شۆڕش، نه‌ك ڕامیاری

دانییل گرین

و. له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌ : سه‌لام عارف

هه‌روه‌ك چۆن شۆڕشی ئیسپانی، به‌ڕێژه‌یه‌ك له‌ هوش بیردۆزه‌ ئازادیخوازدیخوازه‌کاندا پێگه‌یبوو، ئاواش له‌ هوشیاری گەل پێگه‌یبوو، نابێت بەوە تووشی سەرسوڕمان ببین، که‌ ڕاستڕه‌ویی ئیسپانی، سه‌رکه‌وتنی به‌ره‌ی گەلیی له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کانی ساڵی 1936ی به‌ ده‌سپێکی شۆڕش ده‌زانی، هێنده‌ی نه‌برد، که‌ ته‌قینه‌وه‌یه‌کی جه‌ماوه‌ریی چوارچێوه‌ی ته‌سکی گه‌مه‌بازی هه‌ڵبژاردنی شکاند، هه‌ر ئه‌و گاڵته‌جاڕییه‌ پاڵی به‌ جه‌ماوه‌ره‌وه‌ نا، کە بۆ ئازادکردنی به‌ندکراوه‌کان، چاوه‌ڕوانی دروستکردنی حکومه‌ت نه‌کات، کشتوکاڵکاران کرێدانی زه‌وییه‌ کشتوکاڵیه‌کانیان ڕاگرت، سه‌پانه‌کان زه‌وییه‌کانیان داگیرکرد و بەرهەمەکانیان سوتاند، دانیشتوانی دێهاته‌کان ده‌ستبه‌رداری ئەنجومەنی شارەوانییەکان بوون، ده‌ستیانکرد به‌خۆبه‌ڕێوه‌بردنی کاروبارەکانیان لەلایەن خۆیانەوە، کرێکارانی هێڵه‌‌کانی شەمەندەفەر مانیانگرت و داوای خۆماڵیکردنیان ده‌کرد، وه‌ك هه‌نگاوی یه‌که‌م به‌ره‌و هاوبه‌شییکردن ]سۆسیالیزم[کرێکارانی بیناسازی داوای چاودێریان ده‌کرد، له‌ وه‌ڵامی ئه‌وانه‌دا، سه‌روه‌ره‌ سه‌ربازییه‌کان به‌ پێشڕه‌ویی (فرانکۆ) هه‌ڵسان به‌ ئه‌نجامدانی کوده‌تایه‌کی سه‌ربازی، ئه‌وانه‌ نه‌ك هه‌ر سه‌رنه‌که‌وتن، به‌ڵکو گوڕوتینێکیان به‌ شۆڕش دا ، شۆڕش جگه‌ له‌ ناوچه‌ی (اشبیلیه‌) هه‌ڵگیرسابوو، له‌ هه‌موو شاره‌ مه‌زنه‌کاندا، له‌ (مدرید) و (برشلونه‌) و به‌تایبه‌تی له‌ (بلسنه‌) گه‌ل که‌وته‌ هێرشکردن و له‌و شاره‌ مه‌زنانه‌دا، گه‌ماڕۆی سه‌ربازگاکانیاندا، سه‌نگه‌ری سه‌ر شه‌قامه‌کان دروستکران و خاڵه‌ ستراتیجیه‌کان گیران، له‌ هه‌موولایه‌که‌وه‌ کرێکاران به‌ده‌م بانگه‌وازی سه‌ندیکاکانیانه‌وه‌ ده‌چوون، به‌ سنگێکی فراوان و ده‌ستی به‌تاڵه‌وه‌، مردنیان زه‌لیلده‌کرد و نه‌فره‌تیان لێده‌کرت، په‌لاماری قەڵا ‌و سه‌نگه‌ره‌کانی (فرانکۆ)یان دا، توانیان ده‌ست به‌سه‌ر تۆپهاوێژه‌کاندا بگرن و له‌ ده‌ست دوژمنانیان ده‌ربهێنن، جگه‌ له‌وه‌ سه‌ربازه‌کانیان هانده‌دا كە بەوانەوە پەیوەستبن.

لە ژێر كارایی ئه‌و هه‌ڵچوونه‌ گەلییە‌ توانرا له ‌ماوه‌ی بیست و چوار ساتدا، ئه‌و یاخیبوونه‌ سه‌ربازییه‌ خه‌فه‌بکرێت، ئه‌و کاته‌ به‌بێ هاوسه‌نگی هێز، خۆبه‌خۆیی شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌ستیپێکرت، ئه‌و ناهاوسه‌نگییه‌ ، بەگوێرەی ناوچه‌کان و شاره‌کان وه‌ك یەك نه‌بوو، له‌ ناوچه‌ی کاتالونیا به‌تایبه‌تی له‌ بەرشلۆنە له‌‌ ئەوپه‌ڕی گه‌رمەی گوژمیدا بوو ته‌واو به‌زه‌بر بوو، کاتێك ده‌سه‌ڵاته‌کان به‌ئاگاهاتنه‌وه‌، بینیان، که‌ نه‌ماون، وه‌ها ده‌رده‌که‌وت، که‌ ده‌وڵه‌ت، پۆلیس، سوپا، فه‌رمانگاکان، پاساوی بوونیان نه‌ماوه‌ (پاسه‌وانی سڤیلیسیت/ مه‌ده‌نی) ده‌رکرابوو، یان ئه‌ندامه‌کانی سه‌رنگومکرابوون، کرێکاره‌ سه‌رکه‌وتووه‌کان خۆیان کاری پاراستنی ئاسایش و ڕکخستنیان گرتبووه‌ ئه‌ستۆی خۆیان، ئه‌و ده‌مه‌ ڕێکخستن و دابینکردنی خواردن و پێداویستییەكان‌ ئه‌رکی سه‌ره‌کی و به‌په‌له‌ بوو، کۆمیته‌کانی دابەشکردنی خوارده‌مه‌ن، خواردنیان به‌سه‌ر سه‌نگه‌ره‌کاندا دابه‌شکرد، دواتر چێشتخانه‌ کۆمەڵییه‌کان دامه‌زێنران، کۆمیته‌کانی به‌ڕێوه‌بردنی گه‌ڕه‌که‌کان ڕێکخران، هه‌روه‌ها کۆمیته‌کانی جه‌نگ و ڕۆیشتنی دەستە جه‌نگاوه‌ره‌ کرێکارییە‌کان بۆ به‌ره‌ی جه‌نگ ڕێکخرا، شاره‌وانییه‌ ڕاسته‌قینه‌کان بوون به‌ ماڵی گه‌ل، بار و دۆخه‌که‌ له‌وه‌دا نه‌مابوو، که‌ هه‌ر به‌رگریی کۆماری بێت دژی فاشیزم نەبوو، بەڵکو شۆڕش بوو، شۆڕشێك بوو، پێویستی به‌وه‌ نه‌بوو له‌ وێنه‌ی ڕوسیا ئامێره‌ ده‌سه‌ڵاتسه‌پێنه‌ره‌کان دروستبکات، جگه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی ئەنجومەنە کرێکارییەکانزیاتر چارێکی دیکە له‌ئارادا نه‌بوو، له ‌گشت لایه‌ك بوونی ڕێکخستنی سەندیکالیزمی ئازادیخواز له ‌دروستکردنی کۆمییته‌ پایە‌ییه‌کان/بنەڕەتییەکاندا ڕۆڵی کاریگه‌ری خۆی ده‌بینی ، ئه‌و کۆمییتانه‌ زاده‌ی ئه‌و هه‌ڵبژاردنانه‌ بوون، له‌ (کاتالۆنیا کۆنفدرالی نیشتمانی بۆ کار) و کەمینە هۆشمه‌نده‌که‌ی، واته‌ فێدراسیۆنی نێونەتەوەیی ئەنارکیست (F.A.I) لەو ده‌سه‌ڵاتانەی کە بووبوونه‌ تارمایی، بە هەژموونتر بوو.

هیچ نه‌مابوو ، به‌تایبه‌تی له ‌ناوچه‌ی به‌رشه‌لۆنه،‌ بتوانێت ڕێگه‌گری کۆمیته‌ کرێکارییه‌کان بێت، تا نه‌توانن‌ ده‌سه‌ڵاتی یاسایی وه‌ربگرن، کرێکاران به‌کرده‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتیان بەکارده‌برد، له‌به‌رئه‌وه‌ به‌ یاساییکردنیده‌سه‌ڵات، هیچ سه‌نگێکی نه‌بوو، به‌ ده‌یان ساڵ له‌وه‌وبه‌ر ئازادیخوازان، گه‌لیان له‌وه‌ ئاگادارده‌کرده‌وه‌، که‌ نه‌که‌وێته‌ داوی سیاسه‌تبازییه‌وه‌، به‌ ئاگابێت و گرنگی به‌ ئاستی ئابووریی باڵا و مه‌زن بدات و له‌ پله‌ی یه‌که‌مدا ڕایبگرێت و به‌ کاری ڕاسته‌وخۆ به‌ره‌و شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌نگاوبنێت ، تا نه‌بێته‌ خۆراکی شۆڕشی دیموکراتی بۆرژوازی، سه‌رده‌می شۆڕش شیکردنه‌وه‌ی ئازادیخوازه‌کان به‌و جۆره‌ بوو: با ڕامیارە‌ پسپۆڕه‌کان، چیان گه‌ره‌که‌ بیکه‌ن، ئێمه‌ی ناڕامیاریی** ده‌ستده‌خه‌ینه‌ نێو بواری ئابووری، له ‌٣ی سێپتەمبەری ١٩٣٦ بڵاوکراوه‌ی زانیاری (F.A.I/C.N.T) له‌ گوتارێکدا به‌ناوی (بێفەرێی حکومه‌ت) له‌و بڕوایه‌دایه‌، که‌ داماڵینی دارایی، که‌وا خه‌ریکه‌ ئه‌نجامده‌درێت، به‌شێوه‌یه‌کی خۆبەخۆیی ده‌بێته‌ هۆکاری له‌نێوچوونی ده‌وڵه‌تی بۆرجوازی، کە بەرەو خنکاوی ده‌ڕوات.

**********************

په‌ڕاوێز

*په‌ڕتووکی- التحرریة من العقیدة الی الممارسة – دانییل غیرین

** له‌ویدا ناڕامیاریی/لاسیاسي بەواتای گرنگینه‌دان به‌ ڕامیاریی نییه‌ ، بەڵکو‌ بەواتای دوورکه‌وتنه‌وەیە‌ له‌ ڕامیاریی بۆرژوازی و ڕامیاریی نێوەندەکان و چه‌وسانه‌وه‌-و-ع

ڕۆژاوا، ئەزمونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

زاهیر باهیر-سلێمانی

٢٠/٠٥/٢٠١٤

بەشی هەشتەم:

 

نۆیەم:مەترسییەکان و پێشبینییەکان:

هەر وەکو لە سەرەتای ئەم ڕاپۆرتەدا پەنجەم بۆ ڕاکێشا کارێکی ئاسان نییە کە پێشبینی ئەوە بکەیت کە لە داهاتوودا ئەم کانتۆنە کوردییانە بەرەو کوێ دەڕوات و چارەنوسیان بەچی دەگات. کۆمەڵێک هۆکار، وەکو هۆکارە دەرەکییەکان لەتەك بارودۆخی ناوخۆ، ڕۆڵیکی یەکجار گەورە و گرنگ دەببینن لە تێشکان یا سەرکەوتنی ئەم ئەزمونە نوێیە.

لە کاتێکدا کە من باس لە سەرکەوتنی ئەم ئەزمونە وەك ئەزمونێکی نوێ، کە لە ئێستادا هەیە، دەکەم ، گەلێک دوورە لەوەی کە زۆربەی هەرە زۆری کورد و کەسانی دیکەی بەپەرۆشی ئەو پرسەی کورد لە ڕۆژاوا، دەیبینن و تێگەیشتنیان بۆ سەرکەوتن و نوێیەتی ئەم ئەزمونە چییە و چۆنە.  ئەمە جگە لەوەی کە سەرکەوتن لای من سەرکەوتنی هەمیشەیی یا ڕووبەڕوو نەبوونەوەی تێشکان ، نییە. دیدو و بۆچونی من بۆ ئەم ئەزمونە نوێیە– دیسانەوە جەخت لەسەر ئێستای ئەم ڕووداوە دەکەمەوە، نەك ئایندەی – گەر بەم شێوەیەی ئێستا هەنگاو بنێت، هەنگاوێکە بۆ دانانی بەردی بناغەی بینای کۆمەڵگەیەکی نوێ، کۆمەڵگەیەکی ناهیراشیانە، ناقوچکەییانە، کە خەڵكی خۆی بڕیارەکانی ژیانی خۆی بدات، کۆتایی بە دەسەڵاتی بیرۆکراتیانە، کۆتایی بە هەموو چەشنەکانی سەروەرێتی لە هەموو کایەکانی ژیاندا، بهێنێت ، کۆمەڵگەیەك کە دەسەڵات و دەوڵەت و بنچینەکان و پایەکانی ئەوانی تیادا، ونبێت.

من لێرەدا نامەوێت چی دیکە لەسەر ئارەزوومەندی ئەو شێوە خۆبەڕێوەبەرایەتییەی گەل بە خۆی، کە من مەبەستمە،باس بکەم، چونکە لە زۆر جێگای دیکەدا ، سەرنجی خۆمم لەسەر ئەوە داوە. لێرەدا دەمەوێت ئەوە بڵێم ئەو دیاردەو بنەمایانەی کە ئەم ئەزمونەی ڕۆژاوای کوردستانی لای من کردووە بە ئەزمونێکی نوێ، دروستکردنی ئیدارەی خۆجێی بەهێزی داهاتوو نییە، هەبوونی دەوڵەتی کوردی و حکومەتی کوردی لەو دەڤەرەدا نییە، نەعرەتەی قەومیانەو ئازادی وتنەوەی سرود و زەقکردنەوەی دروشمی کوردی و ئاپۆچێتی نییە، بەڵکو کۆمەڵگەیەکی نانەتەوەیی و بێ هەست و هەژموونی نەتەوەییە، بەڵام پڕ لە نەتەوە، کۆمەڵگەیەکی بێ دین و بێ ئیمان ، بەڵام پڕ لە دین و ئیمانی جیاواز، کۆمەڵگەیەکی خاڵی لە کولتور و لە فرەزمانی جگە لە زمانی کوردی، بەڵام لە هەمان کاتدا پڕ لە کوڵتوری جیا جیا   و فرەزمانی، کۆمەڵگەیەکی خاڵی لە ڕەنگ و ڕەگەز و جێندە، هاوکات فرە ڕەنگ و فرەڕەگەز وفرەجێندە.

ئەوانەی سەرەوەیە کە من ئومێدی خۆم و خەڵکانی دیکەی وەکو خۆم لە ماناو تێگەیشتنی وشەی “سەرکەوتنی” ئەو ئەزموونە نوێیە، لە ئەوانی دیکەمان، جیا دەکەمەوە ،بە پێویستیشی دەزانم کە بڵێم من زۆر خۆشحاڵم بەو ئەزمونەو بەوپەڕی تێگەیشتن و توانای خۆمەوە لایەنگری تەواوی ئەو ئەزموونەم، لانیکەمی لە ئێستادا، چونکە سەرباری ئەوانەی کە لە بەشەکانی پێشوودا لەسەریان دوواوم، پێویستە یادی خوێنەر بخەمەوە، سەرەڕای ئەوانەیکە لەسەر بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسی، تەڤدەم،وتومن، دەڵێم ئەم بزوتنەوەیە بناغەی سێ مەسەلەی گەورەشیان لەو کۆمەڵگەیەدا لەقکردووە، کە یەکەمیان: لاوازی ئافرەت و شاردنەوەی هێز و توانای ئەو بەشەی کۆمەڵگەیە. کارکردنی ئەم بزوتنەوەیە لە سەر هاتنی ئافرەتە بۆ سەر شانۆی ژیان وەکو کارایەك و بینینی ڕۆڵێکی گەلێك گەورە لە هەموو بوارەکاندا.دووهەم:مەسەلەی ناسیوناڵیزم و هەستی ناسیونالیزمییانەیە.ئەمان کار لەسەر کاڵکردنەوەی جەوهەر و ڕەنگ و دروشمی کوردایەتی و نەعرەتەی قەومی، دەکەن.سێیەم: مەسەلەی دین و ئاینە، کە گەورەترین گورزیان لە دین و ئاین، داوە کە لەم بوارەدا بە دەیەها فەرسەخ پێشی نەك هەر خواروی کوردستان، بەڵکو بریتانیایشان داوەتەوە. ئەم سێ پرسە گەورەیەی کە ئەوان کاریان لەسەرکردووەو کاری لەسەر دەکەن جێگای ستایش و لێوەفێربوونە.

 

یەکەم: هۆکارە دەرەکییەکان:

* ڕژێمی ئەسەد و هاوسەنگی هێز:

بێ گومان سەراپای بارودۆخەکە لە سوریا لە سەردەمی سەرهەڵدانی ڕاپەڕینەوە گۆڕاوەو هاوکێشەکان لاسەنگ بوون. لە سەرەتای ڕاپەڕیندا هێز و ئومێدی سەرکەوتن بە لای هێزی ڕاپەڕیواندا دەشکایەوە و ئێستاش پێچەوانەکەی دەبینرێت.

بەڕای من ئەسەد هەر لە سەرەتاوە تاکو ئێستا زۆر زیرەکانە مامەڵەی لەتەك ڕوداوەکاندا   کردوەو دەکات ، بۆ ئەمەش دوو سیاسەتی گرنگ و کارای بەڕێکرد.یەکەمیان:کشانەوەی هێزەکانی لە دەڤەرە کوردییەکاندا ،گەرچی بەشێکی بەهۆی فشاری گەورەی خەڵکی کوردستانەوە بوو. دووهەمیان: سنورو خۆکردنەوە بوو بۆ ڕێکخراو و هێزە تیرۆریستەکان. گرتنەبەری ئەم تاکتیکەش دوو لێدانی ( زەربە) گەورەی لە خەڵکانی ڕاپەڕیو، دا. یەکەمیان: هێزە تیرۆریستەکان توانییان تەواوی ئاقار و مەبەستی ڕاپەڕینی خەڵکی بگۆڕن و ئیحتیوای بکەن ، بەم کارەش پرۆسەی ڕاپەڕینەکەیان قێزەوەند و مەترسیدار کرد تا ئەو ڕادەیەی کە لە ئێستادا هێزێکی کاریگەر بەناوی لەشکری ئازاد، کە ناوی دەرکردبوو، نەماوەتەوە و بوونی نییە. دووهەم: بە بەکارهێنانی ئەم تاکتیکە ئەسەد توانی سیاسەتی ئەمەریکا و ئەوروپا و فەرمانڕەوایانی ناوچەکەش سەبارەت بە هەست و سۆزیان بۆ ڕاپەڕیوان و کۆمەککردنیان، بە تەواوی کەمبکاتەوە. ئەسەد بە کردەوە نیشانیدان، کە جێگرەوەی ئەو و ڕژێمەکەی، ئەم تیرۆریستانەن، نەك لایەنێکی دیکە.

دیارە کە ئەمەی لە سەرەوە وتم ئەوە ناگەیەنێت کە لە ئایندەشدا بارودۆخەکە بە قازانجی ئەسەد و ڕژێمەکەی دەگەڕێتەوە، چونکە لە سیاسەتدا شتێکی چەسپاو،جێگیر،نییە، هەروەکو چۆن نە دۆستی هەمیشەیی و نە دووژمنی هەمیشەیی،هەیە، بەڵکو بەرژەوەند و بەرژەوەندی هەمیشەیی، هەیە. بەڵام قسەی من لەسەر ئەم سات و کاتەیە هەم لە هەڵسەنگاندنی ئەم ئەزمونە نوێیە وهەم سەرجەمی شتەکانی دیکەش. کەواتە لەم بارودۆخەدا سێ ئەگەر وجودی هەیە: یەکەم : ئەو جەنگەی کە ئەمەریکاو وڵاتانی ڕۆژاوا دەیکەن، – ئاشکرایە لە ئێستادا جەنگەکە جەنگی خەڵکی نییە- گەر بیدۆڕێنن و ئەسەد بە سەرکەوتووی لەم مەیدانی جەنگەدا بێتە دەرێ، هاوکاتیش سیاسەتی بەرامبەر بە کورد لەوێ بگۆڕێت و ڕێگا بدات کە ئەو ئۆتۆنۆمییەی کە لە ئێستادا هەیە ، بە هەندێك دەستکارییەوە، کە لە بەرژەوەندی ئەو و ڕژێمەکەی بێت، بمێنێتەوە، ئەوە جۆرێك لە جۆرەکانی ئۆتۆنۆمی، بەرقەرار دەبێت. دووهەم : ئاگربەستێك لە نێوانی موعارەزەی سوری – نەك کوردەکان- لەتەك ڕژێمدا لەسەر بناغەی دەستکێشانەوەی ئەسەد و پارتەکەی پاش هەڵبژاردنێکی ئازاد. لەم حاڵەتەدا گرانە کە بزانرێت کێ یا چ لایەنێك جڵەوی دەوڵەت دەگرێتە دەست و هەڵوێستیان بەرامبەر بە کورد و کێشەکەی چۆن دەبێت. سێیەم: هەرەسهێنانی ئەسەد و ڕژێمەکەی لەسەر دەستی هێزە تیرۆریستەکاندا و جێگرتنەوەی ئەسەد و ڕژێمەکەی بەوان. ئا لەم بارەدا بەڕای من کورد نەك هەر نابێت بە هیچ، بەڵکو ئەوەشی کە هەیانە لە دستیان دەچێت. دیارە ئەگەری دیکە بۆ تیاچوونی ئەسەد وەکو مردنی ، کوشتنی، کودەتای سەربازی ، کە ئەگەرگەلێکی لاوازن ،هەنە.

 

* سیاسەتی دەوڵەتەکانی ناوچەکە بە تایبەت تورکیا:

ڕوودانی ئەو ئەگەرانەی کە لە سەرەوە دەستنیشانم، کردن مەحاڵە بە بێ ڕازیبوونی، یا لانیکەم پرس و ڕاوەرگرتنی تورکیا و دەوڵەتەکانی ناوچەکە. دەوڵەتی تورکی لە دوو ڕووەوە بە کێشەی سوریاوە، پەیوەست و بەستراوەتەوە. یەکەمیان: بوونی کورد لە تورکیا و کێشەکەیان. لە ئێستادا هەڵوێستی تورکی بەرامبەر بە کوردانی باکور و کێشەکەیان، تا ڕادەیەک گۆڕاوە. ئەگەر کێشەی کورد لە باکوری کوردستاندا لابەلا بکرێتەوە، ئەوە هەنگاوێکی گەورە دەبێت لە لابەلا کردنەوەی کێشەی کوردی ڕۆژاوا. ئاشکرایە کاتێك کورد کێشەی لە باکور و باشوری کوردستاندا نەمێنیت، ئەوە ئەگەری لابەلاکردنەوەی کێشەکەی لە ڕۆژاوای کوردستانیشدا، چاوەڕوانکراوە.   دووهەم: ڕژێمی تورکی پەیوەندییەکی گەرم و بەهێزی لەتەك هەندێك لە ڕێکخراو و هێزە تیرۆریستەکاندا تا کۆمەکردنی مادی و مەعنەویشیان، هەیە.

هەرچیش سەبارەت بە دەوڵەتەکانی دیکەی ناوچەکەیە، وەکو قەتەر و سعودییە، ئەمان خولقێنەری گروپە تیرۆریستەکانن، هاندەر و کۆمەککاریانن، داڕێژەری نەخشە و پلانی هێڕشبردن و ئایندەیانن. ئەم دوو وڵاتە سیاسەتی ئاشتی و ئاسایشی ناوخۆی خۆیان و وێرانکاری و داڕوخانی وڵاتانێك کە تیرۆریستەکانیان بۆ ڕەوانە دەکەن، گرتۆتە بەر، هەر لەبەر ئەمەش گۆڕینی سیاسەتیان لەم مەیدانەدا بەڕاستەوخۆو ناڕاستەوخۆ لەسەر وڵاتانی تێوەگلاو بە شەڕوشۆڕی تیرۆریستانەوە، ڕەنگدەداتەوە، ئەمەش لە ڕۆژاوای کوردستاندا لە کاتێکدا کەشەڕی هێزە کوردییەکان، بە تایبەت لە ئێستادا تاکە شەڕیانە لەگەڵ ئەو گروپە تیرۆریستیانەی وەکو داعش و بەرەی نوسرە، بە ئاشکرا دەبینرێت. لە ئایندەشدا ئاشتی و نائاشتێتی، دۆستی و نادۆستایەتی ئەم دوو وڵاتەی کەنداو لەتەك وڵاتانێك و ئاسایشیان کە ئەم گروپە تیرۆریستیانە کنەی لێدەکەن، لە ڕێگای ئەوانەوە ئەم دوو وڵاتە بە ڕۆڵی خۆیان دەوریان دەبێت.

هەرچی ئێرانیشە، وەك هەمووان دەیزانیین، پاشەڕۆژ و ئایندەی خۆی بە سوریاوە بەستۆتەوە، مانەوەی ئەسەد و ڕژێمەکەی، مانەوەی ئەوانە ، نەمانی ئەسەد و ڕژێمەکەی گەر سیاسەتیان نەگۆڕن، لاوازبوون و نەمانییان دەبێت. سیاسەتیشیان بەرامبەر پەکەکە و پەیەدە ، بە گوێرەی قسەی هەندێك لایەن ، سیاسەتی یارمەتی و هاوکارییە، بەڵام لەبەر نەبوونی هیچ بەڵگەیەك، من ناتوانم ئەوە بڵێم، تەنها دەتوانم کە بڵێم سیاسەتی ئەوان لەتەك هێزە کوردییەکاندا هەمان سیاسەتی ڕژێمی سورییە ، کە بارودۆخی نە شەڕ و نە ئاشتییە، هاوکاتیش بە حوکمی ئاڵۆزی کێشەکە و دیارنەبوونی ئایندە زۆرگرانە کە بزانرێت لە داهاتوودا ئێران، چ جۆرە سیاسەتێك، لەتەك ڕۆژاوادا بەکاردەهێنێت.

 

سێیەم: سیاسەتی ئەمەریکاو وڵاتانی ڕۆژاوا:

بەهۆی گەشەی زیاتری سەرمایەداریی و دیاردەی گڵۆبەڵایزەیشنەوە وڵاتێك نەماوەتەوە کەم تا زۆر سەرمایەداری وەکو سیستەمێك نەیگرتبێتەوە، ئەمەش کارێکی ئاوای خولقاندووە کە تەنها وڵاتێك لەم سەرزەمینەدا نییە، ئەوەندەی لە هەموو بوارەکانی ژیاندا: ئابوری، کۆمەڵایەتی ، سیاسی، فەرهەنگی، کولتوریکە بازنەی سەرمایەداری، نەبەزێنێت بتوانێت لەسەر پێی خۆی ڕاوەستێت. ئیدی کەم تا زۆر، دوور تا نزیك هەر وڵاتە بووەتە پاشکۆی ئەوی دیکەیان و بێ هاوکاری و بێ یارمەتی یەکدی، یا ژیانیان مەیسەر نابێت یاخود لە هەندێك بنەماکانی ژیان بێ بەش دەبن.

هەر لەو ڕوانگەوە من ڕام وایە کە لەکاتێکدا بەرەنگاربوونەوەیەك، ڕاپەڕینی خەڵکانی وڵاتێك دژ بە فەرمانڕەواکانیان و سیستەمی فەرماڕەوایەتییان، لە هەر شوێنێکدا سەری هەڵدابێت یا سەر هەڵبدات کارایی و هەژموونی خۆی لەسەر خودی سەرمایەداری داناوە و دادەنێت، هەر بەم هۆیەشەوە ئەمەریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا و ئەوانی دیکەشیان ، ناتوانن دەستەوەستان و دوورەپەرێز دابنیشن، بەم هۆیەشەوە هەڵوێستی دۆستایەتی یا دژایەتی لێوەردەگرن و دیارە ئەم هەڵوێستەشیان لەبەر ڕۆشنایی بەرژەوندییەکانیاندا دەبێت.

بێ گومان ئەمەی ڕۆژاواش لەو هاوکێشەیەی سەرەوە، چ لە ڕوی بزوێنەری بزوتنەوەی کۆمەڵایەتی خەڵکی ڕۆژاواوە و چ لە ڕوی سەرەنجامەکەشییەوە، کە لە ئێستادا، وەکو ئەزموونێکی نوێ خۆی دەنوێنێت، دەرناچێت.

ئاشکرایە هێزی بزوێنەری بزوتنەوەکەی ڕۆژاوا پەیەدەیەو پەیەدەش زۆر نزیکە لە پەکەکەوە و پەکەکەش ئەو هێزەیە کە ئەمەریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا بە هێزێکی مەترسیدار و تیرۆریستی دەزانن. ئەم سیاسەتەی ئەمەریکاو وڵاتانی ڕۆژاوا بەرامبەر بەوان تا ئێستاش هەر وایە، ئەمەش یانی کۆنترۆڵنەکردنی پەکەک و پەیەدە و هێزەکانیان، لەلایەن ئەوانەوە، بە واتایەکی دیکە یانی زامننەکردنی بەرژەوەندییەکانیان لەوەی کە پەکەکە و پەیەدە لە ئێستادا بەدەستیدەهێنن.  ئەگەر ڕوونتر قسە بکەین دەڵێین ئەو دەستکەوتەی ڕۆژاوای کوردستان، لانیکەمی لە ئێستادا، نە لە بەرژەوەندی ئەمەریکاو وڵاتانی ڕۆژاوایە و نە لە بەرژوەندی وڵاتانی دەرودراوسێ و ناوچەکەشە بە حکومەتی هەرێمیشەوە کە زۆرینەی ئەم وڵاتانەش پێگەیەکی بەهێزی سەربازی و ئابوری ئەوانن.

ئالێرەوە من دەگەمە ئەو سەرەنجامەی کە بڵێم هاوکاری و دووژمنایەتیکردنی ئەو ئەزمونە نوێیەی ڕۆژاوا لەلایەن ئەمەریکاو وڵاتانی ڕۆژاواوە دەکەوێتە سەر گۆڕینی سیاسەتی پەکەکە و پەیەدە و ئایندەی ئەو ئیدارە خۆجێیەش خۆی. هێز و پێگەی ئەو ئیدارە خۆجێیەش، دەکەوێتە سەر دوورو نزیکیی لە پەکەکە و پەیەدەوە، واتە ئایا ئەو ئیدارەیە دەتوانێت بە تەواوی سەربەخۆ لە پەیەدە و بزوتنەوەی تەڤدەم بمێنێتەوە و هەمان ڕێڕەوی ئیدارەکانی دیکەی جیهان دەگرێتەبەر، یاخود وەکو ئێستا دەمێنێتەوە و ڕۆڵی بزوتنەوەی تەڤدەم تیایدا گرنگتر و بەهێزتر دەبێت.

دیارە لێرەشدا ڕۆڵی چین و ڕوسیا و ململانێیان لەگەڵ ئەمەریکا و بەرەی ڕۆژاوادا، نابێت فەرامۆش بکرێت کە دەتوانن هاوکێشە و هاوسەنگەکان بەبارێکی دیکەدا بگۆڕن، ئەمەش کارایی خۆیی و دەوری خۆی لەسەر ڕۆژاوای کوردستان دادەنێت. ئەوەشی تا ئێستا ئاشکرایە پشتگرتنی ئەسەد و ڕژێمەکەیەتی لە لایەن ئەوانەوە، بەڵام ئەوەی کە نائاشکرایە، سیاسەتیانە بەرامبەر بە کانتۆنە کوردییەکان.

درێژەی هەیە

ڕۆژاوا، ئەزمونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

زاهیر باهیر-سلێمانی

٢٠/٠٥/٢٠١٤

بەشی حەتەم:

هەشتەم: خەندەقی شەرمەزاری و بێ هەڵوێستی:

بە درێژایی بەردەوامبوونی بەناو شۆڕشی کورد و کوردستان، بە تایبەت لە ساڵانی ١٩٧٥ بەدواوە، هەمیشە سوریا مەڵبەندی نیشتەجێبوونی موعارەزەی عێراقی لە کورد و عەرەب و لایەنەکانی دیکە، بووە، هەمیشەش ئەم نەیارانەی ڕژێمی عێراق پشت و پەنایان سوریا و سورییەکان بووە، تەنانەت لە دایکبوونی یەکێتی نیشتمانی، لە دیمەشق، بووە، ئەوانیش و هێزە کوردییەکانی دیکەش سەرچاوەی مادی و مەعنەوییان پاش ڕژێمی سوری، کوردانی سوریا ، بووە، لەگەڵ ئەوەشدا ئەمانە هیچ وەختێک چاوپۆشییان لە سازشکردن، گەر پێویستی کردبێت، لەگەڵ ڕژێمی سوریدا ، لەسەر حسابی کوردی ئەوێ، نەکردوە ، هەموو ئەمانە، ئەوە دەگەیەنن، ئەمان خێریان بۆ خۆیان و شەڕیان بۆ ئەوان، بووە. بە کوردی و کورتیش ئەو هێزە کوردیانەی باشوور بە درێژایی ئەم ماوەیە قەرزاری ئەوان، بوون.

ئەم حەقیقەتانەی سەرەوە زۆربەمان ، بەتایبەت ئەو نەوەیەی کە تەمەنیان لە سەرو پەنجاکانەوەیە، دەیزانن، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا تەنانەت لە سەردەمی ڕاپەڕینی ٢٠١١ ی هاوڵاتیانی سوریا، کە کوردیش بەشێک بووە لەو ڕاپەڕینە ، ئەم هێزە سیاسیانە هەر لە پارتی و یەکێتی و گۆڕان و پارتە ئیسلامییەکانیشەوە، هەڵوێستێکی بەکردەوەییان، نەبووە، بەرگری جددییانلە ڕاپەڕینی کوردانی ڕۆژاوا ومەسەلەکەیان، نەکردوە. ئێستاش کە کوردەکان بە ویستی پۆڵاینی خۆیان، بە سیاسەتی ڕاستی خۆیان ، توانیویانە لەو پارچە زەوییەدا، ئیدارەیەکی خۆجیی دروست بکەن کە نەك هەر لە قازانجی خۆیانە بەڵکو لە بەرژەوەندی بەدەر لە خۆشیانە بە نەتەوەو دینی جیاجیاوە، هێشتا ئەم پارت و هێزە کوردییانە، هەڵوێستێکی ئاشکرای کارایان نییە.

لەم بارو دۆخە سەختەدا کە هاووڵاتیانی ئەو ٣ کانتۆنە پییادا تێدەپەڕن ، کە لە هەموو لایەکەوە بە حکومەتی هەرێمیشیەوە، ئابڵوقەی ئابوری و کۆمەڵایەتی و سیاسی و فەرهەنگی و ڕۆشنبیری دراون، جگە لە ناڕەزاییەکی زۆر کەم نەبێت و کردنی هەڵمەتی کۆکردنەوەی پارەو وەرگرتنی چەند هەزارێکی لێقەوماو و ئاوارە نەبێت، شتێکی دیکەیان ، بۆ نەکراوە، ئەمە لە کاتێکدا کە کۆمەڵگەی ڕۆژاوا پێویستی زۆری بە هەموو کەسێک لە بواری فێربوونی زمانی کوردی، تەندروستی و چارەسەرکردن، بیناسازی، تەکنیکی لە هەموو بوارەکاندا، شارەزایانی بواری کشتوکاڵ ، زەوی و زار، جادە و ڕێگاوبان …تا بوارەکانی دیکەش، هەیە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەم هێزە سیاسیانە هاندەر و کۆمەککاری خەڵکانی ئەم دەڤەرە نە لە ڕابوردوودا و نە لە ئێستاشدا، نەبوون . سەرەڕای هەموو ئەمانەش ئێستا بە هەڵکەندنی خەندەقێکی ٣٥ کیلۆمەتری کە کۆتاییەکەی لە شارۆچکەی ” ڕەبیعە” دێت ، تاکو ئەوەندەی تر ژیانیان زەحمەتتر بکرێت، تاکو پەتی ئابلوقە لە ملی گەلی ڕۆژاوا ، تووندتر بکرێت، کەمتەرخەمییان نەکردووە . حاڵیبوونی ئەم گەمە سیاسییەش بۆ کوردانی ئەوێ زەحمەتە، بەتایبەت کاتێك کە دەبینن کە حکومەتێك ، کە نوێنەرایەتی کورد لە باشوری کوردستا دەکات، سەری زمان و بنی زمانیان باس لە کوردایەتی و دەوڵەتی کوردییە، بۆچی هەڵوێستی ئاوایە؟ کە لە کاتێکدا ناتوانن یارمەتییان بدەن دەبا ژیانیان ئەوەندی دیکە گران نەکەن.!!!!

ئێمە هەموومان دەزانین کە حکومەتی هەرێم و سەرجەمی پارتە سیاسییەکانی دەرەوەی دەسەڵاتیش، بە گوێرەی بەرژەوەندییە تایبەتییەکانی خۆیان دەڕۆن بەڕێوە، هەر لایەکیان پاشکۆی یەکێک لە وڵاتانی دراوسێ و دەوروبەر و ناوچەکەن،هاوکاتیش بە خۆشییەوە باوەش بۆ ئەمەریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا و سیاسەتی لیبراڵیان، دەکەنەوە. بەڵام ئەیهەڵوێستی خەڵکە ناحیزبییەکەی کوردستان…….جەماوەرەکەی کوردستان؟ ئەی بیانوی ئەوان چییە لە ئەنجامنەدانی چالاکییە ڕاستەوخۆکان : لە کردنی خۆپیشاندانی ئاشتیانەو دەستبەسەراگرتن و داگیرکردنی دەزگەو شوێنە حیزبییەکان و حکومییەکان تا دەگاتە چالاکی دیکە بۆ دروستکردنی فشارێکی ئاوا نەك هەر هەڵکەندنی خەندەقی شەرمەزاری بووەستێنن، بەڵکو ئابلوقەی ئابوریشیان لە لایەن حکومەتی هەرێمەوە، لەسەر لا بچێت. لەلایەکی دیکەشەوە یەکێتی و گۆڕان کە هەڵوێستیان لای پەیەدە و ئیدارە خۆجێیەکە ، جێگەی ڕەزامەندییە، بەڵام نەیانتوانی نەك هەر فشار بخەنە سەر پارتی ، بەڵکو لە میدیاکانیشا نەیانتوانی باسی ئەو کێشانە بەزەقی بکەن.

تێگەیشتن لە هەڵوێستی ئەم پارتە سیاسیانە بە تایبەتی و هەڵوێستی جەماوەری کوردستان بەگشتی ، بۆ کوردانی ڕۆژاوا کارێکی ئاسان نییە وسەریان لێیدەرناچیت. ئەو دڵسۆز و دڵپاکانەی ئەوێ ، وەکو هەندێك لە ئێمە مێژوی ڕەشی هەر یەکە لەم حیزبانە نازانن، کە بەرزکردنەوەی دروشمی کوردایەتی و وتنی بەیت و بالۆرەی دەوڵەتی کوردی و وتنەوەی سرودی نیشتمانی کە هەموومانیان پێ کەڕوکاس کردووە، هەرلە سەرەتای دروستبوونی بزوتنەوەی کوردایەتییەوە، کە تاکو ئێستاش بەردەوامە، جگە لە وەهم و بازرگانی بەسەر خوێنی خەڵکە هەژارەکەوەو لە پێناوی بەرژەوەندی وڵاتێکی دراوسێ، ناوچەکە، یاخود وڵاتانی دیکە، چشتێکی دیکە نەبووە.

لەگەڵ هەموو ئەم هەڵوێستە سلبیانەشدا کە دژی کوردانی ڕۆژاوا وەرگیراوە، هێشتا نە لە پەیەدە و نە لە باڵە سەربازییەکەشیدا و نە لە نێوەندی دانیشتوانی ئەو دەڤەرەشدا، کەسێکمان نەبینی کە هێڕشێك بکاتە سەر حکومەتی هەرێم، کە سێکمان نە بینی کە کاتێك ناوی سەرۆکی هەرێم هاتبێتە پێشەوە، لە ‘ کاک مەسعود’ کەمتر لە دەمیان، ترازبێت. تەنانەت کە لە ڕۆژی ١٠/٠٥ دا ، ڕۆژی شەمە، خۆپیشاندانێك لە لایەن دانیشتوانی شاری قامیشلییەوە، سەبارەت بە ” خەندەقی شەرمەزاری” کرا، لەسەرجەمی ئەو دروشمانەی کە لە لایەن خەڵکەوە بەرز کرابوونەوە و هەروەها هەموو ئەو وشانەی کە لەو بۆنەیدا خوێنرانەوە، وشەیەك یا دروشمێکی هێڕشبەرانەی دژ بە پارتی و یەکێتی و گۆڕانی، تیادا نەبوو، تەنها بریتی بوون لە وشەی جوان وداخوازی ڕەوا، نە شتگەلێکی دیکە، کە ئەم هەڵوێستەی خۆپیشاندەران، جێگای خۆشحالی بوو .

کاتێکیش کە هەڤاڵانی پارتە کوردییە موعاریزەکانمان بینی و پرسیاری هەڵوێستیانمان سەبارەت بەو خەندەقە لێکردن، هیچ لایەکیان، هیچ کەسێکیان وەکو تاك و هەڵوێستی حیزبییان ، سەرزەنشتی حکومەتی هەرێمیان نەکرد ، بەڵکو دەیانوت کە ئەوە کێشەی حکومەتی هەرێم خۆیەتی و بۆ پاراستنی ئاسایش ئەوە دەکات، بەڵام ترس لە کێ؟ لە هێزی تورکی ؟ یاخود داعیش و بەرەی نوسرە؟!!!!. بەڕاستی ئەم بیانووە جێگای بڕواکردن و ڕەزامەندی کەس نییە، کە لە کاتێكدا، هێزەکانی یەپەگە و یەپەژەو ئاسایش، کە لە سەنگەر وبەرەی پێشەوەن لە دژیهاتنە پێشەوەی ئەو هێزە تیرۆریستانەو هاتنیان بۆ ناوجەرگەی هەرێم.

ئەم هەڵوێستەی هێزە کوردییەکان جێگەی نیگەرانییەکی یەکجار زۆرە، کەچی لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا پەیدە و ئیدارەی خۆجێی دانیان بەوەدا نا کە هەڵوێستی گۆڕان و یەکێتی سەبارەت بەوان باشە.

درێژەی هەیە

 ڕۆژاوا،ئەزمونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

زاهیر باهیر-سلێمانی

٢٠/٠٥/٢٠١٤

بەشی شەشەم:

حەوتەم: کۆبوونەوە لەگەڵ هێزە ئۆپۆزۆسوێنەکانی کورد و مەسیحییەکان:

بەهۆی تەواوی ئەو ئازدییەی کە لە لایەن هەڤاڵانی پەیەدەو تەڤدەمەوەلە بینینی هەموو کەس و لایەنێك هەروەها لە ڕێکخستنی کۆبوونەوەکان و گەیاندنمان بۆ ئەوێ، هەمانبوو، هەلێکی یەکجار گەورەمان بۆ ڕەخسابوو تاکو هەر بە تەنها شتەکان لە دەمی خۆیانەوە نەبیستین بەڵکو لەدەمی نەیارانیشیانەوە، ئەم هەڵوێستەشیان شایانی سوپاس و پێزانینی من و برادەرەکەشمە.

لەو ماوە کەمەدا ئێمە دوو کۆبوونەوەی دوور و درێژمان هەم لەگەڵ ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستانی سوریا و هەم لەگەڵ سکرتێری”ألپارتی” و دوو پارتی سەرەکی دیکەی کوردستانیدا، کرد، ئەمە جگە لە کۆبوونەوە لەگەڵحیزبە موعاریزە مەسیحییەکاندا، کە لە کۆتایی ئەم بەشەدا دێمەوە سەری.

ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستانی سوریا کە بارەگاکەیان لە شاری دێریك “مالیکیە” بوو، لە سەرەتادا لە ١٦ پارت، پێکهاتبوو بەڵام بەهۆی یەکگرتنی هەندێکیان وهەڵوەشاندنەوەیان لەناو پارتەکانی دیکەدا، ژمارەی حیزبە بەشداریووەکانی ئەم ئەنجومەنە هاتبوونە سەر ١١ پارت. گەرچی پێشوەخت زوو ئاگەدار نەکرابوونەوە ، بەڵام نزیکەی ١٢ تا ١٣ کەسیان لە دانیشتنەکەدا ئامادە، بوون .

پاش ئەوەی کە ئێمە خۆمانمان بەوان ناساند، یەکسەر کەوتینە لێدوان و گفتوگۆ بە پرسیارکردن و دوواندنیان سەبارەت بە پەیوەندی نێوانیان لەگەڵ پەیەدە و ئیدارەی خۆجێی دا، جیاوازییەکانی نێوانیان ، پەیوەندییان بە پارتی دیمۆکراتی کوردستانی عێراقەوە، داخوازییان لە پەیەدە و ئیدارەی خۆجێی، هە ڵوێستیان لەو خەندەقەی کە لەلایەن پارتییەوە هەڵکەنراوە……هتد

لە وەڵامی پرسیارەکاندا، ئەوان ئەو ڕاستییانەی کە ئێمە لەدەمی نەیارەکانیانەوە، پەیەدە، بیستبوومان، پشتڕاستکردەوە: کە کەسیان لێنەگیراوە، هەراسان ناکرێن ، ئازادی ڕێکخستن و بڵاوکردنەوەی بڵاوکردنەوەکانیان، هەیە، ئارامی و ئاسایش هەیە. هاوکاتیش هەندێك گلەییان لە پەیەدە هەبوو کە لەم خاڵانەدا، کۆدەبووەوە: یەکەم :  پەیەدە لە دانیشتنەکەی هەولێر کشاوەتەوە و ئیلتیزامی پێوە نەکردوە. دووهەم: بەڕای ئەوان پەیەدە پەیوەندی لەگەڵ ڕژێمی ئەسەددا هەیە، بەڵگەشیان بۆ ئەوە لێگەڕانی ‘پەیەدە’ یە بە مانەوەی نیوەی شاری ‘حەسەکە’ لەدەستی ڕژێمدا و هەبوونی مورەبەعە ئەمنییەکەی شاری قامیشلۆ ، بوون، کە لە بەشەکانی پێشتردا، باسمکردوون. هۆی بەشداری نەکردنیشیان لە ئیدارە خۆچییەکەی ئێستا و داهاتوشدا، دەگەڕانەوە بۆ ئەم خاڵە. لەهەمان کاتیشدا دەیانووت هەڵبژاردنی ئازاد لە سای پەیەدە و هێزەکانی پەیەدەدا، سەرناگرێت. لە نێوەندی قسەکانیاندا جاروبار باسی بەشداریکردنیان لە ئیدارە خۆجێیەکەدا ، بەڵام بەشێوەی تەوافق، دەکرد. سێیەم: ڕێگەنەدانیانە لەلایەن پەیەدەوە بە هەبوونی هێزێکی سەربازی تایبەتی خۆیان،کە لەژێر سەرکردەی باڵای هێزی یا سوپای یەپەگە و یەپەژە دا، نەبێت بەڵکو لەژێر ڕکێفی خۆیاندا بێت. بیانوشیان بۆ قەبوڵنەکردنی پەیەدە بە داخوازییەکەیان،قۆرخکردنی گۆڕەپانەکە بوو لەلایەن پەیەدەوە.ئەمانە گلەییە سەرەکییەکانی ئەوان لە پەیەدەو ئیدارە خۆجێیەکە، بوون، کە هەر هەموویان لەم سێ خاڵەدا یەکیان دەگرتەوە.

ئێمە پێشوەخت ڕاو بۆچونی هەڤاڵانی پەیەدەمان دەزانی چونکە پێشتر هەمان پرسیارمان لەوان کردبوو بۆیە هەندێك وەڵامی ئامادەکراومان بە وەڵامی پرسیارەکانیئەو برادەرانە، لەلابوو، بەڵام ئێمە لە دیدی خۆمان و بەرژەوەندی هاووڵاتیانی ڕۆژاواوە گفتوگۆمان لەگەڵدا دەکردن، هەندێک لە داخوازییەکانیانمان نەک بەڕەوا، بەڵام بە داخوازییەکی لۆژکانە لەم بارودۆخەی ئێستای ئەوێدا نەدەزانی. ئێمە دەمانویست ئەوەیان بەیاد بهێنینەوە، کە لە کاتێکدا ئەوان باوەڕیان بە پرۆسەی هەڵبژاردن هەیە ، باشترە کە ئەوان لە هەموو هەنگاوەکانیاندا بەرژەوەندی کۆمەڵگەی جەزیرە بخەنە سەرو هەموو بەرژەوەندییەکانی دیکەوەو هەوڵی سەرکەوتنی ئەم ئەزموونە تازەیە بدەن و پاشکۆیی هیچ لایەنێك و پارتێك لە هیچ بەشێکی ئەم کوردستانەدا قەبوڵ نەکەن ، یەکێتی و تەبایی نێوانیان لەسەرو هەموو شتێکەوە دابنێن.

بە کورتی پێمان گوتن ” …… گەر ئەوان بیانەوێتمیکانیزمی سەرکەوتنیان و جێگیربوونی ئەم ئیدارەیەی ئێستا بدۆزنەوە زۆر گران نییە،چونکە ئەوان تەجروبەیەکی فاشیلی ٢٢ ساڵەی باشوری کوردوستانیان لەبەردەمدایە، گەر ئەوان دەقاو دەق پێچەوانەی ئەوانەی کە لێرە کراون، بکەن، هەم بە بەرژەوندی خۆشیان و هەم خەڵکانی ئەو سێ دەڤەرەش دەگەڕیتەوە…

” سوود وەرگرتنیش لەو ئەزموونە فاشلەی لای ئێمە ( باشوری کوردستان) دوورکەوتنەوەیە: لە شەڕی ناوخۆ، لە گەندەڵی، لە هەبوونی پەیوەندییەکی گەلێک نزیك لەگەڵ وڵاتانی دەرودراوسێ لەسەر حسابی دانیشتوانی وڵاتەکەی خۆیان و بەشەکانی دیکەی کوردستان. کارکردن لەسەر ئاوەدانکردنەوەی لادێکان و بایاخدان بە کاروباری کشتیاری و ئاژەڵداری، پاراستنی ژینگە، دەستوەرنەدان لە بەشە خزمەتگوزارییەکان و دەزگەکانی دیکە و بەحیزبی نەکردنیان، هەبوونی تاڕادەیەك جۆرێك لە دادوەری کۆمەڵایەتی، نەهێڵانی جووداخوازی، خۆنەکردنەوە بۆ سیاسەتی لیبراڵ و کۆمپانیەکانیان، هەوڵنەدان بۆ لاوازکردنی بزوتنەوەی تەڤدەم و ماڵی گەل و………هتد”لە ڕاستیدا ئەو برادەرانە لە بەرامبەر ئەمانەدا شتێکی ئەوتۆیان نەدەوت.

چەند ڕۆژێك دووای ئەو کۆبوونەوەیە، کۆبوونەوەیەکی ٣ کاژیریمان، لە قامیشلۆ لەگەڵ  سکرتێری پارتی دیمۆکراتی کوتدستان-سوریا “ألپارتی” و پارتی یەکسانی دیمۆکراتی کوردی سوری و پارتی دیمۆکراتی نیشتمانی کورد لە سوریا، کرد. لەو کۆبوونەویەشدا هەمان شتمان لەگەڵ ئەمانیشدا دووپات کردەوە پێمان گوتن ” باشتروایە کە ئەوان لۆجیکانە بڕواننە سەرجەمی کێشەو ڕووداوەکان ….” لە قسەکانماندا جەختمان لەسەر ئەوە کردەوە، کە” راستە هەر یەکێك لەوان وەکو حیزب ڕەنگە لە ڕووی مێژوییەوە لە پەیەدە کۆنتر، بن، بەڵام زۆر گرانە خۆبەراوردکردنیان بەوان. پەیەدە بە هێزی باڵە چەکدارییەکانیەوە توانیوێتی ئەم بارودۆخەی ئێستا بڕەخسێنێت، ئازادی وئاسایشێك بخولقێنێت، کە ئێوە  ( ئەم پارتیانە ) لەسای ئەمەدا توانیوتانە ودەتوانن بێ ترس قسە وباسی خۆتان و کاری ڕێکخستنتان بکەن….. پەیەدە چ لە ناو کوردستانی سوریا و چ لە دەرەوەیدابە هەزاران ئەندام و هەواداریان هەیە و بە سەدان قوربانییان داوە، لە کاتێکدا ئێوە  تا ساتی کۆبوونەوەکەمان لەگەڵتاندا، خوێن لە پەنجەی یەکێکتانەوە نەهاتوە ، ئیدی چۆندەتوانن ببنە برابەش لە ڕۆژاوادا…” بەردەوامبوین لەسەر قسەکانمان ” لەو مەیدانی شەڕ و جەنگەدا هێز و دانی خوێن کار دەکات…ژمارەی شەهید حوکمدەدات….مەسەلەکە هەرئاوا سادەو ساکار نییە ئێوە بڵێن مادام ئێمەش پارتێکی سیاسین و ڕابوردویەکی دوورودرێژمان هەیە ، ئیدی ئێمەش نیوەی دەسەڵاتمان دەوێت……. زۆری دیکە لەم قسانە “

ئەوان دەیانگووت ئازادییان نییە، بەڵام بەڵگەیان پێنەبوو. لە کاتێدا ئێمە پرسیارمان لێدەکردن کە ئایا ڕاودەنرێن؟ هەراسان دەکرێن؟ کەسیان لێدەگیرێت؟ لە کاری ڕێکخستنیاندا ڕێگیرییان لێدەکرێت؟ لە وەڵامی هەموویاندا، وشەی ‘نەخێر’ بوو، جگە لە یەك گلەیی کە سەبارەت بە یاسای حیزبەکان و حیزبایەتیکردن، کە ئەو یاسایە لەلایەن ئیدارە خۆجێیەکەوە، دەرکرابوو، کە من خۆم بەهۆی ئەوەی کە یاسای حیزبەکانم پێشتر خوێندبوەوە، سەددەرسەد لەگەڵیاندا، هاوڕابووم.

ئەم برادەرانە جەختیان لەسەر ئەوە دەکردەوە کە ئەوان ئامادە نین کە لە هەڵبژاردنی داهاتوودا بەشداری بکەن بە بیانوی نەبوونی هەڵبژاردنێکی ئازاد، گوایە پەیەدە حیزبێکی دیکتاتۆرە. ئێمە پێمان گوتن ” لەکاتێکدا ئەوان باوەڕیان بە پرۆسەی هەڵبژاردن هەیە، باشترین کارێك کە بیکەن لە ڕێگە گرتن لە زیادبوونی بیرۆکراتییەت و دیکتاتۆرییەت ، بەشداریکردنیانە لە ئیدارە خۆجێیەکەدا و وەرنەگرتنی هەڵوێستی دوورەپەرێزییە. بۆ ڕێگەبڕینەوەش لە هەڵبژارنیێك کە گومانی لەسەر بێت سووربوونە لەسەر لیژنەیەکی سەربەخۆی شارەزا لە بوارەکانی هەڵبژاردندا، نەک خۆدوورگرتن و پێشبینیکردنی ڕووداوێك بی هەبوونی بەڵگە و بەڵگەنامەیەك”.

کۆبوونەوەی دواترمان لەگەڵ دوو پارتی مەسیحی و ڕێکخراوی لاوانی قامیشلۆ، لە قامیشلۆ، بوو، گەرچی هەردوو پارتەکە بەشداری خۆیان لە ئیدارە خۆجێیەکەدا، هەڵپەساردبوو، بەڵام هیچ جۆرە گلەییەکیان لە پەیەدە و ئیدارە خۆجێیەکە نەبوو، بەڵکو زۆریش ستایشیان دەکردن بەوەی کە بەدەمیانەوە دەچن و کاروبارەکانیان زۆر زوو ڕادەپەڕێنن لەگەڵ هەبوونی ئاسایش و ئازادی لە شاردا. بەڵام هەرچی سەرۆك و نوێنەری لاوانی مەسیحی، کە کوڕ و کچێکی گەنجبوون،کووڕەکە زۆر توندوو تیژبوو بەرامبەر پەیەدە. ئەو دەیگوت: “هیچ بۆ لاوان ناکرێت و کۆمەکییان پێناکرێت… کارەبا نییە..”، هەڕەشەی ئەوەیان دەکرد ئەگەر داخوازییەکانیان نەیەنە دی ئەوە بەرەو هەندەران ڕەودەکەن. ئا لێرەدا سکرتێری یەکێک لەو دوو پارتە لە وەڵامیدا وتی” گرنگ هەیەو گرنگتر. ئەوەی گرنگە: لێرە ئازادی هەیە، لێرە ئاسایش هەیە، لێرە ژیان هەیە… ئێمە لە بارودۆخی جەنگدا دەژین…بڕوانە شاری دیمەشق، حەڵەب…ئەوانی دیکە..ببینە کە چییان بەسەر هاتووە.” ئەوەکەی دیکەیان لە دەمی وەرگرتەوەو گووتی ” ئەوە تۆ دەڵێێ چی؟ کارەبا گرنگ نییە….من ئامادەم لەبەر مۆم دانیشم بەڵام ئاسایشم هەبێت…خۆم و منداڵەکانم بە دڵی ڕەحەتەوە بخەوین و ترسی کوشتن و بڕینم نەبێت…. کاروبارەکانی خۆم ئەنجامبدەم…”

دواتر کە هەڤاڵانی پەیەدەمان بینییەوە، لە وەڵامدا گوتیان: “ئێمە ئیلتیزامی تەواومان بە دانیشتنەکانی هەولێرەوە هەیە و بۆ ئەمەش دۆکۆمێنت و بەڵگەنامەمان، هەیەو ئامادەین نیشانی ئێوەی بدەین . … داخوازی بەشێك لەو حیزبانە دوو داخوازی بوون، یەکێکیان گۆڕینی ڕەنگی خامی دروشمەکەی هێزی یەپەگە بوو کە خامەکە سووربووبگۆڕرێت بۆ زەرد… ئێمەش گۆڕیمان….داخوازی دووهەمیان گۆڕینی ناوی کانتۆنی کوردستان بە جەزیرە بوو لەبەر ئەوەی کە لەوێدا جگە لە کورد کەمایەتی دیکەشی تیادا دەژێت، ئەوەشمانکرد “ ئەو برادەرانە بە ئێمەیان ڕاگەیاند و وتیان” ئێوە وەکیل بن ، بچن قسەیان لەگەڵدا بکەن، ئەوان چییان دەوێت ئێمە بۆیان دەکەین جگە لە ڕێگەنەدان بە هەبوونی لەشکرێکی جیای سەربەخۆ… ئێمە ناتوانین لە بارو زروفێکی ئاوا ئاڵۆزدا لەشوێنێکی ئاوا هەستیاردا ڕێگە بدەین دوو لەشکری جیاو سەربەخۆ لە یەك کاتدا هەبێت، چونکە گەورەترین گرفتمان بۆ دەخولقێت…..هەرچیش سەبارەت بە پرۆسەی هەڵبژاردن هەیە ، دەتوانین کە لیژنەیەکی سەربەخۆیی نێو وڵاتان بانگ بکەین سەرپەرشتیی هەڵبژاردنەکە بکات…”

بۆ زیاتر زانینیی پێگەی پەیەدە و تەڤدەم و ئیدارە خۆجێییەکە لەناو خەڵکدا، لە بازاڕدا و هەڵوێستیان لێیان، یەك دوو کاژێرێکیشمان بۆ ئەمە تەرخانکرد، هاتین پرسیارمان لە هەندێك خەڵك هەر لە دەستگێڕی سەر عەرەبانەکانەوە، کاسبکار و تا خەڵکانی فرۆشیاری سەر دوکانەکان، نوسینگەکان، صەیدەلییەکان…..کرد. لەم بینین و چاوپێکەوتننەدا هەر هەموویان ڕای ئەرێیانەیان (ئیجابی) هەبوو. ئەوەی کە لەلای ئەوان گرنگبوو هەبوونی ئارامی و ئاسایش، بوو کە لە سایدا دەیانتوانی کاروباری ڕۆژانەیان و مامەڵەی ناوبازاڕییان ، بێ ترس و دڵەڕاوكێیەك لە هاتن و ڕۆیشتنیاندا لە ماڵەوە بۆسەر کاریان و لەسەر کاریانەوە بۆ ماڵەوە، بکەن. ئەمە جگە لەوەی کە دڵنیابوون لە هەبوونی جۆرێك لە دادوەری کۆمەڵایەتی و دەستوەرنەدانی لایەنە جیا جیاکان لە کاروبارەکانیاندا.

 

درێژەی هەیە

به هیوای دووبارەنەبوونەوەی ئەزمونەکانی ۱۹۹۱’ له کوێستان و بڕین و ماڵوێرانی و ڕه و کردنی زۆرەملێ.با هەر کەس ئەوەندەی بۆی ڕەکرێت’ به تەنها’ یان بەکاری هەرەوەزی’ له ماڵ و گەرەک و شوێنه گشتیەکان’ شوێنی کارکردن’ مەکتەب و دانیشگا و باخچەی ساوایان و خەسته خانەکان و … کاری هەرەوەزی و بەرگری و ئامادەکاری بۆ پەرەنەسەندنی پلان و نەخشه داڕێژراوەکانی مافیای نەوت’ بانقەکانی و میلیشیا ‘ خەمخۆرەکانیان’ بکرێت. ئەمه ” داعش” وه چەند ناو و گرووپی میلیشیای لەم جۆره ‘ دەمێکه هەن و دروستکراون ‘ بۆ کاتی پێویست. ئەم شەڕو و’ داگیرکاری و تۆقاندن و کوشت و بە ینەی’ که مافیای نەوت’ له ڕێگای بانق و چەته میلیشیاکانی یەوه پەیڕه و دەکرێت و دەسەپێنرێت و بەردەوامیشی دەبێت’ دیوێکی تری مەترسیداری لەناوبردنی و تێکدانی ‘ سوریا – خۆرئاوا و کەنتۆنه ئازادەکانیەتی’ که دەیانەویت’ عێراق- کوردستانی باشوری بۆ بکەنه پردێک. به هیوای لەیەک نزدیکتربوونەوه و لەیەکگەیشتنی باشتر.

https://www.facebook.com/nabaz.schmidt

هەڵوێستی سەربەخۆی جەماوەر لە نێوان ( داعش ) و ( دەوڵەت )

بەدەر لەوەی کە هێرشی (داعش) و ڕەوی سوپای دەوڵەتی عیراق کێ و چی لە پشتەوە، بەدەر لەوەی نەخشەڕێژانی ئەم هێرشە ‌هێزە دەرەکییەکان و دەوڵەتەکانی ناوچەکەن یا هێزە نێوخۆییەکانی عیراق، جەنگێكی سەرتاپاگیر لەنێوان دەسەڵاتداران و دەسەڵاتخوازاندا لە ئارادایە و باجدەری سەرەکی ئەم جەنگە و هەموو جەنگەکانی سەراپای مێژوو، تەنیا خەڵکی سڤیل و چین و توێژە بندەستەکانی کۆمەڵن.

ئا لێرەوە ئەنارکیستەکان وەك چالاکانی بزووتنەوەی کۆمەڵایەتی و لایەنگرانی بەرەی جەماوەریی، ئەم جەنگەش وەك هەر جەنگێکی دیکەی نێوان دەوڵەتان و میلیشیاکان و هێزە دەرەکی و نێوخۆییەکان ڕەتدەکەنەوە و بە جەنگێکی ناڕەوای دەزانن و تەنیا لە بەرەی یەك جەنگدا خۆیان دەبیننەوە، جەنگی کۆمەڵایەتیی چەوساوان دژی چەوسێنەران ؛ جەماور دژی دەوڵەت؛ جەماوەر دژی میلیشیا؛ جەماوەر دژی داگیرکەر، جەماوەر دژی ڕامیاران؛ جەماوەر دژی هەموو ‌هێزە سەربازیی و پۆلیسیییەکان.

لەبەرئەوە تەنیا هێزی ڕێکخراو و یەکگرتووی جەماوەر لە گەڕەك و گوند و کارگە و فێرگە و فەرمانگە و ناوچە و هەرێمەکاندا وەك ئەڵتەرناتیڤی کۆمەڵایەتی بۆ بەرگرتن بە هێرشی ( داعش ) و ملهوڕییەکانی دەوڵەت و فەرماندارییە هەرێمییەکان بە فەرمی دەناسن و کار بۆ هەڵخڕاندن و پێکهێنانی دەکەن.

هەڵبەتە وەها هەڵوێستێك تەنیا لە حەز و خەیاڵەوە سەرچاوە ناگرێت، بەڵکو پشت بە ئەزموونەکان دەبەستێت، کە هیچ کات سوپا و لەشکری دەوڵەت شایانی بڕوا و پشتپێبەستنی جەماوەر نین و هەمیشە ئەگەری کایەکردنیان لە پلانە دەرەکی و نێوخۆییەکاندا هەیە و هیچ کاتێکیش لەبەرەی جەماوەردا نەبوون و ناشبن، بەڵکو هەردەم سەرکوتگەری بەرەی جەماوەرن و داکۆکی لە بەرژوەندی دەسەڵاتداران و دەسەڵاتخوازان دەکەن. بۆ نموونە پاش ڕاپەڕینی ئازاری ١٩٩١ هێزی میلیشیاکانی بەرەی کوردستانی لە یەکەمین هەنگاودا کەوتنە سەرکوتی بزووتنەوەی ” شورایی ” و پاش چەند ڕۆژێك هەر ئەو هێزانە نەك نەیانتوانی لە بەرامبەر هێرشی سوپای تێکشکاوی ( ڕژێمی بەعس )دا خۆیان ڕابگرن، بەڵکو بە هەمان شێوەی هەڵوێست و کاردانەوەی سوپا و هێزەکانی دەوڵەتی ئێستا عیراق [ لە موسڵ ] لە پێش خەڵکی سڤیل و بێچەکەوە ڕەویانکرد و گەڕانەوە ئەو دیو ئەو سنوورانەی لێوەی هاتبوونەوە. لە بەرامبەردا تەنیا هێزی چەکداری “شورایی” کە دەستبەجێ و خۆبەخۆ پێکهاتبوو و بە کۆنترین و لاوازترین چەکەوە بەرەنگاری لەشکری دەیان هەزاری ڕژێمی بەعس دەبوویەوە. هەروەها لەم ڕۆژانەشدا بە هەمان شێوە و سیناریۆ، بینیمان کە چۆن هێزی سوپای عیراق و هێزە نێوخۆییەکانی دەوڵەت کەوتنە ڕەوکردن و گەییشتنە ناوچەکانی دەرەوەی پارێزگەی موسڵ. دیسانەوە سوپا و لەشکری فەرمی دەوڵەت، نەك نەیتوانی بەرگریی لە دوژمن [ داعش ] بکات، بەڵکو بە کۆڕەوکردنی بووە هۆی ڕوخاندنی ورەی خەڵك و ورەبەخشین بە چەند سەد چەکدارێکی ( داعش ). بێجگە لەوە، ئەگەر سەرنجی چۆنیەتی کارکردن و هێرشەکانی ( داعش ) و (جبهة النصرة ) و ( طالیبان ) و ( انصار اسلام ) و تەنانەت دەوڵەتانیش بدەین، ئەوان بە ڕۆشنی دەبینین، کە بە کشتوبڕی گشتی و کاری تیرۆریستی و سەربڕین و دروستکردنی ترس لە دەروونی جەماوەردا، دەتوانن سەرکەوتن بەدەستبهێنن. ئەمەش کارێکی ئاسان و ئاساییە، چونکە پێشتر جەماوەر لە هەموو توانا و دەسەڵات و ورەیەك داماڵڕاوە و هەموو بڕیار و بەرەنگارییەکان بە سوپا و میلیشیاکان سپێردراون. لەبەرئەوە کاتێك کە ورە و بڕوابەخۆبوون لە ڕێگەی یەکگرتنی جەماوەریی و پێکهێنانی گاردی گەلیییەوە دەبوژێتەوە، هەم جەماوەر دەبێتە هێزێکی خۆڕاگر و هەرگیز نەبەزیو و هەم سوپای دەوڵەت و میلیشیا تیرۆریستەکانی وەک ( داعش ) و ( جبهة النصرة ) ورە لەدەستدەدەن و لە بەرامبەر یەکرێزیی جەماوەردا بەچۆکدادێن.

ئەگەر سەرنجی ئەزموونی خۆبەرگریی جەماوەریی خەڵکی سڤیل لە خۆراوا (کوردستانی بەشی سوریە) بدەین، ئەوا دیسانەوە هەمان نموونەی درەوشاوەی هێزی چەکداری بزووتنەوەی “شورایی” دەبینین و دەبینین نەك تەنیا بەرامبەر (داعش)، بەڵکو بەرامبەر (جبهة النصرة) و دەستە دەرکییەکانی دەوڵەتی تورکیە و دەسەڵاتدارانی هەرێمیش وەستاونەتەوە و سەرەڕای ئابلۆقەی ئابووریی دەوڵەت و حکومەتەکانی ناوچەکە و پیلانەکانی دەوڵەتانی هاوپەیمان، ڕۆژ بە ڕۆژ هێزی خۆڕێکخستووی بەرەی جەماوەریی لە خۆراوا لە سەرکەوتندایە و پاشەکشێ بە دوژمنەکانی دەکات.

لەسەر بنەمای ئەزموونگیریی لەم ڕووداوانە و پشتبەستن بە ئەزموونە مێژووییەکانی بەرەی شۆرش لە سەرتاسەری جیهاندا، تەنیا یەك بەرە و ئەڵتەرناتیڤ هەیە، کە ئەنارکییەکان پشتی پێببەستن و پێداگریی لەسەربکەن و پێشنیاریبکەن و بۆ هەڵخراندن و پێکهێنانی دەستبەکاربن؛ ئەویش خۆڕێکخستنی بەرەنگاریی سەربەخۆی جەماوەرییە بە پێکهێنانی هێزە گەلییە سەربەخۆکان لە نێوەندەکانی کار و ژیاندا. وەها کارێك دەستپێکردنی دەستبەجێ و هەردەمی گەرەکە و پێویستە هەر لە ئێستاوە سەربەخۆ لە هێزەکانی دەوڵەت و حکومەتەکان و پارتەکان و میلیشیاکان، لە شارەکانی دیکەی عیراقدا بەخێراترین کات گەورەترین ‌هێزی بەرەنگاریی جەماوەریی بەتایبەت لە شاری کەرکووك و بەغداد کە ئامانجەکانی دواتری هێزە تیرۆیستییەکانی (داعش)ن، پێکبهێنرێت، نابێت لەبیربکرێت کە وەها هێزێك تەنیا هێزی پیاوانە نییە، بەڵکو هێزی یەکگرتووی ژنان و پیاوانی سەراپای کۆمەڵە !

بەرەو پێکهێنانی هێزی بەرەنگاریی سەربەخۆی جەماوەریی، سەرکەوتن تەنیا لە هێزی یەکگرتووی جەماوەردایە

پێکهێنانی کۆمیتە و هەرەوەزیی گەڕەك و کارگە و فێرگە و فەرمانگە و گوندەکان، بەردی بناخەی بەرەنگاریی جەماوەریین

سەکۆی ئەنارکیستان

١٣ی جونی ٢٠١٤

ئەگەر سۆشیالیزم؛ ئازادی و یەكسانی و دادپەروەریی نییە، ئەدی چییە ؟ *

هەژێن

٢ی نۆڤەمبەر ٢٠١٣

بەشی دووەم

” پارله‌مان به‌رزترین شێوه‌ی ده‌وڵه‌تی چینایه‌تییه‌ و دواین وێنه‌ی دیموكراسییه‌تیشه‌ . پارله‌مان ئه‌و هێزه‌ ڕێكوپێكه‌یه‌ كه‌ هه‌ردوو به‌ره‌ی ڕاستڕه‌و چه‌پڕه‌وی له‌ خۆیدا كۆكردۆته‌وه‌ بۆ پارێزگاری كۆمه‌ڵگای سه‌رمایه‌داری . “

وێڕای هاوبۆچوونیم لەتەك ئەم دەستەواژەیەی نووسەردا ” ئه‌و هێزه‌ ڕێكوپێكه‌یه‌ كه‌ هه‌ردوو به‌ره‌ی ڕاستڕه‌و چه‌پڕه‌وی له‌ خۆیدا كۆكردۆته‌وه‌ بۆ پارێزگاری كۆمه‌ڵگای سه‌رمایه‌داری . ” لەمەڕ پارلەمان، بەڵام من پارلەمان بە دەوڵەت نابینم، نە لە نزمترین و نە لە بەرزترین شێوەی دەوڵەتدا. پارلەمان ئۆرگانێکی دەوڵەتی هاوچەرخە، کە ڕۆڵی میانجیکردنە لەنێوان پارتە دەسەڵاتخوازەکان و ڕێکخستنی یا میانجی نێوان جەنگی بێبەرنامەی کۆمپانییەکانە. هەروەها دێمۆکراسیی پارلەمانی دوایین وێنەی دێمۆکراسی نییە و هەر ئەو دێمۆکراسییە پارلەمانییەش دەکرێت گۆرانی دیکەی بەسەردابێت و بێجگە لەوەش دەتوانرێت میکانیزمە دێمۆکراتییەکان [دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ] لە سیستەمی شورایی / کۆمونەیی / هەروەزیی / ئەنجموومەنییدا بەکارببرێن، واتە بەشداربوون و ڕێکخستنی بەشداریکردنی هەمووان لە کاروبارەکانی ڕێکخسن و بەڕێوەبردنی کۆمەڵگەدا، لەسەر ئەو بنەمایە هیچ کات ڕێکخستنی کاروبارەکانی کۆمەڵگەی ناچینایەتی لەسەر بنەماکانی دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ، یەکساننییە و ناکاتە دێمۆکراسی پارلەمانی ! چونکە ناتوانین بەشداری ڕاستەوخۆ و هەمووانیی دانیشتوانی گوندێك، گەڕەکێك، کرێکارانی کارخانەیەك، خوێندکارانی فێرگەیەك، فەرمانبەرانی فەرمانگەیەك لە کۆبوونەوەی گشتییدا بۆ بڕیاردان و جێبەجێکردنی پێداویستییەکانی کۆمەڵگە دوور لە هەژموونی ڕامیاران و پارتەکان و نوێنەرایەتی، بەگوێرەی بنەمای دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ، بە زۆردارەکی و بە ئارەزووی خۆمان و لە تووڕەبوون و تێەگەییشتنی خۆمانەوە لەتەك هەڵبژاردن و دەنگدان بە ڕامیاران و ڕەوایەتیدان بە ملهوڕی دەسەڵاتداران لەسەر بنەمای دێمۆکراسیی نوێنەرایەتی [پارلەمانی] بەیەك بچوێنین و یەکسانبکەین !

باشە، ئەگەر دێمۆکراسی هەر ئەوەیە کە ڕامیاران دەسەڵاتداران و سەرمایەداران پاگەندەیدەکەن و دێمۆکراسی ڕاستەوخۆش بێکەڵکە، ئەدی “کۆمونە”ی ئاسمانی چۆن ڕێکدخرێت و شێوازی ڕێکخستن و شێوەی بەشدارییککردنی دانیشتووان چۆن دەبێت و میکانیزمەکانی بەرگرتن بە سەرهەڵدانی بیرۆکراسی و دیکتاتۆری و پاوانگەریی تاك و گروپ و دستەبژێرە دەسەڵاتخوازەکان کامانەن و چ فیلتەر و لەمپەرێك بۆ نەگەڕانەوەی هەمان ڕێکخستنی پێشوو [چینایەتی] هەیە ؟

” پرۆلیتاریاش ئه‌و چینه‌یه‌ كه‌دژایه‌تی خاوه‌ندارێتی چینایه‌تی له‌ڕێی دژایه‌تی ده‌وڵه‌ت و پارله‌مانه‌وه‌ ئه‌كات . واته‌ زۆرانبازی نێوان برجوازییه‌ت و پرۆلیتاریا له‌ شه‌ڕی نێوان پارله‌مانتاریسته‌كان و پرۆلیتاریادا خۆیئه‌نوێنێ . “

بەداخەوە، نووسەر زۆر ڕواڵەتییانە بۆ دەسەڵات و پێکهاتەکانی دەسەڵات و سەروەرانی کەتواریی دەڕوانێت. ئەو تێڕوانینە ڕواڵەتبینە ئەوی لە بەرانبەر دەسەڵات و کاراکتەرە ڕاستینەکاندا نابیناکردووە، کە خاوەنی کۆمپانیا و کارخانە و دەسەڵاتدارەکانن و ئەوی ناچار بە نادیدەگرتنی کەتواری شتەکان کردووە، کە پارلەمانتارەکان تەنیا دەڵال و میانجیگەری نێوان هێزە زاڵەکانن و لە سەروویی ئەوانەوە ئەوە هێزی ئابووریی کۆمپانییەکان و دەسەڵات و ىڕیاری پارت و دەسەڵاتداران هەیە، کە بەندی یاساکان پێشنیاردەکات و پارلەمانتاران لەو نێوەدا تەنیا ڕۆڵێکی ڕۆتین و پێشتر بۆنووسراویان لە پەسەندکردنی پێشنیارەکان و بە بڕیارکردنیاندا هەیە ! بەپێچەوانەی تێگەییشتنی لنگاوقووچانەی نووسەر، دەکرێت لە وڵاتێکدا نە پارلەمان هەبێت و نە دەوڵەتی هاوچەرخ، تەنیا کۆمەڵە میلیشیایەك سەروەربن و دارایی تایبەت و خێزانی و خێلەکی و پارتیی و میلیشیاییش هەبێت. کەواتە تەنیا بە ڕەتکردنەوەی دەوڵەت و پارلەمان و پارت ناتوانین دژایەتی دارایی تایبەت بکەین، هەر ئاوا کە ناتوانین تەنیا بە لابردنی دەوڵەت، پێکهاتە قووچکەییەکانی خێڵ و خێزان و پارت و دەستەبژێرە ئابووریی و ڕامیاریی و ڕۆشنبیریی و کارگێرییەکان لەنێوبەرین. دارایی تایبەت [چینایەتی] پێش ئەوەی دەوڵەت رایگرتبێت، بەخۆی کولتوور و ئاوەز و هوشیاریی و حەز و بوونی تاك و خێزان و کۆمەڵ پێکدەهێنێت و لە پێکهاتەی خێڵایەتییەوە تا کۆیلایەتی و دەرەبەگایەتی و ئەم ڕۆژگارەی سەرمایەداریش وێرای جیاوازی شێوەی دەسەڵاتداریی و بەڕێوەبردنی کۆمەڵگە، هەر هەبووە. لەبەرئەوە سەرهەڵدانی دارایی کۆمەڵایەتیی [ناچێنایەتی] و هەڵوەشاندنەوەی دارایی چینایەتی [تایبەت] تێکۆشان و ڕەوتێکی کۆمەڵایەتی و کولتوورییە و پێویستی بە شۆڕشێکی کولتووری لە هوشیاریی کەسەکاندا هەیە. کەی تاکی نادارا بە ئاستێك لە هوشیاریی وەك بەرەنجامی ئەزموونگیریی خەباتی ڕۆژانەی خۆی بەو سەرەنجامە گەییشت، کە گەلگاریی لە تاککاریی، پێکەوەژیان لە دابڕان و لەخۆنامۆبوون، دارایی کۆمەڵایەتی لە دارایی تایبەت، هەرەوەزی لە کێبڕکێ، هاوپشتی کۆمەڵایەتی لە ڕکەبەریی ڕامیاریی باشترە، ئەوا ڕوخانی دەوڵەتەکان و سەندنەوەی ئاپارتمان و باخچە و فێرگەکان و نەخۆشخانەکان و کارگەکان و کۆمەڵایەتییکردنەوەیان ئاسانترین کارێك دەبێت، کە هەموو تاکێکی گۆڕانخواز [شۆڕشخواز] دەتوانێت وێنایبکات و دەرکیبکات. بەواتایەکی دیکە تاوەکو تاکی ژێردەست بەرژەوەندی خوا و دەوڵەت و پارت و نەتەوە و خێڵ و ڕابەر و دەستەبژێر لە سەرووی بەرژەوەندی و تاکایەتی خۆیەوە دابنێت، ئەستەمە دارایی و سەروەریی چینایەتی لەقببێت و لەتەك ویستی تاکەکانی کۆمەڵ و ڕەوت و گەشەی کۆمەڵ بکەوێتە ناکۆکی.

” پرۆلیتاریا هه‌رگیز ناتوانێ ئه‌وئامێره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ به‌ كار بهێنێ بۆخۆڕزگاركردن له‌ چه‌وساندنه‌وه‌ كه‌ خۆی ئامێرێكی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ بۆ چه‌وساندنه‌وه‌ی ، دوژمنایه‌تی برجوازیه‌تیش به‌بێ دوژمنایه‌تی پارله‌مان و ئازادییه‌ سیاسیه‌كه‌ی ، هیچناگه‌یه‌نێ جگه‌ له‌ دوژمنایه‌تی پرۆلیتاریا خۆی . “

بەداخەوە نووسەر نەك هەر تەنیا لنگاوقووچ پێکهاتە و دیاردەکان دەخوێنتەوە، بەڵکو بوونە کەتوارییەکانش ئاوەژوودەکاتەوە. “پارلەمان …. ئەوئامێره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییە” چییە؟ پارلەمان دەزگەی ڕامیارییە نەك ئامێر ! دەزگەی ڕامیارییە و ڕاگری سیستەمی ڕامیارییە و ئاراستەکەر و ڕەوایەتیپێدەری دەسەڵاتی ڕامیارییە، نەك کۆمەڵایەتی!

من نازانم لە کوێدا و بە چ پێوەرێك پارلەمان “کۆمەڵایەتییە”؟ لە تێڕوانینی دوور لە کەتواری نووسەردا “‌كۆمه‌ڵایه‌تیی” چ واتایەك دەبەخشێت؟ ئایا ئەو لەنێو “ڕامیارییبوون” و “کۆمەڵایەتییبوون”دا چ لێکچوون و خاڵێکی نێوکۆیی و هاوبەشییەك دەبینێت ؟

وەك پێشتر ڕۆشناییم خستەسەر، “ڕامیارییبوون” واتە دابران و نامۆبوون لە “کۆمەڵایەتییبوون”. ڕامیاریی واتە هونەری دەسەڵاتداریی دەستەبژێرە سەروەرییخوازەکان. سیستەمی ڕامیاریی واتە ڕێکخستنی بەڕێوەبەرایەتی کۆمەڵگە لەلایەن مشەخۆران و ملهورانەوە لە سەروووی ویست و خواست و توانای تاکە بەرهەمهێنەر و بنیاتنەرەکانی کۆمەڵگەوە. وەها ڕێکخسنێك تەنیا بە لەنێوبردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و ڕێکخستنەوەیان لەسەر بنەمای یاسا ڕامیارییەکان مەیسەردەبێت، واتە نامۆکردنی تاك بە خۆی وەك بوونەوەرێکی کۆمەڵایەتیی و بە پەیوەندییە ئاسۆییە کۆمەڵایەتییەکان. لەبەرئەوە هەر پاگەندەیەك بۆ کۆمەڵایەتییبوونی پارلەمان و دزگەکانی دیکەی سیستەمی چینایەتی، تەنیا ڕەوایەتیەدانە بە سەروەریی چینایەتی و بەس. بەپێچەوانەوەی پاگەندەکانی نووسەرەوە ڕامیاران و دەسەڵاتداران هیچ کات بوێریی ئەوەیان تێدانییە و نیشانیاننەداوە، کە پارلەمان و دەزگەکانیان بە دەزگەی کۆمەڵایەتیی ناوببەن و لە هیچ کات و بە هیچ شێوەیەك ناکرێت و لە توانادا نییە، دەزگەیەك، کە بۆ لەنێوبردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و لەنێوبردنی ڕێکخستنی کۆمەڵایەتیی کۆمەڵگە سەریهەڵدابێت، بەخۆی دەزگەیەکی کۆمەڵایەتیی بێت. ئەمە تێنەگەییشتنە لە جیاوازی نێوان کۆمەڵایەتییبوون و ڕامیارییبوون، لە جیاوازی نێوان سیستەمی ڕامیاریی ڕێکخراو لەسەر بنەمای یاسا ڕامیارییەکان و سیستەمی کۆمەڵایەتیی ڕێکخراو لەسەر بنەمای یاسا سروشتییەکان، لە جیاوازی نێوان هەڵپە و پلانی ڕامیاریی و خەبات و شۆڕشی کۆمەڵایەتی، لە جیاوازی نێوان کار و چالاکی ڕامیاریی و کار و چالاکی کۆمەڵایەتیی، لە جیاوازی نێوان بەڕێوەبەرایەتی ڕامیاریی سەرووخەڵکی [چینایەتی] و خۆبەڕێوەبەرایەتی کۆمەڵایەتی ئاسۆیی [ ناچینایەتی و ناقووچکەیی]، لەیەك دەستەواژەدا ئەمە تێنەگەییشتنە لەوەی کە پارلەمان بریتییە لە دەزگەیەکی ڕامیاریی سەرووخەڵکی، کە تەنیا بە لەنێوبردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان دەتوانێت بێتەبوون و خۆی ڕابگرێت و تاکەکان بە هێزی و توانا کۆمەڵایەتیی خۆیان نامۆبکات و لەسەر بنەمای پەیوەندییە سەروخوارییە ڕامیارییەکان ڕێکبخاتەوە و سەروەریی چینێکی دارا و مشەخۆر بەسەر کۆمەڵگەدا بسەپێنێت!

” ئه‌وكاته‌ی مێژوو دامه‌زراندنی پارله‌مانی دیموكراسی خسته‌ئه‌ستۆی برجوازیه‌ت ، هه‌رله‌وكاته‌دا شكاندنی ده‌وڵه‌ت و پارله‌مانی خسته‌ئه‌ستۆی پرۆلیتاریا ، بۆیه‌ ناكرێ پرۆگرامی مێژوویی پرۆلیتاریا له‌ هیچ ئاستێك و هیچ جێگایه‌كدا له‌گه‌ڵ پارله‌مانتاریسته‌كاندا یه‌كبخرێ . “

لە دەرەوەی ویست و کارکردی مرۆڤە بەدەربەست و نادەربەستەکانەوە، “مێژوو” چییە؟ ئایا “مێژوو” هێزێکی ئاسمانییە، ئایا بەرنامەڕێژییەکی میکانیکی سەرووی کۆمەڵگەیە، ئایا یاسایەکی داڕێژراو و پێشبینییەکی زانایانەیە؟

ئەوەی کە ئەم بۆچوونە دیتێرمینیستییە پشت بە بێچەندوچوونی مێژوویی [الحتمية التاريخية] دەبەستێت، خۆی بەیانگەری خۆیەتی و ئەوەی کە مێژوو لە دەرەوەی کارکرد و ویستی مرۆڤەکانەوە دەبێت و ئەوەی کە مرۆڤەکان بە ڕۆبۆتێکی ناچار بە پەیڕەوکردن و ملکەچیی بۆ بنەماکانی ڕێکخستنی ئابووریی و گەشەی ئابووریی دەبینێت، نکۆڵیهەڵنەگرە. ئەگەرنا قسەکردن لەوەی کە مێژوو فەرمان بە مرۆڤەکان بدات و ئاراستەی ژیان و ڕێکخستن و پێکهاتنیان دیاریبکات و پێکهێنانی پارلەمان یا هەڵوەشاندنەوەی پارلەمان بخاتە ئەستۆی ڕۆبۆتەکانی، بێجگە لە پووچگەرایی هیچی دیکە نییە! ئەمە هەمان بڕوای زۆرەکییانەی [عقيدة الجبرية] ئایینەکانە بۆ ڕۆڵی مرۆڤ لە ڕێکخستنی کۆمەڵگە و ئەرك و بەڕێوەبردنی کار و بارەکانیدا، کە بەگوێرەی ئەو تێڕوانینە مرۆڤ لە نێوچەوانی نووسراوە دەبێت ئەوە بکات و ئەوە بێتەڕێی کە بۆی دیاریکراوە، واتە لە تێڕوانینی دیتێرمینیستیدا مێژوو هەمان ڕۆڵی خوای ئاسمانەکانی هەیە و مرۆڤیش کۆیلەیەکی ناچار بە پەیڕەوی چارەنووسێك کە بۆ دیاریکراوە !

دەکرێت بڵێین، بۆرجوازی وەك هەوڵێك بۆ پاراستنی سەروەریی خۆی، پەنای بۆ پارلەمان وەك دەزگەیەکی میانجیگەری نێوان باڵ و هێزە دەسەڵاتخوازەکان و ئاشتکردنەوەیان لەسەر خوانی مشەخۆرانەی چینایەتی، بردووە و ناچاربووە دروستیبکات و مل بە دەنگدانی گشتی بدات. هەروا دەتوانین بڵێین، پڕۆلیتێرەکان [تاکە نادارا و بێدەسەڵاتەکان] بۆ ڕزگاربوونیان لە کۆیلەتی و سەروەریی چینایەتی، ناچارن هەموو دەزگە ڕامیارییەکان لەنێوبەرن و لەپێش هەموویانەوە پارلەمان و سیستەمە نوێنەرایەتییەکەی. بەڵام ناتوانین وەك ئاییندارێك بڕوا بەخۆمان بهێنین، کە ئێمە ڕۆبۆتێکی ناچار و پرۆگرامکراوی جیبەجێکردنی فەرمانەکانی خوا “مێژوو”ین ! چونکە ئەوە ئامادەیی ئێمەیە بۆ کۆیلەتی، کە سەروەریی بۆرجواکان مسۆگەردەکات و ئەوە یاخیبوونی ئێمەیە لە کۆیلەتی، کە سەروەریی چینایەتی لەنێودەبات و ئەوە کارکرد و ویستی مرۆڤە هوشیارەکان و پاشرەویی ناهوشیارەکانە کە ئاراستەی مێژوو دیاریدەکات، نەك هێزێك لە سەرووی تاك و جڤاکەوە. وەها ویستێك [ئیرادەیەك] بە خودهوشیاریی شۆڕشگێرانەوە پەیوەستە، کە لە تێکۆشانی جەماوەریی و کۆمەڵایەتییدا بەڕەتکردنەوەی هەموو هەوڵ و بەرنامە و ڕێکخستن و سیستەمێکی ڕامیاریی سەرهەڵدەدات و لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا بەرجەستەدەبێت و دەىێتە بەشێك لە بیرکردنەوە و ئەزموونگیریی کۆمەڵگە !

” ئه‌ركی مێژوویی كاپیتالیزم خۆی و پارله‌مانه‌كه‌یتی كه‌ به‌رده‌وام به‌ ڕێگای ڕیفۆرم و چككردنی گوزه‌رانی (( هاونیشتمانی !! )) یه‌كانی و پێشخستنی شارستانیه‌ت و زانست و ته‌كنه‌لۆژیا ، (( پله‌ به‌ پله‌ )) كۆمه‌ڵگاكه‌ی بباته‌پێشه‌وه‌ ، واته‌ پته‌وكردن و نه‌شه‌ونمای هه‌میشه‌یی كۆمه‌ڵگاكه‌ی دابین بكات ، وه‌ سه‌رئه‌نجامی واقیعی ئه‌و پێشكه‌وتنه‌ش سه‌باره‌ت به‌ پرۆلیتاریا ، بریتییه‌ له‌ :

(( كرێكار له‌ هه‌ژاری خۆی زیادئه‌كات هه‌چه‌ند له‌و سامانه‌ زیابكات كه‌ به‌رهه‌می ئه‌هێنێ ، وه‌ هه‌رچه‌ندیش هێزو پله‌ی به‌رهه‌مه‌كه‌ی زیادبكات . كرێكار ئه‌بێته‌ هه‌رزانترین كاڵا هه‌رچه‌ند ژماره‌ی ئه‌و كاڵایه‌ی زیادكرد كه‌ دروستی ئه‌كات …… “

جارێکی دیکە، ئەگەر باوەڕمان بە ئەرکی مێژوویی هەبێت، کەواتە بڕواشمان بە قۆناخبەنییەکان وەك پێداویستییەکی مێژوویی دەبێت و لەسەر ئەو بنەمایانەش دەبێت مل بە ملهوڕیی مێژوو بدەین و مرۆڤایەتی ناچاربووە هەموو قۆناخەکانی تائێستا ببرێت و بەگوێرەی ئەو بۆچوونە تەنانەت ئەگەر هەموو پرۆلیتێرەکان [کۆیلان، جوتیاران، کرێکاران و توێژە نادارا و بێدەسەلاتەکانی دیکەی ئەم ڕۆژگارە] خودهوشیاریی شۆڕشگێڕانە و سوشیالیستخوازانەشیان هەبووایە، ئەوا نەیاندەتوانی بەر ئاراستەی مێژوو بەرەو ئەم ڕۆگارە [کۆمەڵگەی سەرمایەداریی] بگرن. بەواتایەکی دیکە پێویستە دەستبەرداری هەموو چالاکی و تێکۆشان و هەوڵدانێك ببین و چاوەڕێی خوا “مێژووی دەرەوەی ویستی مرۆڤەکان” بکەین و هەموو جەنگ و سەرکوت و برسیەتی و نایەکسانی و سووکایەتی و بەهرەکێشیی و چەوسانەوەیەك بە شتێکی پەسەندکراو و ناچاریی وەربگرین!

ئایا هیچ دەزگە و ڕاگەیاندن و ئیدئۆلۆگێکی سەرمایەداریی دەتوانێت باشتر لە نووسەری ئەم دێرانە، ڕەوایەتی بە کۆمەڵگەی چینایەتی بدات و پاساوی مێژوویی بۆ سەروەریی چینایەتی و درێژەکێشانی تا ئەم ڕۆژگارە بهێنێتەوە ؟

“…. كرێكار هه‌رچه‌ند زیلتر وه‌به‌رهم بهێنێ كه‌متر ئیستهلاك ئه‌كات وه‌ هه‌رچه‌ند نرخی به‌رهه‌مهێنراوه‌كانی زید ببێ خۆی زیاتر له‌وه‌ كه‌م ئه‌بێته‌وه‌ ، … وه‌ هه‌رچه‌ند مه‌ده‌نیه‌تی بابه‌ته‌كه‌ی زیادیكرد كرێكار وه‌حشیتر ئه‌بێ ، وه‌ هه‌رچه‌ند داهێنان له‌كاردا زیادیكرد كرێكار گێلۆكه‌ترئه‌بێ و كۆیلایه‌تی بۆ سروشت زیاتر ئه‌بێت . “

ئەمە چ داهێنان و پێگەییشتنێکی تیئۆرییە، کە نووسەر ئافراندوویەتی، بە چ بەڵگە و بنەمایەکی لۆجیکی و هاوکێشەیەکی ماتماتیکی نووسەر دەیهەوێت بۆ ئێمەی بسەلمێنێت، کە ئەگەر کرێکار زیاتر بەرهەمهێنێت، ئەوا کەمتر بەکاردەبات؛ ئایا گەدە و ئارەزووی پۆشاکگۆڕین و کێبركێ و چاولێگەریی کەمدەکەن، یا بە بینی زۆری بەرهەمەکان، ئارەزەوومەندیی کەمدەکات؟

بەپێچەوانەی ئەم پێگەییشتنە ئەنتیکەی نووسەرەوە، کرێکار لە هەر سەردەم و کاتێکی دیکە، زیاتر بە کولتووری بەکاربەریی نادەربەستانە ئالوودەبووە و کرێکار لە هەموو سەردەمێکی دیکە زیاتر بووەتە ڕاگریی سیستەمی سوودی بانکیی و کرێکار لە هەموو سەردەمێك زیاتر ساخکەرەوەی کاڵای خۆیەتی. ئایا مەبەست لە “مه‌ده‌نیه‌تی بابه‌ته‌كه‌ی ” چییە، کە کرێکار ” وه‌حشیتر ” دەکات؟ ئەی ” وه‌حشی ” چییە، مەگەر مەبەست لەو دەستەواژە دژە-مرۆییە لوتبەرزانەی وردەبۆرجوازی، “ناشارستانیبوون” نییە؟ ئەدی چۆن تاکو مرۆڤ شارستانیتر بێت، ناشارستانیتر دەبێت؟ من لە بابەێکی دیکەدا دەگەڕێمەوە سەر واژە و چەمکی ” وه‌حشی” کە کۆمونیستەکان زۆر بە شانازییەوە بەکاردەبەن و بەو هۆیەوە سووکایەتی بە کۆمەڵگە سەرەتاییەکان دەکەن، کە هێشتا وەك بەشێك لە سروشت لە دەرەوەی بازاری سەرمایە دەژین. هەروەها بە کام پێوەر و لۆجیك مرۆڤ بە داهێنان لە کاردا گێلتر دەبێت، مەگەر کاری کۆمەڵایەتیی ئافەرێنەری هوشیاریی و مرۆڤ و بەرجەستەکردنی ئەزموونەکانی نییە؟ لەوە بەدبەختیتر ئەوەیە، بەکامە پێوەر مرۆڤ بە زیاتربوونی داهێنانەکانی، کۆیلەتی بۆ سروشت زیادیکردووە؟ سروشت چییە، ئایا مرۆڤ [کرێکار] لە دەرەوەی سروشت چییە و بوونی هەیە؟

هیوادارم خوێنەرانی ئازیز، لەم بارەوە کۆمەکی منی کڵۆڵ بکەن و تێمگەیێنن، کە ئەو دەستەواژانەی سەرەوەی نووسەر، چۆن پێکەوە کۆدەکرێنەوە و یەکدەگرنەوە و چ پێوەر و لۆجیکێك پەسەندەیاندەدات. هەروەها بێجگە لەو پرسیارانەی سەرەوە، ئایا پێشکەوتنی چینایەتی و داهێنانی سەروەرانە، وێرانگەری سروشت و لەنێوبەری سروشتی مرۆڤ و کردنی بە ڕۆبۆت و دوورخەرەوەی نییە لە سروستیبوونی ؟

” … ڕاسته‌ كار شتی جوان بۆ ده‌وڵمه‌نده‌كان وه‌به‌رئه‌هێنێ به‌ڵام نه‌بوونی بۆ كرێكار وه‌به‌رهه‌م ئه‌هێنێ . كار كۆشك و ته‌لار وه‌به‌رئه‌هێنێ به‌ڵام كوخ بۆ كرێكار ، جوانی وه‌به‌رئه‌هێنێ بڵام شێواوی _ التشوه‌ _ بۆ كرێكار … زیره‌كی وه‌به‌رئه‌هێنێ به‌ڵام ده‌به‌نگی و گێلۆكه‌یی بۆ كرێكار … _ ماركس _ العمل المغترب )) . “

بڕواناکەم لە هیچ زمانێکی دونیادا داڕشتن و دەربڕینی هێندە پەڕپووت بوونی هەبێت، تا ئەوە دەربرینی مارکس بێت. خوێنەری هێژا سەرەتا سەرنجی ئەم وەرگێڕانە بدەن ” كار كۆشك و ته‌لار وه‌به‌رئه‌هێنێ به‌ڵام كوخ بۆ كرێكار ، جوانی وه‌به‌رئه‌هێنێ بڵام شێواوی _ التشوه‌ _ بۆ كرێكار … زیره‌كی وه‌به‌رئه‌هێنێ به‌ڵام ده‌به‌نگی و گێلۆكه‌یی بۆ كرێكار … “

بێجگە لەوە، ئایا مەبەستی مارکس لە “کار”ە بەگشتی یا “کار” لە سایەی سیستەم و ڕێکخستنی چینایەتیدا ؟ ئەگەر مەبەستی ئەوەیە، کە نووسەر دەیەوێت بە ئێمەی بگەیێنێت، ئەی مارکس “کار” لە سیستەم و ڕێکخستنی کۆمونەیی [کۆمونیزم]دا چۆن پێناسەدەکات؟ ئەگەر هەمان پێناسەی بۆی هەیە و دەخوازێت هەڵوەشێتەوە، چی جێگەی کار دەگرێتەوە و بەبێ کار، مرۆڤ چۆن پێداویستییەکانی خۆی دابیندەکات؟

” كۆمه‌ڵگای سه‌رمایه‌داریش له‌ دمێكه‌وه‌ توانای له‌ناوبردنی خۆی ڕخساندووه‌ ، ……..
….. جگه‌ له‌وه‌ش ته‌نیا ئه‌و سامانه‌ زۆره‌ی برجوازیه‌ت به‌كاریدێنێ بۆ داموده‌زگاكانی سوپا و ئه‌من و پۆلیس ودین و بیرۆكراسییه‌كان ، هه‌ر ته‌نیا گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و سامانه‌ بۆ كۆمه‌ڵ به‌سه‌ بۆ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگای چینایه‌تیدا. “

ئەگەر خۆم لە سەرنجدانی پەڕپووتیی داڕشتنی دەستەواژەکان لابدەم و هەڵە ڕێزمانییەکان ڕاستنەکەمەوە، ئەوا ئەوەندە بەسە، بڵێم ئەم بۆچوونەی نووسەر لەمەڕ ڕەخسانی زەمینە لەنێوچوونی کۆمەڵگەی سەرمایەداری و لە توانابوونی سەرکەوتن بەسەر کۆمەڵگەی چینایەتییدا، سەلمێنەری دروستی بۆچوون و لێکدانەوەی منە بۆ بۆچوونە دیتێرمینیستییەکانی ئەو، وەك ئەوەی پێشتر ڕۆشنمکردەوە. کە لە بۆچوونەکەی ئەودا مرۆڤایەتی ناچار و سزاوارە بە هاتن و ملدان بە سەرمایەداری و پڕۆلیتێرەکان نەیاندەتوانی لە ڕەوتی شۆڕشی کۆمەڵایەتییاندا کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی بەرەو شوێنێکی دیکە ئاراستەبکەن؟ ئایا ئەمە ئەو نائومیدییە نییە لە شۆڕشی کۆمەڵایەتی یا ئەو هەلپەرستییە سازشکارییە نییە، کە کاوتسکی پێیگەییشت ؟

کەواتە با ئێمە ڕوو لە بزواندنی سۆزی سەروەران بنێین و کۆیلەتییەکی کەمێك خۆشتر و باشتر و خۆشگوزەرانەتر بۆ خۆمان دابینبکەین، هەروەك لەم ڕۆژگارەدا چەپەکان بە ڕوونان لە ینک و پدک دەیکەن ! کاتێك کە گۆڕان و ڕوخانی سیستەمی چینایەتی لە دەرەوەی کار و چالاکی و خەبات کۆیلەکانییەوە بێت و تەنیا خوا “مێژوو” دیاربکات و بەبێ هاتنەدی ئەو مەرجە خواکردانە “مێژووکردانە” هیچ شتێك توانانی ڕوودانی نەبێت و هێڵی ڕەوتکردنی مێژوو دیاریکراوبێت و لادان و تەینەکردنی ئەستەم بێت، ئیدی قسەکردن لە کۆمەڵگەیەکی باشتر چ پێداویستییەکی هەیە. بە گوێرەی ئەو بۆچوونەی نووسەر، باشتر نییە هەموو کۆمونیستەکان ببنە سەربازی سەرمایەداری، بۆ ئەوەی ڕەوتی گەشەکردن و زووتێپەڕبوونی ئاسانتر و بە بەزییانەتر بکەن ؟

بەبۆچوونی من، ئەمە هەر ئەو پاگەندانەن، کە کۆنە ئەندامەکانی (کۆڕەک) و باڵە جیاوەبووەکەی گروپی کۆمونیستی ئینتەرناسیونالیست [باڵەکەی کوردستانی] لە دەمی هەڵبژاردنی ئایاری ١٩٩٢دا دەیانکرد و دەیانگوت ” بڕینی قۆناخی دێمۆکراسی پارلەمانی، پێشمەرجی گەییشتن بە سۆشیالیزمە، لەبەرئەوە دەنگدان بە ینک، مسۆگەرکەری زووتر گەییشتنە بە سۆشیالیزم وەك حەتمەتێکی مێژوویی”، ئەگەر نا، پەیامی بێهوودەیی و بێویستی مرۆڤ لە بەرانبەر زۆرداریی مێژوودا، دەیەوێت چی بە ئێمە بڵێێت؟

من لە بەرانبەر ئەو بۆچوونانەدا تەنیا ئەوەندە بەسە بڵێم، بێچەندوچوونی مێژوویی [الحتمية التاريخية ] لاساییکردنەوەیەکی نەزانانەی کولیچەخواردنی مرۆڤە خوداپەرستەکانە لە ئاسمان بەگوێرەی ئەو چارەنووسەری کە خوای ئاسمانەکان بۆ مرۆڤایەتی دیاریکردووە!

” به‌پێش چاومانه‌ له‌ پێشكه‌وتوترین ووڵاته‌وه‌ تا ناوبراو به‌ دواكه‌وتوترین ووڵات ، ده‌وڵت زیاتر له‌نیوه‌ی به‌رهه‌می كۆمه‌ڵ به‌كارێنێ بۆ ئه‌و داموده‌زگایانه‌ی كه‌نك هه‌ر كه‌مترین هاوبه‌شی ناكه‌ن له‌به‌رهه‌مهێناندا به‌ڵكو هه‌موو مه‌به‌ستێكیش له‌ بوونیان ته‌نیا پاراستنی سه‌روه‌رێتی چینایه‌تییه‌ ، چونكه‌ سه‌روه‌رێتی چینایه‌تی نیه‌ به‌بێ سوپا و ئه‌من و پۆلیس و دین و بیركراسییه‌ت و …. “

لێرەدا پێویستە بپرسین، ئەگەر لە دەرەوەی ویستی تاکەکانەوە، ئەوە تەنیا “مەرجە مێژووییەکان”ن کە سەرهەڵدان و مانەوە و لەنێوچوونی قۆناخە مێژووییەکان دیاریدەکەن، ئیدی بۆچی و لەپێناو چی دەوڵەت نیوەی بەرهەمی کۆمەڵ [مشەخۆریی ڕەنجی بەرهەمێنەران] بۆ ئەو دەزگە بێبەرهەمانەی کە سەروەریی چینایەتی دەپاریزن، تەرخاندەکات؟ ئایا پاراستنی سەروەریی چینایەتی لە کێ، کاتێك کە بەگوێرەی بۆچوونی خودی نووسەر تاك/ ژێردەستەکان لە گۆڕین و ڕوخانی سیستەم و سەروەریی چینایەتیدا ‌هیچ ڕۆڵێکیان نییە ؟

“هه‌ربه‌مپێیه‌ گیروگرفتی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ له‌وێوه‌ ده‌ستپێناكات كه‌ گوایه‌ كۆمه‌ل َ دواكه‌وتووه‌ و توانی ماددی كامڵ نه‌بووه‌ بۆ وه‌دیهێنانی كۆوڵگایه‌كی ناچینایه‌تی ، به‌ڵكو لوێوه‌ ده‌ستپێئه‌كات كه‌ : به‌رهه‌م چۆن دابه‌شئه‌كرێ له‌ كۆمه‌لدا ؟ ….. ، به‌ڵكو له‌ له‌ناوبردنی ده‌سه‌ڵاتی چینایه‌تیدایه‌ ، وه‌ به‌به‌رنامه‌ی لانیكه‌منا ، به‌ڵكو به‌رنامه‌ی لانی زۆریش نه‌له‌دوور و نه‌لونیكه‌وه‌ ناكه‌وێته‌ ناكۆكی له‌گه‌ڵ خاوه‌ندارێتی چینایه‌تیی ، “

نووسەر چەند پەرەگراف پێشتر پێچەوانەی ئەم دەربڕینەی لە “كۆمه‌ڵگای سه‌رمایه‌داریش له‌ دمێكه‌وه‌ توانای له‌ناوبردنی خۆی ڕخساندووه‌ ، ….. …. ، هه‌ر ته‌نیا گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و سامانه‌ بۆ كۆمه‌ڵ به‌سه‌ بۆ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگای چینایه‌تیدا. ” دەدوێت. کەچی لێرەدا دەڵێت “… كه‌ گوایه‌ كۆمه‌ل َ دواكه‌وتووه‌ و توانی ماددی كامڵ نه‌بووه‌ بۆ وه‌دیهێنانی كۆوڵگایه‌كی ناچینایه‌تی ،” !

هەڵبەتە تا ئێرە، ئەمە یەکەمین دەستەواژەیە کە تێیدا نووسەر گومان لەسەر تێڕوانینی دیتێرمینیستانەی خۆی و کۆمونیستەکانی دیکە دادەنێت. بەداخەوە هەرچەندم کۆشا نەمتوانی لە دەستەواژەکانی دیکەی ئەو پەرەگرافەی تێبگەم و نازانم ئایا ئەم دەستەواژە ” به‌ڵكو لوێوه‌ ده‌ستپێئه‌كات كه‌ : به‌رهه‌م چۆن دابه‌شئه‌كرێ له‌ كۆمه‌لدا ؟” دڕێژەی ئەو گومانەیە کە بە “گوایە” دایدەنێت یا ڕەتکەرەی ئەو گومانەیە و دەیەوێت دێژە بە دڵنیایی و بڕوای بە دیتێرمینیزم بدات. چونکە هەرچەند وردبوومەوە، نەمتوانی لەم دەستەواژە تێبگەم ” به‌ڵكو به‌رنامه‌ی لانی زۆریش نه‌له‌دوور و نه‌لونیكه‌وه‌ ناكه‌وێته‌ ناكۆكی له‌گه‌ڵ خاوه‌ندارێتی چینایه‌تیی ، ” !

” ئه‌م بۆچوونه‌ هیچنیه‌ جگه‌ له‌ داماڵینی پرۆلیتاریا له‌ ماهییه‌ته‌ مێژووییه‌كه‌ی . پرۆلیتاریا چینێكه‌ له‌سه‌ر ئاستی مێژووی مرۆڤایه‌تی و ئه‌ركه‌كه‌یشی تاكه‌ ئه‌ركێكی مێژووییه‌ و له‌یه‌ك پرۆگرامی مێژوویدا كوتئه‌بێته‌وه‌ : هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی سیسته‌می كاری كرێگرته‌ ، وه‌ بۆئه‌وه‌ش هیچ ڕێگه‌یه‌ك شكنابات جگه‌ له‌ شۆڕش ، شۆڕشیش واتای گۆڕانكاری ئابوری و سیاسی نییه‌ له‌ كۆمه‌ڵدا ، به‌ ڵكو سه‌ركه‌وتنه‌ به‌سه‌ر چینه‌كاندا .“

وێڕای چەندبارەبوونەوەی ” ماهییه‌ته‌ مێژوویی … ئاستی مێژوو … ئه‌ركێكی مێژوویی … پرۆگرامی مێژووی .. ” کە بە بۆچوونی من، ئەم شێوازە لە لێکدانەوە و خستنەڕووی بوون و دیاردە و شتەکان، تەنیا ئایدیالیزەکردنی مێژووە و بەس. هەروەها وێناکردنی پرۆلیتاریا وەك یەکەیەکی سەراپا هوشیار و سەراپا شۆڕشگێر، بێجگە لە لاساییکردنەوەی دەقاودەقی [هەڵبژاردنی یەهودییەکان لە تەورات و کریستەکان لە ئینجیل و عەرەبەکان لە قورئان]دا بە ڕزگارکەری مرۆڤایەتی و شانازی ئایینەکە و پەیامهەڵگرانی ئایینەکە، هیچی دیکە نییە. ئەگەر پڕۆلیتاریا بەو پێوەرە ئایدیالیستییە و تێڕوانینە دیتێرمینیستییە، چینێکی سەراپا شۆرشگێڕ و ڕەتگەرەی کۆیلەتی خۆی و سەروەریی داراکان بووایە، دەبوو بەلایەنی کەمەوە سیستەمی سەرمایەداری یەك ڕۆژ توانای پایەدارمانەوەی نەبووایە. بەڵام بەپێچەوانەوە ئەوە پڕۆلیتێرەکان و منداڵانی ئەوانن، کە هێزی پۆلیس و سوپا و ڕیزی دەنگدەر و ئەندامانی پارتەکان و دژەشۆڕش پێکدەهێنن. ئەگەر نا، هەژماری چەند هەزار کەسیی سەرمایەدار و دەسەڵاتدارێك لە بەڕێوەبەرایەتی کۆمپانییەکان و پارلەمانەکان و فەرماندارییەکاندا، توانای ڕاگرتنی نزیکەی حەفت ملیارد مرۆڤی کۆیلەی نییە !

هەروەها بەبێ گۆڕانی ئابووریی و کۆمەڵایەتیی، چۆن سەرکەوتن بەسەر چینەکاندا ڕوودەدات و چۆن نەگەڕانەوەی چینەکان مسۆگەردەکرێت، بێجگە لەوە، ئەی کێ شۆرش بەسەر چینەکاندا دەکات، ئایا هێزێکی دەرەکی وەك “خوا” یا بوونەوەرانی ئەستێرەکانی دیکە ئەنجامیدەدەن ؟

” … له‌ كاتێكا پرۆلیتاریا سه‌رئه‌كه‌وێ ، له‌هیچ حالێكدا نابێته‌ لایه‌نی سه‌روه‌ر له‌ كۆمه‌ڵدا ، چونكه‌ ئه‌وكات سه‌رئه‌كه‌وێ به‌سه‌ر خۆی و دژه‌كه‌یدا . ئه‌وكاته‌ پرۆلیتاریا وونئه‌بێ ، هه‌روه‌ك چۆن دژه‌كه‌شی ، كه‌ سنوری بونی ئه‌و دیارئه‌كات ، وونئه‌بیت ، كه‌ ئه‌ویش خاوه‌ندارێتی تایبه‌تییه‌ . – ماركس – العائله‌ المقدسه‌ } . “

لێرەدا دیسان دەگەڕێمەوە سەر پەرەگرافی پێشووتر و دەپرسم: بەبێ گۆڕان و لەنێوبردنی زمینە ئابوورییەکانی کۆیلەتی پڕۆلیتاریا، چۆن پڕۆلیتاریا وندەبێت و دژەکەشی لەنێودەچێت؟ ئایا بەبێ گۆڕانی ئابووری بەواتای گۆڕانی کۆمەڵایەتیی، لەنێوبردنی دارایی تایبەت لەتوانادا دەبێت؟ هەڵبەتە من لێرەدا مەبەستم لە گۆڕانی ئابووریی، گەشەکردنی بنەمای ئابووریی و تێپەڕاندنی ناچارییانەی قۆناخەکانی کۆمەڵگەی چینایەتی نییە، بەڵکو مەبەستم لە سەرهەڵدانی ناکۆکییە لە پەیوەندییەکانی بەرهەمهێناندا، کە دەبێتە سەرهەڵدانی یاخیبوونی چینایەتی لە سەروەریی چینایەتی، کە لەو بارەدا بێجگە لە دوو ڕێگەچارە زیاتر لەبەردەمدا نامێننەوە: یا لەنێوبردنی پرۆلیتاریای یاخیبوو لەلایەن سەروەرانەوە، کە چیدی توانانی مانەوە و ملدانی بە سەروەیی نەماوە، کە ئەمەش دەکاتە تێداچوونی کۆمەڵگەی چەند چین. [مەبەستی من لە پڕۆلیتاریا تەنیا کرێکارانی پیشەسازی نین، بەڵکو تاکی هەموو چین و توێژە نادارا و بندەستەکانی سەرمایەدارییە، کە چینێکی بنکە فراوانی کۆمڵایەتی پێکدەهێنن]؛ یا ڕێگەی دووەم، لەنێوبردنی سەروەریی چینایەتی [وەك نووسەریش پێداگریی لەسەر دەکات]، کە بێجگە لە لەنێوبردنی کۆیلەتی چینایەتی پڕۆلیتاریا، ‌هیچی دیکە ناتوانێت بگەیێنێت ! بەڵام لەبیرماننەچێت، وەها یاخیبوون و ئاڵوگۆڕێك تەنیا بەرەنجامی شۆڕشی کۆمەڵایەتییە و شۆڕشی کۆمەڵایەتیش لە گۆڕانی شێوازی خواردن و قسەکردن و بیکردنەوەوە بیگرە تا شێوازی مانگرتن و لەنێوبردنی سیستەمی چینایەتی و شێوازی پەروەردەکردنی مرۆڤی خودهوشیار و خودکارا و بنیاتنانی کۆمەڵگە ناچینایەتی دەگرێتەوە و هیچ گۆڕانێکی کۆمەڵایەتی بەبێ هاوەڵدووانەیی گۆڕانی ئابووریی و پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان و خۆڕێکخستن ئەستەمە ڕووبدات، کە هاوکات بریتییە لە گۆڕانی هۆشیی [هوشیاریی، ئاوەزیی، شێوازی بیرکردنەوە] و گۆڕانی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و بنەما و شێوازەکانی بەرهەمهێنان و شێوازی ژیان و ڕێکخستن و پێکهاتنی کۆمەڵگە ، کە لەم ڕۆژگارەدا هەموو ئەمانە لەسەر بنەمای سوود و بەرژەوەندی سەرمایەداریی ڕێکخراون و پێکهاتوون و ئاراستەدەکرێن، بەواتایەکی دیکە سەرمایەداریی سیستەمی کارکردن و بەڕێوەبردن و شێوازی [ستایلی] ژیان و شێوازی بیرکردنەوەی باوە، ئەوی بخوازێت سیستەمی سەرمایەداری بگۆڕێت، ناچارە کار لەسەر گۆڕینی سیستەمی کارکردن و بەڕێوەبردن و شێوازی ژیان و بیرکردنەوە بکات، نەك دروشمدان لە دەرەوەی کایەکانی کارکردن و ژیان و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان، ئەگەر بە دروشم و توندوتیژی و ڕامیاریی و پارتایەتی توانای گۆڕانی سیستەمی چینایەتی هەبووایە، هەنووکە دوو سەدە بوو، کە کۆمەڵگەی چینایەتی لەسەر دەستی بلانکییەکان گۆڕدراوبوو !

بوونی ده‌سه‌ڵات و سه‌روه‌رێتی له‌ كۆمه‌ڵدا بوونی چه‌وسلندنه‌وه‌ و ناكۆكی چینایه‌تییه‌ ، پرۆلیتاریاش واهاتووه‌ چه‌وساندنه‌وه‌ی مرڤ له‌لایه‌ن مرۆڤه‌وه‌ له‌ناوببات . ….

پڕۆلیتاریا لە کوێوە هاتووە و چییە و کێیە و کێ ئەو هاتنەی ئەوی دیاریکردووە و کێ ئەو ئەرکەی بەو سپاردووە ؟ ئایا پڕۆلیتاریا مرۆڤی کۆیلەکراوە یا یا پەیامبەری گۆڕین و لەنێوبردنی کۆمەڵگەی چینایەتی؟ کێ ئەو پەیام و ئەرکە پیرۆزەی بەو سپاردووە؟ لە تابلۆی تۆمارکراو/پارێزراو (اللوح المحفوظ)دا ئەو ئەرکەی بۆ دیاریکراوە یا لە ئایدیۆلۆجیای “دیکتاتۆریی پڕۆلیتاریا”دا؟

بەبۆچوونی من، وێناکردنی پڕۆلیتاریا [چ بە واتا مارکسیستییەکەی “کرێکارانی پیشەسازیی” و چ بەواتا لاتیینییەکەی بەکرێگیراوان “هەموو کەسێکی نەدار و ژێردست، کە بۆ بژێوی ناچار بە فرۆستنی هێزی کاری بێت”] وەك یەکەیەکی هاوئاهەنگ و یەکدەست و سەراپا هوشیار و شۆڕشخواز و هاوپشتیگەر و هاریکار و هەرەوەز و دژە-دەسەڵات و دژە-سەرمایەداریی و دژە-سەرکوت و دژە-نایەکسانی و دژە-چەوساونەوە، تێڕوانینێکی ئایدیالیستییە و زۆر لەو کەتوارەوە دوورە، کە تێیدا پڕۆلیتێرەکان لەسەر بە سەروەرکردنی ڕامیاران و پارتەکان چاوی یەکدی دەردەکەن و بۆ ڕازیکردنی دڵی خاوەنکارەکەیان، پاشقول لەیەکدی دەگرن و ملی یەکدی دەشکێنن. ئەمە بێجگە لەوەی کە سەرپای سوپا و پۆلیس و ئەشکەنجەدەران و زیندانەوان و تیرۆرستان و پارت و بزووتنەوە ئایینیی و نەتەوەیی [ناسیونالیست] و ڕەگەزپەرست [سێکست] و ڕەیسیست و کۆنەپەرستەکان لە پڕۆلیتێرە ناهوشیار و خۆشباوەڕەکان پێکهاتوون و پێکدێن. چونکە ئەگەر پڕۆلیتێرەکان ئەوانە بوونایە، کە نووسەر وێنایاندەکات، ئەوا نە سەرمایەداری دەیتوانی ببێتە قوناخێکی گەشەکردنی کۆمەڵگەی چینایەتی و نە خودی پڕۆلیتێرەکان ڕەدووی فاشیزم و نازیزم دەکەوتن و نە پاش ڕاپەڕینی ساڵی ١٩١٧ ئاوا بەئاسانی لەلایەن بۆلشەڤیکەکانەوە بزووتنەوەکانیان؛ کۆمیتەی کارخانەکان و شوراکان و ڕاپەرینەوەکانیان، تێکدەشکێندران! ڕاستە کەتوار پێچەوانەی ئارەزوو و خەونی ئێمەیە و بۆ ئێمە خوازراو نییە، بەڵام ناچارین لەبەرچاویبگرین و بەو جۆرە مامەڵەی لەتەکدا بکەین، کە هەیە، نەك بەو جۆرەی کە ئارەزووی دەکەین و لە خەیاڵی خۆماندا ئافراندوومانە، هەر ئەم هۆکارەشە، کە بەرەو خۆبیرکردنەوە و خۆچالاکی و خۆبڕیاردان و خۆجێبەجێکردن دنەماندەبات و پارتایەتی و سیستەمی ڕامیاریی و پێشڕەوبازیی کۆمونیستەکان وەك دژە-شۆڕش لەبەردەمماندا بەرجەستەدەکات!

” ئه‌وتا له‌ پرۆسیسێكی دووسه‌د ساڵه‌دا ، واته‌ له‌ شۆڕشی فه‌ره‌نسییه‌وه‌ تا ئێستا ، جیهانی سه‌رمایه‌داری له‌سه‌ر بناغه‌ی ڕیفۆرم و دیموكراسییه‌ت گه‌شه‌ ئه‌كات و پرۆلیتاریاش هه‌موو مافێكی دراوه‌تێ ته‌نیا بۆئه‌وه‌ی مافی شۆڕشی لێبسه‌ندرێته‌وه‌ … “

شۆڕش یا نییە یا جیهانییە و هیچ شوناسێك وەرناگرێت. “شۆڕشی فەرەنسی” واتای چییە و جیاوازی لەتەك شۆڕشەکانی دیکدا چییە ؟ ئەگەر جیاوازی هەیە، چییە و لە کوێیدایە ؟ ئەگەر جیاوازی نییە، ئەدی بۆچی شوناسی بۆ دیاریدەکرێت. پاشان “شۆڕش” ڕاپەڕین و یاخیبوونێکی ساتەکی نییە، تاکو ساڵ و شوێن و قۆناخێکی بۆ دیاربکەین. شۆڕش پرۆسێسێکی مێژوویییە و لەوەتەوەی ژیان هەیە، مرۆڤایەتی لە شۆڕشدایە؛ شۆڕش لە ژیاندا و شۆڕش لە بەرانبەر ڕێکخستنی چینایەتی و شۆڕش لە بەرانبەر هێزە کۆنەپارێزەکان، هەر ئاوا بڕیاریش نییە، پاش کۆتاییهاتنی کۆمەڵگەی چینایەتی، ئیدی شۆڕش بوەستێت، چونکە وەستانی شۆڕش دەکاتە وەستانی مێژوو و وەستانی مێژووش دەکاتە کۆتایی ژیان لەسەر گۆی زەوی [لێرەدا تەنیا مەبەست لە ژیان لەسەر گۆی زەویی و کۆمەڵگەی چینایەتی لێرە و شۆڕش بەو دەرکەی لەم ساتەدا هەمانە] .

من لەو بڕوایەدانیم، کە جیهانی سەرمایەداری لەسەر بنەمای “ڕیفۆرم و دێمۆکراسی” بەو واتا گشتگیرەی نووسەر، گەشەبکات. چونکە وەك پێشتر گوتم، هەموو ڕیفۆمەکان یەکسان نین و میکانیزمی ڕێکخستنی سیستەمی سەرمایەداریش، دێمۆکراسیی نییە و هەر شتێکێش سەروەران پاگەندەی بکەن، ناکاتە ئەوەی کە ڕاستدەکەن و هەر ئەوەیە کە ئەوان خوازیارن وابێت و پاگەندەی دەکەن!

با لەم بارەوە بە چەند نموونەیەك پرسیاربکەین: زیندانەوانەکان خۆیان بە پارێزەری جەماوەری ژێردەست و خۆیان بە ئازادیخواز دەزانن، ئایا دەتوانین ڕەوایەتی و دروستی بەمە بدەین؟ پارتەکان و ڕامیاران لە دەمی هەڵبژاردنەکاندا زۆربەی داخوازییەکانی ژێردەستان بەرزدەکەنەوە، ئایا ئەمە دەتوانێت بەواتای دژە-شۆڕشبوونی ئەو داخوازییانە بێت [ینک لە هەڵبژاردنی ساڵی ١٩٩٢دا دروشمی ٣٥ سات کاری هەفتانەی بەرزکردەوە!] ؟ بۆلشەڤیکەکان، مائوئیستەکان، …تد لەژێر ناوی پڕۆلیتاریادا هەموو ناڕەزایەتییەکی پڕۆلیتیرییان سەرکوت و کوشتوبڕکرد، ئایا دەتوانین بڵێین، ئەو سەرکوت و کوشتوبرانە بەشێكن لە شۆڕش و درێژەی ڕاپەڕینی ١٩١٧ و شۆڕش بوون؟

دێمۆکراسی وەك چەمك و واتای بنەڕەتیی، واتە خۆفەڕمانڕەوایەتی گەلیی، (گەل)یش واتە زۆرینەی کۆمەڵگە. ئایا لە هیچ سەردەمێکی کۆمەڵگەی چینایەتییدا زۆرینە توانیوویانە لە بەڕێوەبەرایەتی کۆمەڵگەدا بەشداربن؟ ئایا تەنانەت ئەو تاکە گەلییانەش، کە دەنگ بە کاندیدەکان دەدەن، ئایا هیچ کاراییان لەسەر بڕیاری هەڵبژڕدراوان و دەسەڵاتدارانی نوێ هەیە؟ ئیدی چۆن دەتوانین پاگەندەی ئەوە بکەین، کە سیستەمی سەرمایەداریی، سیستەمێکی دێمۆکراسییە؟ ئایا دێمۆکراسی بەواتای دەستاودەستکردنی دەسەڵاتە لەنێوان پارتەکان و ڕامیاراندا؟ ئایا پارلەمان [نوێنەرایەتی ناڕاستەوخۆ] لە هیچ بڕیاردانێکدا لەسەر پرس و کار و بارێکی کۆمەڵایەتیی، پەیوەندی بە گەل و بە دەنگدەرانییەوە هەیە ؟

وێڕای “نا”بوونی وەڵامی ئەو پرسیارانەی سەرەوە، ئەگەر هەموو وەڵامەکانیش “ئەرێ” بن، دیسانەوە ناتوانین و ناکرێت دێمۆکراسی وەك گشتێك ڕەتبکەینەوە، چونکە دێمۆکراسی هەر لە یۆنانی کۆنەوە، دوو شێواز و ڕێچکەی لە خۆگرتووە؛ خۆبەڕێوەبەرایەتی شارە ئازادەکان [دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ پشت بەستوو بە بڕیاردان و جێبەجێژکردنی ڕاستەوخۆ لەلایەن بەشدارانەوە] ؛ پارلەمانتاریزم، سیستەمی بەڕێوەبەرایەتی شارە ژێردەستەکانی ئیمپراتۆرەکان [وەك ئەوەی کە لەم ڕۆژگارەشدا هەیە]!

ئایا لە هیچ سەردەمێکی دێمۆکراسی پارلەمانیدا بەو جۆرەی کە نووسەر دەخوازێت وێنایبکات، پڕۆلیتێرەکان هەموو مافێکیان دراوەتێ؟ بۆ نموونە ئایا دەتوانن هەر کات ویستیان کۆنتراکتی کارەکەیان بوەستێنن و بڕۆن؟ ئایا مافی دیاریکردنی کرێی کارەکەی خۆیانیان هەیە، هەروا کە تەماتەفرۆشێك و سەرمایەدارێك نرخ لەسەر تەمامەتەکی، کاڵاکەی دادەنێت؟ ئایا کرێکار مافی بڕیاردانی لەسەر چۆنیەتی کارکردن و شێوازی کارکردن و کات و ماوەی کارکردن و چۆنیەتی بەرهەمهێنان و ..تد هەیە؟ ئایا هیچ کەس مافی ئەوەی هەیە، کە لە دەرەوە و پێچەوانەی دەسەڵاتی سەروەران [دەوڵەتمەندان، فەرمانداریی و دەوڵەت] بڕیار لەسەر چۆنیەتی ژیان و نیشتەجێبوون و کارکردنی بدات؟ ئیدی ئەو هەمووە مافانە کامانەن، کە نووسەر لەبارەیانەوە دەدوێت ؟

پاشان، شۆڕش ماف نییە، تاکو کەسێك بیدات یا بتوانێت لە پڕۆلیتێرەکانی بسێنێتەوە! هەر لە کۆنەوە گوتوویانە “ماف نادرێت، بەڵکو دەسەندرێت/ دەسەپێنرێت”. ئەگەر تێڕوانینی نووسەر لەمەڕ ماف و پێبەخشینی دروستبێت، ئەوا ئاوا کە ماف بەخشیشی سەروەران بێت، دەتوانرێت بسەندرێتەوە. بەڵام پێچەوانەی تێگەییشتنی حەزۆکیانەی نووسەر، نە ماف دەدرێت و نە شۆڕشیش مافە! شۆڕش ڕەوتی بەرەنگاریی مرۆڤە لەتەك هەر بوون و دەروبەرێك کە ڕێگە لە ئازادی و ئارەزوو و ئاسوودەیی ژیان و لە ویست و خواستی دەگرێت؛ شۆڕش پراکتیك و کارکردنی خودهوشیارانەی ئەوانەیە، کە دەخوازن سیستەم و سەروەریی کۆمەڵگەی چینایەتی لەنێوبەرن و بە خۆڕێکخستنی ئاسۆیی و خۆبەرێوەبەرایەتی لەسەر بنەمای دێمۆکراسیی ڕاستەوخۆ، کۆمەڵگەیەکی ناچینایەتی [سۆشیالیستی / ئەنارکی] بنیاتبنێن، ئەگەر نا ئەو کاریکاتێرە لە “شۆڕش”، کە وەك ماف سەروەران بیدەن و بیسەننەوە، تەنیا لە ئایدیۆلۆجیای دیتێرمینیستیدا بوونی هەیە، کە نووسەر لە سەراپای نووسینەکەیدا پێداگریی لەسەر دەکات و وەك گۆچانە جادوویەکەی موسا، ئەستەمەکان دەکات بە نائەستەم!

” ئه‌وه‌ی سه‌رمایه‌داری له‌ ڕیفۆرمی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌ستی كه‌وتووه‌ ، ئه‌وه‌ به‌رله‌هه‌رچی چاره‌سه‌ری نه‌خۆشییه‌كانی و به‌هێزكردنی ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر كۆمه‌ڵدا و پته‌وكردنی ڕگه‌زه‌كانی سه‌روه‌رێتی چینایه‌تی بووه‌ ، واته‌ سوپا و ئه‌من و پۆلیس و دین و قوتبخانه‌ و بیركراسییه‌ت ….”

لێرەدا چەمك و واتای ڕیفۆرم زۆر بەگشتی خراوەتەڕوو و لە تێگەییشتنە چینایەتییەكان داماڵڕاوە. ڕیفۆرم بەواتای داڕشتنەوە یا گۆڕینی فۆرمی شتێك، لەبەرئەوە تێگەییشتنەكان لەم چەمكە بنەمایەكی چینایەتی لەخۆدەگرن. ھەروەھا ئەگەر تەنانەت ھەر بەواتا گشتیی و باوەكەی كە بە ھەڵە بۆ چاكسازیی بەكاردەبرێت، وەریبگرین، ئەوا ئەوەی بۆ خاوەنكارێك چاكسازییە، بۆ بەكرێگیراوێك بەواتای خراپسازیی دێت، بۆ نموونە ڕیفۆرم لە ماوەی كاردا، ئەگەر زیادبكرێت، بە قازانجی سەرمایەدار تەواودەبێت و ئەگەر بە ھەمان بڕی گشت كرێوە كەمبكرێتەوە، واتە ھیچ لە مووچەی ڕۆژانە و ھەفتانە و مانگانە و ساڵانە كەمنەكرێتەوە، ئەوا بە قازانجی كرێكار تەواودەبێت، ڕوودانی ڕیفۆرمەكە بە بارێكدا پەیوەندی بە ئامادەیی ھێز و فشارە چینایەتیی لایەكەوە پەیوەستە، ئەگەر كرێكار یەكگرتووبێت، ئەوا سەركەوتن بۆ ئەو دەبێت و ڕیفۆرم لە قازانجی ئەو تەواودەبێت، بەڵام ئەگەر خۆشباوەڕ و ناھوشیار پرشوبڵاوبێت، ئەوا لە قازانجی سەرمایەدار تەواودەبێت.

ڕیفۆمی كۆمەڵایەتییش لەسەر ھەمان بنچینە ڕوودات و ملكەچی ھاوسەنگی ھێز ھوشیاریی و ئامادەیی بەرە دژەكانە. ڕیفۆرمی كۆمەڵایەتیی بە قازانجی سەرمایەداریی، واتە ڕامیارییكردن و گۆڕینی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان بە پەیوەندی ڕامیاریی و ڕێكخستنیان لەسەر بنەمای یاسای ڕامیاریی، كە خۆبەخۆ بە ھەڵوەشاندنەوەی ھەروەرزیی و ھاوپشتی كۆمەڵایەتیی كۆتاییدێت [لێرەدا زۆر لەسەر ئەو گۆڕینە و چۆنیەتی كاركردنی ناڕۆم، لەبەرئەوەی وەك بابەتێكی سەربەخۆ لە ھەلێكدا لەسەری كاردەكەم].

ھەر لەبەرئەوە، شتێك بەناوی ڕیفۆرمی كۆمەڵایەتی لە دژی شۆڕش بوونی نییە و تەنیا دەتوانین قسە لە گێڕانەوەی باری كۆمەڵایەتیی پەیوەندییەكان بكەین، واتە ھەڵوەشاندنەوەی پەیوەندییە ڕامیارییكراوەكان و لەنێوبردنی سەروەریی پارێزەرانی، كە خودی یا سەراپای پەیام و ئامانجی شۆڕشی كۆمەڵایەتی پێكدەھێنێت! ئەگەر مەبەست لە ڕیفۆرمی کۆمەڵایەتیی، مسۆگەریی و دابینکردنی بیمە کۆمەڵایەتییەکان [کۆمەکە کۆمەڵایەتییەکان] بێت، ئەوا بۆچوونێکی ئاوا، کە ئەو کۆمەکە کۆمەڵایەتییانە بە بەخشیش و بەخشندەیی ڕامیاران و دەوڵەت و سەرمایەداران بزانێت، لە شیرینکردن و جوانککردنی ڕوخساری دزێوی سیستەمی چینایەتی لەلایەك و لەلایەکی دیکەوە لە شاردنەوە و نکۆڵیکردن لە خەباتی بێوچانی جەماوەریی و کۆمەڵایەتی لە سەدەکانی ڕابوردوودا بۆ ئەو دەستکەوتانە، زیاتر نییە! وەك زانراوە و دەزانین و کەتواری ڕووداوەکانی ڕابوردوو و ئێستاش هەر ئەوە دەسەلمێنێت، کە ئەو دەستکەوتە کۆمەڵایەتییانە [کۆمەکی کۆمەڵایەتی]، کە ڕۆژانە ئیدئۆلۆگەکانی نیئۆلیبرالیزم کار لەسەر هەڵوەشاندنەوە و لێسەندنەوەیان دەکەن، بەرهەمی چەند سەدە خەباتی جەماوەریی و کۆمەڵایەتی چین و توێژە پڕۆلیتێرەکانە، نەك بەخشندەیی یا پلانی سەرمایەداری !

لەبەر ڕۆشنایی ئەو بیرۆكانەی سەرەوە، سەرمایەداریی تەنیا لە ھەڵوەشاندنەوەی نەك شێوەگۆڕینی پەیوەندی كۆمەڵایەتیدا دەستكەوتی ھەبووە. دەكرێت ئێمە قسە لە ڕیفۆرمی پەیوەندی نائازاد و ھەرەوەزیی خێڵەكییانە بە پەیوەندی ئازادی تاك و ھەوەرزیی ھوشیارانە، بكەین [ئەمەش بابەتێكی دیكە و لە ھەلێكی گونجاودا كاری لەسەر دەكەم]، چونكە ئەوە گۆڕینی شێوەیەكی پەیوەندی كۆمەڵایەتییە و لە ھەر دوو بارەكەدا كۆمەڵێك توخمی وەك تاك و ھەرەوەزیی بوونیان ھەیە، بەڵام لە ھەڵوەشاندنەوەی پەیوەندی كۆمەڵایەتی و جێگرتنەوەی بە سیستەم و پەیوەندی ڕامیاریی، بەواتای گۆڕینی شێوە نایێت، بەڵكو لەنێوبردنیەتی. ھەر لەسەر ئەو بنەمایە، گێڕانەوەی ھەرەوەزیی كۆمەڵایەتی و ئازادی تاك، نە بە گەڕانەوە بۆ پێكھاتەی خێڵایەتی و نە بە ڕیفۆرمی سیستەمی ڕامیاریی، ناكرێت.

ھەروەھا بەكاربردنی دەستەواژەی ” ڕگه‌زه‌كانی سه‌روه‌رێتی چینایه‌تی … واته‌ سوپا و ئه‌من و پۆلیس و دین و قوتبخانه‌ و بیركراسییه‌ت …. ” نادروستە و ئەو پێكھاتانە ئامرازن نەك ڕەگەز و ھیچ ڕەگەزێك [نە نێر و نە مێ] وەرناگرن. دەزانم كە زۆرێك لە نووسەرانی كورد لە ڕەخنەی زمانەوانی ھەراسان و زویردەبن، بەڵام بە بۆچوونی من زمانی نادروست، ھزری نادروست بەرھەمدەھێنێت. لەبەرئەوە ناتوانم بە ئاسانی و نادەربەستانە بەلای ھەڵە و نادروستییە زمانەوانییەكاندا گوزەربكەم.

” جگه‌ له‌وه‌ش گه‌شه‌ی كاپیتالیزم و بڵاوبونه‌وه‌ی ژیانی شارستانییه‌ت هیچنییه‌ جگه‌ له‌ پرۆسیسێكی مێژوویی بۆ دابڕانی مرۆڤ له‌ مرۆڤ و داماڵینی مرۆڤ له‌ هه‌موو ماهییه‌تێكی ئینسانی و كردنی به‌ گیانله‌به‌رێكی خۆویست ، واته‌ داماڵینی مرۆڤ له‌ نه‌وعه‌ ئینسانییه‌كه‌ی و دوورخستنه‌وه‌ی مرۆڤایه‌تی له‌ ژیانی كۆمۆنه‌یی . “

بەداخەوە لەم دەستەواژانەدا من تێناگەم شارستانی بە چ واتایەك بەكاربراوە، ئایا مەبەست لە سڤیلبوون [كە لە گۆڕانی مرۆڤ لە بوونەوەرێكی جەنگەلییەوە بۆ بوونەوەرێكی ناجەنگەڵیی] یا مەبەست لە شارنشینییە، ئەگەر مەبەست یەكەمیان بێت، من بە نادروستی دەزانم، چونكە گۆڕانی مرۆڤ لە بوونەوەرێكی ناھوشیار و كەمدەركەوە بۆ بوونەوەرێكی بەرھەمھێنەر و ھوشیار و بە ئاوەز، پێشكەوتنێكی پۆزەتیڤە و ئەگەر ئەو گۆڕانە نەبووایە، ھیچ كام لە ئێمە ئەم دەركەی ئێستای لەلا دروستنەدەبوو. ھەروەھا ڕوونەدانی ناتوانێت مسۆگەركەریی نەبوونی دڕندەیی و زۆردارییبێت، بێجگە لەمەش من ئەو بۆچوونەم ھەیە، ھەر ئاوا كە لە كۆمەڵگە سەرەتاییەكاندا پێكھاتەی ھەرەوەزیی و ناچینایەتی ھەبووە، ھەر ئاواش لە بەرەبەیانی ژیانی مرۆڤەوە دڕندەیی مرۆڤ و پێكھاتەی چینایەتی ھەبوون، كۆمونەی سەرەتایی لە سەرتاسەریی گۆی زەویدا وەك یەك، لە ھەموو جێیەك ئامادە، تەنیا خەیاڵێكی ئایدیالیستانەی ماركسیستییە، هەروەك هێندێك مارکسیست مژدەی ڕاپەڕینی “شۆڕشی” یەك -دەمەی جیهانی دەدەن و بەو پووچگەراییە لە تێکۆشان و چالاکی ئەم ساتە دوورماندەخەنەوە و وابەستەی بەڵێنەکانی سەرخەرمانمان دەکەن !

بەڵام ئەگەر بەواتای شارنشینیی بەكاربرابێت، ئەوا پێش شارنشینی و سەرھەڵدانی شارە پیشەسازییەكان [كە دەكرێت تەنیا واتای دروستی شارستانی بێیت نەك سڤیلییبوون]، لە گوند و ئەشكەوتەكانیشدا ڕەگیزە و بنەمای پێكھاتەی چینایەتی لەنێو خێڵەكاندا ھەبووە. كەواتە بەگوێرەی ھوشیاربوونەوەی خەریكە شتێك بەدەستدەھێنێت و بەدەستدەھێنتەوە [بەدستھێنان بەو واتایەی ئەوانەی ھەر لە سەرەتاوە لەسەر بنەمای خێلەكی ژیاون، بەگوێرەی ھوشیاربوونەوە خەریكن بەدەستیدەھێنن، بەدەستھێنانەوەش بەو واتایەی ئەوانەی كە پێكھاتەی خیلەكییان نەبووە و لەلایەن ئەوانەی كە خێڵەكیبوون مرۆڤایەتییان لەنێوبراوە،خەریكن بەدەستیدەھێننەوە].

نموونەیەكی ئامادە لە ژیانی ئێمەدا، لەم بارەوە لە سەردەمی ڕژێمی بەعسدا، تاكە خێڵەكییەكان لە سایەی چەكداریی بەكۆمەڵ و خێڵەكییانەی خێڵەكەیانەوە، بە سووكایەتیپێكردن و ستەملێكردن و ئەتككردن، تاكە ناخێڵەكییەكانیان ناچار بە ھەڵگرتنی چەكی ڕژێمی بەعس و خۆڕێكخستن لە شێوەیەكی خێلەكییدا بۆ بەرگرتن بە چەكدارانی خێڵ، دەکرد. لەم كاتەدا ئەگەر ئەگەر قسە لەسەر گۆڕانی تاكی ھەردوو بەرەبێت، ئەوا دەبێت بەم جۆرە دەرببڕدرێت، كە تاكە خیڵەكییەكان خۆیان لە پەیوەندییە خێڵەكییەكان ڕزگاردەكەن و تاكە ناخێڵەكییە ناچاركراوەكان دەگەڕێنەوە سەر بوونە ناخێڵەكییەكەیان. بەم نموونە دەمەوێت بڵێم، كە ھەمووان خێڵەكی نەبوون و ھەمووانیش كۆمونەیی نەژیاون و قۆناخێكی گشتگیر و سەرتاسەریی بەناوی كۆمونەی سەرەتایی بوونی نییە. دەكرێت ھەندێك لە پێكھاتە كۆمەڵایەتییەكان بەگوێرەی پێشینەیان لە ڕەوتی ئەم ڕۆژگارەدا خەریكی چوون بەرەو مرۆڤبوون بن و ئەوانی دیكە خەریكی گەڕانەوە بۆ سەر مرۆڤایەتی لەنێوبراویان بن.

بەکورتی، نە مرۆڤ ڕۆبۆتی مێژوویەکی پێشتر ئامادەکراو و نووسراوەیە و نە مێژووش لە دەرەوەی ویستی [ئیرادەی] مرۆڤەکانەوە بوونی هەیە! هەروەها لە سیستەم و ڕێکخستنی چینایەتیدا نە ئازادی و ڕزگاری و سەربەخۆیی هەیە، نە یەکسانی ئابووریی و دەسەڵاتیی و نە سەربەخۆیی تاك و کۆمەڵ! بیچگە لەوەش، وێناکردنی دەستەکەوتە کۆمەڵایەتییەکان بە بەخشندەیی و پێداویستیی سیستەمی چینایەتی، بێجگە لە پووچگەرایی ئایدیۆلۆجی هیچی دیکە نییە و ئەرکی وەها تێڕوانینێك بەخۆی بزانێت یا نا، تەنیا جوانکردنی ڕوخساری سیستەمی چینایەتی و ڕەوایەتییدانە بە هێرشە جیهانییەکانی بۆ سەر بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان، چونکە لە دەهەی نەوەدی سەدەی ڕابوردوو بەملاوە، هەموومان بینەری یەك ڕاستی جیهانین، ئەویش هەڵوەشاندنەوەی سیستەمی بیمە کۆمەڵایەتییەکان [سۆشیال] و لێسەندنەوەی دەستکەوتەکان و یاساکانی کارە! ئەگەر ئەو دەستکەوتانە بەرهەمی خەباتی چەند سەدەی نین و کۆمەڵێك ڕیفۆمن و خودی پارتەکان و پارلەمانتاران لە بەرژەوەندی سیستەمی ئابووریی و ڕامیاریی سەرمایەداریی کردوویانن، ئەدی بۆ لەم ڕۆژگارەدا دەوڵەتەکان و کۆمپانییەکان لە هەڵوەشاندنەوە و لێسەندنەوەیاندا پێشبڕکێ دەکەن و کاتێك لە سایەی دەوڵەتانی ئەمەریکا و ئەوروپا وەها هێرشێك سەرکەوتن بەدەستدەهێنێت، شایی و لۆغانی دەوڵەتە پاشکۆکانیان و سەرمایەداران لە ئەفریکا و ئاسیا و ئەمەریکای لاتین و ئەوروپای خۆرهەڵاتیی دەستپێدەکات ؟ ئەگەر دەستکەوتانە بەرهەمی خەباتی کۆمەڵایەتیی و جەماوەریی و ئابووریی ژێردەستان نین، بۆچی لە هەڵوەشاندنەوەیاندا ژێردەستان کاردانەوە نیشاندەدەن و ناخوازن لەدەستییانبدەن ؟

************************************

https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=199234553593767&id=100005216712596

* خوێنەری ھێژا، نووسینی ئەم سەرنجانە لەسەر ئەو بابەتە، بۆ ٢ی نۆڤەمبەری ٢٠١٣ دەگەڕێتەوە، بەڵام بەهۆی سەرقاڵی بە کۆمەڵێك مشتومڕ و بڵاوکردنەوەی کۆمەڵێک بابەتی دیکە، بڵاوکردنەوەی ئەم دواکەت.

** “…” دانانی نیشانەی گێڕانەوەی قسە لە پێش و پاشی بەشە وەرگیراوەكان، لە منەوەیە و بە مەبەستی جیاكردنەوەی دەقە ڕەخنەلێگیراوەكانە لە بۆچوونەكانی خۆم، چونكە لە ‘فەیسبووك’دا ھێڵبەژێرداھێنان و ڕەنگكردنی نووسین لەبارنییە و ھەروەھا زۆرێك لە سایتەكان و گۆڤار و ڕۆژنامەكان، ھێڵ و ڕەنگی دەقی دیاریكراو لادەدەن و ئەمەش دەبێتە ھۆی سەرلێشێوانی خوێنەر لە جیاكردنەوەی ڕەخنەلێگیراو و ڕەخنەگردا.

*** من لێرەدا ڕاستەوخۆ ڕەخنە لە بۆچوونەکانی نووسەر دەگرم، لەوانەیە ناڕاستەوخۆ ڕەخنەشبن لە بۆچوونەکانی کارل مارکس، بەڵام لەبەرئەوەی کە من ئەو سەرچاوانەم نەخوێندوونەتەوە، نووسەر لەوە بەرپرسە کە ئایا مارکس ئاوادەبێژێت یا نا.

ڕۆژاوا، ئەزموونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

زاهیر باهیر- سلێمانی

٢٠/٠٥/٢٠١٤     

 

بەشی پێنجەم:

حەوتەم : ” من کچەکەم بەناوی هەڵەبجەوە ناونا و بەڵام نەمزانی هەڵەبجەییەك دێت و دەیکوژێت”

یەکێک لەسەردانەکانمان ، سەردانی ” ناوەندی ڕۆژاوا بۆ لێکۆڵینەوەی ستراتیجیانە” بوو کە مامۆستا طەها خەلیل هاوسەرۆکی مەڵبەندەکەیە . لەم ناوەندەدا کۆمەڵێک ڕۆشنبیرو نوسەری دیکەشی لێیە کە هەندێکیان لە دەرکردنی گۆڤارێك بەناوی ” دراسات کردیە” خەریکن. دیارە ئەم ناوەندانە هەمیشە دەبێتە چەقی لێدوان و ئاڵوگۆڕکردنی بیروڕا، بە تایبەتیش کە هەردولامان ، واتە من و برادەرەکەم و ئەوانیش دوو لایەنی نەناس بە یەکدی بوین کە هەردولامان تامەزرۆی گفتوگۆی دووورو درێژو جددی لەسەر زۆر کێشە بوین بۆیە بێدەنگی لە چەند چرکەیەك زیاتری ، نەخایاند.

مامۆستا ‘طەها’ ی نوسەر و ڕۆژنامەنووس و شاعیر کە ماوەیەك بوو لە سویسراوە بە ماڵ و منداڵەوە ، بە دڵسۆزی و گوڕوتینێکی یەکجار زۆرەوە، گەڕابووەوە و خۆی و ‘هەڵەبجەی’ کچی خۆبەخشانە ، لێبڕاوانە وەکو گەلێکی دیکەی نێو ئەو کۆمەڵگەیە کاریان بۆ سەرکەوتنی ئەم ئەزموونە نوێیەی هاووڵاتیانی ڕۆژاوا، دەکرد. مامۆستا طەها کە تەمەنی لە چلەکاند بوو ، قژێکی ماش و برنج، دڵێکی گەروەو فراوان، مێشکێکی پڕ لە مەعریفەو ئایدیا، کە کاتێک دەکەوتە قسەکردن و لێدوانەوە زۆر بە قوڵی و پڕ لە حەسرەتەوە قسەی لەسەر کێشەکان لە هەموو ڕویەکەوە: لەسەر ڕۆڵی پەیەدە و تەڤدەم و هێزە سەربازییەکان بە هێزی ئاسایشیشەوە، دەکرد. ئەو مرۆڤێکی بەتاڵ نەبوو لە زانیاری و ئەزموونی شەخسیش، هەر بۆیە کە دەهاتە قسە لەسەر هەر لایەنێکی ئەم ڕوداوە، شۆڕشی ڕۆژاوا، بە قوڵی و وردی بۆی دەچوو.

بۆچونەکانی ئەو سەبارەت بە ئێستاو داهاتووی هاووڵاتیانی ڕۆژاوا، هەر لە ڕوە گەشبینییەکەیەوە، نەبوو، بەڵکو لایەنی نەرێیی و کەموکوڕییەکانیشی ڕەچاو دەکرد. ئەو چجای ئەوەی کە کەموکوڕی لەو ڕووداو و ئەزموونەدا دەبینی ، لەگەڵ ئەوەشدا باوەڕی وابووکە دەبێت کاری تەواو بۆ سەرکەوتنی ئەم تەجروبەیە بکرێت، هاوکاتش دەیگوت کە لە کۆتاییدا بارودۆخەکە بە هەر بارێکدا بشکێتەوە شەڕی نێوانی کوردان و ڕژێم شتێکی حەتمییەو ناتوانرێت لێی دەرباز ببین.

ئەو کاتێک کە لە دووژمنانی پرسی میللەتانی ڕۆژاوای کوردستان دەدوا، پەنجەی بۆ هاوکێشەو سەنگی هێزەکانیش لە بەرامبەر دووژمنیشدا، ڕەدەکێشا، باسی لە کەموکوڕییەکانی هێزە کوردییەکان ، ئەوانەی کە ئیدارەی خۆجێیان دروستکردووەو ئەوانەشی وەکو موعارەزەش کە لە دەرەوەی ئەو ئیدارەیەن، دەکرد .

مامۆستا طە ئەو ڕاستییەی دەزانی کە هەڵوێستی ڕژێم و لەشکری ئازاد و بەرەی نوسرە و داعش و ڕێکخراوە تووندڕەوەکانی دیکە لەسەر پرسی کورد ، هەڵوێستێکی باشیان نییە ، کە لەناو ئەم هێزانەشدا داعش دووژمنێکی سەرسەختی کوردە، بەڵام هەرگیز نە بیری لەوەکردبووەو نە چاوەڕوانی ئەوەشی دەکرد، کە لەناو ئەو هێزە دڕندەدا، کوردی تیابێت و قوربانی بە ژیانی خۆی لە کوشتنی کوردانی ڕۆژاوادا، بدا، ئەمە چچای ئەوەی کە کوردانێکی هەڵەبجەییش هەبن و هاوکاری کەسانێک بکەن کە بێن لە ١١/٠٣/٢٠١٤ لە ئاهەنگێکدا کە لە دائیرەی شارەوانی و ئیدارەی محەلی لە شاری قامیشلۆ، گێڕرابوو، ئاهەنگگێڕان بدەنە بەر نارنجۆك و دواتریش خۆیان بتەقێننەوە و ١٠ کەس بکەنە قوربانی هێڕشە دڕندانەکەیان، کە لە ناویاندا کچە ٢٣ ساڵە دووگیانەکەی ئەو “هەڵەبجە” بوو کە ماوەیەکی کەمبوو هاوسەرگیریی کردبوو.

سەختە یەکجار سەختە دایك و باوك بتوانن وێنەو سیمای ساتی تیاچوونی منداڵەکانیان، لەبەرچاو ونکەن ، یادو بیرەوەرییەکانی ژیانیان، لە یاد بکەن… لەگەڵ هەموو جارێك بینینی شوێنی ڕووداوەکە، لەگەڵ هاتنی ڕۆژی کارەساتەکە ، جارێکی دیکە گەرمە شینیان، دەستپێنەکاتەوە و یادی لەدەستدانی منداڵەکانیان، فەرامۆشنەکەن ….ئەم دیمەنانە، ئەم یادوەریانە بە بەردەوامی، بە درێژایی تەمەنیان دووبارە دەبنەوە…هەمیشەش دڵی برینداری دایکان و باوکانی قوربانییەکان، دەکولێننەوە.

ئاسانیش نەبوو بۆ کەسێکی وەکو ئێمەی باوك لە کاتێکیشدا کە شوێنی قوربانییەکانمان،دیتبوو، لەگەڵ بینینی هەموو جارێکی مامۆستا طەها-دا، لە ناخەوە وەکو باوکێك لە خەمی ئەو بێبەش بووبێتین ، لە قوڵایی دڵەوە بۆی نەگریابیتین.

شەهید، شەهیدبوون، مەڵبەندی خێزانی شەهیدان، لیژنەی خانەوادەی شەهیدان، گۆڕستانی بە کۆمەڵی شەهیدان، خێمەی پرسەی شەهیدان، کە نە قورئان و نەفاتیحای تیادا ناخوێنریت…. ئەم وشانە، دەستەواژانە، ڕۆژانە دەیەها جار بەرگوێمان، دەکەوتن، ئێمەش لە دیدەنی هەر شار و شارۆچکەو گوندێکماندا، دەبوایە دێنی مەڵبەندی شەهیدان و گۆڕستانی شەهیدانیشمان ، بکردایە. شەهید و شەهیدبوون، لە ناو کۆمەڵگەی ڕۆژاوادا شوێن و پێگەیەگی تایبەتی خۆی هەیە، خاڵێکی ناوکۆیی نێوانیانە، پەیوەندییەکی تایبەتیشی لە نێوان سەرجەمی باوکان و دایکان و کەسوکاری شەهیداندا دروستکردووە و ئەو پەیوەندییە ڕۆحییەی نێوانیان سەنگی قورسی ئازارەکانیانی، کەمکردۆتەوە، زامی قوڵی دڵی دایك و باوکانی ، تا ڕادەیەك ساڕێژ کردوە. خودی خانەوادەی شەهیدانیش، وەکو خانەوادەیەکی دیار و تایبەت و شکۆمەند، دەردەکەون.

ئەوان شکۆمەندی شەهیدان و ڕێز لێگرتنیان لەبەر ئەو ئاسایش و ئازادییەی کە بە خوێنی تێکڕای ئەوان، هەمووان، بەدەستهێنراوە، هەر لەبەر ئەوەش نە شەهیدی سەرکردە هەیەو نە شەهیدی بنکردە، شەهیدێك نییە کە فەزڵی بەسەر ئەوانی دیکەیاندا هەبێت، شەهیدێك نییە کە پاداشت و یارمەتییەکی زیاتری لەوی دیکەیانیبێت یاخوود گۆڕێکی ڕازاوەتری هەبێت.

تێگەیشتن لە پێگەو جێگەی شەهید و ڕێز لە خانەوادەی شەهیدان زەحمەت نییە کە لە کاتێکدا دەبینین کورد لە ڕۆژاوادا لە هاووڵاتی پلە سێوە، بووبێتە پلەی یەکەم، خاك و خانووبەرە و بینای بە پێوە مابێت، ئازادی و ئاسایش بەرقەرار بێت، جورێک لە ژیان دەستەبەر، کرابێت. ئاخر چۆن بتوانرێت لە یاد بکرێن لە کاتێکدا تەنها ئەوانەی کە لەوێ دەژین ئەوانەشی سەردانی شوێنی شەڕو و بەیەکادانەکان، دەکەن، دەزانن لە پاککرنەوەی هێزە درندەکانی وەکو داعش و بەرەی نوسرە چ جەنگێکی پاڵەوانانەیان کردووە.

لەسەردانی شاری ‘سەرێکانی’ کە کۆڵانێکی تیادا نەماوەتەوە کە بە گولە نەبێژرابێت، بە هاوەن و و زرێپۆش ماڵێک یا چەند ماڵێکی تیادا، کاول نەکرابێت. لەو شارەدا، لە بەرگریکردن لەم شارە لە بەرامبەر زیاد لە ٧٠٠٠ لە سوپای ئازاد و داعش و بەرەی نوسرە و ئەوانی دیکەیان لە تەنها ٢ هەفتەدا بە ٤٥٠ جەنگاوەری هێزەکانی یەپەگە و یەپەژە و ئاسایش ئەو شەڕی دەستەیەخەیەی کە لەوێداکراوە کە تیایدا دیوار لە بەرامبەر(مواجەی) هێزەکانی دووژمندا، لە دەیەها ماڵدا کونکراوە تاکو مەتر بە مەتر بەریان پێهەڵچنن و بیانشکێنن، نازانم چەند جار لە مێژوی نوێی سوریادا ڕویدابێت ئەو لەشکرە گەورەو خاوەن نوێترین چەكە، بۆ جارێکی دیکە ببەزێننرێن و بە دەیەها جەنازەش لە دوای خۆیان بەجێ بهێڵن، کە لە نێوانیاندا چەند گەنجێکیان هەڵەبجەییی بوون. لەم شەڕەدا ئەمان خاوەنی ٥٣ شەهید و لە وانیش کەسێك ناتوانێت ، هەژمارەی کوژراوانیان، بکات.  جەنگی ‘سەرێکانی’ یەکێك بووە لە هەرە سەختترین و درێژخایەنەکانی نێوانی ئەوان و دووژمنانیان کە ژمارەی قوربانییەکانیان گەلێك بووە.

درێژەی هەیە