p. 23]

به‌هۆی ئه‌م ڕێگریانه‌وه‌یه‌، كه‌ ده‌وڵه‌ت وه‌كو ئامرازێكی ده‌ستی چینی سه‌رمایه‌دارانه‌،‌ له‌ كاتێكدا به‌ تیئۆری، دیمۆكراسییه‌. لەتەك ئه‌وه‌‌‌شدا‌ ماشێنی ده‌وڵه‌ت، وه‌كو ئامرازێك دمێنێته‌وه،‌‌ تاكو‌ له‌ سایه‌یدا كه‌مینه‌یه‌ك خه‌ڵك بتوانن له‌سه‌ر بژێوی زۆربه‌ خۆیان ده‌وڵه‌مه‌ند بكه‌ن، ئه‌مه‌ش، بێگومان، ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت، كه‌ ده‌وڵه‌ت له‌ فشاری جه‌ماوه‌ر پارێزراوه. شتەكە زۆر له‌وه‌وه ‌دووره‌. هه‌روه‌كو له‌ به‌شی پێشوتردا ئاماژه‌ی پێكرا، چالاكی ڕاسته‌وخۆ له‌لایه‌ن سه‌ركوتكراوانه‌وه،‌ ده‌توانێت و توانیویەتی زۆر له‌ ده‌وڵه‌ت بكات، كه‌ ڕیفۆرمی دیار، بكات. هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ش ده‌وڵه‌ت ناچار بە پشتیوانیكردن له‌ كۆمه‌ڵگه‌ دژی كاردانه‌وه‌ی بێ سه‌روبه‌ره‌ی سەرمایەداری بكات، دیسانه‌وه‌ هه‌ر  لەژێر ئەم فشارە جه‌ماوه‌رییه‌شدایه،‌ كه‌ دەوڵەت ده‌توانێت شت بكات ( به‌تایبه‌ت كاتێك كە ڕه‌نگه ئەڵتەرناتیڤەكە‌ ‌له ڕێگه‌دان به‌كردنی ڕیفۆرمه‌كه‌ خراپتر ‌بێت، بۆ نموونه‌: (شۆڕش) . قسه‌ی سه‌ره‌كی لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م گۆڕانكارییانه‌ ئەرکێکی سروشتی ده‌وڵه‌ت نین‌.‌

دسته‌بژێرەكان به‌هۆی سامانه‌ ئابوورییه‌كه‌یانه‌وه‌، كه‌ له‌وه‌وه‌ داهاته‌كانیان په‌یداده‌كه‌ن، كه‌ ناویان: سه‌رمایه‌داری دارایی، سه‌رمایه‌داری پیشه‌سازی، خاوه‌ن موڵك و زه‌وین، ده‌توانن سه‌رمایه‌یه‌كی زۆر له‌وانه‌ی كه‌ ده‌یانچه‌وسێننه‌وه‌، ‌كۆبكه‌نه‌وه‌. ئه‌مه‌ش‌ خشتی بناخە‌ی كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك داده‌نێت، كه‌ له‌ شێوه‌یه‌كی قوچكەیی (هیراشی)یانه‌دا بێت، سه‌باره‌ت به‌ چینه‌ ئابورییه‌كان، كه‌‌ له‌ شانییه‌وه‌ نایه‌كسانی و جیاوازییه‌كی زۆری سامان له‌نێوانی موڵك و زه‌وی بچوكدا، كه‌ ده‌سته‌بژێری خاوه‌ن زه‌وی و زار له‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا خستۆته‌ سه‌ره‌وه ‌و نه‌داره‌كان و بێ موڵكه‌كانیش كه‌ زۆربه‌ن خستۆته‌ دامێنی كۆمه‌ڵگه‌كه‌وه‌‌ . له‌به‌رئه‌وه‌ی كه‌ بۆ بردنه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردن یا كردنی لۆبی یاخود ده‌مچه‌وركردنی یاسادانه‌ران، پاره‌یه‌كی یه‌كجار زۆری ده‌وێت، ده‌سته‌بژێرە له‌بارەكان ده‌توانن كۆنترۆڵی پرۆسێسی ڕامیاری بكه‌ن ….. به‌وه‌ش كۆنترۆڵی ده‌وڵه‌ت … له‌ ڕێگەی ” هێزی گیرفان/جزدانه‌وه‌” . به‌كورتی:

” دیمۆكراسییه‌ك نییه‌، كه‌ خۆی له‌و یاسایه‌ ئازادكردبێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ شتێكی باشتر بكات، یاخوود خۆی له‌ كه‌رتبوون له‌ نێوان فه‌رمانڕه‌وایاندا و فه‌رمانییكراواندا، ئازاد كردبێت …. یا به‌ لانیكه‌مه‌وه‌ دیمۆكراسییەك نییه،‌ كه‌ ڕۆڵ و فه‌رمانی بزنس و به‌گه‌ڕخستنی پاره‌ی خستبێته‌ غه‌رغه‌ره‌وه‌ ( نزیک به‌ مردن).  تەنیا سامانداران و ئه‌وانه‌ی كه‌ توانای داراییان باشه‌ ده‌توانن كه‌مپه‌ینی هه‌ڵبژاردن بكه‌ن و له‌و پله‌و پێگه‌یه‌، دڵنیابن. له‌ دیمۆكراسیدا گۆڕینی فەرمانڕەوایەتی (حكومه‌ت) ده‌ستاوده‌ست پێكردنێكه‌ یا سوڕێكه‌ له‌ گروپێكی ده‌سته‌بژێره‌وه‌ بۆ گروپێكی دیكەی ده‌سته‌بژێر”. [Harold Barclay, Op. Cit., p. 47]

به‌واتایه‌كی دی، ده‌سته‌بژێر له‌ ڕێگەی سامانی گه‌وره‌ی جیا جیاوه‌  كۆنترۆڵی ڕامیارییه‌كان و مسۆگەریی به‌رده‌وامبوونی ئه‌وە‌ش ده‌كات،‌ ئا به‌م شێوه‌یه،‌ كه‌ به‌رده‌وامیدان ده‌بێت به‌ كۆنترۆڵی ده‌سته‌بژێر. ئا له‌م ڕێگەیه‌وه‌ ئه‌و بڕیاره‌ ڕامیارییه‌ گرنگانه‌ی كه له‌ سه‌ره‌وه ده‌درێن، له‌ژێر  كارایی ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ خواره‌وه‌ن، به‌ده‌رن و به‌ ویستی ئه‌وان نین. له‌ كۆتاییدا ده‌بێت ئه‌وه‌ش تێبینی بكرێت، كه‌ ئه‌م ڕێگرانه‌ به‌ ڕێكه‌وت‌ ڕووناده‌ن، له‌وێوه‌ سه‌رچاوه‌ده‌گرن‌، كه‌ ده‌وڵه‌ت ڕێكیخستوون، له‌ ڕێگەی بێدەسەڵاتكردنی جەماوەر و چڕكردنەوەی ده‌سه‌ڵات له‌ چنگی ئه‌و كه‌مینه‌یەدا، كه‌ فەرمانڕەوایەتی پێكده‌هێنن. سروشتی ته‌واوی ده‌وڵه‌ت دڵنیایی ئه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌، كه‌ له‌ژێر كۆنترۆڵی ده‌سته‌بژێردا ده‌مێنێته‌وه‌. له‌به‌ئه‌وە‌شه‌، كه‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ چینی سه‌رمایه‌دار خوازیاری نێوه‌ندگه‌راییە (مه‌ركه‌زیەتە).  ئه‌مه‌ له‌ به‌شه‌كانی ئاینده‌دا قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌كه‌ین.

بۆ زانیاری زیاتر له‌ سه‌ر فه‌رمانڕه‌وایی ده‌سته‌بژێر و په‌یوه‌ندیان به‌ ده‌وڵه‌ته‌وه، ده‌توانیت ئه‌م سه‌رچاوانه‌ ببینیت:

C. Wright Mills, The Power Elite [Oxford, 1956]; cf. Ralph Miliband, The State in Capitalist Society [Basic Books, 1969] and Divided Societies [Oxford, 1989]; G. William Domhoff, Who Rules America? [Prentice Hall, 1967]; and Who Rules America Now? A View for the ’80s [Touchstone, 1983]).

*****************************

بۆ خوێندنەوەی بەشەكانی پێشوو،  كرتە لەسەر ئەم بەستەرانەی خوارەوە بكە

بەشی B.2

http://wp.me/pu7aS-1bW

و بەشی B.2.1

http://wp.me/pu7aS-1aZ

بەشی B.2.2

http://wp.me/pu7aS-1an

بۆ خوێندنەوەی بابەتی دیكە بە كوردی سەردانی ئەم بەستەرە بكە

www.afaqkurdish.wordpress.com

سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكە

www.anarchism.pageabode.com/afaq/secB2.html#secb23

خه‌باتی ڕاسته‌خۆ چییە؟

 J.2 خه‌باتی ڕاسته‌خۆ چییە؟

 

An Anarchist FAQ

و. لە فەرەنسییەوە : سەلام عارف

 

خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ به‌بۆچوونی ڕۆدۆلڤ ڕۆکه‌ر Rudolf rocker ئه‌و ئامرازانه‌ن که‌ به‌ده‌ست کارگه‌ران و جه‌ماوه‌ره‌وه‌ن‌، دژی چه‌وسانه‌وه‌ی ئابووریی و ڕامیاریی، بۆ نموونه‌ هێرشی هزری، مانگرتنه‌کان، خۆدابڕین و په‌یوه‌ندی یه‌کلاکردنه‌وه‌، شکاندن و په‌کخستن**به ‌فۆرمی جیاواز جیاواز، پڕوپاگه‌نده‌ دژی میلیتاریزم به‌تایبه‌تی له‌ کاتی هه‌ستیار و مه‌ترسیداردا، ڕێکخستنی به‌رگریی چه‌کداریی جه‌ماوه‌ری بۆ پاراستنی ژیان و سه‌ربه‌ستی.[Anarcho-Syndicalism, p. 66]

 

ئه‌نارکیسته‌کان بڕوایان وایه‌ که ‌مه‌رج نییه‌ خه‌باتی ڕاسته‌خۆ هه‌ر له ‌شوێنی کارکردنه‌کاندا ئه‌نجام بدرێت، به‌ڵکو له‌ بواره‌کانی تری ژیانیشدا ئه‌نجام ده‌درێت، بۆ نموونه‌ نه‌دانی کرێی خانوو به‌ کۆمه‌ک، دابڕان و په‌یوه‌ندی یه‌کلاکردنه‌وه‌ له‌ به‌کارهێنانی کاڵاکاندا، به‌کاربردنی هه‌موو جۆره‌کانی داگیرکردن و مانگرتنه‌کانی sit-in ی کارگه‌ران، زیادکردنی ڕێژه‌ی سه‌دی نه‌دانی باجه‌کان و هه‌روه‌ها ڕێگه‌گرتن له‌ ته‌واوکردنی ئه‌و پڕۆژانه‌ که ‌له‌ قۆناخی ئه‌نجامداندان به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌یان که ‌دژه‌ سۆسیالن، خۆپیشاندانی ئیعترازی دژی گیروگرفته‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان به ‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌یان که‌ په‌یوه‌ندی ڕاسته‌خۆیان هه‌یه‌ به‌ مووچه ‌و هه‌قده‌سته‌وه،‌ به‌ره‌نگاری ئه‌و هێرشانه‌ که ‌ده‌کرێنه‌ سه‌ر کۆمینه‌کان، دژایه‌تیکردنی هه‌موو ئه‌و هه‌لومه‌رجانه‌ی ژیان که ‌له‌ خزمه‌تی پارێزگاری و هێشتنه‌وه‌ی سیستمی ئێسته‌دان، سه‌رباری ئه‌وانه‌ مانگرتنی خۆیی بۆ فشارخستنه‌ سه‌ر خاوه‌نکاره‌کان و ناچارکردنیان تا بخرێنه‌ به‌رده‌م لێپرسینه‌وه ‌و ئاوڕدانه‌وه‌ له ‌جه‌ماوه‌ر. [Op. Cit., p. 72]

 

له‌ڕاستیدا ڕیشه‌ی کاری ڕاسته‌وخۆ خه‌باتکردنه‌ بۆ خۆ و ڕێگه‌نه‌دانه‌ به ‌که‌سانی تر که ‌به ‌ناوی ئێوه‌وه‌ کار بکه‌ن، واته‌ له‌بریی سیاسه‌تمه‌داران خۆتان کاری خۆتان بکه‌ن، voltain de cleyre کاکڵه‌ی کاری ڕاسته‌وخۆی به ‌ڕێکخستنی ئاره‌زوومه‌ندانه‌ی جه‌ماوه‌ر زانیوه‌.

 

ئه‌و که‌سانه‌ی وا بیر ده‌که‌نه‌وه‌ که‌ مافی ئه‌وه‌یان هه‌یه ‌و چاونه‌ترسن و سوورن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی خۆیان بدۆزنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ که‌سانی تر و ده‌یانه‌وێت بیروبۆچوون ئاڵوگۆڕ و دابه‌ش بکه‌ن سه‌باره‌ت به‌ کاری ڕاسته‌وخۆ و ئاشکرای بکه‌ن که‌ پارتیزانی کاری ڕاسته‌وخۆن و ده‌ست له به‌‌ئازادیده‌ربڕینی بیروبۆچوونه‌کانیان هه‌ڵناگرن و ده‌توانن پێکه‌وه‌ کار بکه‌ن دژی پابه‌ندی و چه‌وسانه‌وه‌. دێته‌وه‌ یادم 30 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر کۆمه‌ڵه‌ی سڵاوی سه‌ربازی-armée salut کاری ڕاسته‌وخۆیان ئه‌نجام ده‌دا بۆ ئازادیی بیروڕاده‌ربڕین له‌ ناوخۆیاندا ئه‌ندامه‌کانیان به‌ ئازادی بیروڕای خۆیان ده‌رده‌بڕی مافی نوێژکردنیان و پێکه‌وه‌ گۆرانیوتنیان پارێزراو بوو، هه‌موو پێکه‌وه‌ کاریان ده‌کرد بۆ پاشه‌کشه‌پێکردنی چه‌وسێنه‌ره‌کانیان، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ واز له‌ ئه‌مان بهێنن و ته‌گه‌ره‌ نه‌بن له‌سه‌ر ڕێگه‌یان.[Direct Action]

 

کارگه‌ران له‌سه‌ر ئاستی دنیا سه‌رقاڵی ئه‌وه‌ن هه‌مان ڕێگه‌ بگرنه‌ به‌ر. هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ که‌ خاوه‌نی پلانێکن بۆ ئه‌نجامدانی کارێک ئه‌وانه‌ نیازی ئه‌وه‌یان نییه ‌و نایانه‌وێ به ‌سه‌روه‌ران و به‌ڕێوه‌به‌راندا تێبپه‌ڕێن و داوایان لێبکه‌ن پلانه‌کانیان بۆ جێبه‌جێ بکرێت، ئه‌وانه‌ سروشتی کارکردنیان سروشتێکی ڕاسته‌وخۆی هه‌یه‌، هه‌موو تاقیکردنه‌وه‌کان سه‌لماندویانه‌ که‌ هاریکاریکردن له‌ بنه‌ڕه‌تدا سروشتێکی ڕاسته‌وخۆی هه‌یه‌، زۆرکه‌س ئه‌وه‌یان له‌ بیره‌ که‌ خانمانی ماڵه‌کان له‌ شاری نیویۆرک خۆیان بۆ خۆیان بڕیاری ئه‌وه‌یان دا که‌ پشت بکه‌نه‌ قه‌سابه‌کان و گۆشتیان لێنه‌کڕن و ناچاریان بکه‌ن نرخه‌کانیان داببه‌زێنن. ئێسته‌ش ‌هه‌مان هه‌ڵوێستی خۆدابڕین و په‌یوه‌ندی پچڕاندن هه‌ر هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌مجاره‌یان له‌ بواری چه‌وری و که‌ره‌دا. مه‌به‌ست له‌ ئه‌نجامدانی ئه‌و کارانه‌ زه‌ره‌ردان نییه‌ نه‌ ڕاسته‌وخۆ نه‌ ناڕاسته‌وخۆ، به‌ڵکو وه‌ڵامێکی چاونه‌ترسانه‌ی ڕاسته‌وخۆی ئه‌وانه‌یه‌ که‌ زوڵمیان لێده‌کرێت. زۆرجاریش ئه‌و که‌سانه‌ ئه‌و که‌سانه‌ن که‌ بڕوایان به‌ کاری ڕاسته‌خۆ هه‌یه‌.[Martha Ackelsberg, Free Women of Spain, p. 33]

 

کاری ڕاسته‌وخۆ کاری ڕاسته‌وخۆ کارکردنه‌ بۆ خۆ، فۆرمێکی جموجووڵی جه‌ماوه‌رییه‌ که‌ خه‌ڵکی خۆی بڕیاری ده‌دات و داوه ‌و خۆی بۆ ڕێکخستووه ‌و ڕێک ده‌خات له‌سه‌ر بنه‌مای پشتبه‌ستن به ‌خۆبه‌هێزی کۆمه‌کی به‌ جۆرێک که‌ کاره‌کان و داواکانیان به‌ که‌سانی تردا تێنه‌په‌ڕێت، که‌سانی تر مه‌به‌ست له ‌نوێنه‌ران و سیاسه‌تمه‌دارانه‌، کاری ڕاسته‌وخۆ ده‌ربڕینێکی سروشتییه‌ له‌ ئازادی له‌-ئۆتۆبه‌ڕێوه‌بردن-، کاری ڕاسته‌وخۆ دژی ئۆتۆریتێی پشت مێزه‌کانه‌، دژی یاساکانه‌، دژی هه‌ڵکوتان و هێرشبردنه‌ که ‌ده‌کرێنه ‌سه‌ر به‌ها ڕه‌وشتیته‌کان، کاری ڕاسته‌وخۆ ده‌ربڕین و مێتۆدیکی توندوتۆڵی ئه‌نارکیزمه. ‌[Emma Goldman, Red Emma Speaks, pp. 62-63]

 

به‌و جۆره‌ ئاشکرایه‌ کاری ڕاسته‌وخۆ کارکردنه‌ بۆ خۆ، ئێوه‌ توانای ئه‌وه‌تان هه‌یه‌ خۆتان هێز و توانای خۆتان ڕێک بخه‌ن و بیخه‌نه‌ ڕوو و پیشانی بده‌ن که‌ ئێوه‌ ده‌توانن خۆتان خۆتان به‌ڕێوه‌ ببه‌ن و جڵه‌وی ژیان و پاشه‌ڕۆژی ژیانی خۆتان به‌ ده‌ست خۆتانه‌وه‌ بێت.

 

ئامانجی کاری ڕاسته‌وخۆ ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌موو جه‌ماوه‌ر، نێرومێ، ئه‌و ئامرازانه‌یان پێبێت تا بتوانن وه‌ک پێویست سوود له‌ شاره‌زایی و وه‌ستایی خۆیان وه‌ربگرن، تا بتوانن ئاڕاسته‌ی ژیانی خۆیان دیاری بکه‌ن. [Martha Ackelsberg, Op. Cit., p. 32]

 

به‌ واته‌یه‌کی تر ئه‌نارکیسته‌کان ئه‌و بیروبۆچوونه‌ ڕه‌ت ده‌که‌نه‌وه‌ که‌ ده‌ڵێت کۆمه‌ڵگه‌ وه‌ستاو و نه‌گۆڕه ‌statique و به‌و پێوه‌ره‌ش ‌ئه‌وه‌ ڕه‌ت ده‌که‌نه‌وه‌ که‌ هۆشمه‌ندیی خه‌ڵکی ناگۆڕێت و ئه‌وه‌ش که‌ خه‌ڵکی گه‌لحۆن و هه‌روه‌هاش ده‌مێننه‌وه‌ توانای گۆڕانیان نییه‌، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌نارکیسته‌کان پاڵپشتی کاری ڕاسته‌وخۆی جه‌ماوه‌ر ده‌که‌ن بۆ به‌ده‌ستهێنانی داواکارییه‌کانیان، ئه‌وه‌ له‌ کاتێکدا که ‌ده‌زانن ئه‌و کاره‌ ئاسان نییه ‌و گران ده‌که‌وێت له‌ خه‌باتکردندا دژی سیستمی هه‌ره‌میی خاوه‌نئیمتیازه‌کان.

 

مێژوو سه‌لماندویه‌تی که‌ ئه‌و کاتانه‌ی خه‌ڵکی خواره‌وه‌ ڕاسته‌وخۆ خه‌باتیان کردوه‌ هه‌موو کات سه‌رکه‌وت و براوه‌ بوون، هه‌ر له‌ ڕه‌وتی ئه‌و خه‌باتکردنه‌شدا هۆشمه‌ندی و شێوازه‌کانی خه‌باتکردنیان گۆڕانیان به‌سه‌ردا هاتووه‌. کاری ڕاسته‌وخۆ به‌ درێژایی سه‌ده‌کانی ڕابووردو بۆ پسانی زنجیری به‌ندایه‌تی بووه‌. مافی ده‌نگدان و ئازادی به‌رهه‌می خه‌بات و کاری ڕاسته‌وخۆی جه‌ماوه‌رن،‌ هه‌ربۆیه‌ ده‌بێت سووک ته‌ماشا نه‌کرێت و بزانرێت چۆن به‌ کار ده‌هێنرێن بۆ له‌گۆڕنانی ناعه‌داله‌ت و زاڵبوون و سه‌روه‌ریی مرۆڤ به‌سه‌ر مرۆڤه‌کانی تره‌وه.

 

له‌م به‌شانه‌ی section خواره‌وه‌ له‌ جۆری پرسیار و وه‌ڵامدا پیشانی ده‌ده‌ین بۆ و‌ چۆن ئه‌نارکیسته‌کان کاری ڕاسته‌وخۆ پیاده‌ ده‌که‌ن وه‌ک ئامرازێک بۆ گۆڕانکاری له‌بریی هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌کان.

 

********************************

بۆ خوێندنەوەی بابەتی دیكە لەو بارەوە، كلیكی ئەم بستەرە بكە

https://afaqkurdish.wordpress.com/

سەرچاوەی دەقە فەرەنسییەكە

http://faqanarchiste.free.fr/secJ2.php3

سەرچاوەی دەقە ئینگلزییەكە

http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html

به‌شی D – ده‌وڵه‌تگه‌رایی و سه‌رمایه‌داری چۆن کارایی له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌ داده‌نێن؟

afaqkurdish's avatarAn Anarchist Frequently Asked Questions

D — ده‌وڵه‌تگه‌رایی و سه‌رمایه‌داری چۆن کارایی له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌ داده‌نێن؟


ناساندن


D.1 بۆچی ده‌ستێوه‌ردانه‌کانی ده‌وڵه‌ت ڕووده‌ده‌ن؟


D.1.1
ئایا ده‌ستێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت سه‌ره‌تایه‌که‌ بۆ سه‌رهه‌ڵدانی گیروگرفته‌کان؟


D.1.2
ئایا ده‌ستێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت ئه‌نجام دێمۆکراسییه‌؟


D.1.3
ئایا ده‌ستێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت سۆشیالیستییه‌؟


D.1.4
ئایا سه‌رمایه‌داری به‌کرده‌وه‌ به‌بێ ده‌ستێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت ده‌چێته‌ ڕێوه‌؟


D.1.5
ئایا ئه‌نارکیسته‌کانپشتیوانی ده‌ستێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت ده‌که‌ن؟

D.2 سامان چ کاراییه‌كی له‌سه‌ر ڕامیاری هه‌یه‌؟


D.2 سامان چ کاراییه‌كی له‌سه‌ر ڕامیاری هه‌یه‌؟


D.2.1 ئایا دزه‌ و هه‌ڵاتنی سه‌رمایه‌ به‌هێزییه‌؟


D.2.2 فراوانی پاگه‌نده‌ی بازرگانی چه‌نده‌؟


D.3 سامان چۆن کارایی له‌سه‌ر ده‌زگه‌کانی راگه‌یاندن ده‌دانێت؟


D.3.1
پێکهاته‌ی ده‌زگه‌کانی ڕاگه‌یاندن چۆنکاراییله‌سه‌ر ناوه‌ڕۆکیان داده‌نێن؟


D.3.2
کارایی پاگه‌نده‌ له‌سه‌ر ده‌زگه‌کانی ڕاگه‌یاندن چییه‌؟


D.3.3
بۆچی ده‌زگه‌کانی راگه‌یاندن بۆ به‌ده‌ستهێنانی زانیاری پشت به‌ میری و بازرگانان “شاره‌زایان” ده‌به‌ستن؟


D.3.4
چۆن “ده‌مکوتکردن” وه‌ك ئامرازێك بۆ دیسپلینکردنی ده‌زگه‌کانی ڕاگه‌یاندن به‌کار ده‌برێت؟


D.3.5
بۆچی دژه‌کۆمونیزموه‌ك میکانیزمی کۆنرتۆڵکردن…

View original post 197 more words

ئایا ڕەتکردنەوەی هەڵمەتی هەڵبژاردن ئەوە دەگەیێنێت کە ئه‌نارکیستەکان ناڕامیارین؟

J.2.10  ئایا ڕەتکردنەوەی هەڵمەتی هەڵبژاردن ئەوە دەگەیێنێت کە ئه‌نارکیستەکان ناڕامیارین؟

An Anarchist FAQ

و. لە فەرەنسییەوە : سەلام عارف

ئه‌وه‌ که‌ ئه‌نارکیسته‌کان ناڕامیارین دووره‌ له‌ ڕاستییه‌وه،‌ ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ ئه‌نارکیسته‌کان ڕامیاری نین به‌ پێناسه‌ مارکسیسته‌که.‌ بۆ ڕامیاری ئه‌نارکیست ته‌نها ڕامیاری نییه‌ و به‌س، ئه‌نارکیست له‌گه‌ڵ گۆڕانی بنه‌ڕه‌تیدایه‌، ئه‌نارکیست به‌ پێناسه‌کردنی مارکسیسته‌کان ته‌نها نه‌خشه‌یه‌کی ئابووریه‌ ده‌رباره‌ی هه‌قده‌ست و هه‌لومه‌رجی کارکردن….هتد، دوای ئه‌وه‌ مه‌سه‌له‌کانی تر واز لێ ده‌هێنن بۆ ده‌سه‌ڵاتی کاپیتالیزم، ئه‌وه‌ش ماڵوێرانییه‌ بۆ چینی کارگه‌ران.

ده‌رباره‌ی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ باکۆنین وتویه‌تی کارگه‌ران ناتوانن خۆیان له‌ سیاسه‌ت لاده‌ن و وه‌لاوه‌ی بنێن و خۆیان نه‌ده‌ن له‌ قه‌ره‌ی، به‌وه‌ش کاپیتالیزم ده‌توانێت به‌باشی کۆنترۆڵی بکات. باکۆنین بڕوای وا بووه‌ ئه‌نارکیست گرنگی تایبه‌ت به ‌بیروباوه‌ڕی ڕامیاری و خه‌باتکردن ده‌دات، به‌و مه‌رجه‌ی له‌ناو دنیای کارکردنی چینه‌کانه‌وه‌ بێت و ببێت، بڕواشی وا بووه‌ که‌ ئینته‌رناسێۆنالیزم ناتوانێت تێکه‌ڵ به‌ سیاسه‌ت نه‌بێت، ئه‌وه‌ش خه‌باتکردن دژی بۆرژوازی ده‌یسه‌پێنێت، ئه‌نارکیست سیاسه‌تی بۆرژوازی ڕه‌تده‌کاته‌وه‌la philosophie politique de baconine .p.313 ڕه‌تکردنه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردن له‌ دژایه‌تیکردنی سیاسه‌تی بۆرژوازییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت، ئێمه‌ ئاگاداری سیاسه‌تین و لێی غافڵ نین، هه‌روه‌ها ئاگاداری موباره‌زه‌ی ڕامیارین، ئه‌نارکیسته‌کان هه‌موو کات سه‌نگیان بۆ موباره‌زه‌ی ڕامیاری داناوه ‌و هه‌ڵیانسگاندووه‌، به‌ڵام باکۆنین دژی ئه‌وه‌ بووه‌ زیادله‌پێویست گرنگی بدرێته‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌. ئه‌وه‌ش له‌وه‌وه‌ بووه‌ که‌ ئه‌و بڕوای وا بووه‌ و وتویه‌تی ئینته‌رناسیوناڵ ڕێکخستنێکی ئینته‌رناسیوناڵی چینی کارگه‌رانه‌-سه‌ندیکا و گرووپه‌کانه‌- ئیتر به‌سه‌ سه‌رقاڵبوون به‌ مه‌سه‌له‌ی ڕامیاریی فه‌لسه‌فییه‌وه‌.

ئێمه‌ ده‌ڵێین ناکرێت مه‌سه‌له‌ ڕامیاری و فه‌لسه‌فییه‌کان پشت گوێ بخرێن و له‌ مه‌سه‌له‌ ئابوورییه‌کان جیا بکرێنه‌وه‌، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ گرفتێکی گه‌وره‌ بۆ پرۆلیتاریا ڕه‌تکردنه‌وه‌ و خۆدوورخستنه‌وه‌ له‌ هێزی فکری و ئه‌خلاقی ئه‌وانه‌ هه‌ردووکیان پێویستن بۆ کرانه‌وه‌ به‌ ڕووی مافه‌ ئابووریته‌کاندا. bakuin sur anarchisme.p.301 ئه‌نارکیسته‌کان هه‌ڵبژاردنه‌کان له‌ بیر ناکه‌ن وه‌ک چۆن ڤێرنۆن ڕیکاردس vernon richards ده‌ڵێت ئه‌نارکیسته‌کان ناتوانن بێلایه‌ن بن. تێڕوانینی ئه‌نارکیسته‌کان هه‌رچییه‌ک و هه‌رچۆنێک بێت ده‌رباره‌ی ئه‌نجامه‌کانی هه‌ڵبژاردنه‌کان، هیچ له ‌هه‌ڵوێستیان ناگۆڕێت به‌رامبه‌ر خراپه‌کاریی حزبه‌کان. بزووتنه‌وه‌ی ئه‌نارکیست له ‌هه‌وڵی ئه‌وه‌دایه‌ که‌ جه‌ماوه‌ر مافی ده‌نگدان به‌ کار بهێنن بۆ به‌رژه‌وه‌ندتی خۆیان، ده‌بێت ئه‌نجامه‌کان باش هه‌ڵبسه‌نگێنرێن. گریمان له ‌ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنێکدا ئه‌گه‌ر له‌ 60% ده‌نگی دابوو وا تێنه‌گه‌ین له‌ 40%که‌ی تر که ‌ده‌نگی نه‌داوه ‌و ئه‌و ئه‌نجامه‌ بکه‌ینه‌ سه‌کۆی گه‌ڕانمان به ‌دوای چاره‌سه‌ره‌کان و ئامرازه‌کاندا.l ;impossibilité de la démocratie social.p.141

ئه‌نارکیسته‌کان گرنگی به‌ سیاسه‌ت ده‌ده‌ن و مه‌سه‌له‌کان پشتگوێ ناخه‌ن و بێلایه‌ن نین به‌رامبه‌ر خه‌رافاتی کاپیتالیزم. ئێمه‌ بۆشایی نێوان حکومه‌ته‌کانمان هه‌ڵنه‌بژاردووه‌، ئه‌وه‌مان هه‌ڵبژاردووه‌ که‌ کارێکی وا بکه‌ین حکومه‌ته‌کان کاریان مه‌یسه‌ر نه‌بێت.

ئێمه‌ خۆمان ڕێک ده‌خه‌ین له‌سه‌ر ئاستی شاره‌کان، هه‌رێمه‌کان، ناسێۆنال، ئینته‌رناسیۆنال بۆ به‌ته‌نگه‌وه‌هاتنی هه‌ڵکشان و هه‌ناسه‌دانی کۆمیونه‌کان له‌ شوێنی کارکردن له‌و جۆره‌ که‌ باکۆنین باسیکردووه‌ و پاڵپشتیان بووه‌ له‌ خه‌باتی ڕامیاری و کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و چاکسازتی ڕیفۆرمی خێرا به‌ به‌کاربردنی خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ و سۆلیداریتی.

هه‌ر له‌و ڕوانگه‌یه‌وه‌ ڕۆدۆڵف ڕۆکه‌ر rudolf roker ده‌ڵێت خه‌باتی ڕامیاری و ئابووری لێک جیاناکرێنه‌وه‌.

ئه‌نارکیسته‌کان بیروبۆچوونی جه‌نگێک ده‌رده‌بڕن دژی کاپیتالیزم که‌ خۆی له‌ خۆیدا جه‌نگێکه‌ دژی هه‌موو دامه‌زراوه‌کانی ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاری. وه‌کو وتمان له‌ مێژوودا چه‌وسانه‌وه‌ی ئابووری و ڕامیاری و کۆمه‌ڵایه‌تی هاوتا بوون و هه‌ر هاوتاشن، چه‌وسانه‌وه ‌و زاڵبوونی مرۆڤ به‌سه‌ر مرۆڤدا ئاڵۆز و تێکه‌ڵی یه‌کتر بوون به ‌جۆرێک لێک جیاناکرێنه‌وه‌، هه‌ر کامیان وه‌ربگریت ته‌واوکه‌ری ئه‌وانی تره ‌و بۆته‌ پاساو و هه‌لومه‌رجی بوونی ئه‌وانی تر.

Anarcho syndicalisme.p.15 ئه‌و یه‌کگرتنه‌ له‌نێوان مه‌یدانی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تیدایه‌ نه‌ک سیاسه‌تدا، هه‌ربۆیه‌ خه‌باتی کارگه‌ران و ئه‌نارکیسته‌کانیش شێوازی خه‌باتی ڕاسته‌وخۆی له‌خۆگرتووه‌، ئه‌نارکیسته‌کان ته‌نها خه‌باتی ڕامیاری ناگێڕن، هه‌موو بابه‌ت و مه‌سه‌له‌کانی تر که‌ ژیانیان هه‌راسان و بۆگه‌ن کردووه،‌ سیفه‌تی ڕامیاریان هه‌یه‌ و به‌و لۆجیکه‌ هه‌موو خه‌باتێکی ئابووری یا کۆمه‌ڵایه‌تی خه‌باتێکی ڕامیارییه‌ که‌ ناچێته‌ خانه‌ی کاری په‌رله‌مانکاریه‌وه‌. rudolf roker.op.cit.pp.65.66

ئایا هه‌مووان ده‌زانن که‌ ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت به‌شداری ژیانی ڕامیاری بکه‌ین؟ ئایا هه‌مووان ده‌زانن که‌ ئێمه‌ هه‌موو کات ویستومانه‌ ئه‌و به‌شدارییه‌ بکه‌ین؟ ئێمه‌ ده‌ڵێین به‌ڵێ، ئێمه‌ له ‌ڕێگه‌ی ڕێکخستنه‌کانمانه‌وه‌ ده‌مانه‌وێت به‌شداریی ڕامیاری بکه‌ین، ڕاسته‌وخۆ نه‌ک به‌ تێپه‌ڕبوون به‌م و به‌ودا، واته‌ نوێنه‌ره‌کان، ئێمه‌ ئاواته‌خوازی ئه‌وه ‌نین بگه‌ینه‌ شاره‌وانییه‌کان نه‌ له‌ شارۆچکه‌کان نه‌ له‌ پایته‌خت و نه‌ عه‌وداڵی په‌رله‌مانه‌کانیشین. cité par josé piertas anarchist dans la révoulition espanole.p173

هه‌روه‌ها ئه‌نارکیسته‌کان دابه‌شکردن و جیاکردنه‌وه‌ی خه‌باتی ڕامیاری و خه‌باتی ئابووری ڕه‌تده‌که‌نه‌وه‌، چونکه‌ ئه‌و ئامرازه‌ ده‌ستکرده ‌و به‌چکه‌ی دابه‌شکردنی کاره‌ به‌سه‌ر کاری فکری وکاری بازوودا، کارێکی کاپیتالیستانه‌یه‌ له‌ناو ڕیزه‌کانی چینی کارگه‌ران و ڕێکخستنه‌کان و بزووتنه‌وه‌ی دژه‌ کاپیتالیزمدا ئه‌نجام ده‌درێت. ئێمه‌ وه‌ڵاممان ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و جیاکردنه‌وه‌یه‌ ڕه‌فز بکرێت و کار و خه‌باتی ڕامیاری بکرێته‌ موڵکی هه‌ندێک پسپۆڕ؛ واته‌ نوێنه‌ر و به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان.

ئه‌نارکیسته‌کان وای بۆ ده‌چن که‌ ناتوانرێت خه‌باته‌ ڕامیارییه‌کان و فکرییه‌کان ناوکێشی بزووتنه‌وه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌مان بکرێت و گفتوگۆ و ململانێی له‌ لایه‌ن هه‌رکه‌سێک لای خۆیه‌وه‌ چۆن بۆی ده‌ڕه‌خسێت و چۆن ئه‌یه‌وێت له‌سه‌ر بکرێت.

خه‌باتی ڕامیاری و ئابووری و گۆڕانکاری ‌هاوتان.

له‌ section.j.6دا باسی پرۆسه‌ی هاتن و بوون به‌ سۆسیالیستی ڕیفۆرمیستمان کرد، پێویست ناکات جارێکی تر باسی بکه‌ینه‌وه‌. ئه‌وه‌ی لێره‌دا سه‌ره‌کی و گرنگه‌ ئه‌وه‌یه‌ له‌ پرۆسه‌ی ئه‌و دابه‌شکردنه‌دا ئێمه‌ به‌وه‌فا بین له‌گه‌ڵ بیرکردنه‌وه‌کانمان -ئازادی-یه‌کسانی- هاوکاری و پشت نه‌به‌سترێت به‌وه‌ که‌ ڕێکخستنه‌کانی ده‌وڵه‌ت به‌ کار بهێنرێت بۆ له‌ناوبردنی ئیمتیازه‌کانی ئه‌وان.pierre kropotkin révoulutionnaire brochures.p.170

وه‌ک باکۆنین باسیکردووه ‌و وتویه‌تی هه‌موو ڕادیکاله‌کان که‌ ویستویانه‌ ده‌وڵه‌ت به‌ کار بهێنن بۆ گۆڕانکاری به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بووه‌ و سیستمه‌که‌ ئه‌وانی گۆڕیوه،‌ ئه‌وه‌ش وایکردووه‌ پرۆلیتاریا ببه‌سترێته‌وه‌ به‌ لۆکۆمۆتیڤی بۆرژوازییه‌وه‌. به‌ واتایه‌کی تر، وه‌های کردوه‌ فکری کاپیتالیست زاڵتر و ئه‌کتیڤتر بێت به‌سه‌ر بزووتنه‌وه‌ی کارگه‌رانه‌وه‌ و بیکاته‌ -ڕیالیست- و -پراکتیک- واته‌ بیکاته‌ خاوه‌ن فکری به‌کارهێنانی دامه‌زراوه‌کانی ده‌وڵه‌ت بۆ گۆڕانکاری.

هه‌روه‌ها ئه‌نارکیست ئه‌وه‌ دووپات ده‌کاته‌وه‌ که‌ گرێدانی سیاسه‌ت به‌ ڕێکخستنه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانه‌وه‌ هانده‌ر و هۆی سه‌ره‌کییه‌ بۆ هه‌ڕاجکردنی سیاسه‌تی ڕادیکالی و ده‌بێته‌ هۆی ده‌رپه‌ڕاندن و دوورخستنه‌وه‌ی پرۆلیتاریا له‌ ئۆتۆجموجووڵ و پشتبه‌خۆبه‌ستن، هه‌ر ئه‌وه‌شه‌ وا ده‌کات پرۆلیتاریا دژی خۆی بوه‌ستێته‌وه‌ و دژایه‌تی بزووتنه‌وه‌ی سه‌ندیکالی بکات، به‌و جۆره‌ دژایه‌تیکردنی بنیاتنانی دنیایه‌کی تازه‌، دنیای یه‌کێتیی پرۆلیتاریا بکات. michael bakunin ;op.cit.p303-305

له‌سه‌ر ئاستی ئابووری خه‌باتکردن له‌ بۆشایدا دروست نابێت، خه‌بات له‌ جه‌ره‌یانێکی ڕامیاری و کۆمه‌ڵایه‌تیدا بوونی هه‌یه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ جیاکردنه‌وه‌ی خه‌باتی ئابووری و خه‌باتی ڕامیاری زاده‌ی ئه‌قڵه‌ مانگرتووه‌کان و جه‌نگاوه‌ره‌ ئێکۆلیجسته‌کان کاتێک به‌ره‌نگاری ده‌وڵه‌ت ده‌بنه‌وه،‌ ده‌وڵه‌تێک که‌ سه‌رقاڵی جێبه‌جێکردنی یاساکانه‌ بۆ خاوه‌نکاره‌کان و خه‌ریکی پیسبوونی ژینگه‌یه‌‌، بێگومان ئه‌و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌یه‌ کاره‌کته‌رێکی ڕامیاری هه‌یه‌ و کاریگه‌ریی خۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر خه‌باتکه‌ران خۆیان وه‌ک باکۆنین باسی ده‌کات و وتویه‌تی خه‌باتی خۆخۆیی و خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ و نه‌شونماکردنی فه‌لسه‌فی و سیۆسۆلۆجیی ئینته‌رناسێۆنال ئه‌نجامه‌کانی خه‌باتی کۆمه‌ڵایه‌تین. به ‌واتایه‌کی تر یه‌کێتیی بزووتنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی و بیروبۆچوونه‌کان که‌ بێگومان شانبه‌شانی یه‌کتر نه‌شونما ده‌که‌ن خۆیان به‌رهه‌می مانگرتنه‌کانن، سه‌ندیکالیزمن. op.cit.p.304 خه‌باتی ڕامیاریش له‌وانه‌ که‌وتۆته‌وه‌، ته‌نانه‌ت خه‌باتی ڕامیاریی هه‌ڵبژاردنه‌کانیش که‌ له‌ دواجاردا خه‌باتێکی پووچ و هه‌ڵه‌یه‌ له‌ سیستمی ئێسته‌دا کاریگه‌ریی خراپی ده‌بێت له‌سه‌ر خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ و خه‌باتی ڕادیکالی بێهێز ده‌کات.

ئه‌نارکیسته‌کان هه‌ڵبژاردنه‌کان ڕه‌ت ناکه‌نه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و هه‌ڵبژاردنانه‌ ڕامیاریین، به‌ڵکو له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ نایانه‌وێت ئه‌وه‌ ببینن که‌ ڕامیای ساده‌ و ساکاره‌ و هه‌ر ده‌بێت له‌ ده‌ست سیاسه‌تمه‌داران و پسپۆڕاندا بێت و لایان وایه‌ سیاسه‌ت زۆر له‌وه‌ گه‌وره‌تر و سه‌نگینتره‌ که‌ له‌ ده‌ستی ئه‌و جۆره‌ که‌سانه‌دا بێت، ده‌بێت به ‌ده‌ست خواره‌وه‌ی ساده ‌و ساکاره‌وه‌ بێت به‌ پشتبه‌ستن به‌ خۆ گۆڕانکاری بکرێت. ئا به‌و پێوانه‌یه‌ ئه‌نارکیسته‌کان ڕامیارین، پڕۆسه‌ی ڕزگاریی تاکی و کۆمه‌ڵایه‌تی زۆر له‌وه‌ ڕامیارییتره‌ که‌ هه‌ندێک خه‌یاڵیان بۆی ده‌چێت.

 

 

******************************

بۆ خوێندنەوەی بابەتی زیاتر لەو بارەوە :

https://afaqkurdish.wordpress.com

سەرچاوەی دەقە فەرەنسییەكەی

http://faqanarchiste.free.fr/secJ2.php3#secj210

سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكەی

http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj210